فایل پاورپوینت کامل داستان نور ماه و آفتاب/ رساله ای از علاء قزوینی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل داستان نور ماه و آفتاب/ رساله ای از علاء قزوینی :

چکیده

داستان نور ماه و آفتاب رساله ای است ظاهرا از علی بن حسین بن علی، مشهور به علاء قزوینی هلالی، از دانشوران سده هشتم هجری. وی این رساله را در هفده شعبان ۷۸۲ ه . ق تألیف کرده است. رساله در ضمن بیاض تاج الدین احمد وزیر (چاپ عکسی استاد ایرج افشار و مرتضی تیموری، صص ۳۶۷ ۳۷۰؛ چاپ علی زمانی علویجه، صص ۴۱۴ ۴۲۲) مندرج و مضمون آن عبارت است از آیات قرآنی مربوط به خورشید و ماه، چگونگی طلوع و غروب آنها و تفسیر این آیات.

کلید واژه: بیاض تاج الدین، نور و ماه، طلوع، غروب، عفرا.

بیاض تاج الدین احمد وزیر مجموعه ای است که آقایان ایرج افشار و مرتضی تیموری آن را در شهریور ماه ۱۳۵۳ ش در تهران به صورت عکسی به چاپ رسانده و بار دیگر علی زمانی علویجه در ۱۳۸۱ ش / ۱۴۲۳ این مجموعه را در قم در ۲ مجلّد تصحیح و به چاپ رسانده است.۱ این مجموعه مربوط به سال ۷۸۲ ق است و اصل نسخه خطی آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان نگهداری می شود. این بیاض شامل ۷۸ فقره قطعه، بند، یادداشت و شعر و غیره است که نویسندگان متعدد از خود یا از آثار دیگران تحریر و کتابت کرده اند و چگونگی وضع ادبی و حوزه علمی ناحیه فارس را به خواننده گزارش می دهد.

داستان نور ماه و آفتاب رساله ای است منتخب از این مجموعه که در ۴ صفحه۲ (ص ۳۶۷ تا ۳۷۰) تألیف شده است. اگرچه در پایان رساله، نامی از مؤلف یا سال تألیف به چشم نمی خورد؛ اما از آنجا که فقره قبل از این رساله را شخصی به نام علی بن حسین بن علی مشهور به علاء قزوینی هلالی در ۱۰ شعبان ۷۸۲ ق تألیف کرده و از لحاظ مشابهتی که در رسم الخطّ این دو رساله دیده می شود، بی گمان مؤلف این رساله نیز علاء قزوینی است که رساله داستان نور ماه و آفتاب را در ۱۷ شعبان همان سال یعنی ۷۸۲ ق تألیف کرده است.

علاوه بر این رساله، علاء قزوینی صاحب کتابی به نام مناهج الطّالبین فی معارف الصّادقین است که از ذی حجه ۷۷۸ تا شعبان ۷۷۹ ق آن را برای شاه شجاع تألیف کرده است. میکروفیلم این کتاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نگهداری می شود.۳

اما مضمون رساله داستان نور ماه و آفتاب عبارت است از آیات قرآنی مربوط به خورشید و ماه، چگونگی برآمدن و فروشدن آنها و تفسیر این آیات؛ روایتی مربوط به یک پری به نام عفرا که به خدمت حضرت رسول(ص) می رسیده؛ و در پایان داستان شخصی است که در بیابان، امام زین العابدین(ع) را ملاقات می کند.

از فحوای این رساله چنین برمی آید که نویسنده شیعه بوده است، چه وی نام پنج تن (علیهم السلام) و امام زین العابدین(ع) را به نیکویی یاد کرده است.

ویژگی های این رساله عبارت است از:

۱. آوردن «ء» به جای «ای» مانند گوشه = گوشه ای، فرشته = فرشته ای، بچشمه = بچشمه ای.

۲. «پ» و «چ» به طور نامنظم گاه با یک نقطه و گاه با سه نقطه مشخص شده است.

۳. در همه جا کاف به جای گاف آمده است.

۴. دال در بعضی جاها به صورت ذال معجمه آمده است.

۵. بعضی از کلمات این رساله گاه اعراب گذاری شده، ما آن دسته از کلمات را که اعرابشان با تلفظ امروزی متفاوت بود، در متن اعراب گذاری کردیم.

در پایان باید یادآوری کنیم، از آنجا که این نسخه منحصر بفرد است، بعضی از کلمات و عبارات ناخوانا بودند و ما آنها را به همان صورت در پاورقی ضبط کردیم.

داستان نور ماه و آفتاب

(۱) قال اللّه سبحانه: «و هُوَالّذی جَعَلَ الشَّمْسَ ضِیآءً وَالقَمَرَ نوراً»۴ و قال عزَّ مَن قائل: «وَ جَعَلَ القَمَرَ فیهِنَّ نوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً»۵ و چون آفریدگار عالم تقدّس و تعالی آفتاب و ماه به کمال قدره خود بیافرید، هردو، در نور و ضیاء مساوی بودند و فرقی چندان میان ایشان ظاهر نبود، واز رُوز تا شب امتیازی نَه. باری تعالی جبرئیل را علیه السَّلم بفرستاد تا جَناح خود بر روی ماه بسایید و نور او را به حکم «فَمَحَوْنا ایَهَ اللَّیْلِ وَ جَعَلْنآ ایَهَ النَّهارِ مُبْصِرَهً»۶ محو کرد تا به چند مرتبه کمتر از نور آفتاب شد. و قادر ذی الجلال آفتاب از نورعرش آفریده است و ماهتاب از نور کرسی، و کیفیه سَیْر آفتاب و دَورِ قمر به حکم شرع چُنانست که عبداللّه بن عباس رضی اللّه عنه ۷ از رسول خدا صلوات اللّه و سلامه علیه سؤال کرده است و چنین جواب فَرموده: که آفتاب از افق۸ که آن را باری تعالی در مجید کلام خود یاد فرموده در قصّه ذی القرنَین که: «حَتّی اِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فی عَینٍ حَمِئَهٍ»۹ فرو شود و به افقی دیگر رسد و از آسمان بآسمان فرو می رود تا که به زیر عرش خدا رسد و سَجدَه کند آفریدگار خود را تَبارکَ و تَعالی و همچنان در سجدَه باشد تا به وقت صبح. پس از حضره عزّه اجَازه خواهد که: پرودگارا از کدام جانب برآیم؟ حق تعالی جبرئیل را فرمان دهد تا از انوار عزّه، شی حُلی۱۰ نورانی در وی بوُشانذ و فرشتگان را امر کند تا فی الحال او را به مشرق آرند و از آنجا طلوع کند و چون روز قیامت نزدیک رَسَد، سه رُوزش فرمان طلوع ندهند و نداند که از کجا برآید و درین سه روز به یک جا مقیم بُوَد. روز چَهارم از حضره آفریدگار عَزَّ و عَلا فرمان رسد که از همانجا که غروب کردی طلوع کن. آن روز از مغرب برآید بی نور و ضیاء، چُنَانچ وقت کسوف و بیاید تا به خط اسْتِوا، چنانک همه خلق بینند. پس هم از آنجا به قهقری بازگردد و به مغرب فرو رود. و درِ توبَه در آن وقت بسته شود. و نفخ صور اوّل بوَد که: «وَ نُفِخَ فی الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فی السَّمواتِ وَ مَنْ فی الأَرْضِ اِلاّ مَنْ شاءَاللّه ُ»۱۱ و از نفحه اوُلی تَاَ ثَانِیَه۱۲ که «ثُمَّ نُفِخَ فیه اُخریَ فَاِذا هُمْ قیامٌ یَنْظُرونَ»۱۳ است و «یَومُ الجَمْعِ لا ریبَ فیهِ»۱۴ وحشر اکبر عباره از آن روز است، چهل سال مابین است.

و قمر نیز هم چنین وقت غروب به عین حامیه۱۵ مذکوره فرو شود و آن دریای است به غایه بزرگ و جوشان و از آسمان به آسمان رود تا به زیر عرش مجید رسد. او نیز بر طریق آفتاب، آفریدگار خود را سَجْدَه کند تا آن زمان که وقت طلوع او باشد و از حضره عزه دستوری یابد. جبرئیل علیه السَّلم به امر حق حُلّه ای۱۶ از نور کرسی در وی (۲) پوشد و از جانب مشرق برآیذ و هر سه۱۷ روز آفتاب و ماه را از انوار عرش و کُرسی نوری باشد غیر آن نور اوّل، و هرگز باز نَوبت بدان نور اولین نرسد.

و در آثار آمده است که ابلیس لعین وقت طلوع آفتاب مترصد باشد و چُنان باشد که فی الحال که آفتاب برآید بر میان هر دو قرن۱۸ خبیث او تابد، و آفتاب پرستان که آفتاب را سَجده کنند، شیطان را نیز سجده کرده باشند و ازین سبب است که نماز سنّت درین وقت شرعاً مکروه است.

و دلیل برآنک شمس و قمر با جمله موجودات وَ مکوّنات از حیْوانات و نباتات و جمادات و نامیات خدای را تَقَدَّس و تعالی ۱۹ سجده می کنند، کلام مَلک عَلاّم حَیّ لایَموت و قیوم لایَنام است فی قوله: «اَلَمْ تَرَ اَنَ اللّه َ یَسْجُدُ لَهُ مَنْ فی السَّمواتِ وَ مَنْ فی الأَرضِ وَالشَمْسُ وَالقَمَرُ وَالنُّجومُ وَالجِبالُ وَالشَّجَرُ والدَّوابُّ و کثیرٌ مِنَ النّاسِ و کثیرٌ حَقَّ عَلَیهِ العَذابُ.»۲۰

ابن عباس رضی اللّه عنه روایت می کند که از رسول صَلَی اللّه ُ علیه و [آله] و سلّم شنیدم که فرمود حق سبحانه و تعالی۲۱ برای آفتاب گردونی آفریده است که آن را سیصد و شصت گوشه است و به هر گوشه فرشته۲۲ موکّل است. و آن گردون را از مشرق به مغرب و از مغرب به مشرق می کشند. و آفتاب هر روز از چشمه ای نو برآید و به چشمه ای دیگر نو، فرو شود. از آنک قادر مختار تبارک و تعالی در مشرق صد و هشتاد چشمه آفریده ودر مقابل آن در مغرب مثل آن صدو هشتادِ دیگر آفریده. پس آفتاب هر روز که از مشرق برآید، از چشمه خاصَّه، در مغرب به چشمه ای که در مقابل آن است فرو شود،