فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم)

فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم)؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت سوم) :

چکیده:

قرآن کریم بر اساس شناخت ماهیت انسان، اهداف و ارزش هایی که برای او ترسیم می کند، در تبیین کجروی عوامل متعدد روان شناختی، اجتماعی، حتی فیزیکی و متافیزیکی را دخیل می داند. با وجود تأکید محوری قرآن بر شخصیت و ویژگی های روانی آدمی از قبیل عقل، غضب، شهوت و همچنین نقش شیطان در این زمینه، سبب نشده است که توجه قرآن به نقش عوامل اجتماعی کم شود. در این نوشتار به بعضی از متغیرهای اجتماعی که در کجروی انسان نقش دارند، با توجه به الهام از آیات قرآن کریم اشاره شده است. از قبیل: همنشینی با افراد و گروه منحرف؛ نقش گروه مرجع و نخبگان جامعه؛ نقش نابسامانی اجتماعی و وضعیت آنومی؛ تأثیر کاهش نظارت و کنترل اجتماعی؛ نقش تعارض فرهنگی و ساختار اجتماعی آسیب ساز جامعه.

واژگان کلیدی:

آیات قرآن، انحراف اجتماعی، عوامل اجتماعی، همنشینی با منحرفین، گروه مرجع، آنومی، کنترل اجتماعی، تعارض فرهنگی، ساختار اجتماعی.

بررسی زمینه ها و عوامل وقوع انحرافات اجتماعی از مسائل مهمی است که جامعه

‎

شناسان و دیگر اندیشمندان مسائل انسانی، اهتمام خاصی به آن نشان داده اند. تلاش آنها در حوزه های مختلف نظری و میدانی جهت تبیین کجروی مجموعه ای از نظریه های مختلف را شکل داده است که هر یک به نوبه خود متأثر از زمینه های محیطی، فرهنگی و حتی ایدئولوژیکی بوده اند. این قبیل کندوکاوها، بیانگر علاقه فطری جامعه انسانی برای رسیدن به یک زندگی بهنجار، سالم و به دور از کجروی ها است.

قرآن کریم که عهده دار هدایت انسان و راهنمایی او برای رسیدن به ارزش ها و فضیلت ها است، از یک سو ضد ارزش ها و ناهنجاری ها را بیان فرموده و از سوی دیگر زمینه ها و عوامل آن را تشریح نموده است. تحلیل و بررسی رویکرد قرآن در تبیین کجروی توانایی محقق را در شناسایی واقع

‎

بینانه عوامل آن قرین موفقیت و کامیابی قرار داده و همچون چراغی راهگشای تحقیقات میدانی است.

این قبیل از تلاش ها هرچند سابقه ای دیرین در بستر تاریخ و دفتر معرفت دارد، اما به جهت گستردگی موضوعات اجتماعی و بیگانگی بخش وسیعی از ادبیات علوم اجتماعی نسبت به مبادی، مفروضات و مفاهیم اسلامی، هنوز در ابتدای راه است. در این نوشتار سعی شده است، تا اصول کلی این تبیین از دیدگاه قرآن کریم ترسیم شود.

در تبیین کجروی نظریه های متفاوتی وجود دارد که هر یک از منظر خاصی به بررسی آن پرداخته اند، به تعبیر «گیدنز» هر یک از این رویکردها به درک برخی از جنبه های جرم یا بعضی از انواع آن کمک می کند.[۱] رویکردهای مختلف زیست شناختی، روان شناختی و جامعه شناختی، انبوهی از نظریه ها را مطرح می کنند که در عین بهره

‎

مندی از نقاط قابل توجه و مفید، از محدودیت در حوزه دانش و داده ها رنج می برند. هر چند توجه به این نظریه ها و نقد و بررسی آنها کار شایسته و لازمی است، اما مناسب این مجال نیست، لذا با اکتفا به برخی از نقاط قابل توجه، علاقمندان را به منابع مربوطه ارجاع می دهیم.[۲]

در رویکردهای مختلف تبیین کجروی از دیدگاه جامعه شناسی، نکاتی وجود دارد که با تأمل و ایجاد تغییر و اصلاح در آنها، می توان به منزله برخی از اصول و مبانی نظری بحث مورد استفاده قرار داد که به بعضی از موارد آن اشاره می گردد.

عوامل فردی

الف) شرایط فیزیولوژیکی

شرایط خاص فیزیولوژیکی، ژنتیکی، سنّی، جنسیتی و …، در فراهم ساختن زمینه برخی از کجروی ها برای بعض افراد، نباید مورد غفلت قرارگیرد. فشارهای ناشی از این عناصر جسمی، هرچند نیازمند پایه های اجتماعی و زمینه های روانی است، اما در فرایند شکل گیری شخصیت ورفتار حائز اهمیت است.

آن دسته از عوامل روان شناختی که به بیماری شبیه تر است، مانند: روان پریشی، روان رنجوری و روان نژندی، هر چند می توانند، منشأ برخی از ناهنجاری های رفتاری باشند، ولی گستره آن محدود بوده و برخی در حوزه پزشکی و روان پزشکی می گنجند.

ب) شخصیت انسانی

در قبال همه نظریه هایی که رویکردی روان شناختی دارند، فرض بنیادین ما در تبیین انحراف، توجه به محوریت شخصیت انسان با نگاه به ویژگی های زیستی، وراثتی و بخصوص تربیتی، اجتماعی و ساختاری خواهد بود. با توجه به این مبنا، هر چه نظارت «من انسانی»، «قدرت گزینش» و «انتخاب» در رفتار بیشتر باشد، به همان میزان مسئولیت او در مقابل عملکرد خویش بیشتر و هر قدر دامنه این انتخاب از جهات مختلف شخصیتی و اجتماعی تنگتر باشد، مسئولیت انسانی او کمتر خواهد بود.

عوامل اجتماعی

الف) جامعه پذیری

بر اساس نظریه هایی که رهیافت «جامعه پذیری»[۳] دارند، هرگاه افراد ارزش های منتهی به انحراف را بیاموزند و آنها را درونی کرده، در مقام کنش و رفتار همان را انجام خواهند داد.

جامعه پذیری ارزش های انحرافی از طرق مختلفی، همچون زندگی کردن در محلّه های بزهکاری و ارتباط برقرار کردن با آنها صورت می گیرد، یادگیری این ارزش ها از طریق فرآیند کنش متقابل با دیگران انجام می شود، همان طوری که «شاووساترلند» بیان نموده است،[۴] البته مشروط بر اینکه ارزش های آن نواحی یا افراد به فرد منتقل شده و شخص آن را پذیرفته و مبنای عمل قرار دهد.

ب) فشار ساختاری

گاهی کجروی حاصل فشار ساختاری حاکم بر محیط اجتماعی می باشد. بسیاری از افراد ممکن است، قدرت مقاومت،هدایت و کنترل این فشار ساختاری را نداشته باشند، در نتیجه به اقتضای زمینه های اجتماعی، دست به کجروی می زنند. منشأ این الزامات ساختاری ممکن است، وجود فاصله و عدم هماهنگی بین وسایل اجتماعی و اهداف باشد، آن طوری که «مرتن» می گوید[۵]، حتی در چنین شرایطی ممکن است، خرده فرهنگ بزهکاری پدید آید.

ج) برچسب کجروی

اگر در جامعه برچسب انحراف و کجروی بر فردی زده شود، به میزان شدت وقاحت و زشتی آن، از حیثیت و آبروی اجتماعی فرد کاسته می شود. مرحله بعدی، واکنش فرد در مقابل این برچسب است. برخی از نظریه پردازان[۶] معتقدند، انحرافی برچسب است که از ناحیه گروههای صاحب نفوذ و قدرت انجام گیرد، این نظر برای برخی اعتبار ندارد، آنان معتقدند واکنش فرد در برابر برچسب انحراف، تابع عوامل مختلفی نظیر شخصیت، ایمان، تعهد، احساس مسئولیت در اصلاح، بازسازی خویشتن و نیز عوامل و موانع اجتماعی جهت بازسازی یا ادامه ناهنجاری مهم می باشد.

د ) کنترل اجتماعی

اگر کنترل اجتماعی به معنای کلی و فراگیر در نظر گرفته شود، شامل هر گونه نظارت اجتماعی در سامان دادن شخصیت و رفتار فرد می شود، اعم از نظارت والدین بر فرزند، نظارت محیط های آموزشی و پرورشی، نظارت اجتماعی به صورت فراگیر در ساختارهای مختلف جامعه و نظارت عموم مردم بر یکدیگر؛ در این صورت کنترل اجتماعی بهترین رهیافتی خواهد بود که مهمترین و عام ترین عناصر و عوامل انحراف را تببین می کند. به هر میزانی که این کنترل تضعیف و کارکرد خود را از دست دهد، زمینه بیشتری برای ناسازگاری و انحراف اجتماعی فراهم می گردد. با این وجود، کنترل اجتماعی به معنای «دورکیمی»[۷]، تنها یک پایه و بخشی از تبیین پدیده کجروی یا میزان کجروی می شود و شامل همه موارد نمی شود.

البته هرقدر کنترل درونی تر باشد، تأثیر آن در هنجارمند شدن فرد بیشتر است. توجه به فرد یا افراد مهم، اهمیت به ایمان و تعهد به ارزش ها و آرمان های یک گروه، از عوامل مهم درونی کردن کنترل است. حال اگر افراد مهم یا ارزش های یک گروه از ناهنجاری محسوب شوند، باعث تسریع وقوع کجروی خواهند شد، ولی در صورتی که افراد مهم یا ارزش های یک گروه بهنجار بوده و مطابق ارزش های انسانی باشند، لکن فرد آنها را در خود درونی نکند، در این صورت کنترل درونی انجام نگرفته و زمینه انحراف فراهم خواهد شد.

عوامل انحرافات از منظر قرآن کریم

بنابر آنچه گذشت توجه و حساسیت در دستیابی به رویکرد قرآنی برانگیخته می شود و با ملاحظه آیات قرآن می توان نسبتی که بین انسان و انحراف ایجاد می شود را به سه دسته ذیل تقسیم نمود:

۱- آیاتی که بر تأثیر شخصیت، ویژگی های روانی و نقش زمینه های ژنتیکی و غریزی در وقوع انحرافات اجتماعی دلالت دارند.

۲- آیاتی که تأثیر عوامل فیزیکی و متافیزیکی را در کجروی تأکید می کنند.

۳- آیاتی که بیان گر تأثیر عوامل و زمینه های اجتماعی در کجروی می باشند.

هر چند عمده نظر در این تحقیق به زمینه ها و عوامل اجتماعی انحراف است، اما به صورت اختصار به دو دسته نخست هم اشاره می شود.

۱- شخصیت و ویژگی های روانی

انسان از حقیقتی به نام «روح» یا «من» برخوردار بوده که شخصیت وی را تشکیل می

‎

دهد. این حقیقت دارای قوا و نیروهای متعددی است که مهمترین آنها چهار قوه «عقل»، «وهم»، «غضب» و «شهوت» می باشد.[۸] رفتار انسان به چگونگی شخصیت او بر می گردد. «قُل کل یعمل عَلی شاکلته»،[۹]«بگو هر کس طبق سرشت و شخصیت خود عمل می کند». اثبات محوریت شخصیت انسان و استقلال او در گزینش و انتخاب رفتار، از اصول مسلّمی است که بسیاری از آیات به وضوح بر آن دلالت دارد. مثلاً آیاتی که مسئولیت عواقب رفتار آدمی را متوجه خود او می داند و به طور طبیعی نقش استقلالی او را در شکل دهی رفتار خویش، امری مسلّم لحاظ می کند:

«من عمل صالحاً فلنفسه و من اَساء فعلیها»،[۱۰]«هر کس رفتار شایسته انجام دهد به نفع خود و هر که عمل زشت انجام دهد، به ضرر خویش انجام داده است».

«من یعمل سوأً یجز به»،[۱۱]«هر کس کار ناشایست انجام دهد، به همان جزا داده شود».

از سوی دیگر نفس آدمی دارای قوا و نیروهای درونی است که هر یک در سامان دادن شخصیت و رفتار او نقش چشمگیری دارند. یکی از این نیروها، عقل است. بکارگیری این قوه باعث بیداری و بهنجاری آدمی است. قرآن کریم با توبیخ افراد نابهنجار، سعی می کند، توان عقلانی و خردمندی آنها را در نظارت بر رفتار خود تحریک کند:

«اُف لکم و لما تعبدون من دون الله افلا تعقلون»،[۱۲]«اف بر شما و بر معبودهایی که به غیر از خدا دارید، آیا عقل خود را بکار نمی اندازید». مقصود از عقل، همان عقل حسابگری نیست که صرفاً در پی سود و زیان مادی باشد، بلکه مراد، عقل جستجوگر و خردورزی است که دنبال کشف حقیقت و تمییز آن از مجاز و سراب است.

از دیگر قوای درونی انسان، قوّه خشم و غضب است. این نیرو هرگاه با کنترل و نظارت عقلانی انسان تعدیل نشود، چه بسا منشأ بسیاری از ناهنجاری ها و کنش های پرخاشگرانه می شود:

«اذ جعل الذین کفرا فی قلوبهم الحمیّه حمیّه الجاهلیه»،[۱۳]«آنگاه که کافرین آتش غضبی از نوع جاهلیت را در دل های خود افکندند…».

از دیگر قوای درونی انسان شهوات است، رهایی و عدم تربیت آن می تواند، بسیاری از اصول ارزشی را قربانی اشباع نیازهای خود نماید:

«و یرید الّذین یتّبعون الشهوات ان تمیلوا میلاً عظیماً»،[۱۴]«و کسانی که از شهوات پیروی می کنند، خواهان انحرافی بزرگ (هتک نوامیس و حدود الهی) هستند».

بنابراین با توجه به استعداد، نیرو و شخصیت آدمی نمی توان به بهانه تأثیر پذیری فرد از جامعه و اجتماعی بودن رفتار او، چنین هویتی را در کنش های اجتماعی مورد تردید قرار داد. فراتر از فشارهای هنجاری و ساختاری جامعه، عاملی تعیین کننده در رفتار فرد وجود دارد که کاملاً فردی است، هر چند تربیت و شکل گیری آن تحت تأثیر عوامل مختلف وراثتی، طبیعی و اجتماعی است؛ این چیزی جز شخصیت انتخابگر و گزینش کننده انسان نیست.

درباره تأثیر ویژگی های ژنتیکی در کجروی شاید آیات صریح و روشن نباشد، اما از برخی از آنها مانند: «… و لا یلدوا الاّ فاجراً کفّاراً»،[۱۵]«… و جز فرزندان پلیدکار ناسپاس نزایند» چنین برداشت می شود. از روایات معصومین علیهم السلام سفارش هایی در زمینه های مختلف از قبیل غذا، مال حلال، انتخاب همسر و توجه به نسل و نظایر آن آمده است، می توان تأثیر آنها در وراثت و تأثیر وراثت در شخصیت و رفتار فرد را به

‎

خوبی استدلال نمود.

۲- عوامل فیزیکی و متافیزیکی

مقصود از عوامل فیزیکی، اموری مادی است که بیرون از روح و روان فرد بوده، ولی از طریق تأثیر در شخصیت انسان، مؤثر در رفتار انحرافی می شود. عوامل مادی و فیزیکی مزبور را از دو جهت کمیت و کیفیت می توان مورد بررسی قرار داد:

الف)- افزایش یا کمبود کمی عوامل مادی مثل، خوراک، پوشاک، مسکن

‎

و …، در سوق دادن روان و شخصیت فرد، به ناهنجاری مؤثر می

‎

باشد:

«کلاّ انّ الانسان لیطغی ان راه استغنی»،[۱۶]«همانا انسان (شکر نعمت های الهی را بجا نمی آورد، بلکه) بنای سرکشی پیش می گیرد، چون خود را بی نیاز از خدا می ببیند».

افراط در تنوع طلبی و غرق شدن درمال اندوزی و به تبع آن فراموش کردن وظایف مربوط به مال و ثروت، کمترین آسیب هایی است که از زراندوزان و دل سپردگان به تکاثر اموال پیش بینی می شود:

«منّاع للخیر معتد اثیم عتّل بعد ذلک زنیم ان کان ذامال و بنین اذا تتلی علیه ایاتنا قال اساطیر الأوّلین»،[۱۷]«مانع خیر، متجاوز، گناه پیشه-گستاخ گذشته از آن، زنازاده- به صرف این که مال و پسر دارد، چون آیات ما بر او خوانده شود، گوید: افسانه های پیشینیان است».

فقر و کمبود امکانات مادی هم از زمینه های کجروی است، لذا قرآن کریم کسانی را که در شرایط سخت مالی و اقتصادی، هنگام بیماری و جنگ، خود

را کنترل می کنند و صبر و مقاومت پیشه می گیرند، می ستاید. از این بیان قرآن چنین بر می آید که در چنین شرایطی، زمینه بروز کجروی در انسان موجود می باشد:

«والصّابرین فی الباساء والضرّاء و حین الباس اولئک الّذین صدقوا…»،[۱۸]«و کسانی که در فقر و بیماری و هنگام جنگ، صبر و مقاومت پیشه می کنند، آنها راستگویانند».

روایات معصومین علیهم السلام، مملو از چنین مضامینی است. در روایتی ازامیرالمؤمنین (ع) نقل شده که «العسر یفسد الأَخلاق»،[۱۹]«تنگدستی مایه های اخلاق را فاسد می کند»

ب)- بعضی از عوامل مادی، دارای کیفیت و ویژگی خاصی است که در شرع از حرمت و ممنوعیت برخوردار است. «الذین یأکلون الرّبا لا یقومون الاّ کما یقوم الذی یتخبّطه الشیطان من المسّ»،[۲۰] «کسانی که ربا خوارند، (در زندگی خود) برنمی خیزند، مگر به مثل فردی که از مسّ شیطان دیوانه شده (و اموراتش مختل گشته) است».

قرآن کریم در توصیف یهودیانی که به انواع انحرافات مبتلا بودند، می فرماید: «اکّالون للسّحْت»،[۲۱]«بسیار حرام خوار بودند».این هشدار عمیقی است برای کسانی که غذای حرام می خورند.[۲۲]

علاوه بر پدیده های فیزیکی، برخی عوامل متافیزیکی و غیر محسوس هم در تسهیل و تسریع کجروی تأثیر به سزایی دارند. قرآن از موجودی حقیقی (نه توهمی یا اسطوره ای) به نام «شیطان» یاد می کند که به خاطر دشمنی با فرزندان آدم (ع)، از طرق مختلف مثل: زینت دادن بدی ها، وعده و وعیدهای کاذب، وسوسه، تحریک و سرانجام با تسلط و ولایت بر انسان او را به انحراف و کجروی می کشاند:

«الذی یوسوس فی صدور الناس»،[۲۳]«شیطانی که در دل های مردم وسوسه می کند».

«الشیطان یعدهم الفقر و یأمرکم بالفحشاء»،[۲۴]«شیطان به شما وعده فقر می دهد (تا از انفاق بازتان دارد) و به زشتی ها وادارتان می کند».

«انّما سلطانه علی الذین یتولّونه والذین هم به مشرکون»،[۲۵]«همانا سلطه شیطان بر کسانی است که سرپرستی او را می پذیرند و کسانی که به وسیله او مشرک می شوند».

۳-عوامل و زمینه های اجتماعی

موقعیت ها، شرایط و عوامل اجتماعی مؤثر در کجروی از اهمیت ویژه برخوردار می باشند، زیرا متغیرهای فوق از مهمترین عوامل یادگیری و جامعه پذیری انحراف می باشد. از متغیرهای اجتماعی مختلفی می توان یاد نمود که در فرآیند ظهور و کجروی نقش دارند، که در این مجال به برخی از عوامل مهم آن اشاره می گردد:

الف- همنشینی با افراد منحرف

هر فردی با فرآیند جامعه پذیری مواجه می شود و از آن طریق، شیوه های رفتاری را می آموزد. هر گاه جامعه پذیری ارزش ها و هنجارهای جامعه اسلامی به خوبی انجام نگیرد، یا به جای آن، ارزش ها و هنجارهای دیگری که ناهماهنگ با آنها باشد، صورت پذیرد، در نتیجه زمینه کجروی فراهم می شود.

جامعه پذیری طی مراحل مختلف سنی خصوصاً کودکی و نوجوانی و نیز در موقعیت های گوناگون اجتماعی نظیر خانواده، گروههای همسال، دوستان، مدرسه و نظایر آن انجام می پذیرد. بدیهی است که نقصان جامعه پذیری ارزش های اسلامی در هر یک از مقاطع و موقعیت ها به معنی یادگیری و جامعه پذیری نوعی از انحراف اجتماعی یا دست کم، عدم همنوایی با آداب و رسوم و هنجارهای جامعه اسلامی می باشد.

قرآن کریم به آموزش و جامعه پذیری کودکان در کانون خانواده، توسط والدین توجه شایانی دارد. نمونه هایی از این رویکرد را در سوره اسراء[۲۶] و سوره لقمان[۲۷]می توان مشاهده نمود. مطابق این آیات، خانواده جایگاه ظهور خداپرستی، فروتنی، خیرخواهی، پرهیز از تندخویی و خشونت می

‎

باشد. هر گاه چنین آموزش هایی در فرد درونی نشود و ارزش هایی برخلاف آن شکل گیرد، در این حال رفتار انحرافی در یک بستر پرجاذبه ای به نام خانواده به وجود آمده و به متن جامعه کشیده خواهد شد.

«و اذا فعلوا فاحشه قالوا وجدنا علیها ابائنا»،[۲۸]«و هر گاه کار زشتی انجام دهند، گویند: پدرانمان را چنین یافتیم».

مطابق آیه شریفه فوق، هر چند منحرفین این بهانه را برای مشروعیت دادن به رفتار خود ذکر کردند، ولی قرآن اصل تأثیرپذیری را نفی نکرده، بلکه تنها در آیات مشابه دیگری به آنها این هشدار را می دهد، آیا اگر پدرانتان جاهلانه این کارها را مرتکب می شدند، باز هم از آنها پیروی می کردید؟!

انحراف در خانواده علاوه بر تأثیرگذاری روی فرزندان، هر یک از همسران را هم بسوی کجروی و ناهنجاری می کشاند. به عنوان نمونه، در قرآن کریم ضمن منع ازدواج با مشرکین، حکمت آن را این گونه بیان می دارد: «اولئک یدعون الی النّار»،[۲۹]«آنها شما را به آتش (جهنم) فرا می خوانند». یعنی آنها با عقاید، اخلاق و رفتار انحرافی خود، شما را به شرکت و شقاوت دعوت می کنند، پس برای نجات خود، از معاشرت و ازدواج با آنها پرهیز کنید.[۳۰]

علاوه بر خانواده، همنشینی با افراد و گروههای منحرف هم از زمینه های مؤثر کجروی است. مکانیزم تأثیرپذیری این عوامل بیشتر از رهگذر عواطف، انس و الفت با همنشین انجام می گیرد. قرآن کریم حساسیت لازم را در این رابطه بکار برده و روابط و عواطف فرد را به گونه ای تنظیم می نماید تا زمینه یادگیری انحراف فراهم نیاید. مثلاً قرآن کریم بالاترین و عمیق

‎

ترین سطح روابط را که از آن به رابطه «ولایی» یاد می کند، منحصر به رابطه با خدا، رسول و مؤمنین می نماید و چنین مصاحبتی را با بیگانگان از شریعت اسلام نمی پسندد. تأثیرپذیری از این رابطه آن قدر شدید و عمیق است که قرآن آن را مایه همانندی و یکنواختی می داند:

«و من یتولّهم منکم فانّه منهم»،[۳۱]«و هر کس از شما با ایشان (یهود و نصاری) پیوند ولایی و دوستی برقرار کند، پس هر آینه از آنها خواهد بود». هرگاه ارتباط با افراد منحرف کمتر از رابطه ولایی باشد و فقط در حد مصاحبت و همنشینی بوده باشد، باز هم خطرناک و زمینه

‎

ساز انحراف می گردد، خصوصاً اگر این همنشینی در زمان ارتکاب ناهنجاری باشد. لذا از همنشینی با منافقینی که در حال استهزاء آیات الهی اند، مسلمانان و مؤمنین را برحذر داشته و می فرماید:

«انّکم اذاً مثلهم»،[۳۲]«و شما در این شرایط (اگر همنشین آنها شوید) مثل ایشان خواهید بود». همنشینی و مصاحبت با هر منحرفی ممکن است، زمینه ساز کجروی باشد. «یا ویلتی لم اتّخذ فلاناً خلیلاً لقد اضلّنی عن الذکر»،[۳۳]«وای بر من، کاش فلانی را به دوستی بر نمی گزیدم، همانا او مرا از ره آورد انبیا منحرف کرده است».

آیه فوق یکی از صریح ترین آیاتی است که مصاحبت در حدّ رفاقت و صمیمیت با کجروان را سبب انحراف انسان می داند.

ب- ناهنجاری نخبگان و گروه مرجع

مراد از نخبگان، «تمامی کسانی هستند که دارای خصوصیاتی استثنایی و منحصر به فرد بوده و یا دارای استعداد و قابلیت های عالی در زمینه کار خود و یا در بعضی فعالیت ها باشند».[۳۴] منظور از گروههای مرجع، کسانی هستند که فرد در شکل دهی و ارزیابی رفتار خود، معیارهای ارائه شده توسط آنها را، ملاک قرار می دهد.[۳۵]

گروه مرجع می تواند، هماهنگ با ارزش ها و هنجارهای جامعه اسلامی یا دارای نظرات و ارزش های دیگری بوده باشد. نخبگان اجتماعی هم به دسته های مختلفی تقسیم می شوند. دست کم می توان از دو دسته کلی بنام «نخبگان حاکم» و «نخبگان غیر حاکم» یاد نمود. نخبگان حاکم، از قدرت یا اقتدار اجتماعی برخوردار هستند، این گروه معمولاً نقش تعیین کننده ای در ساختار سیاسی و اجتماعی جامعه دارند، لذا بحث از نقش آنها در انحرافات اجتماعی ذیل عنوان «ساختار اجتماعی آسیبی» قرار خواهد گرفت.

هر جامعه ای علاوه بر الگوهای ذهنی و نظری رفتار که همان هنجارها و دستورالعمل ها هستند، نیازمند الگوی عینی است. این الگوها باعث تثبیت ارزش ها می شوند. نخبگان و گروههای مرجع، نقش الگوهای عینی را ایفا می کنند. قرآن کریم به این نیاز اجتماعی انسان توجه نموده، به همین جهت رسول خدا (ص) را به عنوان الگوی نیکو معرفی می نماید:

«لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه…»،[۳۶]«همانا در رسول خدا الگوی نیکویی برای شما است». هرگاه نخبگان جامعه یا گروههای مرجع، مرتکب رفتار ناهنجاری شوند، یا ایده و گرایش نامطلوبی را ارائه دهند، در این صورت از دو حال بیرون نخواهند بود:

الف)- از منزلت رفیع و مرجعیت اجتماعی ساقط می شوند، در نتیجه از جهت اجتماعی چندان آسیب زا نخواهند بود.

ب)- منزلت و پایگاه اجتماعی خود را همچنان دارا هستند، در این صورت، ایده، احساس و رفتار آنها به جامعه سرایت می کند و خیلی زود به عنوان الگو و مد، در رفتار و اندیشه برخی افراد جامعه راه می یابند.