---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رسالت این جهانی اسلام ؛ گفتگو با چندتن از زنان صاحب نظر :

یکی از مهمترین موضوعاتی که ضرورت تبیین آن در حکومت اسلامی بر مبنای نظریه اصولی ولایت فقیه مورد توجه اندیشمندان قرار دارد. و در نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و پیوسته در مقام روشنگری آن بر آمده اند و در تداوم آن مقام معظم رهبری و نیز سیاستگذاران حکومتی بر آن اهتمام ورزیده اند، مسأله رسالت این جهانی اسلام و جایگاه و نقش زن مسلمان در تحقق آن است.

اعتراف اندیشمندان و صاحبنظران داخلی و نیز نظریه پردازان خارجی حاکی از این است که با تحول بنیادین در نظام حکومتی ایران به رهبری امام خمینی (قدس سره) اولاً نگرش جهانیان از توانمندیهای جامعه دینی متحول شد و ثانیا جایگاه دیگری را از نقش زنان در بر پایی یک سیستم حکومتی آنهم بر مبنای اسلام عرضه کرد، اما نکته حایز اهمیت این است که در این نوع از حکومت و در طی این دو دهه که از انقلاب اسلامی گذشته آیا زنان جایگاه ارزشی و حقیقی خود را در نظام فردی و خانوادگی و اجتماعی دریافت کرده اند؟ و یا تا رسیدن به اهداف و آرمانهایی که بنیانگذار انقلاب اسلامی آنرا در عرصه های نظری و عملی مطرح ساخته اند، فاصله ای زیاد دارند.

در اقتراحی با حضور کارشناسان و صاحبنظران مسائل حقوقی و اجرائی زنان به تبین موضوعات مذکور پرداخته و نظر شما خوانندگان را بدان جلب می کنیم.

این اقتراح با حضور خانمها: دکتر فیاض بخش، مدرس دانشگاه و نماینده محترم مردم تهران در مجلس شورای اسلامی – دکتر رمضان زاده، نماینده محترم مردم تهران در مجلس شورای اسلامی – خانم سویزی، کارشناس ارشد در عرفان اسلامی و مدیر مسئول فصلنامه شورای فرهنگی – اجتماعی زنان و مجله هفتگی زن و روز – خانم دکتر میرخانی، مدرس دانشگاه و کارشناس حقوقی مسایل زنان – خانم نیلچی زاده، استاد حوزه و دانشگاه.

رسالت این جهانی اسلام را، در سامان بخشی به زندگی دنیوی مردم چگونه تبیین می کنید؟

فیاض بخش: آنچه از سامان دهی زندگی دنیوی مردم به ذهن متبادر می گردد، تشکیل حکومت است. و نیز می دانیم که اساسی ترین نیاز بشر در همه زمانها و مکانها، ایجاد یک حکومت است، یعنی انسانها بیش از نیاز به آب و نان، نیازمند نظم، عدالت و حکومت هستند. در راستای ایجاد حکومت عادلانه است که انسانها به حقوق خود دست می یابند. به فرموده امام علی (ع) «لابُدَّ لِلنّاس من امیرٍ برٍّ او فاجرٍ»، یعنی بشر به صورت ذاتی و فطری نیازمند تشکیل حکومت است حال «حاکم، خواه نیکو و عادل یا فاجر و ستمگر باشد». گویی امام علی (ع) بر این اعتقادند که بشر به طور طبیعی حکومت ظالمانه را بر بی حکومتی و هرج و مرج ترجیح می دهد. بررسی های باستان شناسی هم تأیید می کند که هیچگاه انسان بدون حکومت و به صورت فردی زندگی نمی کرده است. با توجه به این مقدمه، بدیهی است اسلام که برای تمامی نیازهای بشر، راه حلی اندیشیده و هیچ نیازی را بی پاسخ نگذاشته است، اساسی ترین نیاز بشر را نیز بی پاسخ نخواهد گذاشت. قرآن می فرماید: «لَقَدْ اَرَسْلْنا رُسُلَنا بِالَبیّناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُم الْکِتابَ وَ المیزانَ لِیَقُومَ النّاسُ بِالِقْسطِ وَ اَنْزَلنا الحَدیَد فیه بَأسٌ شدیدٌ….»(حدید/ ۲۵۷) یعنی خداوند یکی از اهداف بعثت انبیاء را ایجاد حکومت قسط بیان فرموده است و بلافاصله از آهن و سختی و محکمی آن سخن می گوید و طبق نظر برخی از مفسرین این امر، از وسیله دفاع و ابزار جنگ آوری برای ایجاد چنین حکومتی حکایت می کند.

پس از تبیین قطعیت نیاز بشر به تشکیل حکومت و پاسخ قطعی اسلام به این نیاز، لازم است اشاره کنم که تمامی حکومتهایی که امروزه در پهنه کره زمین گسترده اند ،از سه نوع خارج نیستند. یا حکومت استبدادی فرد بر مردم است (سلطنتی) که حکومت دوره طاغوت در ایران و حکومت برخی از کشورهای اسلامی را می توان از این نوع دانست. یا حکومت اقلیت بر اکثریت، که حکومت کشورهای سوسیالیستی کمونیستی را می توان از این قسم شمرده که خود نوع دیگری از استبداد است. و یا حکومت اکثریت، با انتخابات آزاد،که امروزه دموکراسی نامیده می شود و ظاهرا مقبولیت عام یافته است.

و اما در مورد طریقه سامان بخشی حکومت اسلامی به زندگی دنیوی مردم، باید گفت: حکومت اسلامی، عبارت است از حاکمیت اللّه ، در کلیه شؤون جامعه اسلامی، متکی بر اصل شورا و مشورت می باشد یعنی حکومت اسلامی در عین پذیرش محاسن دموکراسی غربی با تأکید با این اصل ارزشمند و کارآمد عمل می کند. ولی حاکمیت قطعی را از آن پروردگار دانسته است که از طریق پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) و در زمان غیبت از طریق ولایت فقیه اعمال می گردد. تأمل در قرآن و روایات اسلامی، بیانگر آن است که اسلام از همان ابتدا، به دنبال تشکیل حکومت بوده و تمامی همّ خود را صرفِ هدایت انسانها در این راستا نموده است. مقایسه میزان آیاتِ عبادی که اصلاح فرد را در نظر دارد، با آیات اجتماعی، که به اصلاح روابط اجتماعی می نگرد، نمونه خوبی بر این موضوع می باشد. به فرموده امام خمینی (ره) بیش از ۹۹% آیات قرآن، مربوط به روابط اجتماعی و قوانین حاکم بر آن است و فقط حدود ۶% از فصول کتب فقهی، مربوط به احکام فردی بوده و مابقی مربوط به اقتصاد، حقوق بین الملل، حقوق خصوصی و سایر مسائل اجتماعی است.

رمضان زاده: از آنجا که دین مبین اسلام به همه چیز در جهت تعالی انسان پرداخته است، قاعدتا به مسائل دنیایی و مادی نیز می پردازد. در قرآن مجید انسان خلیفه اللّه معرفی می شود. رسول گرامی اسلام (ص) نیز می فرمایند دنیا کشتزار آخرت است. با استناد به این آیه و روایت نبوی، می بینیم که اسلام دقیقا زندگی این دنیا را به عنوان بستری برای تعالی انسان می داند که برای کلی ترین مسائل تا جزیی ترین آنها، راهکار و دستورات مشخصی دارد. مهمترین اصل مشترک میان ادیان ابراهیمی، اصل توحید است. توحید عملی( تبدیل زندگی مادی به زندگی معنوی) در تمام این ادیان و بطور اخص در دین اسلام مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

نمازهای یومیه در اسلام با راز و نیاز و عبادت به درگاه یگانه مطلق راه را برای پیاده شدن توحید عملی در زندگی هموار می سازد. اصل امر به معروف و نهی از منکر نیز به معنی مسئولیت فرد در قبال دیگران است و تذکر این امر که زندگی یک فرد جدای از دیگران نیست.

در روایات متعدد یادآوری شده است که ترک امر به معروف و نهی از منکر در جامعه شاید در کوتاه مدت مشکل خاصی را ایجاد نکند. ولی در دراز مدت در زندگی دنیوی افراد، آثار سوء خود را آشکار می کند و این علاوه بر تبعات منفی و اخروی آن است. مثلاً رعایت حجاب اسلامی بر اساس ضوابط شرعی بر تمام زنان مسلمان واجب است. این الزام برای حفظ شخصیت، موقعیت و کرامت انسان هاست. حال اگر افرادی در جامعه دچار کج روی بشوند و دیگران نیز در قبال آنها احساس مسئولیت نکنند، یعنی آنها را نهی از منکر نکنند، کار به جایی می رسد که همین مسئله ساده در زندگی اجتماعی جامعه مسلمین اشکال عمده ایجاد می کند.

میرخانی: از مهمترین شاخص های دین مبین اسلام و مکتب تشیع در جهان امروز، رسالتِ عهده داری این آئین، نسبت به ساماندهی کامل زندگی فردی و اجتماعی مردم در این دنیاست و به همین اعتبار پیوسته مورد هجمه سیاستمداران سلطه گر بوده است. در اسلام، دنیا یک سیستم جداگانه از آخرت نیست. بلکه دنیا جای کاشت و آخرت جای برداشت است. بر این اساس قرآن مجید می فرماید: «مَن کانَ فی هذهِ اَعمی فَهُوَ فِی اْلاخِره اَعْمی و اَضَلُّ سبیلاً» کسی که در این جهان راه زندگی را نیافت در سرای دیگر به طریق اولی نابینا و گمراه است. و همین جامعیت دینی است که اسلام را به عنوان یک مکتب رهایی بخش در جهان معرفی نموده و جاذبه برون دینی اسلام، به واسطه سامان دهی صحیح آن و به واسطه انطباقش با فطرت انسان، بلکه فطرت هستی است. و انسان هرچه بیشتر با زوایای مختلف این مکتب، در بُعد احکام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، روابط داخلی و روابط خارجی آشنا می شود، معقولیت و جامعیت آن بیشتر آشکار می گردد به گونه ای که احساس می شود این دین در هر زمان نو، جدید و پویاست.

سویزی: برای تبیین رسالت این جهانی اسلام در سامان دادن به زندگی دنیوی مردم باید گفت که دین ما بدلیل جامعیت برای همه مراحل زندگی بشر، حرف دارد، برنامه و دورنما دارد دین ما دین «ربّنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره حسنه» است یعنی تدبیر دنیا و تأمین آخرت، شاید این تشبیه مناسبی باشد که بگوییم بشریت مسافران قطاری هستند که از مقصد «انّا لله» تا منتهای «انا الیه راجعون» در حرکتند و این قطار از عالم جنین می گذرد و به حیات این جهانی وارد می شود و سپس از آنجا عازم حیات جاودانی و اخروی می گردد اینها همه جهانهایی به هم پیوسته و در امتداد یکدیگرند که در هر عالم، باید لوازم زندگی در عالم دیگر را تدارک ببینی، لذا اگر جنین لوازم زیستن در این عالم را با خود نیاورد «سِقْط» می شود و انسان هم اگر لوازم زندگی در جهان آخرت را در این دنیا فراهم نکند «سَقَط» می شود و مطالبی چون «الدنیا مزرعه الاخره» مبیّن همین معناست. جامعیت دین اسلام در این است که همه این مراحل حیات را دیده و در تدبیر و قانونگذاری برای بشر، بر کلیت آن اهتمام ورزیده است، چنین قانون جامعی جز از چشمه سار زلال اعجاز، حاصل نمی گردد و ارتباط میان عالم غیب و شهادت و محسوس و معقول، جز از مصدر آفریدگار هستی ممکن نمی گردد. از منظر چنین نگاه جامعی هیچ ذره ای فرو نمی ماند، خلوت و جلوت، باطن و ظاهر، نهان و پیدا در نظر او یکسان است، و تدبیر او بر کلّ تکوین و تشریع هویدا است لذا آبادی دنیا و استفاده همه جانبه از نعمات الهی فراموش نمی گردد و در کنارش آخرت و کمال بشریت بر مبنای اندیشه و حکمت، علم و ایمان از دست نمی رود و همواره مورد عنایت اوست.

نیلچی زاده: در تکمله بحث شایسته است به بستر تمدن سازی اسلام نظری بیفکنیم، از نقطه شروع این حرکت تا زمان حاضر، در هر مکان و زمانی که رویکرد مسلمین، به کتاب و عترت بیشتر بوده است به همان نسبت بهره برداری آن از قوانین جامع اسلام ارزشمندتر گردیده، و تأثیر آن در بنای تمدن جهانی مشهودتر شده است.

در واقع داعیه اسلام نسبت به رسالت این جهانی از تربیت فرد تا ایجاد ساختار جامعه ای نوین و متمدن امتداد دارد که با ارائه مدل حکومت، در همان دوران اولیه تاریخ اسلام کاملاً آشکار می گردد. از زمان پیامبر (ص) آغاز و به دوران خلافت علی (ع) منتهی می شود. و این برتری نسبت به سایر ادیان الهی نکته بسیار مهم و قابل تأملی است زیرا بسیاری از ادیان و مذاهب رسالت این جهانی ندارند، و سعی آنها بر این است که خودشان را به نوعی به عالم ملکوت منسوب و مرتبط بدانند و توجه به زندگی این جهانی را گونه ای تقصیر تلقی نمایند، مثل رهبانیت در آئین مسیح (ع)، که در حقیقت رسالت این جهانی برای خود قایل نیست و می گوید انسان به واسطه گناه نخستین و هبوط، ناگزیر به زندگی در این جهان گردیده است. لذا هر چه سریعتر باید از آن خارج شده و به سوی زندگی بهتر بشتابد.

شما می بینید جهان، قرن بیستم را به عنوان قرن پایان ایدئولوژی ها معرفی می کند ولی درست در اواخر همین قرن، فرزندی از سلاله ابراهیم(ع)، حضرت امام خمینی (ره)، عملاً با احیای ایدئولوژی اسلام درصدد اثبات این قضیه بر می آید، که نهضت اسلام را به عنوان حرکتی جهانی معرفی کند و تداوم انقلاب را تا نهضت مهدی موعود (عج) ترسیم نماید. یعنی زمانی که همه احکام دین ظهور می کند و حقیقت آئین اسلام در روی زمین استوار می گردد، به گونه ای که دیگر «مخافه احدٍ من الخلق» در عمل به احکام محو شده و بساط باطل جمع می گردد، و گستره حق، به گستردگی عرصه زمین می شود.

با توجه به مدلهای متفاوتی که تاکنون از حکومت دینی در جهان عرضه شده، نظر شما در رابطه با برجستگی ها و ویژگیهای حکومت اسلامی از دیدگاه حضرت امام «قدس سره» چیست؟

میرخانی: در اینجا دو بحث عمده مطرح است.

اول اندیشه و راهکار شیعه در باب حکومت و تفاوتهای اصولی آن با سایر فرق اسلامی.

دوم تمایزات اسلام در باب مسائل سیاسی و حکومتی نسبت به سایر ادیان. که دقت در هر دو قسمت حایز اهمیت و در خور توجه است.

در بخش اول، این مسئله مطرح است که چرا شیعه امامت را جزء اصول قرار می دهد، ولی سایر فرق با توجه به اینکه امامت و رهبری را امری ضروری می دانند، اما در فروعات به آن می پردازند. مرحوم استاد مطهری در کتاب امامت و رهبری می فرماید: همه فرق به نحوی این روایت را که «مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعِرفْ امام زمانِهِ ماتَ میتهً جاهلیته» مطرح نموده اند، اما دلیل اینکه شیعه در برخورد با مسأله امامت، آن را اصل می شمارد، به سبب جایگاه و شرایط خاصی است که برای آن قایل است و علت دیگر آن عدم انفکاک سیاست او، از دیانت اوست.

پس تشخص و بالندگی این دین به آن است که امامت و رهبری انسانهای صالح جزء ارکان آن محسوب می شود.

از دیگر ویژگیهای این نوع حکومت که حضرت امام (ره) هم بر آن تأکید فراوان می نمودند این است که در حکومت اسلامی قانونگذار خداست و حتی مقام نبوت مجری قانون است یعنی در این حکومت خدا محوری در راس امور قرار گرفته است.

امروزه بیشترین مشکل جوامع بشری تعویض جایگاه انسان محوری به جای خدا محوری است و حاصل این نظریه به مفاسد و معضلات عدیده ای منتهی شده است.

سومین ویژگی این نوع حکومت جامع نگری آن است خصوصا در ابعاد سیاسی و اجتماعی که حضرت امام (ره) تأکید بر تبیین علمی و عملی آن داشتند. ایشان در کتاب حکومت اسلامی می فرماید: از بین حدود ۵۰ کتاب حدیث موجود، فقط سه یا چهار باب آن به طهارت و نجاست اختصاص دارد و بقیه احکام اجتماعی اسلام است و این همان رسالت این جهانی دین اسلام است.

ویژگی دیگر این نوع از حکومت، قرار گرفتن انسانهای شایسته در راس آن است پیاده کردن این هدف عمده که «اَنَّ الارض یَرِثها عبادی الصالحون» به عهده رهبری است لذا در زمان حضور معصوم، شرط رهبری، علم متصل به سرچشمه وحی است که قرین با عصمت می باشد و در زمان غیبت، علم متکی بر وحی و سیره خاندان عصمت بعلاوه عدالت است. از ضرورتهای علمی فقیه جامع الشرایط، علم به مسایل زمان و حوادث واقع در اطراف اوست. چنانچه رئیس مکتب جعفری می فرماید: «اَلْعالِمُ بِزَمانِهِ لاَیَهْجُمْ علیه اللّوابس» اشراف و آگاهی به مسایل زمان، انسان را از حمله وری فتنه ها و نمودهای مخرب اجتماعی حفظ می کند. لذا لازمه فقاهت علاوه بر آگاهی کامل از علوم اسلامی بصیرت و آگاهی نسبت به مسایل زمان است. اینها تمایزات این نوع از حکومت نسبت به مابقی حکومتها و ویژگیهای مکتب شیعه نسبت به سایر فرق اسلامی، در مسأله رهبری است. مکتبی که تمام اهدافش بر محوریت امامت و رهبری شایسته، شکل می گیرد، جایگاه مسایل حکومتی را مسلما در راس امور قرار می دهد.

نگرش عمیق به مبانی اصولی در دین اسلام و فروعات آن، ما را به این نتیجه می رساند که احکام سیاسی و اجتماعی و حکومتی اسلام منحصر به فرد است. مثلاً در باب توحید می فرماید: «فمن یکفر بالطاغوت و یؤمن باللّه » یعنی ابتدا باید پشت به طاغوت کرد، سپس به پرستش خدا پرداخت، یا در فروعات، ما مسأله تولی و تبری، و در قواعد فقهی قاعده نفی سبیل را داریم که هر گونه تمسک و روی آوردن به مبانی و قوانین دنیای کفر و شرک و نفاق را نفی می کند. و این خود مبین آن است که ما در مسایل حکومتی غنی و بی نیاز از دیگران هستیم و خلاصه اینکه قرآن در یک پیام بلیغ می فرماید: «ایبتغون عندهم العزه فان العزه للّه و لرسوله و للمؤمنین».

سویزی: با توجه به ضرورت اجتماعی حکومت می بینیم که جامعه انسانی پیوسته نیازمند به دو عنصر نظامت و امامت می باشد چنانکه حضرت علی (ع) نیز در خطبه ۴۰ نهج البلاغه می فرماید «لاُبدّ للناسّ من امیر برٍ او فاجر» مردم ناچارند که سرپرست و امیر و حاکم داشته باشند خواه امیر نیکی، باشد و خواه امیر نکوهیده ها، تا هم به جامعه نظامت ببخشد و هم بر آن امارت کند. اما در نحوه امامت و نظامت، جامعه کدام قانون شایسته و اولی برای ارائه طریق است؟ مطابق دیدگاه اسلام، منشأ حکم و قانونگذاری بایستی منشأ آفرینش باشد. چنانچه قرآن می فرماید: «و لقد خلقنا الانسان قد نعلم ماتوسوس به نفسه و نحن اقرب الیه من حَبل الورید» ما انسان را خلق کرده ایم و ما از رگ گردن به او نزدیکتریم، پس می دانیم چه چیز او را به بیراهه می برد و چه چیز او را به قرب می رساند. یعنی طراح «نظامت و امامت» در مکتب اسلام خداست و در عرصه فرماندهی،کسی فرمانده تر است که در پیشگاه خدا فرمانبرتر باشد، لذا نفی اطاعت از انسان طاغی، ظالم و هوی پرست شده است. نگرش حضرت امام (ره) از حکومت اسلامی همان نگرش ناب و نزدیک به سرچشمه است، که ایشان در نهایت بصیرت علمی و شجاعت، عملی بدون هیچ پروا و پیرایه، آن را بیان داشتند.

در مقدمه صحیفه نور، مقام معظم رهبری کلامی دارند بس در خور توجه که دلالت به این معنی دارد که بعضی ها آمدند و فقط خود را در زندگی نجات دادند و بعضی خانواده خویش را، و بعضی محله خود را، اما امام(ره) «از ظلمت طاغوت به سوی نور اسلام راهی را به وسعتِ عبورِ یک ملت گشود» و پیامش را در عین صداقت و امانت و شجاعت به دنیا ابلاغ نمود، که تحقق این هدف، خاصیتهایی را به دنبال داشت که از آن جمله می توان استقلال، آزادی، عدالت اجتماعی و رشد فضایل معنوی و…. برشمرد.

شما در شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی دقت بفرمائید، این شعار با استقلال شروع و با اسلام بسته می شود و در حلقه وسط آن، آزادی و جمهوری قرار دارد با کمی دقت می بینیم استقلال و اسلام موضوعیت دارند و آزادی و جمهوری طریقیت، لذا در تعریف استقلال در قانون اسلامی، نفی قدرتهای شرقی و غربی شده، در واقع استقلال تحقق دمادم «یخرجهم من الظلمات» است و اسلام نیز همان «الی النور» می باشد.

پس مهمترین ویژگی حکومت اسلامی از دیدگاه امام در این شعار اساسی که تولد و بوجود آمدن آن هم از الطاف خداوند و جلوه کریمه «والذین جاهدوا فینالنهدینّهم سبلنا» می باشد چنین است که اولاً مشروعیت نظام با گسستن از طاغوتها و طغیانها و خروج از ظلمات ظاهری و باطنی آغاز و با پیوستن به نورانیت اسلام و اسوه های آن که درخشش تام اش در چهره های ولایت معصوم و پس از آن در چهره ولایت فقیه است معنی می یابد، تا بدینوسیله از حق خدا در اداره حیات بندگانش دفاع و اراده خدا را در اداره انسان نافذ گردد و دوما مقبولیت نظام است که با جمهوری یعنی حضور مردم و آزادی یعنی رفع موانع حضور مردم تأمین می گردد. این دو مشخصه برجسته حکومت اسلامی از دیدگاه امام رحمه اللّه علیه می باشد.

نیلچی زاده: دقت نظر در مدلهای متفاوت حکومت اسلامی، چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن، ما را به نکات ارزشمندی نسبت به جایگاه حکومت از دیدگاه حضرت امام (ره) می رساند. مثلاً قبل از آنکه به برکت خون شهدا در ایران حکومت اسلامی برقرار شود کشورهایی چون پاکستان و لیبی خود را به عنوان دولتهای اسلامی مطرح می نمودند. کشورهای مسلمان نشین مانند اندونزی، مالزی و حتی ایران عهد صفویه با مذهب تشیع مدل حکومتی شان با حکومتی که حضرت امام (ره) ارائه دادند کاملاً متفاوت است و شاید مهمترین خصیصه در مدل حکومتی امام، جایگاه عدالت و فقاهت در محور حکومت اسلامی است، و امتزاج علم و عدالت مانند شیر و شکر غیرقابل انفکاک می باشد، اینکه تالی تِلو معصوم بایستی در راس مخروط حکومتی قرار گیرد و در پذیرش کلیه مسئولیتهای حکومتی، تعهد و تخصص، شرطی لازم است.

و همه تلاش حضرت امام در نهادینه کردن این اصل بود تا به عنوان یک مدل حکومتی جامع به دنیا عرضه گردد، لذا از صورت یک نظریه فردی آن را خارج ساختند و با متدولوژی علمی به آن نظام بخشیدند و رسالت تعیین ولی فقیه، بوسیله مجلس خبرگان به نمایندگی از سوی مردم نهادینه گردید.

نکات مورد توجه در این نوع حکومت نفی سبیل تام از غرب و شرق است وقتی ایشان می فرماید: امریکا هیچ غلطی نمی تواند بکند. و شهید بهشتی می گوید: ای امریکا از ما عصبانی باش و از این عصبانیت بمیر. و به تعبیر قران «قل موتوا بغیظکم» این برخورد قاطعانه فقط یک تدافع نیست، بلکه ارائه الگوهای برتر حکومتی است.

اینجاست که شاید بتوان گفت اسلام، انسان محور است. اما انسانی که آینه جمال و جلال خدا و خلیفه اللّه است و به این اعتبار خدا سالار در عین انسان سالاری است.

اما آنچه به عنوان مردم سالاری در دهه اخیر در کشور ما مطرح شده، در صورتی قابلیت جمع با خدا سالاری است که از مشروعیت برخوردار باشد،آنچه که شیخ فضل اللّه آنرا مشروطه مشروعه نامید. حضرت امام در بحث قانونگزاری محکم می ایستند و می فرمایند ما نیاز به قوانین متأثر از اسلام داریم. بنابراین اکثریت مردم اگر در کنار حق قرار نگرفتند، رای آنان مطاع نیست. و نیز در روایات داریم که از «قلت اهل حق در خوف مباش» یا خداوند در قرآن کریم می فرماید: « و اِنْ تُطِعْ اکثر مَن فی الارض یُضلّوک عَن سَبیل اللّه اِن یَتّبِعونَ اِلاّ الظّن و اِن هُمْ اِلاّ یَخْرُصون»

شما در مقایسه حکومتها، حتی در میان کشورهای اسلامی به خوبی نقاط برتری و امتیاز را مشاهده می کنید. مثلاً عربستان سعودی به عنوان پایگاه اسلام، در کشورش پایگاههای امریکایی و اسرائیلی ایجاد می کند و به غلط به مردمش می گوید: ما برای دفاع از اسلام کفار را به استخدام گرفته ایم. در حالی که این امر صراحتا با نفی سبیل در قرآن و برداشت امام از آن کاملاً منافات دارد. لذا حضرت امام(ره) به حمایت از مردم ستمدیده و مسلمان فلسطین درست در جبهه مخالف با امریکا و اسرائیل می ایستد.

رمضان زاده: به نظر من آن زیبائیها و نقاط برجسته ای که از دیدگاه امام مطرح است، همان مسئله دخالت دین در همه امور زندگی برای تعالی انسانهاست. که در مقاطع مختلف زندگی حضرت امام تجلی پیدا کرده است. به عنوان مثال زمانی که امام در دوران تبعید بسر می برند، با توجه به تعهد و وظیفه ای که در قبال مردم احساس می کنند ارتباط خود را با مردم حفظ نمودند و بعد از چندین سال با شرایطی که ایجاد شد، و به وطن بازگشتند با تمام امتیازات خاصی که به عنوان یک رهبر دینی داشتند، خود را خدمتگزار مردم معرفی می کنند. این همان نکته ای است که اگر حکومت دینی برای زندگی اجتماعی مردم ایجاد شود با حفظ حدود و ثغور شرعی است که پا به میدان می گذارد.

حضرت امام در زندگی شخصی نیز به عملکرد مشخص و ش