فایل پاورپوینت کامل اهمیت و تاثیر اربعین امام حسین علیه السّلام در پیروزی و تداوم انقلاب اسلامی ایران

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اهمیت و تاثیر اربعین امام حسین علیه السّلام در پیروزی و تداوم انقلاب اسلامی ایران :

مقدمه

انقلاب اسلامی ایران وامدار واقعه عاشورا و جریان اربعین امام حسین(ع) است. در جریان انقلاب بهترین فرصت تبلیغی حضرت امام خمینی (رحمه الله علیه) در مبارزه با رژیم ستم شاهی طاغوت ماه های محرم و صفر بود و به فرموده حضرت امام (رحمه الله علیه) این محرم و صفر بود که اسلام زنده نگه داشت. نکته دیگر درباره انقلاب و اربعین امام حسین(ع) همان هدف مشترک آنها بوده است که هردو در زمانی که اسلام داشت تهدید می‎شد اصل اسلام کردند.

اهمیت بزرگداشت اربعین، در اربعین های شهیدان انقلاب اسلامی ایران به خوبی نمایان شد، به گونه ای که مردم انقلابی با رهبری امام خمینی (ره) و مدیریت کردن آن توانستند با تاثیر پذیری از اربعین و گره زدن آن با تحولات روز، توده های مردمی را از خواب غفلت بیدار کنند و آن را به حماسه انقلاب اسلامی بدل کرد و همچنان این تاثیرپذیری ادامه دارد.

امروزه نیز بعد از پیروزی انقلاب، نباید از اهمیت فرصت محرم و صفر بخصوص جریان اربعین غافل بود وقتی که در حادثه‎ای تاریخی قرار داریم ابعادش را به خوبی نمی‎توان دید اما وقتی از آن فاصله می‎گیریم می‎توان ابعاد آن رابه خوبی دید. این جریان توسط خود امام حسین(ع) کلید خورد ودر انقلاب اسلامی ایران و بیداری اسلامی که در جهان اسلام رخ داده به اوج خود رسید.

تعریف مفاهیم

اربعین در لغت به معنی چهلم است عدد چهل از اعدادی است که در متون دینی، حدیثی و تاریخی کاربرد زیادی دارد و بسیاری از امور، با این عدد و واژه، تعریف و تحدید شده اند. مثلاً کمال عقل در چهل سالگی، آثار چهل روز اخلاص، آثار حفظ چهل حدیث، قرائت دعا عهد در چهل صبح، عدم پذیرش نماز شراب خوار تا چهل روز، گریه چهل روز زمین، آسمان و فرشتگان بر امام حسین(ع) ، استحباب زیارت اربعین و… از جمله مواردی است که جایگاه و ارزش والای این واژه و عدد را در معارف اسلامی بیان می‎دارد. (محدثی، ۱۳۹۱: ۴۵)

از سنت های مردمی، گرامیداشت چهلم اموات است که، به یاد آنها، عزاداری می‎کنند و مجلس یادبود برپا می‎کنند.

رسول گرامی اسلام(ص) در سفارش های خویش به جناب ابو ذرغفاری به اهمیت و جایگاه والای مؤمن در جهان اشاره کرده و فرموده است: «یا اَباذَرٍّ! اِن الاْرْض لَتَبْکی عَلَی الْمُؤمِنِ اِذا ماتَ اَرْبَعینَ صباحا» (علامه مجلسی، ۷۴/۸۶)‎ ای ابوذر! هنگامی که مؤمنی از دنیا می رود، زمین تا چهل روز برای او گریان و عزادار است.

امام صادق(ع) در روایتی به بیان گریه موجودات عالم بر سالار شهیدان پرداخته، به زراره می فرماید: «یا زراره! ان السماء بکت علی الحسین(ع) اربعین صباحا بالدم وان الارض بکت اربعین صباحا بالسواد و ان الشمس بکت اربعین صباحا بالکسوف والحمره… وان الملائکه بکت اربعین صباحا علی الحسین(ع)؛ (میرزا حسین نوری، ۱۰/۳۱۴)‎ ای زراره! آسمان چهل روز بر حسین(ع) خون گریه کرد و زمین چهل روز برای عزای آن حضرت گریست به تیره و تار شدن و خورشید با کسوف و سرخی خود چهل روز گریست… و ملائکه الهی برای آن حضرت چهل روز گریستند.»

با توجه به روایات وارده در بحث بزرگداشت اربعین و زیارات ائمه می‎توان به استحباب اربعین امام حسین(ع) اشاره کرد وطبق فرمایش امام حسن عسکری(ع) آن را از نشانه مومنین واقعی دانسته اند.

امام حسن عسکری(ع) فرمود: «علامات المؤمنین خمس: صلاه الاحدی والخمسین وزیاره الاربعین والتختم فی الیمین وتعفیرالجبین والجهر ببسم الله الرحمن الرحیم؛ (حرعاملی، ۱۷/۳۷) نشانه های مؤمنان (شیعیان) پنچ چیز است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز در هر روز (۱۷ رکعت واجب و ۳۴ رکعت نافله)، زیارت اربعین امام حسین(ع) ، داشتن انگشتر در دست راست، و ساییدن پیشانی به خاک، و بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحیم در نمازها.

اصطلاح اربعین، به بیستم صفر سال هجری قمری، چهلمین روز شهادت امام حسین(ع) امام سوم شیعیان اطلاق می گردد.

اما درباره بازگشت اهل بیت سید الشهدا علیه السلام به کربلا و ملاقات آنان با جابر بن عبد اللّه انصاری در روز اربعین، در بین علما و بزرگان اختلاف نظر و اقوال مختلفی وجود دارد:

اوّل، گروهی قائلند به اینکه خانواده امام علیه السلام در بازگشت از شام، از کربلا عبور کردند برخی نیز معتقدند به اینکه عبور نکردند (شهید مرتضی مطهّری، ۱/۳۰) (محدث نوری، ۱۶۱و۱۶۲) (شیخ عباس قمی، ۵۲۴)

دوم، برخی معتقدند که روز اربعین به کربلا مراجعه نکردند (سید ابن طاووس الإقبال: ۳/۱۰۰) بلکه در روزی غیر از اربعین وارد کربلا شدند (الأمالی صدوق الأمالی للصدوق، ۲۳۱ ح ۲۴۳) (فتال نیشابوری، ۲۱۲) (علامه محمدباقر مجلسی، ۴۵/۱۴۰) ( الملهوف، ۲۲۵) (علامه مجلسی، ۴۵/۱۴۶) و کسانی که می‎گویند در روز اربعین اهل بیت امام(ع) به کربلا آمدند (ابوریحان بیرونی، ۴۲۲)

در این که اربعین اول شهدا (سال ۶۱ هجری) بوده است یا خیر اختلاف نظر وجود دارد؟ برخی مانند سید ابن طاووس بازگشت دراربعین اول را بعید می‎داند (سید بن طاووس، ۳/۱۰۰) و برخی دیگر معتقد به بازگشت آنها به کربلا در اربعین دوم می‎باشند. (فرهاد میرزا معتمد الدوله، ۵۸۶)

سوم، اقوال درمورد حضور جابر در اربعین اول به کربلا نیز مختلف است اکثر می‎فرمایند جابر سال اول به کربلا جهت زیارت امده است (سید بن طاووس، ۲۸۶) (علامه مجلسی، ۱۰۱/۳۲۹) ولی برخی می گویند بعید است که از مدینه به کربلا رسیده باشد (سید ابن طاووس، ۳/۱۰۰) و درمورد ملاقاتی که در کربلا با اهل بیت اتفاق افتاده است نیز برخی معتقدند که با توجه به اینکه احتمال دارد اهل بیت امام حسین در غیر روز اربعین به کربلا آمده باشد لذا بعید نیست در این زمان جابر با آنها ملاقات داشته باشد. (محمد محمدی ری شهری، ۸/۴۰۲)

اربعین حسینی از عظیم ترین مراسم‎های سوگواری است که توسط شیعیان در کشورها و شهرهای مختلف به یاد عاشورای حسینی برپا می‎کنند و همراه با دسته‎های سینه زنی و عزاداری به تعظیم شعائر دینی می‎پردازند.

انقلاب

دهخدا لغت انقلاب را برگشتن باز گردانیدن، برگشتن از کاری، واژگون شدن، دگرگون کردن، شورش عده‎ای برای واژگون کردن حکومت موجود وایجاد یک حکومت نو (دهخدا، ۱۳۴۶: ۳۴)

به باور قرآنی شهید مطهری، انقلاب عبارت است از طغیان و عصیانی که مردمی علیه نظام حاکم موجود برای ایجاد وضع و نظمی مطلوب انجام می‎دهند. (مطهری، ۱۳۸۷: ۵۹) ایشان معتقدند انقلاب در زمان ما معنای دیگری پیدا کرده است به گونه‎ای که امروزه این کلمه به یک اصطلاح جامعه شناسی وفلسفه تاریخ تبدیل شده است. در نتیجه عرب ها انقلاب را به معنای جدید الثوره و و اروپاییان رولوسیون می‎نامند. (مطهری، ۱۳۸۲: ۱۴۴).

شهید مطهری انقلاب را یک مفهوم اجتماعی می‎دید، که معنای دگرگون شدن جامعه از بیخ و بن را تصویر سازی می‎کند، این دگرگونی برای در هم ریختن نظم حاکم، با شدت، سرعت و خشونت قرین است (مطهری، ۱۳۸۷: ۱۴۰). از این رو انقلاب با برخورداری از ویژگی هایی، همچون ارادی، متعالی وانکاری، وضع ونظم موجود رابرای نیل به وضع ونظم مطلوب، خراب کند. (مطهری، ۱۳۸۷: ۱۱۰)

نقش اربعین در عزاداری سال‎های ۱۳۴۱ش تا ۱۳۵۵ش

شروع انقلاب اسلامی را باید از ایام محرم و عزاداری امام حسین(ع) و با الهام از آموزه‎های نهضت عاشورا دانست. در فاصله سال های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ مجالس محرم وصفر، منبرها، وعظ ها و نوحه‎ها حال و هوای سیاسی و انقلابی گرفت. نگرش سیاسی به حادثه کربلا و درس آموزی از قیام عاشورا به سرلوحه دعوت امام خمینی(ره) و همفکران او تبدیل شد. عاشورا دیگر یک حادثه اریخی نبود، بلکه به محور بسیج مردم بر ضد رژیم طاغوت تبدیل گردیده بود. خانواده ها، شهیدان خود را به فرمان حسین زمان و محشور با شهدای کربلا می‎دانستند. مساجد، تکایا، حسینه‎ها و خیمه‎های عزاداری امام حسین(ع) به عنوان مهمترین اماکن، برای فعالیت نیروهای انقلاب و بیداری مردم از مفاسد حکومت پهلوی و سازماندهی آنان برای راهپیمایی، تظاهرات و فعالیت های انقلاب محسوب می‎گردید. مردم ایران تحت تاثیر نهضت عاشورا، روحیه شهادت طلبی و ایثار امام حسین(ع) و یارانش را مجددا در خاطره‎ها تکرار می‎کردند و با شعارهای «الله اکبر» و «توپ، تانک، مسلسل دیگر اثر ندارد» با تانک ها و مسلسل های رژیم ستمشاهی مقابله می‎کردند. امام راحل می فرمودند:

«کیفیت مبارزه را اینکه قیام در مقابل یک حکومت قلدری که همه جا را در دست دارد، با یک عده معدود چطور باید باشد، اینها چیزهایی است که حضرت سیدالشهداء به ملت آموخته است». (امام خمینی(ره)، ۱۳۷۸: ۵۶/۱۷)

قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲- که نقطه عطفی در تاریخ انقلاب شمرده می‎شود به دنبال سخنرانی شدیداللحن امام خمینی(ره) در بعد از ظهر عاشورا (۱۳ خرداد ۱۳۴۲) به وقوع پیوست.

اما با دقت در روزنامه‎های قبل از این زمان می‎توان دریافت که این گونه حرکات که منشا آنها ایام سوگواری امام حسین(ع) بود زیاد هستند. این عزاداری‎ها بخصوص عزاداری اربعین امام حسین(ع) در سال ۱۳۴۱ جرات مردم رادر مقابله با طاغوت زیاد می‎کرد به طوری که باوجود مخالفت حکومت با اینگونه جلسات مردم هیچ هراسی ازآن نداشتند. روزنامه کیهان همان سال، عزاداری اربعین در تهران وسایر شهرستان ها را گزارش می‎کند و می‎نویسد:

«به مناسبت اربعین و چهلمین روز شهادت حضرت امام حسین علیه السلام دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] در تهران و شهرستانها مراسم سوگواری برگزار شد. در تهران از عصر یکشنبه [۱۳۴۱/۰۴/۳۱] خیابانها و بازار تهران سیاهپوش شد در مساجد و تکایا و بسیاری از خانه ها مجالس روضه خوانی و عزاداری تشکیل گردید و طبقات مختلف مردم در این مجالس شرکت کردند دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] به همین مناسبت بازار تهران و مغازه ها و دکاکین تعطیل بود و در نقاط مختلف شهر دسته های عزادار بحرکت در آمد در اماکن مذهبی اطراف شهر مانند شهرری، ابن بابویه و امامزاده حسن نیز مراسم سوگواری برگزار شد و عده زیادی از مردم تهران برای شرکت در مراسم عزاداری به این نقاط رفتند.

خبرنگار کیهان – شهرری – دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] شلوغترین روز زیارتی در حضرت عبدالعظیم بود و علاوه بر ۲۰ اتوبوسی که همیشه در این خط کار می کند هفتاد اتوبوس دیگر نیز برای حمل و نقل مسافران در این خط بکار افتاد و با این ترتیب باز هم کثرت زائرین بحدی بود که صف طویلی در برابر ایستگاه اتوبوس تشکیل داده بودند. بلیت فروش های شهر ری، دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] در حدود چهل هزار تومان بلیت فروختند و با توجه به اینکه قیمت هر بلیت ۲ ریال و نیم است در حدود ۱۶۰ هزار نفر برای زیارت به شهر ری رفتند و این عده علاوه بر مسافرانی هستند که بوسیله ماشین های کرایه یا شخصی به حضرت عبدالعظیم رفتند.

دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] بر اثر کثرت زایرین قیمت خواربار ترقی کرد و در اندک مدتی ماست کمیاب شد علاوه بر دسته های عزاداری شهرری چند دسته سینه زنی و عزاداری برای سوگواری از تهران به شهرری آمده بودند. در شهرستانها: بنابر گزارش خبرنگاران کیهان در شهرستانها دیروز [۱۳۴۱/۰۵/۰۱] در کلیه نقاط کشور مجالس عزاداری تشکیل شده و طبقات مختلف مردم شهرستانها در این مجالس به عزاداری پرداخته اند خبرنگار کیهان – مشهد – به مناسبت روز اربعین کلیه دکاکین واردات و بنگاه های شهر مشهد تعطیل شد و در مساجد و تکایا مراسم عزاداری برپا گشت.

دستجات سینه زن و زنجیرزن در شهر به راه افتاد و مراسمی در صحن مطهر حضرت رضا(ع) و مسجد گوهرشاد برگزار شد. ضمنا در منزل حضرت آیت ا… سبزواری مجلس روضه خوانی برپا شد که در آن روسای ادارات و محترمین شهر حضور داشتند. پس از سرکوب قیام مردمی۱۵ خرداد سال ۴۲ به رهبری امام خمینی؛ از سوی رژیم ستم شاهی و به خاک و خون کشیده شدن مردم به وسیله عمال شاه و دستگیری و حبس و تبعید امام به ترکیه و سپس نجف اشرف دوباره خفقان بر جامعه حاکم گردید و مبارزات مردمی از حالت علنی به پنهانی و اغلب به صورت روشنگری در قالب جلسات خانگی و محفل های سری و خصوصی تبدیل گردید.» روزنامه: کیهان/ تاریخ: ۱۳۴۱/۰۵/۰۲/ شماره: ۵۷۰۷/ صفحه: ۱)

بدین گونه مردم به وسیله روزنامه ها، اعلامیه‎های علما در راس آنها امام خمینی(ره)، نوارها ودر سطح وسیعتر رادیو‎های بیگانه وخبرگزاری‎های خارجی که اخبار ایران رادرراس اخبار خود قرار داده بودندولحظه به لحظه انقلاب را منعکس می‎کردند، در جریان وقایع انقلاب قرار می‎گرفتند.

پس از سرکوب قیام مردمی۱۵ خرداد سال ۴۲ به رهبری امام خمینی؛ از سوی رژیم ستم شاهی و به خاک و خون کشیده شدن مردم به وسیله عمال شاه و دستگیری و حبس و تبعید امام به ترکیه و سپس نجف اشرف دوباره خفقان بر جامعه حاکم گردید و مبارزات مردمی از حالت علنی به پنهانی و اغلب به صورت روشنگری در قالب جلسات خانگی و محفل های سری و خصوصی تبدیل گردید. به طور یکه در اسناد به دست آمده از ساواک وشهربانی این موضوع به خوبی مشخص است.

«روز جاری(که مصادف با اربعین می‎باشد در منازل آیات وبعضی مساجد مجالس سوگواری برگزار ووعاظ به مسائل دینی وائمه اطهار پرداخته، ودسته جات محلی وشهرستانی باکمال نظم وترتیب در خیابان‎ها وصحن مطهر گردش نموده وسپس به محل‎های خود مراجعت نمودندبا مراقبت وپیش بینی‎های معموله هیچ اتفاقی سوء وخلاف نظمی رخ نداه است ضمنا آقای علی اکبر یکی از وعاظ مسجد امام ضمن وعظ اظهار داشته بشارت می‎دهم که آیت الله زاده گلپایگانی که به اتفاق آقای صفایی برای ملاقات آقای خمینی به ترکیه رفته بودند به ق مراجعت نمودند وچند نامه از آقای خمینی برای آیات آورده وگویا خمینی از روش ورفتار آقای گلپایگانی اظهار رضایت نموده اند. وماهم از دولت که وسیله ملاقات آقای خمینی را فراهم کرد. تشکر می‎کنیم(قم۳۰ /۳/ ۱۳۴۴).» (امام در آینه اسناد سیر مبارزات امام خمینی به روایت اسناد شهربانی، ج۳، موسسه نشر وتنظیم آثار امام خمینی (ره)۱۳۸۳)، ساواک درباره برنامه انقلابیون در اربعین سال ۱۳۴۵ گزارش داد: «طرفداران [امام] خمینی و عده ای از طلبه های تهران و قم تصمیم دارند روز جمعه، اربعین (۲۰ خرداد ۱۳۴۵) اطلاعیه هایی در مساجد و اماکن مذهبی پخش نموده و در مواقع مقتضی به نفع نامبرده صلوات فرستاده و تظاهر کنند.» (پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، کد خبر: ، تاریخ انتشار: آبان )

این روند روشنگرانه پانزده ساله، شهدای روشنفکر و متدین و متعهد زیادی از ملت ایران گرفت، گذشته از آنکه تعداد فراوانی از آنان در زندان های رژیم شاه زیر شکنجه و یا در تبعیدگاه ها گرفتار شده، و عده ای نیز برای ادامه مبارزه به زندگانی مخفیانه پناه برده بودند. (حصارکی، ۱۳۸۹)

در دهه‎های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ بعضی از خطبا، روحانیان و دانشگاهیان توانستد از زوایای نو به قیام عاشورا نظرافکنده و بدین وسیله جامعه، بویژه جوانان را با این قیام عظیم تاریخ ساز آشناتر سازند. در این راه دو تن از متفکران و مبارزان، یعنی آیت الله مطهری و دکتر علی شریعتی بیش از دیگران موفق به این کار شدند، استاد مطهری با ایراد سخنرانی‎ها و تالیف کتاب هایی چون «حماسه حسینی» و «فریادها» به مردم بویژه جوانان اهمیت این حماسه را در احیای دین اسلام و جنبه ظلم ستیزی آن گوشزد کرد. دکتر شریعتی نیز باتوسل به دیدگاه خاص خود برآن بود تا نسل جوان را بیش از پیش با نهضت امام حسین(ع) و یارانش آشنا سازد. (باقیان، )

نقش اربعین در تظاهرات‎های انقلابی سال‎های ۱۳۵۶ تا ۱۳۵۷

فرهنگ عاشورایی، یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در مبارزه با رژیم محمدرضا شاه بود. اوج این فرهنگ در مراسم‎های محرم و صفر سال‎های ۵۶-۵۷ که در جریان آن، مراسم عزاداری با تبدیل شدن به راهپیمایی سیاسی، به سان یک رفراندم، ضربه‎های سختی را بر رژیم وارد می‎کند. مراکز شکل گرفته در این ایام همچون حسینیه‎ها و منابرمساجد مانند حسینیه ارشاد، مسجد ارک، مسجد اعظم و… از شبکه‎های ارتباطی مهم جهت گردهمایی‎های سیاسی علیه رژیم استبدادی بوده است. (زهرا سعیدی، http://www. iichs. ir/s/394)

یکی دیگر از موثرترین حرکات انقلابیون در رسیدن به پیروزی برگزاری مجالس بزرگداشت شهدا درروز اربعین آنها بود. مراسم اربعین، آموزه ای است مذهبی که شیعیان پس از چهل روز درگذشت عزیز خود برگزار می کنند. این مراسم در روند انقلاب اسلامی در سال های ۵۶-۵۷ جلوه دیگری داشت و مردم داغدار ایران برای نشان دادن مخالفت خود با رژیم ظالم پهلوی از این وسیله به خوبی بهره برداری کردند و جریان نهضت و مقاومت علیه شاه را با برپایی چهلم های شهیدان خود همچنان زنده نگه داشتند و مخالفت خود را در قالب برگزاری این گونه مجالس علنی کردند. به گونه ای که مردم تبریز در برگزاری چهلم شهدای ۱۹ دی قم به پا خاستند و با تکرار فاجعه مردم قم در تبریز به وسیله مزدوران شاه مردم یزد در مراسم چهلم آنها قیام کردند و….

پس از به خون وخاک کشیده شدن قیام مردم قم دراعتراض به توهین به امام(ره) اعتراض‎های تجمعات سازمان یافت. علما ومردم به طور وسیع و هماهنگ وارد صحنه شدندومراجع یکی پس از دیگری عکس العمل نشان دادند. شهرهای ایران به تبعیت از قم و در اعتراض به توهین وهتاکی به مرجعیت ندای اعتراض سر دادند وعملا وارد صحنه مبارزه شدند بطوریکه نیروهای امنیتی و نظامی رژیم تقریبا در تمامی شهرها در گیر بودند و پایگاه های مهم تحریک تهیج مردم یعنی مساجد به یکی از فعال ترین مرکز سازماندهی و هدایت تحرکات و خیزش‎ها تبدیل شدند.

بنابراین ۱۹ دی که مصادف بود با ماه محرم، به اثبات رساند که این ماه، ماه پیروزی خون بر شمشیر است. همان گونه که شهدای عاشورا در اذهان انقلابیون باقی و زنده بودند و تصور صحنه‎های رشادت عاشورا در عملکردهای حزب‎های اسلامی و وطن پرست جاری بود، پس از شهادت معترضان به استبداد در ۱۹ دی، قیام‎های مردمی در اقصا نقاط کشور در مراسم چهلم شهدای روز حماسه، باز هم عاشورای همیشه جاوید را به نمایش درآورد. (شریف پور، ۱۳۸۰: ۶۰)

در حقیقت واقعه ۱۹ دی حلقه آغازین زنجیره چهلم های پی در پی بود، از جمله چهلم شهدای تبریز، تهران، یزد… که رخداد این پدیده، یکی پس از دیگری جریان انقلاب را تسریع نمود. درواقع مراسم چهلم برای مخالفان رژیم اعم از مذهبی و غیرمذهبی برنامه ای منظم و غیرقابل تغییر بوده و از آن به عنوان مجرای تنفسی و بلندگوی اظهار مخالفت استفاده کردند. مخالفان با شرکت گسترده در مراسم بزرگداشت چهلم شهدای واقعه، شکوه وعظمت خاصی به آن بخشیدند.

همچنین واقعه ۱۹ دی به نیروهای مخالف رژیم چنین فهماند که استفاده از راهکارهای سنتی و مذهبی، مؤثرترین راه برای اظهار مخالفت می باشد زیرا نهادهای سنتی خارج از کنترل رژیم بود و حکومت، قدرت به کارگیری زور و تهدید علیه چنین نهادهایی را نداشت.

روز ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، که مصادف با چهلم فاجعه قم در ۱۹ دی بود، در بسیاری از شهرها و نقاط کشور به یاد و خاطره شهدای آن فاجعه، مجالس ختم و عزاداری برگزار شد.

در ۲۵ بهمن آیات عظام گلپایگانی و شریعتمداری نیز به همین مناسبت اعلامیه هایی صادر و این روز را عزای عمومی اعلام کرده بودند.

تبریز اولین شهری بود که به علت برگزاری مراسم اربعین شهدای قم هدف شلیک تیرهای رژیم واقع شد. با دعوت علما از جمله آیت الله قاضی وده تن دیگر از علما ساعت ۱۰ صبح مردم تبریزدر مسجد قزللی (میرزا آقا یوسف مجتهد) تجمع کردن وبه عزاداری پرداختند. دراین روز، که مصادف با چهلم فاجعه ۱۹ دی قم بود، در تبریز قرار بود مردم در مسجد قزللی (میرزا آقایوسف مجتهد) تجمع کنند. دعوت از سوی آیت الله قاضی طباطبایی و ده تن دیگر از علمای تبریز صورت گرفته بود. در روز ۲۹ بهمن، مردم در مقابل این مسجد اجتماع کردند. رئیس کلانتری بازار به همراه عده ای مأمور، به مردم اعلام کردند که متفرق شوند و با توهین به مسجد از ورود آنها به مسجد جلوگیری کردند. جوانی غیرتمند به نام محمد تجلی از این توهین برافروخته می شود و با وی درگیر می شود که رئیس کلانتری با اسلحه کمری اش این جوان ۲۲ ساله را به شهادت می رساند. مردم خشمگین جنازه خون آلود شهید را برداشته و در خیابان ها به راه می افتند و بتدریج راهپیمایی گسترده ای شکل می گیرد. رئیس ساواک تبریز با توجه به گسترش قیام مردمی با تهران تماس می گیرد و شاه به جمشید آموزگار دستور حفاظت از مناطق مهم و سرکوب شدید مردم را می دهد. شورای امنیتی استان، دستور استقرار یگان ها و تجهیزات نظامی را در سطح شهر می دهد که با مقاومت و پایمردی مردم تبریز، این شهر از خون جوانان، بازاریان، دانشجویان، مردان و زنان، رنگین شده و پس از فاجعه خونین قم، جنایت دیگری بر جنایت‎های رژیم افزوده می شود. (پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران، قیام مردم تبریز علیه طاغوت در چهلمین روز شهدای قیام مردم قم -۱۳۵۶ ش)

کشتار مردم تبریز، شاه را غافلگیر کرد چرا که او به خیال خود توانسته بود بر روی فاجعه قم سرپوش بگذارد و حتی اقدام دبیر کل سازمان ملل را به سود خود تمام کند و افکار خارجی ها را از درک واقعیت فاجعه قم منحرف سازد؛ اما با قیام مردم تبریز، تقدیر به گونه دیگری رقم خورد. بدنبال آن شهرهای دیگر یکی پس از دیگری هم چون شیراز اصفهان زنجان ودر راس آنها تهران پایتخت سلطنت به آتشی سوزان بر ضد سران حکومتی پایتخت نشین تبدیل شد. (حصارکی، ۱۳۸۹: ۹۳/۱۰۲) در این میان قیام مردم یزد در روز هشتم فروردین ۵۷ که تا ۱۲ فروردین هم ادامه داشت جلوه بیشتری داشت. مردم یزد در روز نهم فروردین پس از جلسه بزرگداشت شهدای تبریز در روضه محمدیه این شهر به خیابان ها ریختند و با شعارهای انقلابی به مراکز فساد و فحشا و نیز اماکن دولتی حمله کردند. فردای آن روز آیت ا… صدوقی از علمای شهر یزد مردم را به تعطیل عمومی و اجتماع در مسجد جامع شهر یزد دعوت کرد و در یک سخنرانی در آن اجتماع با شکوه خواستار بازگشت امام خمینی؛ از تبعید و آزادی زندانیان سیاسی و سرنگونی رژیم شد و در پایان مراسم مردم به خیابان ها ریخته و تظاهرات دیگری علیه رژیم انجام دادند که با حمله مأموران رژیم و به خاک و خون کشیدن مردم برگ سیاه دیگری در کارنامه رژیم پهلوی ثبت شد. تظاهرات مردم تا روز ۱۲ فروردین ادامه داشت و پایه های رژیم پهلوی را بیش از پیش سست نمود.

حلقه های قیام با برگزاری بزرگداشت و اربعین شهدای یزد در شهرهای دیگر تکمیل شد و مردم سایر مناطق به این قیام عظیم پیوستند. مراسم‎های اربعین شهدای انقلاب در شهرهای مختلف به صورت باشکوهی برگزار می‎شد. این عزاداری‎ها و اربعین‎های پی در پی هر کدام جرقه‎ای شدند برای به آتش کشیدن نظام طاغوت. وهر بار نظام چهره طاغوتی خود بیشتر نمایان می‎کرد و اتحاد و همبستگی مردم در رسیدن به هدف بیشتر می‎شد.

چرخه اربعین‎ها چهار بار تکرار شد و واکنشی زنجیره ای از تظاهرات و تیراندازی به وجود آورد که در هر چهل روز بر تعداد شرکت کنندگان آن افزوده می شد. روند رخدادها زمینه را برای حمله نهائی به استحکامات رژیم فراهم کرد.

برای دفاع از این نقطه نظر به وضوح شواهدی در دست است. چرخه چهلم ها به گستراندن جنبش انقلابی از پایگاه خود در قم به ده ها شهر در سراسر ایران کمک کرد، جنبش را در طول ماه های نخستین اعتراضات پیش برد و یک ساختار فرهنگی محکم برای بسیج انقلابی تامین نمود که لازم نبود از نقطه صفر بنا نهاده شود.

در سال ۱۳۵۷ اربعین نقش بسیار دارد همواره شهادت حسین و اربعین آن شهادت به عظمت اربعین های این سال می‎افزاید و قدرت می‎بخشد و توسعه می‎دهد، یک شهر و چند شهر اربعین را تبدیل به تظاهرات وسیع ضد رژیم نمی‎نمایند بلکه ده ها شهر عملا باین کاروان می‎پیوندند و شعار استقلال، آزادی، حکومت اسلامی چون یک سرود همگانی به نهضت اوج می‎دهد. با اینکه شعارهای دیگری مثل رفع ستم طبقاتی یا نان و مسکن و آزادی از جانب افرادی در شب نامه ها مطرح می‎شد و بعضا هم سابقه طولانی دارد ولی رونق پیدا نمی کند زیرا شعار مسلمانی تلقی نمی‎شود. و هر چه بسوی اسلام را ندارد مطرود است. (موسسه مطالعات تاریخ معاصر، http://www. iichs. ir/s/4509) توده های مردم که اجساد شهیدان را از مساجد حرکت می‎دهند آنچه بدان بی اعتنا هستند نان و مسکن است دستمزد و سود رفاه مادی مطرح نیست یعنی عامل تحرک نمی‎باشد. به همین جهت چنین شعارهایی جاذبه ندارد و متروک می‎گردد. آنان که تصور میکردند یک انقلاب طبقاتی آغاز گردیده با سرعت متوجه شدند که در اشتباه بزرگی هستند. دریافتند که یک نهضت اسلامی شروع شده که با هیچ قدرتی و سلاحی هم نمی‎توانند آن را بسوی دیگری بکشانند و مجبور شدند با تمام بی ایمانی زیر شعار عمومی اسلامی بیایند و شعار امام را بپذیرند. اینان نه از سر اعتقاد به شعار اسلامی روی آوردند بلکه به لحاظ مصلحت و حفظ موقعیت خویش اسلامی شدند. (مدنی، ۱۳۶۹: ۲۵۲)

۲۶ دی ماه سال ۱۳۵۷ محمدرضا پهلوی مجبور به فرار از کشور شد و در همان روز کابینه بختیار از مجلس رای اعتماد گرفت. در چنین شرایطی و در این مقطع حساس سه روز تا اربعین حس