بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آداب خیرخواهی و نصیحت :

یکی از نیازهای جامعه اسلامی آن است که تمامی افراد، خیرخواه یکدیگر باشد^[۱]. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:

«انَّ اعْظَمَ النّاسِ مَنْزِلَهً عِنْدَ اللّهِ یوْمَ الْقِیامَهِ امْشاهُمْ فِی ارْضِهِ بِالنَّصِیحَهِ لِخَلْقِهِ»^[۲]؛

«به راستی بلندمرتبه ترین مردم در پیشگاه خداوند در قیامت کسی است که از همه بیش تر تلاش در خیرخواهی مردم کرده است».

امام صادق (علیه السلام) فرمود:

«عَلَیکمْ بِالنُّصْحِ لِلّهِ فِی خَلْقِهِ فَلَنْ تَلْقاهُ بِعَمَلٍ افْضَلَ مِنْهُ»^[۳]؛

«بر شما لازم است که خیرخواه خلق خدا برای [رضای] خدا باشید؛ چرا که هرگز با عملی که با فضیلت تر از خیرخواهی باشد خدا را [در روز قیامت] ملاقات نخواهید کرد».

لذا نُصح و خیرخواهی فقط یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه یک وظیفه دینی و اسلامی است و بر همگان لازم است در هر حال خیرخواه برادران مؤمن خویش باشند و بنا به توصیه معصومین (علیهم السلام) نباید نصیحت خالصانه خود را به خاطر ناراحتی دیگران کنار گذاشت حضرت علی (علیه السلام) در این باره می فرماید:

«امْحَضْ اخاک النَّصِیحَهَ حَسَنَهً کانَتْ اوْ قَبِیحَهً»^[۴]؛

«برادرت را خالصانه نصیحت و خیرخواهی کن؛ خواه [اندرز و خیرخواهی تو در نظر او] نیک باشد یا زشت».

البته برای این که نصیحت و خیرخواهی باعث اختلاف میان برادران دینی نشده و اثرگذاری لازم را داشته باشد باید آدابی را رعایت کرد و در یک چارچوب حساب شده صورت بگیرد، در غیر این صورت، نتیجه مطلوب را نخواهد داشت.

در اینجا به برخی از آنها اشاره می نماییم:

رفتار ملاطفت آمیز

عدم رعایت ملاطفت باعث پراکندگی دیگران از اطراف انسان می گردد همان گونه که خداوند متعال نیز خطاب به پیامبر خود فرموده است:

لَوْ کنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک^[۵]؛

«اگر خشن و سنگدل بودی، (مردم) از اطراف تو، پراکنده می شدند».

خدای متعال در یک آموزش زیبای عملی به حضرت موسی و برادرش هارون دستور داد تا به نزد فرعون رفته و با او سخن بگویند و در ضمن سخن گفتن با او جانب نرمش و ملایمت را مراعات کنند. جالب آن که مقصود از این ابراز ملایمت در گفتار با فرعون را نیز آگاه ساختن و وارد ساختن او به کرنش در برابر خداوند دانسته است که این خود مصداق بارز نصیحت و خیرخواهی است.

قرآن کریم این فرمان دقیق خداوند را چنین باز گو می کند:

«اذْهَبا إِلی فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغی. فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَیناً لَعَلَّهُ یتَذَکرُ أَوْ یخْشی»^[۶]؛

«به سوی فرعون بروید؛ که طغیان کرده است! اما به نرمی با او سخن بگویید؛ شاید متذکر شود، یا (از خدا) بترسد!»

رعایت توانمندی

کسانی که تصمیم به نصیحت دیگران دارند، می بایست توانایی مخاطب خود را بدانند و با هر کس به فراخور حالش سخن گویند همان گونه که سیره پیامبران الهی این گونه بوده که با مردم به اندازه درک و توانشان سخن می گفته اند. پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرموده اند:

«انّا مَعاشِرَ الأنبِیاءِ امِرنا أن نُکلَّمَ النّاسَ عَلی قَدرِ عُقُولِهِم»^[۷]؛

«ما گروه پیغمبران دستور داریم که با مردم به اندازه عقلشان سخن گوییم».

امام سجاد (علیه السلام) نیز در رساله حقوق خود این نکته مهم را به عنوان یکی از حقوق نصیحت خواه برشم