فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل العلم القدسی والعلم العلمانی :

۱ الممقدمه :

تعرف دائره المعارف البریطانیه القدسیه بالطریقه الآتیه:

« قُدرهٌ وسطوهٌ، أو کائنٌ و وجودٌ، أو حیّزٌ ونطاق إتَّخَذَهُ عددٌ من المتدینین فی قلب وبؤره الوجود، ولهُ فعالیه ووقع علی حیاتهم ومقدراتهم ومصیرهم ».

أمّا من وجهه النظر الاسلامیه فهو کُلّ أمرٍ متَّجهٍ الی ا… سبحانه وتعالی. إذاً اصطلاح «مُقدّس» حسب المعتقدات والمبادیء والاُصول یُستفاد منه فی الإشاره الی الخالق جلَّ وعلا. ویطلق هذا الاصطلاح جوازاً علی ما یتناسب دوره فی التعرّف علی ربِّ الکائنات سبحانه. وبناءً علی ذلک یمکن استعماله فی المعارف الّتی تؤدی الی التقرّب من ا… جلَّ وعلا. ومن هذا المنطلق سنحاول تبیین صفات «العلم القدسی» الممیّزه.

۲ الاسلام والمعرفه :

تستخدم کلمه (علم) ومشتقاتها بصوره مستمره فی القرآن. ویُقصد بها المعرفه فی معناها العام حیث تشمل العلوم الطبیعیه والبشریه.

«وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَهَ لَبُوسٍ لَکُمْ لِیُحْصِنَکُم مِنْ بأسِکُم » (الانبیاء/ ۸۰)

ومَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا یَنْبَغِی لهُ… » (یس/ ۶۹)

«فَوَجَدا عَبْدَاً مِنْ عَبِادِنَا آتِیْنَاهُ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً » (الکهف/۶۵)

«وَیَتَعَلَّمُونَ مَا یَضُرُّهُمْ وَلاَ یَنْفَعُهُمْ… » (البقره/ ۱۰۲)

«یَرْفَعُ اللّه ُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ والَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ» (المجادله/ ۱۱)

ویحث التراث الاسلامی علی المعرفه والتعلم ویکیل لها المدح والثناء وهناک الکثیر من الامثله التی تعبر عن ذلک من خلال الاحادیث النبویه الشریفه حیث یشجع الرسول الاعظم صلی الله علیه و آله وسلم علی طلب العلم والمعرفه:

(طَلَبُ الْعِلْم فَریضَهٌ علی کُلِّ مُسْلِمٍ)(۱)

(أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بالصِّینِ)(۲)

وهکذا فان طلب العلم واجب دینی من وجهه النظر الاسلامیه ولا تشیر الاحادیث النبویه الشریفه الی التقید بالعلوم الدینیه فقط وإنما المعرفه بصوره عامه والصین لیس المکان المناسب لمعرفه التعالیم الاسلامیه. هناک علی أی حال شیء من التقید علی نوع المعرفه التی یوصی بها الاسلام. ینتقد القرآن الکریم اولئک الذین یبحثون عن نوع من العلوم والمعرفه والتی لا تنفع صاحبها او الآخرین.

«وَیَتَعلّمُونَ مَا یَضُرُّهُمْ وَلاَ یَنْفَعُهُمْ» (البقره/ ۱۰۲)

یشیر الرسول الی نفس النقطه حیث یقول صلی الله علیه و آله وسلم :

سلوا اللّه علماً نافعاً وتعوذوا باللّه ِ مِنْ علمٍ لا ینفع.(۳)

هنا لم تستخدم کلمه (نافعاً) فی معناها المجرد (ای القائل بمذهب المنفعه) لتوضیح هذه النقطه یجب ان نشیر الی الفکر الاسلامی للحیاه الانسانیه. وفقاً للقرآن الکریم.

خُلِقَ الانسانُ لیعبدَ اللّه عزوجل.

«وَمَا خَلَقْتُ الَجِنّ والإنْسَ إلاّ لیَعْبُدُونِ » (الذاریات/ ۵۶)؛ العباره (عباده) تعنی المفاهیم الضمنیه من وجهه نظر الاسلام والتی تشیر الی الاعمال التی ترضی الخالق وهی غیر محدده کما یسیء فهمها بعض الناس حیث یتصور البعض بانها فقط الصلاه والصوم وبعض الأمور الاخری. فعلی سبیل المثال فان أی خدمه تقدم من مسلم لأخیه المسلم تعتبر بمثابه نوع من العباده. وللعباده بعدین: الایمان باللّه . وما یوضحه اللّه من خلال انبیائه وانجاز الاعمال الخیره.

«وَأمَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاً فَلَهُ جَزَاءً الحُسْنَی…» (الکهف/ ۸۸)

وهب اللّه عزوجل الانسان الحواس والقدرات الضروریه الاخری للتعلم کی یتمکن انجاز ما یطلب منهم.

«واللّه ُ أخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ أمهاتِکُمْ لا تَعْلَمُون شیئاً وَجعَلَ لکُمْ السَّمْعَ والأبْصَارَ والأفْئِدَهَ لعلَکُمْ تَشْکُرُونَ » (النحل/ ۷۸)

بالاضافه الی ذلک فلقد زود اللّه البشر بالمستلزمات الضروریه لکی یستفیدوا من دورهم کخلفاء اللّه فی الارض.

«وَهُوَ الَّذی سَخَّرَ البَحْرَ لِتَأْکُلُوا مِنْهُ لَحماً طَریّاً وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حُلیهً تلبسُونَهَا وَتَرَی فی الفُلْکِ مَوَاخِرَ فِیْهِ ولتبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعلَّکُم تَشکُرُونَ » (النحل/ ۱۴)

ونصح الانسان ایضاً بان یستفید بصوره صحیحه من نِعم اللّه ویتجنب أی نوع من الفساد والمعاصی علی الارض.

«وَاحْسِنْ کَمَا أحْسَنَ اللّه ُ الیْکَ وَلاَ تَبْغِ الفَسَادَ فی الأرْضِ إنَّ اللّه َ لا یُحْبُ المُفْسِدِینَ » (القصص/ ۷۷)

الحقیقه أنَّ البشر مدعوون الی الاستفاده من نعم اللّه بصوره تجعلهم یتسابقون فی أعمال الخیر.

«اِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الأرْضِ زِیْنَهً لها لِنَبْلُوَهُمْ أیُّهُمْ أحْسَنُ عَمَلاً » (الکهف/ ۷)

وهکذا فان المعرفه المفیده هی نوع من المعرفه التی تتمحور حول اللّه لتوجیه البشر بصوره نظریه وعملیه. وهذا یمکن تضمینه اذا تأطرت المعرفه من خلال وجهه النظر التوحیدیه الصحیحه العامه، فی المحیط الاسلامی حیث توفر الآراء الاسلامیه العامه مثل هذا الأطار. فی هذا البحث، نعرف المعرفه والعلوم الدینیه کنوع من العلم او المعرفه التی تؤطر من خلال وجهه النظر التوحیدیه للاسلام، حیث تختلف المعرفه الدینیه عن المعرفه الدنیویه من ناحیه الاهداف والافکار والمفاهیم الفرضیه الفلسفیه.

«کلُّ ذلک یتمرکز ویتمحور حول اللّه ومن المفترض ان یؤدی بالنتیجه إلیه».

۳ الاسلام وعلوم الطبیعه :

یشیر القرآن الکریم الی المظاهر الطبیعیه کدلائل وعلامات لوجود اللّه ویوصی القرآن ایضاً بدراسه المظاهر الطبیعیه المختلفه کسبیل لمعرفه الخالق وعبادته.

«ومِنْ آیاتِهِ خلقُ السمواتِ والأرض واختلافُ ألسنتکم وألوانکم إنَّ فی ذلک لآیات للعالمین » (الروم/ ۲۲)

«قُلْ أنظروا مَاذَا فی السمواتِ والأرضِ…» (یونس/ ۱۰۱)

«قُلْ سِیرُوا فی الأرْضِ فانْظُرُوا کیفَ بَدَأَ الخلقَ…» (العنکبوت/ ۲۰)

تعتبر التعالیم الاسلامیه التأمل فی صنع اللّه ِ للکونِ من أفضل النماذج لعباده اللّه . ویُنقل عن الامام علی علیه السلام قوله:

لا عباده کالتفکیر فی صنعه اللّه عزوجل(۴)

من وجهه النظر القرآنیه، الهدف من دراسه المظاهر الطبیعیه لیست الطبیعه بذاتها بل من المفروض أنْ تؤدی بالنتیجه الی تقریب الانسان الی الخالق عزوجل.

أعتقد العلماء المسلمون فی الماضی بأن الحکمه الالهیه تنعکس علی خلقه وهذا المفهوم یوضحه احد العلماء الاعلام فی الاسلام فی القرن الحادی عشر (البیرونی)، حیثُ قالَ: عندما یقرر شخص ما أن یفرض بین الحقیقه والباطل یجب علیه ان یدرس الکون ویکتشف فیما اذا کان أبدیّ أو مختلق.

إذا اعتقد شخص ما بانه لا یحتاج الی هذا النوع من المعرفه، انه علی أی حال بحاجه الی التفکیر والتأمل حول القوانین التی تحکم العالم جزئیاً أو کلیاً وهذا بدوره یؤدی الی معرفه الحقیقه حول القوانین وبالتالی یُمهد الطریق لمعرفه خالق الکون سبحانه. وهذا بالواقع نوع من الحقیقه التی یَأمُرُ اللّه ُ عبادَهُ العلماء بالبحث عنها واللّه ُ ینطقُ بالحقِ عندما یقولُ:

«رَبَّنّا مَا خَلَقْتَ هَذّا بَاطِلاً سُبْحَانَکَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ » (آل عمران/ ۱۹۱)

تحتوی هذه الآیه علی ما شرحناه بالتفصیل واذا عمل الانسان وفقاً لذلک، فان ذلک سیُقربه الی جمیع فروع العلوم والمعرفه والادراک.(۵)

یسعی الکثیر من مؤسسی العلوم الحدیثه الی دراسه المظاهر الطبیعیه کوسیله لفهم الکون لا کوسیله للتقرب الی اللّه تعالی، وذلک من أجل اشباع رغباتهم الخاصه کما اقر بویل:

عندما أمعن بدقه (من خلال المنظار) الأجرام السماویه المکتشفه قدیماً وحدیثاً وعندما الاحظ بدقه عالیه طبیعه الانسان فی براعه عمله وصنعه. کما درست کتاب الطبیعه بدقه وبمساعده سکاکین التشریح ورأیت النور المنبعث من الأفران الکیمیاویه. عندئذ وجدت نفسی أهتف مردداً ترنیمه داود یا الهی ما هذا التنوع فی عملک وصنعک کل ذلک خلقته بحکمتک وجلالک المبارک.

۴ بعض العناصر المهمه للمنظر العالمی الاسلامی :

المنظر العالمی هو الاطار الذی من خلاله یحدث أثر ملائم فی تشغیل عقولنا. ویتضمن ذلک الفرضیات التجریدیه والنظریه حول اللّه والکون والانسان. ویؤثر الفکر العالمی علی قراراتنا واسبقیاتنا وقیمنا وأهدافنا وهذا یعید افکارنا الی وعیها ووحدتها التامه. هنا سنذکر عناصر المنظر الاسلامی العالمی التی تؤثر علی المعرفه بصوره عامه وعلی العلوم الطبیعیه بصوره خاصه.

۱ التوحید :

من ابرز المفاهیم الأساسسیه السائده فی الاسلام هی فکره التوحید وتتضمن وحده الخلق، یعنی العلاقات المتبادله لجمیع أجزاء العالم، وهذا بدوره یتضمن وحده المعرفه. وهکذا فانَّ هدف العمل العلمی هو اظهار وتوضیح الوحده الاساسیه للعالم المخلوق. وهذا یعنی بأن ترکیبه مختلف الانظمه العلمیه یجب ان تتجانس لاعطاء الصوره المتناسقه للعالم. وطبقاً للقرآن الکریم فان وحده الکون هی انعکاس لوحده الخالق.

«لَوْ کَانَ فِیهِما آلِهَهٌ إلاّ اللّه ُ لَفَسَدَتَا…» (الانبیاء/ ۲۲)

وهکذا، فان التأمل حول وحده الکون یقودنا الی الاستدلال علی وحده الخالق، وقد تجادل الفلاسفه المسلمون حول وحده الکون الداله علی وجود الخالق، کما قال الملاصدرا:

«ارتباط الموجودات بعضها ببعض علی الرصف الحقیقی والنظم الحکمی دال علی انّ مبدعها واحد محض. وکما انّ کل واحد من اعضاء الشخص الواحد الانسانی وان وجد ممتازاً عن غیره من الاعضاء بحسب الطبیعه، لکن کونها مؤتلفه تألیفاً طبیعیاً مرتبط بعضها ببعض، منتفع بعضها عن بعض، منتظمه فی رباط واحد، تدّل علی انّ مدّبرها وممسکها عن الانحلال قوه واحده ومبدأ واحد. فکذلک الحال فی اجسام العالم وقواها. فان کونها مع انفصال بعضها عن بعض وتفرّد کل منها بطبیعه خاصه وفعل خاص یمتاز به عن غیره مرتبطه منتظمه فی رباط واحد مؤتلفه ائتلافاً طبیعیاً، یدل علی ان مبدعها ومدبرها وممسک رباطها عن ان ینفصم واحد حقیقی یقیمها بقوته التی «یمسک السموات والارض ان تزولا. إذ لو کان فیهما صانعان لتمیّز صنع کل واحد منهما عن صنع غیره، فکان ینقطع الإرتباط، فیختل النظام».(۷)

وبسبب تأثیر التعالیم القرآنیه فقد أکد العلماء المسلمون الکلاسیکیون علی الارتباط العضوی لمختلف فروع المعرفه وحاولوا ان یطوقوا باحکام جمیع المعرفه المستورده من خلال التمحور والتمرکز حول الذات الالهیّه. علی امتداد التاریخ الاسلامی؛ وکان هناک جهد ثابت لایجاد انسجام ووحده خلف التعددیه الواضحه للنظام الطبیعی، وحاول العلماء والفلاسفه فی جمیع العصور ان یظهروا الصوره الموحده للعالم.

استمر البحث والتحقیق حول التوحید فی زمن الاغریق حتی الفتره المعاصره من عصرنا الحالی وشاهدنا الجهد المبذول من قبل علماء الفیزیاء والطبیعه النظریین من أجل توحید القوی الاساسیه للکون ولکن بالنسبه لعلماء الفیزیاء المعاصرین فان توحید القوی والوصول الی الجانب النظری لکل شیء وهذا یعنی نهایه الاسطوره ولکن بالنسبه للعلماء المؤمنین هی الخطوه الاولی فی البحث والتحقیق حول الخالق والحافظ لهذا الکون المناسق.

«إنَّ فی خَلْق السَّمَواتِ والارضِ واختلاف اللیل والنهار لآیات لاولی الألباب، الذینَ یذکرونَ اللّه َ قیاماً وقعوداً وعلی جنوبهم ویتفکّرون فی خلق السمواتِ والارضِ، رَبَّنَا ما خَلقْتَ هَذا باطِلاً…» (آل عمران/ ۱۹۱-۱۹۰).

الفکره الاتحادیه حول النظام البدیع کان أمراً شاقاً بین العلماء المسلمین المشهورین السابقین وهکذا فان العلماء عجزوا من تعزیز ورقی بعض مجالات المعارف علی حساب المجالات الاخری. فی عصرنا الحالی، علی أیّ حال، هناک صعوبه لای حوار بین علوم الطبیعه والعلوم الانسانیه وأدی التخصص الی تشتت المعرفه وهذا بدوره منع المتعلمین من الحصول علی صوره موحده للعالم المادی وضیق سلسله البحث والتقصی.

وقد شرح هایزنبرغ هذه النقطه بصوره جمیله: «الیوم زهو العالم وکبریاؤهُ وحبه للتفاصیل والاکتشاف والبحث وتنظیم الاجزاء الصغیره الظاهره فی الطبیعه من خلال مجال مطوق وضیق وهذا یعزز بصوره طبیعیه التقدیر والاحترام العالی للحرفی فی موضوع خاص، والباحث علی حساب وادراک وقیمه العلاقات المتبادله علی نطاق واسع خلال هذه الفتره کما نستطیع أن نتکلم بصعوبه عن الفکره الموحده للطبیعه علی الاقل فیما یخص المحتوی. الدنیا بالنسبه للعالِمِ الفذِّ هی جزء ضیق من الکون والتی کرس حیاته وعمله من أجلها.»(۸)

فی عصرنا الحالی لا خیار للعلماء غیر التخصص والتخصص فی حدّ ذاته لیس مشکله، ومایشعرنا بالحزن والأسی هو خساره العالم للصوره الموحده للکون والتعمیم غیر المضمون للاختصاص فی مجال الخاص فی البحث الی الحقول الاخری، والتوجه الی الدراسات المتمیزه بالانضباط والتی اصبحت شاقه وصعبه فی هذه الایام تصعف بهذه المشکله.

۲ الاعتقاد فی الحقائق فوق الطبیعیه وقصور المعرفه الانسانیه :

وفقاً للقرآن الکریم فان المصادر الخارجیه هی ضروریه لمعرفه الکون، ولکن من وجهه نظر القرآن، الحقائق الحسیّه غیر کافیه لادراک الکون. وجمیع ما یحصل من حواسنا علیه هی نماذج أو أجزاء منفصله تستطیع عقولنا فقط ان تربط هذه الاجزاء مع بعضها کما یفسر لنا شوماخر E.F.Schumacher بصوره رائعه :

«نحن ببساطه لا نری فقط بأعیننا ولکن نری أیضاً مع جزء کبیر من مؤهلات عقولنا وبما أنَّ هذه المؤهلات العقلیه تتباین بصوره شاسعه من شخص لآخر فان هناک اشیاء کثیره من المتعذر اغفالها وذلک لانَّ بعض الأشخاص یستطیعون فهم الاشیاء وادراکها بینما الآخرون یتعذر علیهم ذلک وما نراه مناسباً وملائماً لبعض الافراد لا نراه کذلک للآخرین.»(۹)

هناک بعض الناس یمتلکون أحاسیس منتظمه ولکنهم لا یستطیعون ربط أفکارهم وملاحظاتهم بحیث یعکسوا ذلک علی احاسیسهم وعقولهم.

«لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذانٌ لا یَسْمَعُونَ بِها…» (الاعراف/ ۱۷۹)

بالاضافه الی ما ذکر یوجد هناک فی العالم حقائق لا نستطیع أنْ نستوعب أی معلومات عنها من خلال الاحاسیس الخارجیه.

«سُبْحَانَ الّذِی خَلَقَ الأزْوَاجَ کُلَّهَا مِمَّا تُنْبُتُ الأرْضُ وَمِنْ أنْفُسِهِمْ وَمِمَّا لاَ یَعْلَمُونَ…» (یس/ ۳۶)

«وللّه ِ غَیْبُ السَّمواتِ والأرْضِ…» (هود/ ۱۲۳)

فی الواقع یذکر القرآن الکریم عالمین، عالم الغیب وعالم الشهاده. معرفتنا بعالم الغیب یمکن الحصول علیها فقط من خلال الوحی.

«قُلْ لا أقُولُ لکُمْ عِنْدِی خَزَائِنُ اللّه ِ وَلاَ أعْلَمُ الغَیْبَ وَلاَ أقُولُ لکُمْ إنّی مَلَکٌ اِنْ أتَّبِعَ إلاَّ ما یُوحَی إلَیَّ…» (الانعام/ ۵۰)

باختصار لیس جمیع المعلومات حول الکون هی متجذره حسّیّاً بل هناک الکثیر من الحقائق فی الکون لا نملک أی وسیله للوصول او الاقتراب الیها.

یشیر الاعتقاد بتحدید المعرفه الانسانیه ووجود الحقائق فوق الطبیعیه باننا یجب ان لا نتوقف علی مستوی الحقائق الحسیه ولا نزعم بصوره مطلقه بأننا وصلنا الی ادراک تام الی جمیع المظاهر الطبیعیه فی وقت محدد.

فی المادیه المعاصره تلزم بعض النظریات الاشیاء التی هی من حیث المبدأ لا یمکن ملاحظتها. نستشهد بقضیه ذات أبعاد أضافیه من خلال نظریه ممتازه:

وفقاً للقرآن الکریم، فلقد منح الانبیاء ذهنیه خاصه تمکنهم من تصور بعض الحقائق المحجوبه عن عامه البشر، التعالیم النبویه تعتبر جوهریه لقیاده السلوک البشری ولتوسیع الرؤیا الانسانیه للحقائق الموجوده.

۳ الاعتقاد فی الکون الهادف :

من وجهه النظر القرآنیه فان اللّه عزوجل خلق کل شیء بمقیاس ومیزان ورَسَمَ لهذا الخلق نهایات.

«وَمَا خَلَقْنَا السَّمَوَاتِ والأرْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا بِاطِلاً…» (ص/ ۲۷)

یتحدث القرآن عن الانطباع والهدف والاتجاه من خلق الکون.

«قَالَ ربُّنَا الّذِی أعْطَی کُلَّ شیءٍ خَلْقَهُ ثم هَدَی » (طه/ ۵۰)

الشعور الموجه هو بالاحری واضح وجلی فی المجال الانسانی ولکن من السذاجه ان ننکرها من أجل انواع اخری موجوده فقط علی اسس معرفتنا الحالیه للعالم المادی. الفکره القرآنیه لنهایات الکون مرتبطه بواسطه الفکره الاخرویه حیث یلتقی کل شیء فی مکانه الصحیح والمناسب ویشعر المؤمن بوجود اللّه . سیکون کل ما خلق عبثاً من دون وجود الحیاه الاخری (القیامه).

«أفَحَسِبْتُم إنَّمَا خَلَقْنَاکُم عَبَثاً وإنکُمْ إلَیْنَا لا تَرْجَعُونَ» (المؤمنین/ ۱۱۵)

«أوَلَمْ یَتَفَکَّرُوا فی أنفُسِهِم مَا خَلَقَ اللّه ُ السَّمواتِ والارْضَ وَمَا بَیْنَهُمَا إلاّ بِالْحَقِّ وَأجَلٍ مُسَمَّی وانّ کثیراً مِنَ النَّاسِ بِلِقَاءِ رَبِّهِمْ لَکَافِرُونَ » (الروم/ ۸)

۴ الالتزام والتعهد بالقیم الاخلاقیه :

یعتبر القرآن الکریم الالتزام بالقیم الخلقیه واحده من الاهداف الرئیسیه للرساله النبویه.

«هُوَ الّذی بَعَثَ فی الامیینَ رَسُولاً مِنْهُم یَتْلُوا عَلَیْهِم آیَاتِهِ ویُزَکِّیهم وَیُعَلِّمُهُم الکتابَ والحکمه وإنْ کَانُوا مِن قبلُ لَفِی ضَلاَلٍ مُبینٍ» (الجمعه/ ۲)

وقول الرسول الاعظم صلی الله علیه و آله وسلم یصب فی نفس المجری.

إنی بُعِثتُ لأُتمم مکارمَ الاخلاقِ.(۱۰)

وما یأمله الاسلام من المسلمین هو الالتزام التام بالقیم الاخلاقیه فی جمیع مراحل حیاته ومن وجهه النظر الاسلامیه فان التعلیم العلمی یجب ان یکون مرتبطاً بالتعالیم الاخلاقیه وهذا یوجب علینا ان نشجع الاهتمام الخلقی والشعور بالمسؤولیه.

بعض النقاط الاساسیه التی تخص العلوم القدسیه.

مفاهیم العلوم القدسیه والعلوم العلمانیه هی مفاهیم محیره وغامضه بالنسبه لجمیع الأدیان والایدیولوجیات. العلم والدین (او الایدیولوجیه) مجالین مستقلین بالنسبه للإهتمام الانسانی ولا فائده من الکلام عن العلوم الغربیه او العلوم القدسیه. حیث تتصف العلوم بمنهجیه واضحه وشامله وتتألف من الاختبار العلمی وقوه الملاحظه والأعمال النظریه. ویعتبر کلّ ذلک شامل وعام بحیث لا یترک المجال لمختلف أنواع العلوم.

هذا الفهم الساذج للعلم والأعمال العلمیه نابع من إهمال وتحدید العلوم والدور الذی یلعبه الفلاسفه والایدیولوجیون فی العلوم. ومن المعتقد بأن ما تعلمناه تحت رایه العلم هو حقیقه علمیه متجذره فی حقیقتها الموضوعیه.

من وجهه نظرنا لا یمکن ان نفصل العلوم عن القیم بصوره کامله والاعمال العلمیه مثقله بالمفاهیم الفلسفیه الدینیه ضمناً. حیث تلعب المیتافیزیقیا دوراً مهماً فی مستویات جمیع الانشطه العلمیه بالرغم من حدوث ذلک بصوره لاشعوریه، ومن البساطه ان نظن بأنَّ التعهدات الفلسفیه والایدیولجیه لا تدخل ضمن البنیه العلمیه.

۱ اسطوره القیم والنشاط العلمی العدیم القیمه :

من الطبیعی القول بأن العلوم هی دراسه صحیحه للطبیعه والاخلاق والی حد ما قواعد السلوک والتی تمثل مجالین مستقلین للاهتمام الانسانی. نستطیع الاعتراف بان الفرد لا یمکن له أن یشتق بصوره مباشره التعابیر الحاویه للقیم الاخلاقیه من التعابیر الواقعیه. لکن نعتقد بان هذین النوعین من التعابیر مرتبطان معاً علی المستوی المیتافیزیقی والعملی وهما یلتقیان علی المستوی المیتافیزیقی لان أی وجهه نظر عامه للفرد یمکن ان یؤثر علی ای شی ء یعمله. وبهذه الطریقه نستطیع ان نمدَّ جسراً یربط بین الحقائق والقیم بالاضافه لارتباطها علی المستوی العملی ولان جمیع المشاریع العلمیه ملزمه بالاحکام القیمه فی اختیار النظریات وفی تطبیقات العلوم وفی النتائج التکنولوجیه.

فی العصر الحدیث أصبح التقدم العلمی مؤثراً فی تهمیش الاعتبارات الاخلاقیه وبالتالی أدی الی انتشار النظریه الاخلاقیه النسبیه فی المجتمعات الحدیثه. بالاضافه الی ذلک الاعتقاد السائد بصوره واسعه بین العلماء حول الفصل المطلق بین الحقائق والقیم قد قوض الدور الاخلاقی فی الاعمال العلمیه. ومن هنا سنعرض بعض الدلائل حول خلو الفعالیات العلمیه من القیم الاخلاقیه:

۱ النشاط العلمی کهدف مشاریع موجهه هذا یعنی بأن بعض القیم تلعب دوراً قیادیاً فیه؛ مثلاً یعتبر البحث عن الحقیقه قیمه لها الدور لقیاده المعتقد الاساسی للعدید من العلماء.

۲ جمیع الانشطه العلمیه تستلزم احکام قیمیه.

بعض المبادئ والقوانین الاخلاقیه مثل النزاهه، التجرد، الانسجام والاستقامه لها دور تقنی خاص وسیطره عالیه علی الأعمال العلمیه.

الأحکام القیمیه من الممکن أن تؤثر علی خط العلماء بالنسبه للبحوث أو اختیار النظریات. مثلاً یؤکد انشتاین وهیزنبرغ بصوره خاصه علی بساطه النظریات المادیه. من ناحیه اخری اکد دیراک علی جمال النظریات المادیه. الاعتبارات الواقعیه هی موازین من أجل اختیار النظریات لدی بعض الناس.

تؤثر الاحکام القیمیه علی القرار بصنع التطبیقات العلمیه والتکنولوجیه: الناتج من التطبیقات المحدده للعلوم والتکنولوجیه ممکن ان تؤثر علی قرار العلماء حول مجری البحوث الجاریه.

یعتقد بعض العلماء ان العلوم العلمانیه هی اخلاقیاً محایده. ولکی نجعلها مقدسه او دینیه فمن الممکن ان نضیف الیها بُعداً اخلاقیاً فی تعالیمه وتطبیقاته. نحن لا نشارک هذا الرأی. هذا ینفی الدین بالنسبه للملکیه المحدده فی الحیاه الخاصه؛ بالاضافه الی ما ذکر فسوف نوضح ما وراء الأسس المیتافیزیقیه لهذین النوعین المختلفین من العلوم ایضاً وهذا سوف یکون له تأثیر ممکن تقدیره علی النتائج.

۲ الدور المهم للمیتافیزیقیات فی النشاط العلمی :

العلوم هی دراسه الطبیعه من خلال التجربه والملاحظه والنظریات العلمیه العقلیه. وهکذا یبدو المظهر العلمی حراً من أی فرضیه غیر علمیه، ضمناً فان کان هذا صحیحاً علی المستوی الوصفی: مثل درجات الانصهار أو القوانین الوصفیه مثل قانون تمدد الطول بسبب الحراره لیس ذلک صحیحاً علی مستوی النقاش. یحتوی النشاط العلمی بالواقع علی جزئین: الاول یتعامل مع جمع الحقیقه والجزء الثانی یتعامل مع تنظیم الحقائق والاستنتاج النظری وتفسیر الحقائق.

فی الوقت الحاضر یمکن جمع الحقائق وهذا یمکن حدوثه بطریقه مشابهه فی اجزاء متباینه من الکره الارضیه. لکن عندما نصل الی مدخل المفاهیم، فعندئذ، ربما تتدخل النظریات والتفاسیر والفرضیات المیتافیزیقیه والعقائد الدینیه والتزمت النفسی والاجتماعی.

وهکذا فی اختیار النظریات وتفسیر الحقائق الاختباریه وانعکاس ذلک علی التباین بین مختلف العلماء فی بحوثهم حیث یبدو ذلک واضحاً بحد ذاته؛ وهذا صحیح بصوره خاصه عندما نتعامل مع النظریات التعلیلیه الشامله. ومن هنا ینظر المؤمن الی الحقائق ویستوعبها من خلال الرغبات والمیول. مثلاً القفز من المجال المحدد للطبیعه الی الحقل غیر المحدد للطبیعه الخارقه یَحْتَاجُ غیبیه مناسبه تلائم القوی الخارقه.

یجادل إرنان ماک مولین بان وجهه نظر نیوتن الایمانیه قد أثر علی أعماله النظریه علی المستویات الاولیه والانشائیه وتطویر نظریاته.

«لم یستطیع نیوتن تطویر نظریاته دون الاستعانه بالمبادئ المیتافیزیقیه من نوع ما.

یجب أن تکون هناک أحکام وقرارات حول المکان الذی یسبب الخدوش بالطبیعه أو المکان الذی یبحث عن القوه العرضیه أو الطارئه، وما هو الشیء الذی یجب أخذه بعین الاعتبار کبیئه لغرض علمی. أخذت هذه الاحکام مدی أبعد خارج نطاق تحمل الضمانه المؤثره من قبل العلوم المبکره الناجحه.»(۱۱)

یتفق اندریه لِندَه العالم الروسی الکونی والمعاصر الفذ مع الرأی القائل:

«عندما یبدأ العلماء باداء أعمالهم فانهم یتأثرون بصوره عفویه وغیر واعیه بتراثهم الثقافی.»(۱۲)

جادلت فی مکان آخر (۱۳)حول تأثیر بعض المدارس الفلسفیه السائده فی العقود المبکره للقرن العشرین فی تطویر النظریات المادیه فی تلک الفتره وهذا النوع مایزال تأثیره مستمراً. یعلق ماک مولین علی هذه النقطه:

«ربما یُغری الانسان لیفکر بأن المبادئ المنظمه للنوع المیتافیزیقی الموسع لم یعد یلعب دوراً بارزاً فی العلوم الطبیعیه. لحد الآن وحتی فی لحظه تأمل أحوال الجدل الجاری فی النظریه الدقیقه الأولیه وفی مقدار المیدان النظری وفی علم الکونیات ولا یوجد شیء یدعو الی ضروره ذلک وهذا بعید عن الحقیقه والواقع. والواقع أنَّ المبادئ عند صدورها ربما لا تکون غیبیه بصوره مفرطه کما کانت فی عصر نیوتن وممکن ان یکون الفرق درجه واحده ولیست النوعیه.»(۱۴)

هنا سنضرب مثالین حول تأثیر المشاریع المیتافیزیقیه فی تفسیر النظریه. المثال الاول قضیه ما یسمی مبدأ مرکزیه الانسان (Anthropic Principle) . تشیر الدراسات الحدیثه بان انبعاث الحیاه فی الکون متجذره فی حقیقه استمراریه الکون التی تقرر القوه للقوی الاساسیه للکون متوازنه بصوره ضعیفه. أی تغیر طفیف فی قوه واحده من هذه القوی سیقضی علی انبعاث الحیاه فی الکون وهذا تحول جید للقوی الطبیعیه التی یطلق علیها مبدأ مرکزیه الانسان.

هناک تفسیران أساسیان للحقیقه التجریبیه. أخذ علماء الکون الموحدین ذلک کمؤشر للبرنامج الإلهی، أما الآخرین ولاسیما العلماء ذووا المیول الملحده فقد قدموا الفکر الامحدود للکون مع کل التکوینات المحتمله للطبیعه الث