فایل پاورپوینت کامل مناسبات علم و دین (۲)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مناسبات علم و دین (۲) :

در نوبت پیشین، از مناسبات علم و دین سخن به میان آمد و اینک عزم آن داریم تا پرتوی بر مفهوم «علم انسانی دینی » بیفکنیم. بی تردید این تعبیر و تصویرهای گوناگون آن، با مبحث مناسبات علم انسانی و دین ربطی وثیق دارد، اما وجوه امتیاز دو بحث ضرورت طرح مستقل آن را فرض می نماید. همان وقایع و اتفاقاتی که در سرمقاله گذشته بدان اشاره رفت، در مغرب زمین منشاء طرح مبحث علم دینی شد و در پی آن، در جهان اسلام این موضوع مطمح نظر قرار گرفت. واژه علم دینی، از منظر کلی ودر آغاز می تواند یکی از معانی ذیل را افاده نماید:

۱.مجموعه گزاره های منتظم پیرامون موضوع و محور خاص که با روش اجتهادی از منابع معتبر دینی و کتاب و سنت به دست آمده اند».

علم در این مصطلح، به معنای عام و نه به معنای علم تجربی به کار رفته است و دانشهایی مانند تفسیر، فقه، اخلاق اسلامی و بخش عمده ای از مباحث کلامی در آن جای می گیرند، و هدف از آن استخراج، تنظیم وتبیین معارف الهی است.

۲.معرفتی که از اعتبار فرادینی برخوردار است و از آن برای اثبات، دفاع یا تاءیید گزاره های دینی استفاده می شود».

گزاره هایی که از حوزه فلسفه یا علوم دیگر وام گرفته و ازآن برای اثبات گزاره های دینی بهره برده می شود، در این مفهوم مندرجندمثلا قسمتی از مباحث کلام، نظیر ادله اثبات وجود خدا، مسائلی است که اعتبار آن عقلی محض و فرادینی است و از آنها برای تبیین و دفاع ازموضوعات دینی بهره برده می شود. روشن است که علم دینی در تعریف اول شامل این دسته از مسائل کلامی نمی شود و از این رو، می توان این گونه مسائل را که با روش عقلی، تجربی، تاریخی یا شهودی به دست آمده و ازمتون و منابع دینی استحصال نشده است، به لحاظ اینکه در خدمت اثبات وتاءیید معارف اعتقادی، فقهی و اخلاقی دین و به مثابه ابزار دفاع ازآن درآمده است، علم دینی به اصطلاح دوم نامید.

البته گاهی منظور از «علم دینی » معنای جامعی است که هر دو تعریف را در برمی گیرد.

۳.هرگونه دانشی که در اثر نگاه درجه دو یا نگرش به دین از منظربیرونی پدید آمده و یکی از شئون و ساحتهای دین را موضوع ومحور بررسی وکاوش قرار داده است ».

علومی مانند فلسفه دین، روانشناسی دین و جامعه شناسی دین. مشمول این تعریفند. البته ممکن است برخی از مباحث این دانشها در جهت اثبات و دفاع از گزاره های دینی قرار گیرد و دراین صورت، از این لحاظ، در معنای دوم هم اندراج یابد.

در دوره های اخیر، این گونه بررسیها و دانشها از گسترش ویژه ای برخوردار شده و روز به روز و بطور فزاینده بر دامنه آنها افزوده شده است.

امکان و تحقق علم دینی به معانی گذشته، مورد مناقشه نیست و همگان بر امکان بلکه ضرورت آن، وفاق دارند.

۴.علمی تجربی انسانی یا طبیعی که ضمن حفظهویت تجربی خود، به گونه ای موصوف به دینی شده و انتساب به دین یافته است ».بنابراین اصطلاح، مراد، علوم شناخته شده و تجربی مانند روانشناسی، جامعه شناسی و… است که صبغه دینی و اسلامی یافته است.

علم دینی به این معنا محل بحث و چالشهای فراوانی قرار گرفته وقبل از بحث پیرامون تحقق و کیفیت تولید، اساس مفهومی آن موضوع بررسیهای گسترده و نفی و اثبات بوده است. پرسش نخست آن است که چگونه علم متقوم به روش تجربی و مستقل از وحی و دین می تواند دینی شود؟ آیااین تعبیر تناقض نما نیست؟ آیا دینی شدن به معنای از دست رفتن استقلال روشی و اضمحلال علمیت آن نمی شود؟

در راستای حل این ناسازگاری مفهومی و پاسخ به سوءال فوق، دیدگاههای گوناگون و متفاوتی در تصویر مفهوم «علم دینی » تولد یافته است که در این مجال، فهرست وار آنها راشمارش می کنیم و نقد و بررسی آنها را به فرصت و مجالی دیگروامی گذاریم:

اول;نخستین تصویر آن است که دخالت و حضور دین در ساحت علوم انسانی،از ناحیه مبانی نظری و پیشفرضهای معرفتی علم تبیین شود. بنابراین،مراد از علم دینی «علم تجربی مبتنی بر مفاهیم، مبانی و پیشفرضهای دینی » خواهد بود.

این تصویر بر نظریه آمیختگی علم با مبانی ومفاهیم نظری و غیرتجربی ابتنا دارد. از دیدگاه این نظریه مربوط به فلسفه علم، قاعده و قانون تجربی محض در عالم علم تحقق نمی یابد، بلکه تجربه و قوانین علمی همواره از مفاهیم، مبادی و مبانی نظری وغیرتجربی الهام می گیرد. از این طریق می توان از معارف دینی بهره جست و گزاره های معرفت شناسی و انسانشناسی دینی و مانند آنها را پایه های بنیادین شکل گیری علوم انسانی و اجتماعی دینی قرار داد.

البته برخی می گویند گرچه علم بیطرف و فارغ از مبانی و ارزشها امکان تحقق دارد،اما در مقام واقع و در شرایط موجود آرا و نظریات علمی، مشحون ازدیدگاههای نظری و ارزشی است و از این رو این حق برای دین هم محفوظ است که مبانی نظری و ارزشی خود را به ساحت علم سرایت دهد.

دوم; درتصویر دیگری از علم دینی گفته می شود «دینی » شدن «علم » به اصطیادمسائل و موضوعات علم از قلمرو معارف دینی است. در واقع انتقال پاره ای از گزاره های دینی که علی الاصول واجد قابلیت تحقیق به روشهای متداول علمی است به ساحت علم تجربی و بررسی علمی آن، منشاء پدیدآمدن علم دینی می شود و به عبارت دیگر، اتصاف علم به صفت «دینی » درمقام گردآوری است.

بنابراین تصویر، علم دینی «دانشی تجربی است که موضوعاتش از دین اخذ شده است ».

سوم; در چشم انداز دیگر ادعا می شوددینی شدن علم به این است که در مسائل و موضوعات آن، علاوه بر کاربردروش تجربی، از روش وحیانی و تعبدی هم بهره گرفته شود و در واقع، درمفهوم علم به معنای خاص، اندکی توسع و تسامح اعمال گردد. به عبارت دیگر، پس از اثبات اعتبار روش تعبدی، از آن در مقام داوری به صورت مکمل علم و نه جایگزین آن استفاده می شود.

بنابراین، علم دینی «دانشی است که گزاره های آن با روش تجربی وو حیانی مورد تحقیق قرار می