فایل پاورپوینت کامل بروز، اعتلاء و سقوط جوامع و تمدّن ها و فرهنگ ها؛ قرآن چه می گوید؟

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بروز، اعتلاء و سقوط جوامع و تمدّن ها و فرهنگ ها؛ قرآن چه می گوید؟ :

در مقدمه این مبحث مهم، اشاره ای مختصر به تعریف توصیفی فرهنگ و تمدّن می کنیم. می توان گفت فرهنگ عبارت است از:

«شیوه انتخاب شده برای کیفیت زندگی که با گذشت زمان و مساعدت عوامل محیط طبیعی و پدیده های روانی و رویدادهای نافذ در حیات یک جامعه به وجود می آید.»[۱]

البته می دانیم که این گونه معرّفی بیش از یک توصیف اجمالی نمی باشد، ولی برای دیدگاه ما در این مبحث کافی به نظر می رسد.

تمدّن عبارت است از:

«برقراری نظم و هماهنگی در روابط انسان های یک جامعه که تصادم ها و تزاحم های ویرانگر را منتفی ساخته و مسابقه در مسیر رشد و کمال را قائم مقام آن ها کند؛ به طوری که زندگی اجتماعی افراد و گروه های آن جامعه، موجب بروز و به فعلیت رسیدن استعدادهای سازنده آنان باشد.»

در این زندگی متمدّن که قطعاً هر کسی ارزش واقعی کار و کالای خود را درمی یابد و هر کسی توفیق و پیروزی دیگران را از آنِ خود و توفیق و پیروزی خود را از آنِ دیگران محسوب می نماید، انسانِ رو به کمال، محور همه تکاپوها و تلاش ها قرار می گیرد. بر این اساس، تمدّن در این تعریف، بر مبنای «انسان محوری» معرفی می شود، درصورتی که در اغلب تعریف های دیگری که تاکنون در مغرب زمین گفته شده است، اصالت در تمدّن از آنِ انسان نیست، بلکه به طور بسیار ماهرانه ای اصالتِ انسانیت در آن تعریفات حذف می شود و به جای آن، بالا رفتن درآمد سرانه و افزایش کمّی و کیفی مصرف، جزء تعریف قرار می گیرد.

این نکته را هم متذکر می شویم که مقصود ما از «انسان محوری»، آن معنای مضحک نیست که مستلزم «انسان خدایی» می باشد، بلکه منظور ما این است که محور همه تلاش ها و ارزش های مربوط به تمدّن باید خدمتگزار انسان باشد، نه این که انسان را قربانی ظواهر و پدیده های فریبا به نام تمدن کند.

به عبارت روشن تر، انسان در تعریف تمدّن، هدف قرار می گیرد، و شایستگی وی به عنوان هدف، از قرار گرفتنش در جاذبه کمال مطلق که خداست، ناشی می شود.

پس از توجّه به این مقدمه، نخست این مسأله را به عنوان یک اصل اساسی در نظر بگیریم که تمدّن و فرهنگ با همه عناصر ممتازی که دارند، از دیدگاه اسلام در خدمت حیات معقول انسان ها قرار می گیرند، نه حیات معقول انسان ها در خدمت تمدّن و فرهنگی که برای به فعلیت رسیدنِ استعدادهای مثبت انسانی و اشباع احساس های برینِ او، ساخته شده اند. اگر در مواردی انسان ها باید در راه وصول به تمدّن و فرهنگ فداکاری نموده و دست از جان خود بشویند، گذشت و جانبازی است که انسان در ریشه کن کردن آفات تمدّن در خدمت حیات معقول و به وجود آوردن شرایط حیات مزبور برای انسان ها انجام می دهد، نه برای دو پدیده مزبور که ارتباطی با حیات معقول انسان ها نداشته باشند.

حالِ اجتماع انسانی در بروز و اعتلاء و سقوط تمدّن ها و فرهنگ ها، شبیه به حال فردی از انسان است که تحت تأثیر عواملی بروز نموده و به اعتلاء می رسد، سپس سقوط می کند. مثلًا احساس نیاز، همان گونه که فرد را به تلاش و تکاپو در عرصه طبیعت و منطقه روابط با هم نوعانش وادار می نماید، جامعه را نیز رو به گسترش و عمیق ساختنِ درک و معرفت و سازندگی در عرصه زندگی، تحریک و تشویق می کند.

ما شاهد بروز تعدادی از اکتشافات در موقع بروز جنگ ها بوده ایم، لذا ممکن است یک یا چند نیاز، موجب اکتشاف و به دست آوردن امتیازاتی باشد که آن ها هم به نوبت خود، مردم را برای وصول به امتیازات زنجیری دیگر موفّق کند. اما داستان تمدّن ها از نظر عوامل به وجود آورنده، در نیاز خلاصه نمی شود، بلکه در موارد بسیار فراوان و به قول بعضی از محقّقان در سرگذشت علم، بارقه ها و جهش های مغزی انسان ها بوده است که عناصر مهم تمدّن اصطلاحی را به وجود آورده اند، و گاهی هم تمدّن ها و فرهنگ های مثبت، ناشی از اکتساب و استفاده از تمدّن ها و فرهنگ های دیگر جوامع می باشد. البته این گونه تمدّن ها و فرهنگ ها، گاهی به طور صوری و راکد مورد تقلید قرار می گیرند که در این صورت، نه تنها موجب پیشرفت جامعه مقلّد و پیرو نمی شود، بلکه ممکن است موجب عقب ماندگی و باختن هویتِ اصیلِ خودِ آن جامعه مقلّد باشد. ما در دوران اخیر در جوامعی متعدّد، شاهد این گونه انتقال تمدّن ها و فرهنگ تقلیدی می باشیم که چگونه هویت اصیلِ خودِ جوامع مقلّد را محو و نابود کرده است، درصورتی که اگر آن جوامع فریب امتیازات تقلیدی آن تمدّن ها و فرهنگ ها را نمی خوردند و با همان هویتِ اصیلِ خود به راه می افتادند، می توانستند از تمدّن و فرهنگ اصیل و آشنا با خویشتن برخوردار شوند.

یکی دیگر از عوامل بروز تمدّن ها و فرهنگ ها، احساس لزوم جبران ضعف در برابر رقیبان است که می توان گفت ا