فایل پاورپوینت کامل استبداد روشن فکری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل استبداد روشن فکری :

گفت وگو با حبیب الله پیمان

جامعه نو، ش ۱۴

چکیده:

به نظر آقای پیمان نقد جریان روشن فکری ضروری است و موجب پیشرفت آن می شود . از نظر ایشان جریان روشن فکری از نقد گریزان است; زیرا تولید اندیشه ندارد و در عمل نیز نمی تواند به آنچه می گوید پای بند باشد و سخت خودمحور است و برای کسب قدرت تلاش می کند .

برخی معتقدند در شرایط فعلی که روشن فکران در فشار سیاسی هستند، موقعیت خوبی برای نقد و جمع بندی نیست . باید شرایط باز و امنی به وجود آید تا با فراغت به این کار دست زد . نظر شما در این مورد چیست؟

نقد روشن فکری ضرورتی است که همیشه احساس می شده است، اما همواره انتقادها سانسور شده اند . خواه ناخواه عوارض و آسیب هایی که از این سکوت یا غفلت ناشی می شود، همچنان بر پیکره این جریان زیان وارد می آورد . بنابراین فکر می کنیم نقد به معنای صحیح آن نه تنها کسی را تضعیف نمی کند، بلکه تقویت هم می کند . نقادی به کسانی که در عرصه روشن فکری فعالیت دارند کمک می کند تا خودشان را تصحیح کرده و بر ضعف هایشان غلبه کنند .

برای نقد لازم است دیدگاه خودتان درباره روشن فکر توضیح دهید و اینکه چه انتظاری از روشن فکر باید داشت .

ابتدا باید روشن فکر را از کارگر فکری متمایز کرد، روشن فکر فقط یک کارگر فکری نیست که به اندیشه ورزی می پردازد، بلکه یک اندیشه ورز مسئول و آگاه است که نسبت به موقعیت خودش در جامعه ای که زندگی می کند و دورانی که در آن به سر می برد، آگاهی دارد و احساس مسئولیت می کند .

ویژگی دیگر روشن فکر این است که هرگز نسبت به آنچه که هست و آنجا که می زید قانع نیست و در پی فراتر رفتن از وضع موجود بر می آید . انگیزه فراتر رفتن از آنچه که هست، یک انگیزه وجودی – انسانی است . منظور صرفا نقش انتقادی نسبت به وضع موجود و مشخصا ساختارهای قدرت نیست، بلکه باید انگیزه نقد از نیاز درونی و انسانی وی به فراتر رفتن از وضعیت موجود نشات گیرد . اگر خاستگاه این انتقاد و اعتراض به وضع موجود در این نیاز وجودی نباشد، آن وقت می تواند از انگیزه های دیگری ناشی شود که در آن صورت سلامت روشن فکری را مخدوش می کند . مثلا ممکن است از جنس قدرت طلبی باشد .

ویژگی دیگر اینکه روشن فکر متفاوت از افراد خودآگاهی است که نوعی رویکرد عرفانی به خویش دارند و تعالی فردی و وجودی خود را جدا از ارتباطات اجتماعی و بستر اجتماعی زیست شان دنبال می کنند . درحالی که روشن فکر به پیوندهای واقعی میان هستی خویش و هستی جامعه آگاه است و نمی تواند خود را از این واقعیت اجتماعی جدا کند . بنابراین روشن فکر تعالی فردی خود را در برخورد مسئولانه با شرایط و رویدادهای درون زیست جهان خود می بیند .

آیا صرف آگاهی نسبت به خود و پیرامون نشان روشن فکری است؟

روشن فکر نگاهی تاریخی به وقایع دارد، به این معنا که آنچه را که امروزه شاکله فردی، اجتماعی و فرهنگی ما را شکل می دهد، زاده یک سلسله تحولات و رویدادهایی می داند که در گذشته رخ داده، بنابراین شناخت جامعه فعلی و وضعیت موجود، جز از راه شناخت تاریخ و سرگذشتی که پشت سر گذاشته مقدور نیست . پس فهم و جست وجوی حقیقت، نخستین مسئولیت روشن فکر است . معنای درست این سخن این است که روشن فکر نمی تواند فقط یک مصرف کننده باشد . یعنی اگر تولید اندیشه نکند، مقام روشن فکر را به دست نمی آورد .

مسئولیت دیگر روشن فکر تعهد به ارزش های اخلاقی است . وقتی می گوییم روشن فکر صرفا یک کارگر فکری نیست، به تعبیری دیگر، فقط یک آکادمیسین هم نیست . عمل نیز به عنوان ادامه اندیشه، بخشی از وظایف روشن فکر تلقی می شود، یعنی روشن فکر نمی تواند خود را از عمل اجتماعی معاف بدارد .

پس بهتر است به واقعیت موجود روشن فکری در جامعه خودمان نگاه کنیم و عملکرد آن را در بستر تاریخ و جامعه بررسی کنیم .

در واقع بحث نقادانه باید توام با لحاظ کردن نقاط قوت روشن فکران باشد . اولین نکته ای که در این نقد به نظر می رسد، غفلت از جست وجو و فهم حقیقت یا به تعبیری تولید اندیشه است . این یک کمبود اساسی است . از همان ابتدای مشروطیت که شاهد ظهور روشن فکری به صورت نوین آن در جامعه ایرانی هستیم، روشن فکران ما به دلایلی قابل توضیح، به جای جست وجو و فهم حقیقت ذهن و نیروهای فکری و توان عقلی خود، به ترجمه و اقتباس از منابع دیگران اکتفا کردند; یعنی اندیشه های تولید شده توسط دیگران را گرفتند و آنها را به زبان فارسی ترجمه و توضیح یا تبلیغ کردند .

نکته دومی که از همان مسئولیت های روشن فکری دریافت می شود، رعایت ارزش های اخلاقی در عمل اجتماعی است . انتظار جامعه از چنین فردی درپای بند ماندن و حافظ تعهد به ارزش های اخلاقی در جریان عمل اجتماعی و تعامل با دیگران، خیلی بیشتر از فردی است که این نوع مسئولیت ها را نپذیرفته و ادعایی هم ندارد . روشن فکرانی را می بینیم که آزمون های دشوار فیزیکی و مادی را تحمل می کنند و از بسیاری مواهب مادی مثل داشتن شغل با ثبات و زندگی مرفه درمی گذرند . بالاتر از آن، اگر هم پیش آید; زندان شکنجه و غیره را تحمل می کنند . ولی همین اشخاص در تعامل اجتماعی با دیگران، برخی از مهم ترین اصول و ارزش های اخلاقی را نادیده می گیرند; در قضاوت و داوری رعایت حق و انصاف را لحاظ نمی کنند; در پذیرش و بیان حقیقت تعهد و صداقت و صراحت لازم را نشان نمی دهند; به این دلیل که بیماری خودبرتربینی یا خودمطلق بینی، بر ذهن و احساسات و عواطفشان مسلط شده است، گرفتار نوعی غرور کاذب اند، به طوری که نمی توانند مداراگری را که لازمه تعامل درست انسانی و اجتماعی است رعایت نمایند . همین امر مانع از برقراری یک گفت وگوی سالم و مستمر میان روشن فکران شده است . چنان که یکی از ضعف های مهم جامعه روشن فکری ایران، فقدان سنت گفت وگوی درست، خلاق و مفید میان یکدیگر است .

گفتنی است که جریان های بزرگ روشن فکری که در یک قرن گذشته در ایران ظهور کرده اند، همه کم و بیش از این مشکلات نج برده اند .

باید به یاد داشته باشیم، هر کس در تولید اندیشه ای سهیم باشد، مطمئنا به آن وابسته نشده و دچار جزمیت و مطلق نگری نمی شود . چون چیزی را که انسان خود تولید می کند می تواند به کمک همان نیروی مولد وجودی و قدرت خلاقه ذهنی تغییر دهد و یا بازتولید کند و یا به جای آن پدیده نوی بسازد . لذا به استعداد خلاقه خود علاقمند می شود نه صرفا به آنچه تولید کرده است . شما بعد از پدید آوردن یک تابلوی نقاشی، حاضر می شوید به راحتی آن را ببخشید و یا ایرادهایش را بپذیرید، چرا؟ چون که می توانید تابلوی دیگری بهتر از آن بسازید . اما اگر تابلویی را خریده باشید، به سادگی از آن دل نمی کنید . چرا؟ چون فکر می کنید در صورت از دست دادن آن، دیگر چیزی در اختیار نخواهید داشت . اندیشه ها، آرمان ها و داوری های بسیاری از روشن فکران، بخشی از دارایی آنها به شمار می رود; زیرا آنها را اخذ کرده اند و در تولید آنها سهمی نداشته اند، بنابراین از اینکه روزی از دستشان بگیرند یا نقدش کنند و ضعف هایش آشکار شود، می ترسند; چرا که در این صورت، همه هویت، اعتبار و موجودیت و سرمایه اجتماعی که بدین ترتیب به دست آورده اند از دست می دهند . ولی اگر خود در تولید اندیشه، فرهنگ و هویت سازی نقش داشته باشند; نگران نقد و تغییر و تحول آن نیستند . کسانی که استعدادهای خلاقه وجودی شان فعا