فایل پاورپوینت کامل بازخورد دستاوردهای اخلاقی انقلاب اسلامی ایران در جوامع اسلامی با تاکید بر بیانیه گام دوم انقلاب

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازخورد دستاوردهای اخلاقی انقلاب اسلامی ایران در جوامع اسلامی با تاکید بر بیانیه گام دوم انقلاب :

بیان مسئله

انقلاب از مهم ترین عناصر معرف تمدن ها و فرهنگ اخلاق است. انقلاب اسلامی ایران را می توان باشاخصه ها و مولفه های اخلاقی چون عدالت گستری، حق طلبی، دفاع از مظلوم، امیدبخشی و شناخت افزایی به جوامع، از دیگر انقلاب ها متمایز ساخت؛ البته نه اینکه دیگر انقلاب ها در موارد گفته شده آرمان هایی نداشته اند؛ بلکه نوع ایدئولوژی و مبانی فکری و اعتقادی که انقلاب اسلامی به پشتوانه آن شکل گرفت صورت و سیرت این آرمان ها و اهداف اخلاقی را نسبت به دیگر انقلاب ها متفاوت می کند؛ انقلاب اسلامی از یک سو سبب رویکرد به دین، رشد گرایش های معنوی و تضعیف اندیشه مادیگرایان شد و از سوی دیگر، الگوی مبارزاتی مردم تحت ستم در نقاط مختلف جهان گردید و به ملت های دربند جهان آموخت که چگونه خود را از زیر سلطه و نفوذ بیگانگان نجات دهند.

این چنین تاثیر دگرگون کننده ای از دید متفکران غربی پوشیده نمانده است برژینسکی از نظریه پردازان آمریکائی میگوید: «تجدید حیات اسلام بنیادگرا در سراسر منطقه با سقوط شاه و تشنجات ناشی از ایران یک مخاطره مستمر برای منافع ما در منطقه ای که حیات جهان غرب کاملا به آن وابسته است ایجاد کرده است بنیادگرایی اسلامی پدیده ای که به طور عمده در گزارش ها و بررسیها اطلاعاتی ما به آن بیتوجهی شده است امروزه آشکارا نظم و ثبات موجود را تهدید میکند»(داودی، ۱۳۶۸: ص ۷۰) از سویی الکساندر هیگ، وزیر دفاع اسبق آمریکا اذعان می دارد:«به نظر من خطرناکتر و مهم تر از این مشکلات بین المللی عواقب گسترش بنیادگرایی اسلامی است که در ایران پا گرفته و اکنون عراق و رژیم های عرب میانه رو را در منطقه تهدید میکند،اگر این از کنترل خارج شود منافع ابرقدرت ها را به خطرناکترین وجه به مخاطره خواهد انداخت.»(روزنامه اطلاعات، ۶۱/۱۲/۱)

در واقع بزرگ ترین دستاورد انقلاب، درس آزادی و آزاداندیشی برای مردم تحت سلطه در سراسر جهان بوده است. (ملکوتیان، ۱۳۸۴:ص ۲۱۳) این دستاوردهای اخلاقی در حوزه سیاسی و اجتماعی را می توان به عنوان اهداف عالی انقلاب اسلامی یاد کرد. این اهداف متعالی در دیدگاه رهبران انقلاب منعکس شده است. برخی پژوهندگان برخی از این اهداف را از دیدگاه مقام معظم رهبری بررسی نموده اند: عدالت خواهی، تربیت و تزکیه انسان و در نتیجه جامعه سازی بر مبنای آن، تشکیل نظام توحیدی و تلاش برای دستیابی به سعادت دنیوی و اخروی، دستیابی به حیات طیبه، برخورداری از رفاه، امنیت، دانش، عزت سیاسی، استقلال اقتصادی و رونق تجاری، حاکمیت اسلام و قرآن در زندگی بشر،تکریم انسان و نفی فقر و فساد و تبعیض و در نتیجه احساس خوشبختی و سعادت و باز گرداندن عزت اسلامی به مسلمانان از جمله اهدافی است که در کلام و اندیشه مقام معظم رهبری منعکس شده است. (شفیعی،۱۳۸۵: شماره ۷، ص ۲۵)

آنچنان که مشهود است بسیاری از این اهداف مبتنی بر اصول اخلاقی است که می توان آن را از دستاوردهای انقلاب اسلامی در سطح جهانی دانست که مهمترین آنها عنصر آزادی و عزت نفس است؛ این آزادی و عدم سلطه پذیری ماهیتی اخلاقی دارد که برخاسته از یک روحیه و خصلت درونی است. بر اساس مبانی عالیه انقلاب اسلامی چنین روحیه ای ریشه در اسلام ناب دارد. برخی پژوهندگان غربی انتقال چنین روحیه ای را از انقلاب اسلامی به سایر کشورها گزارش کرده اند؛ پروفسور جیمز بل، محقق آمریکای در فصلنامه مسایل خارجی وزارت خارجه آمریکا در این خصوص میگوید: «موجی از هیجان توده ای، اسلام را فراگرفته است، از یوگسلاوی و مراکش تا اندونزی و مالزی و فیلیپین در شرق، این اسلام نوظهور که به لحاظ ایدئولوژیک منسجم است. در انقلاب ۱۹۷۹ ایران، در اشغال مسجد الحرام در مکه، ترور انور سادات در نوامبر ۱۹۸۱، در مقاومت لبنان و… انعکاس یافت. این نیروی توده ای که غالبا به عنوان اسلام بنیادگرا توصیف میشود از مرزهای جغرافیایی گذشته، ایدئولوژی سیاسی و رژیم های ملی را نیز فراگرفته است».( همان) اما پرسش اساسی آن است که کدام عنصر محرک چنین ارمغان جهانی را به ویژه در ملت های مسلمان و جهان اسلام به بار آورد وچنین رهاوردی را برای انقلابی نوپای اسلامی داشت؟ به دیگر بیان چگونه این انقلاب توانست در قلب و دل مظلومان اقصی نقاط جهان راه یابد؟

شاید بتوان پاسخ را در تاریخ صدر اسلام و نوع سلوک و شیوه رسولان الهی به ویژه پیامبر اکرم در تشکیل حکومت اسلامی دانست؛ جالب آنکه در آیه ۴ سوره قلم که پیامبر را به «خلق عظیم» ستایش نموده است برخی از مفسران ازجمله علامه طباطبایی خلق عظیم پیامبر را اخلاق اجتماعی پیامبر معنا کرده اند(طباطبایی،۱۹۷۳:ج ۱۹، ۳۶۹)[۱] و موید این معنا را می توان آیاتی دانست که به پیامبر گوشزد می کنند که اگر تو چنین اخلاقی نمی داشتی همگان از اطراف تو پرا کنده می شدند. در آیه ۱۵۹ آل عمران در خطاب به پیامبر آمده است: «فبما رحم من الله لنت لهم * ولو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک». این آیه ضمن آنکه موید معنای «خلق عظیم» در بعد اجتماعی و سیاسی است نشان می دهد که نظام حکومتیاسلام، بر مبنای محبت و ارتباط تنگاتنگ با مردم است. این ویژگی که به عنوان پایه و مایه تشکیل حکومت اسلامی در زمان پیامبر اکرم است را می توان درانقلاب اسلامی ایران نیز جستجو نمود و تاثیر آن را بر کشورهای جهان به ویژه کشورهای مسلمان ملاحظه نمود؛ بر اساس چنین ویژگی اخلاقی، انقلاب اسلامی با همه مظلومان و حق طلبان پیوند خورد که تاثیرات آن از کشورهای منطقه تا آمریکای لاتین و آفریقا قابل پی گیری و رصد است. برای نمونه تأثیرات انقلاب در آمریکای لاتین درکتاب «فیدل کاسترو و مذهب» نوشته رهبر کوبا و کتاب «کلیسای شورشی» تألیف کامیلو ترجمه جواد یوسفیان قابل پی گیری و خوانش است.

درباب پیشینه علمی مسئله پیش روی این نوشته قابل ذکر است که دستاوردهای انقلاب اسلامی کتب و منابع بسیاری نگاشته شده است (محمدی؛ ۱۳۹۲؛ طاهری فرد و همکاران: ۱۳۹۶) از سویی برخی نیز به دیدگاه مقام معظم رهبری در باب دستاوردهای انقلاب اسلامی پرداخته اند (اباذری، ۱۳۸۸) و به ویژه به دستاوردهای چهل ساله انقلاب از دیدگاه امامین انقلاب قلم زده اند (موسسه فرزندان روح الله، ۱۳۹۷) ودر منابعی نیز بخش عمده از مباحث ارائه شده به دستاوردهای اخلاقی انقلاب پرداخته است (کلانتری، ۱۳۸۹)ولی آنچه مسئله مقاله پیش رو را شکل داده آن است که انقلاب اسلامی در دوران چهل ساله اول شکل گیری خود چه ارمغان و دستاوردهای اخلاقی را به همراه داشته است و این دستاوردها چه تاثیرات تمدنی به ویژه در حوزه قلمرو اسلامی داشته است. این دستاوردها از این جهت حائز اهمیت است که می توان با بازخوانی آنها و میزان تاثیری که در ابعاد جهانی و منطقه گذاشته است، ضمن آسیب شناسی آن به راهبرد اخلاق جهت تحقق تمدن نوین اسلامی در گستره جهانی و سازوکار آن بیشتر اندیشید و از این منظر در بعد تمدنی گام شایسته برداشت. در این زمینه شاخص بیانیه گام دوم راهگشاست. در این مقاله با تبیین بیانیه گام دوم به ویژه دستاوردهای اخلاقی انقلاب اسلامی در چهل ساله اول و بررسی تاثیر آن در جوامع اسلامی پرداخته است. مقام معظم رهبری در بیانیه گام دوم به مولفه اخلاق به عنوان یکی از دستاوردهای انقلاب اشاره و از تاثیرات جهانی آن نیز سخن رانده اند. ایشان در تبیین وضعیت موجود اخلاقی انقلاب به نکات بسیار راهگشایی اشاره می کنند و در این ارزیابی چند ملاحظه اساسی را مد نظر دارند. از سویی به داشته های اخلاقی نظام اسلامی می پردازند و از دیگر سو به آسیب شناسی اخلاقی وضعیت موجود می پردازند و از منظر سوم به ثمرات و اثار اخلاقی انقلاب و نظام اسلام نیز توجه می دهند. ما ضمن تبیین جایگاه تمدن سازی اخلاق به برخی از مولفه ها ی اخلاقی تاثیر گذار در جهان اسلام به عنوان دستاوردهای انقلاب اسلامی خواهیم پرداخت.

۱. جایگاه تمدن ساز اخلاق و معنویت

از مهم ترین عناصر تمدن ساز، عنصر اخلاق و معنویت است که شکل دهنده بعد فرهنگی و نرم افزاری تمدن هاست. اساسا هر تفکر تمدن سازی بدون داشتن یک رویکرد و ایده اخلاقی موثر نمی تواند به چنین نقشی نائل آید. انقلاب اسلامی ایران بر اساس منطق اخلاقی برخاسته از دین توانست زمینه های شکل گیری چنین انقلابی را در سطح جهان و منطقه رقم زند. این عنصری است که مقام معظم رهبری به آن اشاره و آن ر زمینه شکل گیری تمدن نوین اسلامی میدانند. ایشان اخلاق را به عنوان یکی از دستاوردهای چهل ساله انقلاب اسلامی با شعفی خاص در بیانیه گام دوم متذکر می شوند:

«انقلاب پرشکوه ملت ایران که بزرگ ترین و مردمیترین انقلاب عصر جدید است، تنها انقلابی است که یک چله ی پرافتخار را بدون خیانت به آرمانهایش پشت سر نهاده و در برابر همه ی وسوسه هایی که غیر قابل مقاومت به نظر میرسیدند، از کرامت خود و اصالت شعارهایش صیانت کرده و اینک وارد دومین مرحله ی خودسازی و جامعه پردازی و تمدن سازی شده است.»(حسینی خامنه ای، ۱۳۹۷: ص ۷)

آنچنان که ایشان با قید انحصار بیان کرده اند انقلاب اسلامی تنها انقلابی است که به آرمان هایش وفادار مانده است. عنصر وفاداری که فضیلتی اخلاقی است به عنوان یکی از ویژگی های پیش برنده انقلاب اسلامی بیان شده است و بر اساس فراز ذکر شده، عنصر کرامت، خودسازی، عدم خیانت به آرمان های نظام ومقاومت در برابر وسوسه ها عناصری اخلاقی هستند که ایشان به آنها اشاره می کنند و درود خویش را از اعماق دل نثار «این ملت ؛ بر نسلی که آغاز کرد و ادامه داد»(همان) می نمایند. اما آنچه در فراز بالا نوید تاثیرات چنین انقلابی را در بعد جهانی و تمدنی نشان می دهد بهره گیری از ظرفیت اخلاقی مذکور در جامعه پردازی و تمدن سازی است. این تمدن سازی ادامه مسیری است که در چهل ساله اول انقلاب در اقصی نقاط جهان نمودش را می توان یافت. برخی از مهم ترین دستاوردهایی را که در بیانیه گام دوم منعکس شده مواردی چون: همت، اکمال و اتمام تلاش (انقلاب)،صیانت و نگهبانی، عدم خیانت، مقاومت در برابر وساوس، حفظ کرامت و اصالت، خودسازی، پایبندی به امور اخلاقی فطری مثل «آزادی، اخلاق، معنویت، عدالت، استقلال، عزت، عقلانیت، برادری، روحیه اصلاح گری و پذیرش خطا، عدم انفعال و تردید، نقد پذیری، عدم فاصله از ارزش ها، عدم تحجر، پایبندی به اصول، مرزبندی با ر یبان و دشمنان، قدرتمند در عین مهربان بودن، باگذشت در عین مظلومی، عدم افراطی گری، برخورداری از منطق اخلاقی در دفاع و جنگ، شجاعت و صراحت در برابر زورگویان، دفاع از مظلومان و مستضعفان، جوانمردی و مروت انقلابی، اقتدار، عبرت گیری، یمان قدرتمند، تاب آوری در برابر خصومت و شقاوت و توطئه و خباثت، استواری و استقامت، مدیریت جهادی، عزت، اعتماد به نفس ملی بر اساس شعار «ما می توا یم» ازجمله انبوه مباحث اخلاقی در بیانیه است. (همان، ۱۳۹۷)

محورهای ذکر شده هرکدام می تواند مسئله یک مقاله مستقل باشد ولی دراین مجال با توجه به تاثیرات اخلاقی که انقلاب اسلامی در عرصه های جهانی داشته است پرداخته خواهد شد از بین مصادیق مختلف ما به ۴ عنصر بیداری، استقامت، عدالت گستری و امید خواهیم پرداخت که بیشترین نمود را در بیانیه گام دوم انقلاب نیز دارد.

۱. عنصر اخلاقی بیدارگری

از جمله تاثیراتی که انقلاب اسلامی در جهان و منطقه گذاشته است مسئله بیداری ملت های مسلمان و آزاده است که نظم نوین جهانی را با چالش مواجه ساخته و رویای دهکده جهانی با تفسیر لیبرالش را دچار تردید نمود.آنچه قبل از انقلاب اسلامی با آن مواجه بودیم پدیده غفلت و رخوت امت ها به ویژه کشورهای اسلامی در برابر زورگویان بود. انقلاب اسلامی امت های آزاده را به خود آورد که از غفلت، بی تفاوتی و عافیت طلبی که منشاء همه رذیله های اخلاقی است فاصله گرفته و زمینه های بیداری را فراهم آورند.این بیداری هم در سطح جهان و هم در سطح منطقه صورت گرفت. در زمانی که دین و معنویت در انزوا بود و لائیک و لیبرالیسم حاکمیت داشت و اسلام محدود به امور فردی بود و در مساجد زندانی شده بود بار دیگر ندای امتزاج دین و سیاست در میان اندیشمندان، مراکز علمی و تحقیقات و افکار و رفتار ملتها نمایان شد.شواهد این مسئله را می توان در دیدگاه های طرح شده از دیگران درباب انقلاب اسلامی ملاحظه نمود؛ به نوشته هفته نامه آلمانی اشپیگل، انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی (ره) حیات تازه ای به مسلمانان در سراسر جهان بخشید و اسلام مبارزترین مذهب دنیا با انرژی انقلاب خود ۱/۲ میلیارد مسلمان را برانگیخت و آنان را برای تشکیل حکومت الله در زمین به حرکت درآورد (سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۷ به نقل از روزنامه جام جمهوری، ۷۱/۱/۴)

دکتر میشل جانسون در مقاله ای در نشریه «ژئوپولیتیکان استراتژیک» مینویسد:«جامعه مسلمین (پس از انقلاب ایران) از حالت ضعف و ناتوانی خود خارج شد و به یک قدرت تبدیل شد»(همان).بیداری سیاسی جهان اسلام را میتوان در صحنه اعتراضات حق طلبانه ومسالمت آمیز، شکل گیری حرکت های اصلاح طلبانه، مبارزات انتخاباتی، گرایش های انتخاباتی، گرایش به ایجاد تحزب، تشکل های سیاسی، هسته ها و جنبش های مقاومت در ابعاد مبارزات سیاسی و مسلحانه علیه آمریکا و صهیونیسم که در چند سال اخیر روند تصاعدی در بیشتر جهان به خود گرفته است، مشاهده کرد که الهام پذیری آنها از الگوهای سیاسی و مبارزاتی انقلاب اسلامی را میتوان در گفتار و نوشتارهای آنها به مشاهده کرد.

این پیروزی، شوق و اشتیاق عجیبی در بین ملت های تحت ستم، نهضت های آزادیبخش و تمام آزادیخواهان جهان به وجود آورد و در بیداری، امید و اعتماد به نفس مسلمانان – بدون توجه به ملیت یا تعاملات سیاسی ملت ها – نقش بسزایی ایفا کرد. از اندونزی تا جوامع اسلامی در غرب، پیروزی انقلاب اسلامی در حکم پیروزی اسلام بود و توانایی اسلام را برای رهبران مردم سکوت شده جهت مقابله با رژیم های فاسد و تحت سلطه ی خارجی آشکار نمود.شیخ عبدالعزیز عوده، رهبر معنوی جنبش جهاد اسلامی، می گوید: «انقلاب (امام) خمینی مهم ترین و جدیدترین تلاش در بیدار سازی اسلامی برای اتحاد ملت های مسلمان بود.» (کدیور، ۱۳۷۹: ص ۹۷-۹۸)

اگرچه از حدود یک قرن قبل، اندیشمندانی همچون سیدجمال الدین اسدآبادی و محمد عبده در جهان اسلام ظهور کرده و ندای بازگشت به اسلام و تقابل با فرهنگ غرب را سرمیدادند؛ اما پیروزی انقلاب اسلامی به همه مسلمانان به اثبات رساند که مساله بازگشت به اسلام تنها یک خیال و نظر نبوده، بلکه میتواند واقعیت داشته باشد. حتی میتوان ادعا کرد که اولین و بزرگترین بازتاب پیروزی انقلاب اسلامی ناشی از شکل گیری نظام جمهوری اسلامی و تداوم اقتدار آن در مواجهه با بحران ها و توطئه های گوناگون و به خصوص در تقابل با دنیای قدرتمند غرب بود که روز به روز بر امید و اعتماد مسلمانان جهان افزوده و آنها را نسبت به بازگشت به عصر طلایی اسلام امیدوارتر کرد.

آرنولد توین بی در سال ۱۹۴۹م در کتاب تمدن در بوته آزمایش چنین تاثیر شگرفی را پیش بینی کرده بود که با پیروزی انقلاب اسلامی عینیت یافت یکی از پژوهشگران انقلاب اسلامی به نقل از می اورده است: «پان اسلامیسم خوابیده است، با این حال ما باید این امکان را در نظر داشته باشیم که اگر پرولتاریای جهان (مستضعفین) برضد سلطه غرب به شورش برخیزد و خواستار یک رهبری ضدغربی شود، این خفته بیدرا خواهد شد. ( محمدی،۱۲۶:۱۳۸۳-۱۲۵)

این مسئله با انقلاب اسلامی ایران محقق شد و چنین بیداری فکری، روحی و فرهنگی را باید متاثر از انقلاب اسلامی ایران دانست.

در مقابل چنین پدیده مبارک اخلاقی که موجبات تنبه و بیداری را فراهم کرد عنصر غفلت است که همواره می تواند مانع پویایی و شکل گیری تمدن اسلامی شود؛ آسیبی که همواره مورد گوشزد آموزه های دینی است و مقام معظم رهبری نیز در بیانیه به آن اشاره می کنند.: «و بدانید که اگر بیتوجهی به شعارهای انقلاب و غفلت از جریان انقلابی در برهه هایی از تاریخ چهل ساله نمیبود -که متأسفانه بود و خسارت بار هم بود- بیشک دستاوردهای انقلاب از این بسی بیشتر و کشور در مسیر رسیدن به آرمانهای بزرگ بسی جلوتر بود و بسیاری از مشکلات کنونی وجود نمیداشت.»(حسینی خامنه ای،۱۳۹۷: ص ۲۷)

۲. استواری و استقامت

یکی از ویژگی های اخلاقی که در سطح جهانی و به ویژه منطقه می توان آن را محصول انقلاب اسلامی دانست مسئله استواری، استقامت و مقاومت ملت هاست که می توان آن را به عنوان یک دستاورد اخلاقی یادکرد.استقامت در آیات قرآن در کنار ایمان مطرح شده و این همراهی ایمان و استقامت وگره خوردن ایمان به چنین ویژگی اخلاقی بیانگر ارزشمندی این مسئله است. روحیه منفعلانه ملت ها در برابر سلطه همواره آسیب هایی را به منافع آنها وارد می آورد. از رهاورد انقلاب اسلامی این مسئله که می توان در برابر زورمندان مقاومت کرد و سرتعظیم فرود نیاورد به منصه ی ظهور رسید و الگوی ملت های ستمدیده گردید. نمود و ظهور این مقاومت و پایداری را می توان در مردم ستمدیده فلسطین دید. «صلاح الدین زیمحمد» مدیر اداره پژوهش های شبکه الجزیره قطر با تأکید بر اینکه انقلاب های اخیر در کشورهای عربی باید از انقلاب ایران الگو بگیرند معتقد است: «امام خمینی(ره) فرهنگ مقاومت و قیام مردمی را در جهان نهادینه کرد.» وی می افزاید: «امام خمینی(ره) این اندیشه را بنا نهاد که مردم میتوانند در مقابل حکومت های دیکتاتوری به پا خیزند و به پیروزی برسند.(روزنامه رسالت، ۱۳۹۰) از دیگر کسانی که این مسئله را رهنمون ساخته «فتحی ابوالعردات» دبیر جنبش فتح در لبنان به تأثیر انقلاب اسلامی ایران بر انقلاب فلسطین اشاره کرده معتقد است: «انقلاب اسلامی ایران عمق انقلاب فلسطین است و ما به عنوان جنبش فتح روی دو اصل استمرار مقاومت و تأکید بر اصول فلسطینی حرکت و نسبت به ایفای چنین نقشی از جمهوری اسلامی ایران تشکر میکنیم. (خبر گزاری مهر، ۱۳۹۹)

«عبدالله التریاقی» رئیس جریان فجر مقاومت اسلامی لبنان گفت: «گرچه در تحولات اخیر در خاورمیانه و شمال آفریقا رهبری قدرتمند مانند حضرت امام خمینی(ره) دیده نمیشود اما نفس حضور گسترده مردم برگرفته از انقلاب اسلامی ایران است. (همان)

این دیدگاه ها بیانگر سطح تاثیر انقلاب اسلامی در کشورهای منطقه و جهان است، به ویژه اینکه انقلاب اسلامی به آنها آموخت که می توانند ضمن مقاومت در برابر محدودیت ها در برابر زیاده خواهی و تسلط بیگانگان و قدرت های استکباری نیز مقاومت کنند. برخی مانند یکی کدی در کتاب «ایران مدرن: ریشه ها و دلایل انقلاب» به یشرفت های مختلف یران در ز ینه های فرهنگی، اقتصادی بهداشتی، علمی و… بعد از یروزی انقلاب اسلامی اشاره می کند.(نیکی کدی، ۱۳۸۵: ص ۱۶۰؛ ۲۰۰۳ ,Nikki) وی معتقد است «خلاقیت و توان مبارزه جویانه اثبات شده مردم ایران سبب این امیدواری است که آنان قادر خواهند بود بدون هرگونه مداخله خارجی تغییرات مطلوب خود را به عمل آورند.» (نیکی کدی، پیشین، ص ۱۷۳). این ج