فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام

دریافت فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام + هدیه ویژه پاورپوینت حرفه‌ای!

یک پیشنهاد عالی برای صرفه‌جویی در زمان و بهبود کیفیت کار شما

اگر به دنبال یک منبع کامل، استاندارد و کاربردی هستید، اکنون فرصت آن را دارید که فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام را دریافت کنید. فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام تمامی اطلاعات مورد نیاز شما را در قالبی منظم و حرفه‌ای ارائه می‌دهد. علاوه بر این، یک پاورپوینت آماده و جذاب نیز به‌عنوان هدیه ویژه در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

چرا فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام انتخاب مناسبی برای شماست؟

این مجموعه شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام :

v:* {behavior:url(#default#VML);}
o:* {behavior:url(#default#VML);}
w:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

پیشگفته

دغدغه «مقبولیت حاکمان»، ویژه زمان معیّنی از تاریخ
نبوده است، امروزه بیش از هر وقت دیگر در جهان شاهد آنیم. این مسأله انگیزه مقاله
حاضر گردید

.

برای آن که بتوانیم در این باره به قدر کافی به بحث
بپردازیم، از مبحث «مشروعیت» به معنای «حقانیت»، به طور کلی چشم پوشیده ایم، بررسی
آن مجالی دیگر می طلبد

.

هدف از این مختصر، آشنایی با مقبولیت و بیعت، و فراز
و نشیب های آن در تاریخ اسلام است. فرضیه این نوشته آن است که هرچند مقبولیت امر
مهم و اساسی است، اما همیشه و الزاما با حقانیت همراه نمی باشد. پس ممکن است در
جهان واقعی، یکی از این دو بدون دیگری موجود شود

.

مفروض نیز این است که ظهور ادیان و شرایع الهی در طول
یکدیگر، امری یقینی و انکارناپذیر است

.

مفهوم
«مقبولیت

»

در مغرب زمین، که میان مقبولیت مردمی و مشروعیت چندان
تفاوت نیست، «مقبول» و «مشروع» به چیزی می گویند که قانونی بوده، ریشه در

Legal

و خواست
مردمی داشته باشد. «مقبول» به معنای پذیرفته شده است و «مقبولیت» یعنی آنچه مورد
قبول مردم است. پس در اسلام و غرب، تفاوتی در معنای لغوی آن دیده نمی شود، جز
آن که در جداسازی آن از مشروعیت، منشأ و ملاک مقبولیت در این دو دیدگاه و نکاتی از
این قبیل تفاوت هایی وجود دارد

.

بنابراین، در اندیشه های اسلامی تنها وظیفه مردم در
این خصوص، کارامد و مقبول نمودن چنین نظامی است که از مشروعیت الهی و حقانیت
برخوردار باشد. در گذشته، پذیرش مردمی و مقبولیت در قالب «بیعت» پدیدار می گشت. به
همین دلیل به جاست به طرح مختصر این بحث بپردازیم

.

بیعت

(۱)

«

بیعت» پیوسته یکی از اساسی ترین مفاهیم سیاسی بوده است

.

این لغت ریشه در
«بیع» دارد. «بیع» و «بایع»، هم در مورد خریدار به کار می روند و هم در مورد
فروشنده. به تعبیر دیگر، «بیع»، معاوضه و مبادله است. استفاده از چنین لفظی در
بیعت نیز حکایت از نوعی معامله دارد. ابن اثیر در کتاب النهایه، بیعت نمودن بر
اسلام را به معنای «معاقده» و «معاهده» می داند: «کَاَنَّ کلّ واحدٍ منهما باع ما عنده
مِن صاحِبه و اَعطاهُ خالصه نفسه و طاعته و دخیلَه امرِه

»^(۲)

؛ هر یک از آن ها آنچه را نزد دیگری هست، خریداری کرده و تمام وجود
و اطاعت از او و دخالت در کار خود را به او واگذار می کند. معمولاً این گونه
معامله ها در میان اعراب آن روز با زدن دو کف بر هم صورت می گرفت. چنین رسمی در
جاهلیت میان افراد قبیله با رئیس قبیله، به ویژه در زمان جنگ، برقرار بود. در آن هنگام
تعهد بیش تر از سوی اعضای قبیله در اطاعت محض از رئیس قبیله بوده است او نیز در
مقام ریاست، مدافع و حامی افراد به شمار می آمد

.

برای واژه «بیعت» در اصطلاح، تعاریف زیادی ارائه شده،
اما آنچه در این جا مورد بحث است، بیش تر نگاهی به تحوّلات تاریخی بیعت می باشد.
بیعت در زمان جاهلیت نیز مرسوم بوده است. در تاریخ اسلام، ظاهرا نخستین بار، در
جریان انذار نزدیکان قبیله رسول خدا صلی الله علیه و آله

(۳)

، سخن از بیعت به میان آمد. در برخی از نقل ها کلمه «بیعت» به
روشنی دیده می شود، ولی در مواردی «زدن دست بر دست» حکایت از همان بیعت بود

.^(۴)

البته
افراد دیگری که مسلمان می شدند نیز بایستی با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت می کردند،
اما آنچه مسلّم است این که بیعت به طور جدی و عمومی، در پیمان های عقبه اول و دوم
مطرح گردید. پس از آن نیز سنّتِ بیعت برای هر تازه مسلمانی مورد استفاده قرار
می گرفت

.

بدین روی، بیعت آغازی بر نظم نوین سیاسی اسلامی و یکی از اساسی ترین
مفاهیم سیاسی گردید؛ مفهومی که افراد جامعه را به رهبر آن متصل می کرد و حدود و
قیود تعهدات آن ها را نسبت به یکدیگر معیّن می ساخت

.

بیعتی که مردم در پیمان عقبه اول و دوم با رسول خدا
صلی الله علیه و آله انجام دادند، از یک سو تعهد افراد نسبت به شروطی بود که رسول خدا
صلی الله علیه و آله مطرح کردند، و از دیگر سو، رسول خدا صلی الله علیه و آله بهشت
را برای آنان تضمین نمودند. اگر عنصر «اطاعت» را در «بیعت» جدّی بگیریم (و شروط
دیگر را فرع آن)، باید اولین پایه تشکیل حکومت را دو بیعت یاد شده (عقبه اول و
دوم) بدانیم

.

آنچه در مورد بیعت در زمان رسول خدا
صلی الله علیه و آله مورد اهمیت است، محتوای این بیعت هاست. بیعت با آن حضرت، نشانگر
اظهار پای بندی بیعت کننده در عمل به مسائل دینی و اطاعت از رسول خدا
صلی الله علیه و آله بوده است. در دوره رسالت، بیعت به معنای این بود که فرد مشرک
به دل خواه خود، اسلام را می پذیرفت. از آن جا که می بایست تعهدی در قبال این
انتخاب و پذیرش آزادانه وجود داشته باشد، با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت
می نمود. از این پس، او به عنوان عضوی از جامعه اسلامی در می آمد؛ یعنی همان گونه
که از حقوقی بهره مند می شد، می بایست محدودیت هایی را نیز بپذیرد. بعدها در جامعه
اسلامی، که بحث شرک جایی نداشت، بیعت به معنای پذیرش حاکمیت جدید بود. ابن خلدون
نیز بیعت را نوعی معاهده بر اطاعت از امیر و حاکم می دانست

.^(۵)

اما این سؤال مهم مطرح است که آیا در آن زمان، بیعت به معنای
«رأی دادن» بوده است یا خیر؟ روشن است که چنین چیزی در خصوص رسول خدا
صلی الله علیه و آله و کسی که از ناحیه خداوند برای رهبری و هدایت مردم تعیین شود
مصداق نمی یابد. بیعت در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله ، علاوه بر پذیرش
اسلام، نوعی ابراز وفاداری و پای بندی مسلمانان تلقّی می شد. به طور کلی، آن حضرت
صلی الله علیه و آله سه بار بیعت عمومی داشتند. در عقبه اول و دوم و در جریان صلح حدیبیه
که با نام «بیعت رضوان» شناخته می شود. در عین حال، هر مشرکی که مسلمان می شد، به
طور انفرادی با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت می کرد

.

اخذ بیعت در جوامع اسلامی پس از رسول خدا
صلی الله علیه و آله ، با فراز و نشیب های ویژه ای همراه گردید و از جایگاه اصلی
خود منحرف شد، تا آن جا که به صورت اجباری در آمد. خلفا سوگندهای شدیدی همراه با
بیعت، از مردم می طلبیدند. مالک بن انس این کار را ناروا دانست و به همین دلیل،
مورد توبیخ قرار گرفت

.^(۶)

این رسم، که تا قرن ها به عنوان یک سنّت سیاسی برای
خلافت باقی بود، آداب و رسوم خاص خود را یافت؛ از جمله متن های زیادی به صورت مکتوب
تهیه می شد که بر اساس آن، «بیعت» صورت می گرفت

.

شواهد زیادی در این خصوص وجود دارد که مسأله مهم بیعت
بلافاصله پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از جایگاه اصلی خود منحرف گشته،
در زمان امام علی علیه السلام مجدّدا به جای خود بازگشته و پس از آن نیز در میان
خلفای اسلامی و مردم بر جای خود ننشست. ابن قتیبه دینوری می گوید: عمر برای گرفتن
بیعت از علی علیه السلام به دستور ابوبکر به پشت خانه علی علیه السلام آمده بود.
در این هنگام، فریاد برآورد: «و الذی نفس عمر بیده، لتخر جنّ او لاحرقنّها علی من فیها!
فقیل له: یا اباحفص ان فیها فاطمه! قال و ان»؛ سوگند به کسی که جان عمر به دست
اوست، هر کس در خانه است از آن خارج شود، و گرنه خانه را با اهلش به آتش می کشم.
کسی با تعجب از او پرسید؛ ای عمر، حتی اگر در خانه فاطمه (دختر رسول خدا
صلی الله علیه و آله ) باشد، باز چنین خواهی کرد؟! عمر در جواب گفت: هر چند او
باشد، چنین خواهم کرد

!^(۷)

امام علی علیه السلام تا پیش از شهادت حضرت زهرا علیهاالسلام بنا
به دلایلی بیعت نکردند، اما پس از آن بنا، به مصالحی بیعت نمودند

.^(۸)

همچنین در ماجرای به
خلافت رسیدن عمر نیز آن حضرت در ابتدا بیعت نکردند تا سرانجام مجبور به این کار گردیدند.
در ماجرای قتل خلیفه دوم نیز مجدّدا مقاومت امام علی علیه السلام برای عدم انجام
بیعت از سر گرفته شد. عبدالرحمن بن عوف از سایر اعضای شورای تأسیسی عمر بیعت گرفت،
اما حضرت علی علیه السلام همچنان ایستاده بودند و بیعت نمی کردند. ابن عوف به او
گفت: بیعت کن، وگرنه (به پشتیبانی مردم و وصیت عمر) گردن تو را خواهم زد. امام
علیه السلام از خانه بیرون رفتند، و اصحاب شورا در پی او روانه شدند، می گفتند:
«بایع، والاّ جاهدناک»؛ بیعت کن، وگرنه با تو پیکار می کنیم. آن گاه امام
علیه السلام

(

نه از ترس، بلکه از سر مصلحت) با آنان به مسجد آمدند و با عثمان بیعت
کردند

.^(۹)

این مسأله ای است که مورد انتقاد قرار گرفته است

.^(۱۰)

به هر روی، بیعت با ابوبکر به شکل ناگهانی و غافل گیرانه بود

.

انتخاب عمر نیز بر اساس استخلاف انجام
شد. و عثمان را نیز شورای سفارشی عمر روی کار آورد. اما انتخاب امام علی
علیه السلام به صورت گسترده، خواست اکثریت قاطع مردم بود، تا آن جا که علاوه بر
مردم مدینه مصریان نیز حضور داشتند. امام علی علیه السلام ضمن خطبه ای فرمودند:
«بیعت شما با من به صورت ناگهانی [بی اندیشه و تدبیر، نظیر بیعت با ابوبکر [نبوده
و کار من و شما یکسان نیست

.

من شما را برای خدا می خواهم و شما مرا برای خود می خواهید

.»^(۱۱)

ابن
ابی الحدید معتزلی و دیگران بر این عقیده اند که این سخن کنایه از انتخاب ابوبکر
است. حضرت حاضر به بیعت با مردم، در خانه خود نشدند و فرمودند: بیعت با من نباید به
صورت پنهانی باشد، به مسجد می روم هرکه می خواهد به آن جا بیاید و با من بیعت کند.
آن گاه به مسجد آمدند و مردم با او بیعت کردند

.^(۱۲)

از دیدگاه امام علی علیه السلام ، بیعت کاری برخاسته
از اختیار است، بیعت عقدی طرفینی است و هر دو طرف تعهداتی تازه می یابند

.

پس هرگز نباید از
عنصر زور در آن استفاده شود. در عین حال، پس از امام علی علیه السلام نیز بیعت از
جایگاه اصلی خود فاصله گرفت؛ چنان که بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین شد

.

زمانی که معاویه وارد کوفه شد، اعلام کرد: کسی که با
وی بیعت نکند از هیچ امنیتی برخوردار نیست. او برای بیعت سه روز به مردم فرصت داد

.^(۱۳)

به
نقل از ابن عبدالبر و جاحظ، او بر بی زاری مردم کوفه از علی علیه السلام بیعت
گرفت. معاویه در نامه ای که به عبداللّه بن جعفر برای بیعت او با فرزندش یزید
فرستاد، نوشت

:

اگر بیعت کنی، موجب سپاس خواهی بود و اگر بیعت نکنی، مجبور خواهی
شد

.^(۱۴)

گفته شده است: وی دستور قتل همه کسانی را که از بیعت با او
خودداری نمودند، صاد صفحه محتوای علمی و دقیق است که بر اساس استانداردهای دانشگاهی و آموزشی تنظیم شده است. تمامی داده‌ها به‌صورت ساختاریافته تدوین شده‌اند تا شما بتوانید بدون نیاز به ویرایش‌های اضافی، از آن برای پروژه‌های تحقیقاتی، پایان‌نامه‌ها و ارائه‌های خود استفاده کنید.

ویژگی‌های منحصر به فرد این مجموعه

• ساختاری کاملاً استاندارد: تمامی بخش‌ها با دقت بالا تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به تغییر، آماده استفاده هستند.
• محتوای علمی و به‌روز: فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام بر اساس جدیدترین منابع و اطلاعات علمی تدوین شده است.
• همراه با پاورپوینت هدیه: یک پاورپوینت حرفه‌ای نیز برای ارائه بهتر مطالب به شما ارائه می‌شود.
• قابل ویرایش و شخصی‌سازی: فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام به راحتی قابل ویرایش است تا بتوانید آن را مطابق با نیاز خود تنظیم کنید.
• بدون نیاز به صرف زمان اضافی: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام به‌گونه‌ای طراحی شده است که بدون هیچ تغییری قابل استفاده باشد.

یک پیشنهاد استثنایی برای شما!

به‌جای صرف ساعت‌ها وقت برای تنظیم و تهیه یک فایل استاندارد، می‌توانید از این مجموعه استفاده کنید که تمامی مراحل تدوین و فرمت‌بندی آن از قبل انجام شده است. همچنین، با دریافت فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام، یک پاورپوینت آماده و حرفه‌ای نیز به‌صورت رایگان دریافت خواهید کرد که ارائه‌های شما را جذاب‌تر و مؤثرتر خواهد کرد.

تضمین کیفیت و پشتیبانی کامل

کیفیت فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام کاملاً تضمین‌شده است و در صورت بروز هرگونه مشکل، تیم پشتیبانی ما آماده پاسخگویی خواهد بود. ما اطمینان داریم که این مجموعه، بهترین انتخاب برای شما خواهد بود.

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مفهوم مقبولیت در نظام سیاسی اسلام :

v:* {behavior:url(#default#VML);}
o:* {behavior:url(#default#VML);}
w:* {behavior:url(#default#VML);}
.shape {behavior:url(#default#VML);}

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

پیشگفته

دغدغه «مقبولیت حاکمان»، ویژه زمان معیّنی از تاریخ
نبوده است، امروزه بیش از هر وقت دیگر در جهان شاهد آنیم. این مسأله انگیزه مقاله
حاضر گردید

.

برای آن که بتوانیم در این باره به قدر کافی به بحث
بپردازیم، از مبحث «مشروعیت» به معنای «حقانیت»، به طور کلی چشم پوشیده ایم، بررسی
آن مجالی دیگر می طلبد

.

هدف از این مختصر، آشنایی با مقبولیت و بیعت، و فراز
و نشیب های آن در تاریخ اسلام است. فرضیه این نوشته آن است که هرچند مقبولیت امر
مهم و اساسی است، اما همیشه و الزاما با حقانیت همراه نمی باشد. پس ممکن است در
جهان واقعی، یکی از این دو بدون دیگری موجود شود

.

مفروض نیز این است که ظهور ادیان و شرایع الهی در طول
یکدیگر، امری یقینی و انکارناپذیر است

.

مفهوم
«مقبولیت

»

در مغرب زمین، که میان مقبولیت مردمی و مشروعیت چندان
تفاوت نیست، «مقبول» و «مشروع» به چیزی می گویند که قانونی بوده، ریشه در

Legal

و خواست
مردمی داشته باشد. «مقبول» به معنای پذیرفته شده است و «مقبولیت» یعنی آنچه مورد
قبول مردم است. پس در اسلام و غرب، تفاوتی در معنای لغوی آن دیده نمی شود، جز
آن که در جداسازی آن از مشروعیت، منشأ و ملاک مقبولیت در این دو دیدگاه و نکاتی از
این قبیل تفاوت هایی وجود دارد

.

بنابراین، در اندیشه های اسلامی تنها وظیفه مردم در
این خصوص، کارامد و مقبول نمودن چنین نظامی است که از مشروعیت الهی و حقانیت
برخوردار باشد. در گذشته، پذیرش مردمی و مقبولیت در قالب «بیعت» پدیدار می گشت. به
همین دلیل به جاست به طرح مختصر این بحث بپردازیم

.

بیعت

(۱)

«

بیعت» پیوسته یکی از اساسی ترین مفاهیم سیاسی بوده است

.

این لغت ریشه در
«بیع» دارد. «بیع» و «بایع»، هم در مورد خریدار به کار می روند و هم در مورد
فروشنده. به تعبیر دیگر، «بیع»، معاوضه و مبادله است. استفاده از چنین لفظی در
بیعت نیز حکایت از نوعی معامله دارد. ابن اثیر در کتاب النهایه، بیعت نمودن بر
اسلام را به معنای «معاقده» و «معاهده» می داند: «کَاَنَّ کلّ واحدٍ منهما باع ما عنده
مِن صاحِبه و اَعطاهُ خالصه نفسه و طاعته و دخیلَه امرِه

»^(۲)

؛ هر یک از آن ها آنچه را نزد دیگری هست، خریداری کرده و تمام وجود
و اطاعت از او و دخالت در کار خود را به او واگذار می کند. معمولاً این گونه
معامله ها در میان اعراب آن روز با زدن دو کف بر هم صورت می گرفت. چنین رسمی در
جاهلیت میان افراد قبیله با رئیس قبیله، به ویژه در زمان جنگ، برقرار بود. در آن هنگام
تعهد بیش تر از سوی اعضای قبیله در اطاعت محض از رئیس قبیله بوده است او نیز در
مقام ریاست، مدافع و حامی افراد به شمار می آمد

.

برای واژه «بیعت» در اصطلاح، تعاریف زیادی ارائه شده،
اما آنچه در این جا مورد بحث است، بیش تر نگاهی به تحوّلات تاریخی بیعت می باشد.
بیعت در زمان جاهلیت نیز مرسوم بوده است. در تاریخ اسلام، ظاهرا نخستین بار، در
جریان انذار نزدیکان قبیله رسول خدا صلی الله علیه و آله

(۳)

، سخن از بیعت به میان آمد. در برخی از نقل ها کلمه «بیعت» به
روشنی دیده می شود، ولی در مواردی «زدن دست بر دست» حکایت از همان بیعت بود

.^(۴)

البته
افراد دیگری که مسلمان می شدند نیز بایستی با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت می کردند،
اما آنچه مسلّم است این که بیعت به طور جدی و عمومی، در پیمان های عقبه اول و دوم
مطرح گردید. پس از آن نیز سنّتِ بیعت برای هر تازه مسلمانی مورد استفاده قرار
می گرفت

.

بدین روی، بیعت آغازی بر نظم نوین سیاسی اسلامی و یکی از اساسی ترین
مفاهیم سیاسی گردید؛ مفهومی که افراد جامعه را به رهبر آن متصل می کرد و حدود و
قیود تعهدات آن ها را نسبت به یکدیگر معیّن می ساخت

.

بیعتی که مردم در پیمان عقبه اول و دوم با رسول خدا
صلی الله علیه و آله انجام دادند، از یک سو تعهد افراد نسبت به شروطی بود که رسول خدا
صلی الله علیه و آله مطرح کردند، و از دیگر سو، رسول خدا صلی الله علیه و آله بهشت
را برای آنان تضمین نمودند. اگر عنصر «اطاعت» را در «بیعت» جدّی بگیریم (و شروط
دیگر را فرع آن)، باید اولین پایه تشکیل حکومت را دو بیعت یاد شده (عقبه اول و
دوم) بدانیم

.

آنچه در مورد بیعت در زمان رسول خدا
صلی الله علیه و آله مورد اهمیت است، محتوای این بیعت هاست. بیعت با آن حضرت، نشانگر
اظهار پای بندی بیعت کننده در عمل به مسائل دینی و اطاعت از رسول خدا
صلی الله علیه و آله بوده است. در دوره رسالت، بیعت به معنای این بود که فرد مشرک
به دل خواه خود، اسلام را می پذیرفت. از آن جا که می بایست تعهدی در قبال این
انتخاب و پذیرش آزادانه وجود داشته باشد، با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت
می نمود. از این پس، او به عنوان عضوی از جامعه اسلامی در می آمد؛ یعنی همان گونه
که از حقوقی بهره مند می شد، می بایست محدودیت هایی را نیز بپذیرد. بعدها در جامعه
اسلامی، که بحث شرک جایی نداشت، بیعت به معنای پذیرش حاکمیت جدید بود. ابن خلدون
نیز بیعت را نوعی معاهده بر اطاعت از امیر و حاکم می دانست

.^(۵)

اما این سؤال مهم مطرح است که آیا در آن زمان، بیعت به معنای
«رأی دادن» بوده است یا خیر؟ روشن است که چنین چیزی در خصوص رسول خدا
صلی الله علیه و آله و کسی که از ناحیه خداوند برای رهبری و هدایت مردم تعیین شود
مصداق نمی یابد. بیعت در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله ، علاوه بر پذیرش
اسلام، نوعی ابراز وفاداری و پای بندی مسلمانان تلقّی می شد. به طور کلی، آن حضرت
صلی الله علیه و آله سه بار بیعت عمومی داشتند. در عقبه اول و دوم و در جریان صلح حدیبیه
که با نام «بیعت رضوان» شناخته می شود. در عین حال، هر مشرکی که مسلمان می شد، به
طور انفرادی با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت می کرد

.

اخذ بیعت در جوامع اسلامی پس از رسول خدا
صلی الله علیه و آله ، با فراز و نشیب های ویژه ای همراه گردید و از جایگاه اصلی
خود منحرف شد، تا آن جا که به صورت اجباری در آمد. خلفا سوگندهای شدیدی همراه با
بیعت، از مردم می طلبیدند. مالک بن انس این کار را ناروا دانست و به همین دلیل،
مورد توبیخ قرار گرفت

.^(۶)

این رسم، که تا قرن ها به عنوان یک سنّت سیاسی برای
خلافت باقی بود، آداب و رسوم خاص خود را یافت؛ از جمله متن های زیادی به صورت مکتوب
تهیه می شد که بر اساس آن، «بیعت» صورت می گرفت

.

شواهد زیادی در این خصوص وجود دارد که مسأله مهم بیعت
بلافاصله پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از جایگاه اصلی خود منحرف گشته،
در زمان امام علی علیه السلام مجدّدا به جای خود بازگشته و پس از آن نیز در میان
خلفای اسلامی و مردم بر جای خود ننشست. ابن قتیبه دینوری می گوید: عمر برای گرفتن
بیعت از علی علیه السلام به دستور ابوبکر به پشت خانه علی علیه السلام آمده بود.
در این هنگام، فریاد برآورد: «و الذی نفس عمر بیده، لتخر جنّ او لاحرقنّها علی من فیها!
فقیل له: یا اباحفص ان فیها فاطمه! قال و ان»؛ سوگند به کسی که جان عمر به دست
اوست، هر کس در خانه است از آن خارج شود، و گرنه خانه را با اهلش به آتش می کشم.
کسی با تعجب از او پرسید؛ ای عمر، حتی اگر در خانه فاطمه (دختر رسول خدا
صلی الله علیه و آله ) باشد، باز چنین خواهی کرد؟! عمر در جواب گفت: هر چند او
باشد، چنین خواهم کرد

!^(۷)

امام علی علیه السلام تا پیش از شهادت حضرت زهرا علیهاالسلام بنا
به دلایلی بیعت نکردند، اما پس از آن بنا، به مصالحی بیعت نمودند

.^(۸)

همچنین در ماجرای به
خلافت رسیدن عمر نیز آن حضرت در ابتدا بیعت نکردند تا سرانجام مجبور به این کار گردیدند.
در ماجرای قتل خلیفه دوم نیز مجدّدا مقاومت امام علی علیه السلام برای عدم انجام
بیعت از سر گرفته شد. عبدالرحمن بن عوف از سایر اعضای شورای تأسیسی عمر بیعت گرفت،
اما حضرت علی علیه السلام همچنان ایستاده بودند و بیعت نمی کردند. ابن عوف به او
گفت: بیعت کن، وگرنه (به پشتیبانی مردم و وصیت عمر) گردن تو را خواهم زد. امام
علیه السلام از خانه بیرون رفتند، و اصحاب شورا در پی او روانه شدند، می گفتند:
«بایع، والاّ جاهدناک»؛ بیعت کن، وگرنه با تو پیکار می کنیم. آن گاه امام
علیه السلام

(

نه از ترس، بلکه از سر مصلحت) با آنان به مسجد آمدند و با عثمان بیعت
کردند

.^(۹)

این مسأله ای است که مورد انتقاد قرار گرفته است

.^(۱۰)

به هر روی، بیعت با ابوبکر به شکل ناگهانی و غافل گیرانه بود

.

انتخاب عمر نیز بر اساس استخلاف انجام
شد. و عثمان را نیز شورای سفارشی عمر روی کار آورد. اما انتخاب امام علی
علیه السلام به صورت گسترده، خواست اکثریت قاطع مردم بود، تا آن جا که علاوه بر
مردم مدینه مصریان نیز حضور داشتند. امام علی علیه السلام ضمن خطبه ای فرمودند:
«بیعت شما با من به صورت ناگهانی [بی اندیشه و تدبیر، نظیر بیعت با ابوبکر [نبوده
و کار من و شما یکسان نیست

.

من شما را برای خدا می خواهم و شما مرا برای خود می خواهید

.»^(۱۱)

ابن
ابی الحدید معتزلی و دیگران بر این عقیده اند که این سخن کنایه از انتخاب ابوبکر
است. حضرت حاضر به بیعت با مردم، در خانه خود نشدند و فرمودند: بیعت با من نباید به
صورت پنهانی باشد، به مسجد می روم هرکه می خواهد به آن جا بیاید و با من بیعت کند.
آن گاه به مسجد آمدند و مردم با او بیعت کردند

.^(۱۲)

از دیدگاه امام علی علیه السلام ، بیعت کاری برخاسته
از اختیار است، بیعت عقدی طرفینی است و هر دو طرف تعهداتی تازه می یابند

.

پس هرگز نباید از
عنصر زور در آن استفاده شود. در عین حال، پس از امام علی علیه السلام نیز بیعت از
جایگاه اصلی خود فاصله گرفت؛ چنان که بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین شد

.

زمانی که معاویه وارد کوفه شد، اعلام کرد: کسی که با
وی بیعت نکند از هیچ امنیتی برخوردار نیست. او برای بیعت سه روز به مردم فرصت داد

.^(۱۳)

به
نقل از ابن عبدالبر و جاحظ، او بر بی زاری مردم کوفه از علی علیه السلام بیعت
گرفت. معاویه در نامه ای که به عبداللّه بن جعفر برای بیعت او با فرزندش یزید
فرستاد، نوشت

:

اگر بیعت کنی، موجب سپاس خواهی بود و اگر بیعت نکنی، مجبور خواهی
شد

.^(۱۴)

گفته شده است: وی دستور قتل همه کسانی را که از بیعت با او
خودداری نمودند، صادر کرده بود

.^(۱۵)

این کجا و آن کجا که مروان پس ا