فایل پاورپوینت کامل آداب ظاهری و باطنی دعا

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آداب ظاهری و باطنی دعا :

«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْمَعْ نِدَائِی إِذَا نَادَیتُک وَ اسْمَعْ دُعَائِی إِذَا دَعَوْتُک وَ أَقْبِلْ عَلَی إِذَا نَاجَیتُک فَقَدْ هَرَبْتُ إِلَیک وَ وَقَفْتُ بَینَ یدَیک» [].

فرق «دعا» و «نداء»

ما داریم که این مناجات علی (علیه السلام) را که جملات ابتدایی آن را در ابتدای بحث می خوانم، همه ائمه طاهرین (علیهم السلام) می خواندند. این مناجات مثل مناجات شعبانیه است. دعا و نداء که در این جملات آمده که اوّل می فرماید: «و اسمع ندائی»، بعد دارد: «و اسمع دعائی»، از امور صوتیه و شنیدنی است. این دو از یک مقوله هستند. دو مقوله متفاوت از یکدیگر نیستند. در لغت هم که مراجعه کنید، می بینید دعا «غیر را خواندن» است؛ یعنی صدا زدن دیگری است. حالا کاری به مفاد آن نداریم. نداء، صدا کردن از دور است و دعا هم همان صدا زدن است، اما از یک مسافت نزدیک. این دو با هم فرق نمی کنند و از یک مقوله هستند. کسانی که اهل این مطالب هستند، به کتب لغت که مراجعه کنند، می بینند که آنجا می گویند ندا، صدا زدنی است که با آواز بلند باشد و دعا آوازش کوتاه است. این دو صدا فقط از نظر بلند و کوتاهی با هم فرق دارند؛ وگرنه ماهیتاً یک چیزند. لذا اگر بر «نداء»، «دعا» اطلاق شود، دُرُست است و مشکلی ندارد. آن هم صدا کردن و خواندن است. این یک مطلب که تذکر دادم.

دعا و ندای خداوند

ما راجع به خداوند هم داریم که خدا، هم «دعا» می کند و هم «ندا» می کند. دعای خداوند، یعنی خواندن؛ آیه شریفه می فرماید: «وَ اللَّهُ یدْعُوا إِلی دارِ السَّلام» [] پس این طور نیست که اطلاق کردن «دعا» بر خواستن ها و خواندن های خدا اشکال داشته باشد. یا آیه دیگر می فرماید: «وَ اللَّهُ یدْعُوا إِلَی الْجَنَّهِ» [] خداوند به بهشت فرا می خواند. در قرآن ندای الهی را هم داریم. پس کاربرد ندا و دعا برای خدا، هر دو دُرُست است[]

مسأله این است که مفاد این خواندن چیست؟ آیا در این دعا و صدا زدن، درخواستی هم هست یا اصلاً حاوی درخواستی نیست؟ شما دعای سحر را که می خوانید، می بینید که از اوّل دعا تا آخر آن، هیچ درخواستی مطرح نیست. اما اسم آن «دعای سحر» است. فقط در فراز پایانی و در آخر دعا می گوید صدایت می زنم که فقط جواب من را بدهی[]دعای سحر «دعا» است؛ هر چند که در خواستی در آن مطرح نشده است. فقط می گوید جوابم را بده! بیش از این از او نمی خواهد. پس لزوماً در دعا «درخواست» مطرح نیست و صِرف صدا کردن کافی است.

نکته دیگر این که دعا و نداء که هر دو از یک مقوله هستند انشایی هستند. یعنی وقتی ما دعا می کنیم، از چیزی خبر نمی دهیم؛ بلکه خواندن ما «انشاء» است. بنده هم وقتی خدایش را صدا می زند و دعا می کند، در متن این دعا درخواست می کند؛ یعنی درخواستش را انشاء می کند. وقتی درخواستش را انشاء کرد، خداوند اجابت را انشاء می کند. معنای این حرف این است که خداوند، اعطاء را یعنی همان درخواست عبد را انشاء می کند و این انشاء تکوینی یعنی از ناحیه عبد و ملَک «انشاء طلب» است و از ناحیه ربّ «انشاء مطلوب» است. []

روایاتی داشتیم که اگر انسان برای غیر دعا کند، از آن دعا دو دعا متولد می شود؛ یکی دعای فرشتگان و یکی هم دعای خداوند. [] از طرفی روایاتی مطرح بود که نتیجه دعا برای غیر، این است که فرشته به داعی می گوید برای تو دو برابر است. شاید شُبهه شود که لسان این دسته از روایات که دارد فرشته به داعی می گوید «لَک مِثلَاه»، لسان إخبار است نه انشاء؛ یعنی فرشته دارد به داعی خبر می دهد و برایش دعا نمی کند!

جمع بین این روایات این است که فرشته در هر حال برای داعی دعا می کند. در آن روایتی که از امام هفتم (علیه السلام) بود این طور داشت: «مَنْ دَعَا لِإِخْوَانِهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِمَاتِ وَکلَ اللَّهُ بِهِ عَنْ کلِّ مُؤْمِنٍ مَلَکاً یدْعُو لَه » [] هرکس که برای برادران و خواهران ایمانی و اسلامی اش دعا کند، خداوند به ازای هر مؤمن، یک فرشته برای او می گمارد که برایش دعا کند. یعنی فرشته ها هم برای دعاکننده، از خدا درخواست می کنند. تمام روایاتی که در آن بود که فرشته می گوید «لَکَ مِثلَاه»، با این روایت تفسیر می شود. فرشته چه کاره است که بخواهد چیزی به کسی بدهد؟! مگر از خودش اختیاری دارد که حاجت بنده را به او بدهد؟ اینکه می گوید «لَک مِثلَاه»، معنایش این است که من هم از خدا خواستم که دو برابر به تو بدهد.

من با این روایت، بین باقی روایات این باب جمع کردم. این روایت صریح می گوید «وَکلَ اللَّهُ بِهِ عَنْ کلِّ مُؤْمِنٍ مَلَکاً یدْعُو لَه»؛ یعنی فرشته هم برای او دعا می کند و از خدا درخواست می کند. پس صحیح است که بگوییم از دعای او دعای فرشته ای متولد می شود. آن روایات هم اشاره به همین مطلب داشت. حتی در آن مرتبه بالاتر هم، موضوع همین بود که خداوند به عدد تمام مؤمنین از آدم تا خاتم، از خاتم تا قیامت، فرشته می گمارد که او را دعا کنند.

این در ارتباط با مَلَک است. اما در مورد خودِ خدا بحث چیست؟ در بالاترین مرتبه اش هم بحث این بود که از عرش ندا می آید که صدهزار برابر از آن تو است. معنای این عبارت چیست؟ آیا إخبار است یا انشاء؟ اگر یادتان باشد، تعبیر این بود: «إِذَا دَعَا الرَّجُلُ لِأَخِیهِ بِظَهْرِ الْغَیبِ نُودِی مِنَ الْعَرْشِ وَ لَک مِائَهُ أَلْفِ ضِعْفِ مِثْلِهِ» []. آیا معنایش این است که خدا به او خبر می دهد؟ یا نه، خداوند انشاء اعطاء می فرماید؟ حقیقت این است که خدا اعطاء را انشاء می فرماید؛ نه اینکه خبر بدهد.

در این مطلب باید دقت شود که نداء همان دعا است؛ یعنی همان صدا زدن است و هر دو از یک خانواده اند. اما ندای الهی، عین انشاء تکوینی حقّ است و إخبار نیست. همه این ها، چه دعای انسان، چه دعای مَلَک و چه دعای خدا، انشاء است. تو «درخواست» می کنی، فرشته هم برای تو «درخواست» می کند. فرشته هم إخبار نمی کند؛ فرشته درخواست می کند و ثمره درخواستش همان چیزی است که در روایت آمده بود؛ یعنی دو برابر دعای داعی. خداوند هم چون مقابل ندار