---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آداب معاشرت در گفتار و رفتار اهل بیت (ع) (بخش دوم) :

۱- حضور در اجتماع مسلمانان

از جـلوه هـای رابـطـه سـالم، حـضور فعّال در کارهای اجتماعی است که معصومین (ع ) دراجتماعات سـالم مـثل نماز جمعه و جماعات شرکت می کردند و هرگز خود را از جامعه اسلامی جدا ندانسته و در بین آنها حضور داشتند.

امام رضا علیه السلام از حضرت امیر(ع ) نقل می کند که فرمود: ما و پیامبر(ص ) در جنگ احزاب کانال حفر می کردیم.

شخصی از اهالی (بلخ ) می گوید:

بـا حـضرت رضا علیه السلام در سفر به خراسان همراه بودم. هنگام صرف غذا، کلیه افراد بـه هـمـراه امام بر سر یک سفره نشستند، من به امام عرض کردم: برای شما سفره ای جداگانه می اندازیم؟ امام فرمود:

سـاکـت شـو! پـروردگـار مـا یـکـی، پـدرمـان یـکـی، مـادرمـان یـکـی، پـاداش هـم در برابر عمل دریافت می کنیم.

۲- همنشینی با فقرا و ضعیفان

پـیـکـره اصـلی امـت اسـلامـی را قـشـر ضـعـیـف و مـتـوسـط تـشـکـیـل مـی دهـد کـه راهـنـمـایی و هدایت آنان بیشترین مسؤ ولیت رهبر را درپی دارد. از این رو، رهـبـران الهـی، هـمـواره کـوخ نـشـیـنـان را بـر کـاخ نـشـیـنـان تـرجـیـح مـی دادنـد و در عـیـن حـال، پـیـشـوای تـوانـمـندان نیز بودند و از ارشاد آنان نیز غفلت نمی کردند. خانه معصومین، هـمـواره پـنـاهـگـاه بـی پـنـاهـان بـود و آنـها شب و روز، کمر به خدمت خلق خدا بسته بودند که صـفحات زرّین تاریخ اسلام، گویای آن است. بیچارگان و ضعیفان جامعه، آنها را از خود می دانـستند، از این رو رفتارشان با آن بزرگواران معصوم خوب و صمیمی بود، وچنین رفتاری را هیچ گاه با حاکمان غیرالهی نداشتند.

پـیامبر(ص ) با فقرا همنشین بود و با مساکین و بیچارگان غذا می خورد و با دست خود به آنها غذا می داد.

روزی تـعـدادی از فـقـرا و مـسـاکـین، خدمت رسول خدا(ص ) بودند. چند تن از بزرگان قریش و دیگران نیز حضور یافتند وگفتند:

ای رسـول خـدا کـاش ایـن جماعت مسکین را از خود دور می کردی! و آنان را با ما در یک مجلس نمی نـشـانـدی؛ مـا دوسـت نـداریـم کـه بـا ایـنـهـا در یـک مـجـلس بـاشـیـم. آیـه نازل شد:

(کسانی را که هر بامداد و شامگاه، پروردگار خویش را می خوانند و خواستار خشنودی او هستند طـرد مـکن، نه چیزی از حساب آنها برعهده توست و نه چیزی از حساب تو برعهده ایشان، اگر اینها را طرد کنی، در زمره ستمکاران خواهی بود.)

پس از نزول این آیه پیامبر(ص ) فقرا و مساکین را طلبید و مورد لطف و محبت بیشتر قرارداد. آنها اغلب در کنار رسول خدا(ص ) بودند.

امام حسن علیه السلام بر عدّه ای مسکین گذشت که روی زمین نشسته ونان خشک می خوردند آنان امام را بـه سـفـره خود دعوت کردند، امام کنارشان نشست و از نان آنان خورد. آن گاه همه آنها را به منزل خود دعوت کرد و به آنها پوشاک و خوراک داد. از امام سجاد علیه السلام نیز شبیه آن را نقل کرده اند.

حـضـرت رضـا(ع ) وقـتـی بـه مـنزل می آمد، همه خدمتگزارانش گرد او حلقه می زدند، با هم می نـشـسـتند و سخن می گفتند. چنین رفتارهایی از سوی پیشوایان جامعه، سبب تحکیم رابـطـه امـام بـا امـت و کـاهـش آلام اجـتـمـاعی مردم و کم شدن عقده های حقارت و حسّ تنفر فقیران و توانمندان می گشت، به عبارت دیگر سبب ایجاد رابطه سالم اجتماعی می شد.

۳- رفتار با کودکان

نسل جدید،میراث دار نسل گذشته است و فـرهـنـگ وادب را از نـسـل پـیشین می آموزد. از این رو، سالخوردگان باید با کودکان، ارتباطی سالم و حساب شده داشته باشند تا آنان تربیت و پرورش یابند.

مـعـصـومـیـن عـلیـهـم السـلام در بـرخـورد بـا کـودکـان، بـسـیـار ظـریـف و آگـاهـانـه عـمـل مـی کردند و اجازه نمی دادند میان مسؤ ولان آینده جامعه با گردانندگان کنونی آن شکافی ایـجـاد شـود و نـسـل نـو از فـرهـنـگ و آیـیـن کـهـن خـویـش بـیـگـانـه بـاشـد، رسـول خـدا(ص ) بـه اسـتـقـبـال رزمـنـدگان جنگ (موته ) رفت و خود، عبداللّه بن جعفر را، که خـردسـال بـود، بـر مـرکـب خـویـش سـوار کـرد و بـه دیـگـران نـیـز فـرمـود تـا کـودکـان استقبال کننده را بر مرکبهایشان سوار کنند.

انس بن مالک می گوید:

«رسـول خـدا(ص ) بـر کـودکـان عـبـور مـی کـرد و بـر آنـهـا سلام می کرد و سریع می گذشت.

کـودکـی را خـدمـت پـیـامـبـر آوردنـد تـا بـرای او دعـا کـنـد، رسول خدا کودک را در دامن خود نشانده در همین وقت کودک بر لباس پیامبر ادرار کرد. مادرش بر سـر او فـریـاد کـشـیـد که. .. پیامبر فرمود: او را آزاد بگذارید. آن گاه برای کودک دعا کرد و سپس برخاست و لباسش را تطهیر کرد.»

ذهن شفاف و دل صاف کودک از رفتار بزرگترها الگو گرفته، و نقش می پذیرد، پس باید با رفتاری نیکو و پسندیده، شخصیت آنان را ساخت. پیشوایان معصوم در این باره چنین سفارش می کردند:

«اَکرِمُو اَوْلادَکمْ وَ اَحْسِنُوا ادابَهُمْ»

فرزندان خود را بزرگ دارید و نیکو ادب کنید.

حضرت صادق علیه السلام از رسول خدا(ص ) نقل می کند که فرمود: «هرگاه به کودکان وعده دادید به آن عمل کنید.»

ایـنها و سفارشات فراوان دیگری که از سوی ائمه (ع ) در باره کودکان صادر شده، گویای آن اسـت کـه آن بـزرگـواران، هـم خـود بـا کـودکان رفتاری نمونه داشته اند و هم به دیگران توصیه فرموده اند که با کودکان، رفتاری صحیح و آموزنده داشته باشند.

۴- شاد کردن مؤ منان

رفـتـار آدمـی از قلب و فکرش نشاءت می گیرد و بهترین وسیله برقراری ارتباط سالم، به دست آوردن دل افراد است، شاد کردن دیگران واکنش زیبای آنان را درپی دارد و نشانه یکسویی و سـلامـت جـامـعه است، تاءکید فراوان معصومین (ع ) بر شادکردن مؤ من، بیانگر اهمیت آن است. روشـن اسـت کـه آن بـزرگان چنین کار مهمی را ترک نمی کرده اند و در اهمیت فراوان شاد کردن دل مؤ منین همین بس که حضرت صادق (ع ) فرمود: پیامبر فرموده است:

«اِنَّ اَحَبَّ الاَْعْمالِ اِلی اللّهِ عَزَّ وجَلَّ اِدْخالُ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِنینَ»

محبوبترین عمل نزد خداوند، شاد کردن مؤ منان است.

۵- عیادت مریض

اضـطـراب درونـی بیمار و یکنواختی وعدم تنوع در محیط زندگی، او را سخت خسته و فرسوده می کند، بخصوص که حالت بیماری، رقّت قلب و احساسات بیمار را تشدید و تهییج می کند. در چـنـیـن ایـّامی، بیمار احتیاج مبرم به محبت و غمخواری دیگران دارد و حیات اجتماعی حکم می کند که باید در چنین مواقعی همنوعان را دریافت.

در فـرهنگ اجتماعی اسلام، دیدار بیمار جایگاه ویژه ای دارد واز حقوق مسلم برادران ایمانی بر یـکـدیـگـر شـمـرده شـده است و پیشوایان دینی در زندگی خویش آن را مراعات می کردند.

رسول خدا(ص ) از سلمان فارسی عیادت کرد و هنگام برخاستن به او گفت:

«ای سـلمـان! خـداونـد بـیـماری را از تو بردارد و گناهان تو را ببخشد، دین تو را حفظ کند و جسم تو را تا پایان عمر سالم نگه دارد.»

امیرمؤ منان (ع ) به عیادت (صعصعه بن صوحان ) رفت و به او فرمود:

«مبادا از اینکه به عیادتت آمده ام بر دیگران فخر بفروشی »

همچنین آن حضرت با اینکه از (زید بن ارقم ) خشمگین بود به عیادتش رفت.

حـضـرت صـادق عـلیـه السـلام سـراغ یکی از دوستانش را گرفت، گفتند مریض است. امام به عیادتش رفت و پهلوی سرش نشست و به او فرمود:«به خدا گمان نیکو داشته باش »

بـزرگـان اسـلام گـاه و بـی گاه نیز آداب عیادت بیمار را برای مردم بیان می کردند و سعی داشـتـنـد کـه ایـن ادب اجـتـمـاعـی بـه نیکویی انجام پذیرد. شخصی می گوید من با تعدادی از دوسـتـانـم به عیادت یکی از دوستداران امام صادق (ع ) می رفتیم که در میان راه به آن حضرت برخوردیم، حضرت فرمود:

ـ قصد کجا دارید؟

ـ به عیادت فلان کس می رویم.

ـ بایستید، آیا میوه، عطر و امثال اینها با خود برداشته اید تا به او هدیه کنید؟

ـ خیر

ـ مـگـر نـمـی دانـیـد کـه بـیـمـار از ایـنـکـه کـسـی چـیـزی بـرایـش بـبـرد احـسـاس خـشـنـودی مـی کند؟

۶- تشییع جنازه

مـشـایعت پیکر مؤ من نیز از جمله آداب اجتماعی است که معصومین (ع ) آن را مراعات می کردند و به پـیـروان خـویـش نـیـز تـاءکـیـد مـی کـردنـد کـه در تـشـیـیـع جـنـازه مـؤ مـن شـرکـت کـنـنـد. رسول خدا(ص ) پا برهنه وبدون عبا در تشییع جنازه سعدبن معاذ شرکت فرمود.

امـیر مؤ منان (ع ) در تشییع جنازه ای شرکت داشت و صدای خنده ای را شنید؛ بطورغیر مستقیم خنده کننده را ملامت کرد و جملات حکیمانه ای فرمود.

امـام حـسن مجتبی (ع ) همراه جنازه ای رفت و هنگام دفن، در کناری ایستاد و با کسی صحبت می کرد تـا او را دفـن کـردنـد امـام بـاقـر(ع ) بـا ایـنـکـه راه رفـتـن بـرایـش مـشـکـل بـود، در تـشـیـیـع جـنـازه ای شـرکت کرد و با اینکه ولی جنازه از او خواست که برگردد قـبول نکرد و تا آخر مراسم حضور داشت. حضرت صادق (ع ) نیز در تشییع جنازه فرزندش اسماعیل بدون کفش و عبا شرکت کرد وفرمود:

«صاحب عزا باید بدون ردا باشد تا او را بشناسند.»

موسی بن سّیار می گوید:

در کـوچـه هـای (تـوس ) بـا حـضـرت رضـا عـلیـه السـلام سـواره مـی رفـتـیم، به جنازه ای بـرخـوردیـم کـه تـشـیـیـع می شد، امام (ع ) از اسب فرود آمد و جلو رفت تا خود را به تابوت رساند، در همین اثنا به من فرمود:

«هـر کـس دوسـتـی از دوسـتـان مـا را تـشـیـیـع کـنـد، گـنـاهـانـش بـخـشـیـده شـود و مـانـنـد روز اوّل تولدش از گناه پاک گردد.»

ما به همراهی میت ادامه دادیم تا او را درکنار گور نهادند. آن حضرت مردم را کنار زد و جلو رفت و دست برسینه میت نهاده، فرمود:

«مژده باد تو را به بهشت، از این ساعت