---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تأثیر انقلاب اسلامی ایران در بیداری اسلامی تونس :

مقدمه

قیام های مردمی منطق خاورمیانه و شمال آفریقا با هویت اسلامی و احیای اسلامگرایی ناشی از خواسته های متراکم مردم تحت ستم این کشورها طی چند ده پیشین است که نقط عطفی در تاریخ معاصر کشورهای اسلامی و جهان قلمداد می شود. این پدیده تاریخی بسیار غنی دارد که حداقل صد و پنجاه سال قدمت از مبارزات سید جمال الدین اسدآبادی تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران و به تبع آن، موج گسترده بیداری اسلامی سال های اخیر در منطق خاورمیانه و شمال آفریقا را در بر دارد.

درآغاز این موج بیداری، شاهد تغییر و تحولات شتابان و برق آسایی هستیم که سلسله وار کشورهای اسلامی را یکی پس از دیگری فرا گرفته و درعین حال سبب نگرانی و وحشت نظام سلطه شده است؛ به طوری که مطبوعات غرب بر این باورند که «خیزش اسلامی جهان عرب که موجب سرنگونی رژیم های فاسد، سرکوبگر و سازشگر با صهیونیست ها و سرسپرده به امریکا میشود و مقدم انقلاب بزرگ تری برای پایان دادن به ظلم و استکبار صهیونیستی و آزادسازی اماکن مقدس اسلامی در فلسطین خواهد بود» (القدس العربی، ۲۰۱۱/۵/۱۵). نظر به اهمیت تحولات اخیر، از آنجایی که مردم مسلمان تونس آغازگر ومشوق دیگر کشورهای اسلامی در بیداری اسلامی محسوب میشود، مقال حاضر برای دستیابی به پاسخ پرسش اصلی که انقلاب اسلامی ایران در بیداری اسلامی تونس چه تأثیری داشته است؟ وپاسخگویی به سؤال های فرعی و سنجش این فرضیه که انقلاب اسلامی ایران سبب افزایش ظرفیت و گسترش موج بیداری اسلامی در تونس شده است ، نخست به تبیین کلیاتی درباره مفاهیم اصلی و ارائ چارچوب نظری روش پخش و معرفی سازه های اصلی آن می پردازد. درگام بعدی، عناصر بنیادین این تأثیر بر اساس نظری پخش به تفکیک تجزیه وتحلیل می شود ودر انتها با سنجش فرضیه پایان می گیرد.

مفهوم شناسی

بیداری اسلامی

بیداری اسلامی، اصطلاحی با ریشه ای دیرین و در ارتباط مفهومی با مقوله های اصلاح دینی ، احیاگری دینی، اسلامگرایی و مانند آن است . در زبان عربی معاصر نیز با تعبیرهای گوناگونی همچون الصحوه الاسلامیه، البعث الاسلامی، التیار الاسلامی، الحرک الاسلامیه و سرانجام الیقظ الاسلامیه یا در پیوند با برخی از این مفاهیم از آن یاد شده است (عمر، ۱۳۸۵: ۶۷). این اصطلاح در معنای عام خود، برای اشاره به ترک انفعال و رجعت به آموزه های اصیل شریعت اسلام به کار میرود که روحی شجاعت، عزت مندی، مقاومت و ظلم ستیزی را به شکل متوالی در هر یک از دوره های تاریخ معاصر و کشورهای اسلامی، بر کالبد جامع مستضعفان برای قیام علیه قدرت های استبدادی (داخلی) یا روابط استعماری (خارجی) حاکم بر جامعه یا جوامع اسلامی است.

این بیداری عملی سیاسی و اقدام برای تغییر شرایط موجود برای نیل به وضعیت مطلوب و بر مبنای اسلامخواهی مبنی بر اهمیت و اولویت عنصر تکلیف دینی بر منافع زودگذر پیرامونی شکل گرفته و هدف ازآن، استقرار نوعی نظام سیاسی برآمده از مبانی و مبادی معرفتی -هویتی اصیل دینی است.

«البته، فهم درست بیداری اسلامی نیازمند آگاهی مناسبی از آموزه های اسلامی و درکی درونی از جامع مسلمانان و بسیاری عوامل دیگر است و به نظر می رسد نظریه های موجود جامعه شناسی در حوزه جنبش های اجتماعی ، ظرفیت نظری و کارآمدی لازم در تبیین و تفسیر بیداری اسلامی را ندارند» (الویری، ۱۳۹۰: ۱۱). متفکر معاصر، استاد مطهری، به این نکته اشاره کرده است که «اگر بخواهیم درباره اسلام و مقتضیات زمان قضاوت کنیم، تنها راه این است که با معارف اسلامی آشنا شویم و روح قوانین اسلامی را درک کنیم و سیستم خاص قانونگذاری اسلامی را بشناسیم تا روشن شود که آیا اسلام رنگ یک قرن معین و عصر مشخص دارد یا ورای قرون و اعصار وظیف رهبری و هدایت و سوق دادن بشر را به سوی تکامل بر عهده گرفته است» (مطهری، ۱۳۶۲: ۱۰).

در این میان، برخی جامعه شناسان که بیداری اسلامی و حرکت های اصلاح دینی را بررسی کرده اند، به این موضوع اشاره کرده اند که «اینکه آیا احیاگری اسلامی حتی در بنیادگرایانه ترین اشکال آن تنها میباید به عنوان تجدید عقاید و اندیشه های سنتی در نظر گرفته شود، تردیدپذیر است. آنچه رخ داده، چیزی پیچیده تر است. آداب و شیوه های زندگی سنتی احیا شده اند، اما با علایقی همراه اند که خاص دوران مدرن است» (گیدنز، ۱۳۸۶: ۴۸۰). حضرت امام خمینی درعین حال بیداری اسلامی را طلیع پیدایی جبه قدرتمند اسلام در برابر جبه متحد شرق و غرب میدانستند: «ما باید خودمان را آماده کنیم تا در برابر جبه متحد شرق و غرب، جبه قدرتمند اسلامیانسانی، با همان نام و نشان اسلام و انقلاب ما تشکیل شود» (صحیف امام، ج ۱۲: ۱۹).

در نوشتار حاضر منظور از بیداری اسلامی، اشاره به نمونه های اخیر جنبش های سیاسیاجتماعی کشورهای عربی منطق خاورمیانه و شمال آفریقاست که آغاز نخستین آن در قیام ملت تونس علیه حکومت مستبد و غربگرای «بن علی» بوده و دیگر کشورها را فراگرفته است. خیزش هایی که هرچند از مبادی فراوانی برای شروع اعتراضات خود بهره برده اند، متأثر از قدرت فکری و معنوی اسلام و مناسبات مذهبی حاکم بر جوامع منطقه، به سرعت به سازماندهی خود در قالب ارزش ها و باورهای اسلامی پرداختند.

بارزترین نشان هویت اسلامی جنبش های اخیر در تونس را می توان در بهره گیری مردم از نهادها و ارزش های اسلامی به منظور سازماندهی اهداف و برنامه های اعتراضی خود و نیز انجام واجبات دینی در فضای اجتماعی، احترام به هنجارهای اجتماعی، احترام به هنجارهای مذهبی، مانند حجاب و عفاف اسلامی یافت. حضور طیف های گوناگون جامعه در مناسک مذهبی و انقلابی معترضان در منطقه، به ویژه پس از پیروزی جنبش تونس و سقوط نظام استبدادی بن علی، بیانگر نقش باورهای اسلامی در توسع مشارکت سیاسی است.

روش: نظری پخش

[۱]نظری پخش ، از جمله نظریه های رایج درباره چگونگی انتشار نوآوری ها و گسترش ایده ها و اندیشه هاست که در سال ۱۹۵۳ هاگر استرند[۲]، جغرافیدان سوئدی، ارائه کرده است. هرچند نقط آغاز کاربرد این نظریه، در پدیده های کشاورزی و شیوع بیماری هایی نظیر سل و وبا بود، کاربرد آن در دیگر عرصه های فرهنگی و رشته های جغرافیای انسانی، تسری و در موضوعات علوم سیاسی و روابط بین الملل نیز به کار گرفته شده است (برزگر، ۱۳۹۱: ۳۳ -۳۴).

اشاعه یا پخش، فرایندی است که بر اساس آن یک موضوع فرهنگی شاخص جامعه، در جامع دیگری پذیرفته می شود. گسترش و پذیرش یک اندیشه و نوآوری یا با انتقال فیزیکی فرد یا گروه حامل صورت میگیردکه به آن پخش جابه جایی گویند؛ یا از طریق فردی مهم و توالی منظم دسته ها و طبقات، انتقال و گسترش می یابد که پخش سلسله مراتبی نام دارد؛ یا اینکه پخش، بدون در نظر گرفتن سلسله مراتب، همانند بیماری های مسری، صورت می گیرد که به پخش سرایتی (واگیر) معروف است (خرمشاد، ۱۳۹۰: ۵۰-۵۱). دو نوع پخش سلسله مراتبی و سرایتی، سرعت انتشار بالایی دارند که درآن ها افکار، اندیشه ها و مفاهیم از سرزمین میزبان و جدید هجرت میکند و چون هجرت فیزیکی نیست، سرعت انتشار بالایی دارد (برزگر، همان: ۳۹).

هاگر استرند، شش عامل حوزه جغرافیایی (پذیرا یا ناپذیرا، زمان، موضوع پخش، مبدأ پخش ، مقصد پخش و مسیر پخش) را مهم دانسته است. اما عوامل دیگری چون سرعت پخش، موانع پخش و پیش بینی آثار پخش را میتوان در این نظریه برجسته کرد (شکوهی، ۱۳۶۴: ۱۳۳). دوری و نزدیکی مسافتی و مکانی به مبدأ پخش اندیشه، گذشت زمان و موانع طبیعی تراوش، از عوامل کاهش دهنده پخش است (برزگر، ۴۷: ۱۳۸۹).

پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمن ۱۳۵۷ با تکیه بر نهادهای اسلام، مردم و رهبری ، ضرب سختی بر دو ابرقدرت شرق و غرب وارد ساخت و کشورهای اسلامی را به طورخاص و جهان را به طورعام، متأثر کرد. همسو با چارچوب تحلیلی این پژوهش باید گفت: «انقلاب اسلامی در ایران نه از ۲۲ بهمن ۵۷ آغاز شده و نه اکنون پایان یافته است، بلکه به نتیج بیش از یک قرن مبارزه بازمی گردد. ایران کانون پخش و تراوش حکومت دینی و اسلام خواهی به مقصد کشورهای اسلامی شد» (محمدی، ۸۶: ۱۳۸۷).

انقلاب اسلامی تأثیرپذیری های غیرارادی در مسلمانان داشت ودر پرتو اسلام سیاسی، افراد، مراسم ، مناسبت ها، طیف وسیعی از تأثیرات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را در ملت های مسلمان از طریق انواع پخش، پدید آورد، اگرچه انقلاب اسلامی ایران انقلابی شیعی شناخته میشود، عقاید مشترک، یعنی اعتقاد به توحید، کتاب آسمانی قرآن، رسالت پیامبر، ایمان، برابری و برادری و مواضع ضد استعماری واستبدادی آن ، موجب اثرپذیری این کشورها از انقلاب اسلامی ایران شده است. این نوشتار با مبنا قراردادن نظری پخش (سرایتی و سلسله مراتبی) به تأثیر انقلاب اسلامی در جهت دهی به نگرش سیاسی در بیداری اسلامی تونس میپردازد.

انقلاب اسلامی ایران مبدأپخش بیداری اسلامی

در شرایطی که ناامیدی کامل بر جوامع مسلمان حاکم بود و مسلمانان حداکثر در اندیش حفظ باقیمانده میراث اسلامی به غارت رفت خود بودند و رفته رفته هم حکومت ها و جوامع جهان اسلام، تحت سلط غرب و شرق در آمدند، انقلاب در ایران با ماهیت اسلامی و با داعی فرامرزی و بین المللی مبدأ پخش بیداری اسلامی قلمداد شد.

واقعیت این است که انقلاب اسلامی، فراتر از احیای دین و پیراستن آن از خرافات و زنگارها، درصدد نشان دادن توانایی اسلام در پاسخگویی و حل و فصل مسائل و مشکلات مسلمانان در دو محور اصلی انحطاط داخلی به دلیل استبداد حکومتی و استعمارگری شرق و غرب در ابعاد گوناگون بود.

انقلاب اسلامی افزون بر شعار بازگشت به اسلام اصیل و ناب محمدی، اصول و ارزش های فراموش شده آن و الگوی صدر اسلام، با مایه های عقلی، فلسفی و اجتهادی نوآورانه، خواهان احیای تفکر دینی و دگرگونی بنیادین در روابط و مناسبات حاکم و تغییر انقلابی وضع موجود و در پیش گرفتن راهی مستقل و اسلامی برای نوسازی و توسعه با هدف نیل به وضع مطلوب و جامعه و دولت آرمانی صورت گرفت.

امام خمینی با در نظر گرفتن مقتضیات زمان ، با صدور انقلاب اسلامی به جهان و دیگر سرزمین های اسلامی با حمایت از نهضت های آزادی بخش اسلامی و مستضعفان و سرانجام تشکیل امت بزرگ اسلامی با جمهوریهای متعدد، ولی متحد، را مد نظر داشتند. با تشکیل جمهوری اسلامی، گام های عملی مهمی در چارچوب این الگو برداشته شد (موثقی، ۱۳۷۶: ۴۸۷).

صدور انقلاب اسلامی، از یک سو، به بنیان های نظری، از قبیل ایدئولوژی جهانشمول ، استبداد و استعمارستیزی و از سوی دیگر، به پایه های عملی و قابلیت هایی از قبیل سازمان دهی عملیاتی و شبکه سازی انقلابی، امکانات، اراده، قدرت معنوی و توانایی فرهنگی، بیدارسازی، استقامت و پایداری در عزم انقلابی نیاز دارد. امام خمینی در این باره می فرماید: «اینکه میگوییم باید انقلاب ما به همه جا صادر بشود، غلط برداشت نکنند که ما میخواهیم کشورگشایی کنیم! [نه! ] هم کشورها باید در محل خودشان باشند. ما می خواهیم این چیزی که در ایران واقع شد و خودشان از ابرقدرت ها فاصله گرفتند و [نجات دادند]، دست آن ها را از مخازن کوتاه کردند، این در هم ملت ها و در هم دولت ها [اجرا] بشود. معنی صدور انقلاب این است که هم ملت ها و هم دولت ها بیدار شوند و خودشان را از این گرفتاری که دارند، نجات بدهند» (صحیفه نور، ج ۸: ۲۰-۲۳۲).

امروز روند معکوس سکولاریزه شدن جهان، از فرایندهای متأثر از انقلاب اسلامی ایران محسوب میشود. آنتونی گیدنز، جامعه شناس و نظریه پرداز غربی، درباره مبدأ بیداری اسلامی معتقد است : «در گذشته، سه فحول فکری جامعه شناسی، یعنی: مارکس، دورکیم و ماکس وبر، با کم وبیش اختلافاتی، فرایند عمومی جهان را به سمت سکولاریزاسیون و به حاشیه رفتن دین میدیدند، ولی از آغاز ده هشتاد و با انقلاب اسلامی در ایران، شاهد تحقق خلاف این امر هستیم؛ یعنی فرایند عمومی جهان، روند معکوسی را آغاز کرده است و به سمت دینیشدن پیش میرود» (گیدنز، ۱۳۸۶: ۷۵). به واسط انقلاب اسلامی ایران، اسلام سیاسی و اسلامگرایی، توانست به گفتمان مسلط در منطق خاورمیانه و شمال آفریقا تبدیل شود و گفتمان سکولار از متن به حاشیه رود.

با گذشت چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، تأثیر آن در بیشتر کشورهای اسلامی از قوه به فعل درآمده است. تونس نیز این تأثیر را از رویکرد صدور انقلاب اسلامی پذیرفته است: «به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی ایران فضای در حال گسترش اصولگرایی اسلامی سراسر جهان اسلام را فراگرفت؛ پاره ای حرکت های اسلامی پیدا شدند وبرخی دیگر که از قبل وجود داشتند اما منفعل بودند، فعال و انقلابی شدند. در تونس حرکتی اسلامی با تأثیر مستقیم از انقلاب ایران پدید آمدکه مهم ترین تجسم آن جنبش گرایش اسلامی بود که بعدها به جنبش نهضت تغییر نام داد» (ملکوتیان، ۱۷: ۱۳۸۴).

تونس؛ مقصد پخش بیداری اسلامی

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران جرقه ای بودکه جوشش اسلامی در اکثر کشورهای مسلمان، ازجمله تونس رابه دنبال داشت . چند سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، حرکت عظیم مردمی ضد دولت سکولار حاکم در تونس سازماندهی شد. مردم تونس که به شدت معترض و خشمگین بودند، با شعارهای اسلامی به خیابان آمدند و با یورش به مؤسسات دولتی و بانک ها، ترس و وحشت را برای حکومت استبدادی پدید آوردند. اگرچه انگیزه این حرکت گران شدن نان بود و از محلات فقیرنشین آغاز شد و به سرعت هم شهرها را فراگرفت، قشرهای مرفه نیز در این قیام مردمی مشارکت کردند. حرکت مردمی و به دنبال تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی در ایران که برای رژیم حاکم غیرمنتظره بود، با اعلام حکومت نظامی به کشتار و دستگیری مردم منجر شد و در نهایت با عقب نشینی حکومت از مواضع خود و برکناری وزیر مربوط در موضوع گرانی نان توانست بر اوضاع آشفته غالب شود.

«تحولات فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دهه های شصت وهفتاد میلادی و انحطاط ارزش های اخلاقی ، شکاف طبقاتی وایجاد بحران های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در تونس، باعث شکل گیری و رشد جنبش های اسلامی شد» (الغنوشی، ۱۳۷۰: ۲۹) که مهم ترین آن ها عبارتند از:

-تأسیس جمعیت قانونی پاسدار قرآن کریم به رهبری شیخ الجیب القساوی وایجاد مجل جوهرالاسلام در سال ۱۹۶۸، و با برگزاری کلاس آموزش درسی در مدرس زیتونیه که هدف و استراتژی المتساوی، ورود به حزب حاکم ودستگاه حکومت ودرنتیجه متحول سازی حزب حاکم وتبدیل شدن به یک نیروی مؤثر بود.

تأسیس حزب اتجاه اسلامی در سال ۱۹۷۰ به ایجاد ماهنام المعرفه به مدیریت شیخ عبدالقادر سلامه وبه رهبری راشد الغنوشی وعبدالفتاح مورو منجر شد.

تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شمار جنبش های اسلامی در جهان اسلام بسیار اندک بود که یا منفعل بودند یا در ضعف ونابودی به سر می بردند (برزگر، ۱۳۹۱: ۲۷۳). با پیروزی انقلاب اسلامی ، جنبش ها و تشکل های اسلامی جدیدی متأثر ازآن ، در بسیاری کشورهای اسلامی پدید آمد. جنبش النهضه در تونس ازجمله جریان های اسلامی است که اگرچه فعالیت آن قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ودر قالب جمعیت پاسدار قرآن وحزب اتجاه اسلامی بود، بعد از پیروزی انقلاب، با عنوان جنبش النهضه اسلامی تونس، فعالیت دوچندان پیدا کرد.

مهم ترین مبانی جنبش اتجاه اسلامی عبارت بود از:

– رد اصول سکولاریسم؛

-ارتباط و پیوند این جنبش با تمام مسلمانان جهان؛

-نگرش به مسئل فلسطین (الغنوشی، ۱۳۷۰: ۴۶).

حرکت حزب اتجاه اسلامی بر اساس اصول دین و ساختار منسجم درون حزبی و اجرای روش سیاسی در صحن واقعیت جامعه، ازجمله درخواست همه پرسی درباره مجل «الاحوال الشیخه للمرأه» باعث واکنش دستگاه حاکم و دستگیری رهبران آن شد وآنان متهم به برپایی یک نظام اسلامی به تأسی از انقلاب اسلامی در ایران شدند (الغنوشی ، ۱۳۷۰: ۵۹-۶۲).

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جنبش های اسلامی در تونس، رشد بالایی داشتند. به گفت کارشناسان سیاسی، جنبش های اسلامی و رشد آن متأثر از انقلاب اسلامی ایران شکل گرفت.

ابتدا این حرکت بین روشنفکران تونس و سپس آن ها تحت جنبش النهضه، به فعالیت خود ادامه دادند.

انحصار قدرت سیاسی به حزب حاکم تونس، که متشکل از قشرهای طبق بالای تونس و متمایل به فرهنگ غرب واندیش سیاسی سکولار بودند، موجب درگیری میان او و جنبش های اسلامی برخاسته از نهاد دینی و اصلی تونس از حوزه زیتونیه تونس شد که خاستگاه جنبش های اسلامی چون یوسفیه، اتجاه اسلامی والنهفته بود که در نهایت نهاد دینی، دستگاهی اداری از لحاظ فکری و کاربردی تابع نهاد قدرت و دولت قرار گرفت (همان: ۱۸).

محیط پخش

امواج تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران در تونس، وارد محیطی میشود که بر اساس تقسیم بندی انواع محیط در نظری پخش، محیط ناپذیرا است. این محیط ناپذیرا در عناصری از روان شناسی سیاسی تفسیرپذیر است.

بعد مسافت، تفاوت در زبان، نژاد و فرهنگ ناشی از حکومت سکولار و وابسته، میراث استعماری باقیمانده از تسلط هفتادسال فرانسه را می توان از عوامل ناپذیرابودن محیط تونس نام برد. هرچند وقوع انقلاب اسلامی در ایران، ایده تازه ای را در تونس پدید نیاورد، در کلیت جریان های سیاسیاجتماعی این کشور تأثیراتی داشته است. تأثیر عمومی انقلاب در توجه توده های مردمی به اسلام و نگرانی دولت خودکامه از آثار سیاسی اسلام، قابل مشاهده بود.

حکومت تونس در زمان ریاست جمهوری حبیب بورقیبه ۱۹۵۷ تا ۱۹۸۷ به مثاب سکولارترین حکومت در جهان عرب و نمونه ای از الگوی غربی دولت در جهان اسلام شناخته می شد.

تونس پس از فراز ونشیب های فراوان، در پی ضعف و سقوط عثمانی، طی هفتاد سال از اواسط قرن نوزدهم میلادی مستعمره فرانسه شد. در این کشور اسلامی، پس از استقلال نیز، سیاست حذف کامل دین اسلام از نظام دولتی و زندگی مردم مسلمان آن توسط حبیب بورقیبه وبه موازات اقدام های آتاتورک در ترکیه و پهلوی در ایران دنبال شد. زین العابدین بن علی از افسران عالیرتب پلیس و رئیس سازمان امنیت تونس، با کودتا علیه حاکمیت مطلقه و لائیکی بورقیبه به قدرت رسید.

بن علی هرچند دریافته بود که سیاست زور برای حذف دین کارآمد نیست، کوشید با آزادی به ظواهر فعالیت های دینیاسلامی، تقید ظاهری شرعی خود را به مردم نشان دهد، اما اندک زمانی پس از حکمرانیاش ماهیت این اهداف و نیات پنهانی، مشخص شد. درعین حال، درکنار منش استبدادی، سختگیری هایی را در امور مذهبی مردم در پیش گرفت. او حامی اسلامی بودکه در چارچوب عقاید فرعی و سکولار باشد. این نگرش و عملکرد در عرص دین به گونه ای بودکه گرایش به اسلام در تونس، طی سالیان اخیر، رو به افزایش بود.

به طورخلاصه، «ویژگی های حاکمیتی بن علی در تونس» (هرماس، ۳۴: ۱۹۸۵)را میتوان در مواردی چند برشمرد:

-نبود مردم سالاری واقعی و سهم ناچیز توده ها در مشارکت مؤثر در سطوح بالای تصمیم گیری های سیاسی ؛

– فساد مقامات و نهادهای دولتی؛

– سوءاستفاده شدید مالی حاکمان و دستگاه حکومتی ؛

-سیاست اصلاحیتربیتی، مبتنی بر سکولاریسم، با الگوبرداری از فرانسه و بر اساس ساختار غربی؛

-پاکسازی نقش فرهنگی و سیاسی نهاد دینی؛

– خشونت افسارگسیخته و بی پرده نیروهای امنیتی و پلیس؛

– ایجاد محدودیت برای فعالیت های دینی و مناسک مذهبی؛

– افزایش قیمت مواد خوراکی و فقر و محرومیت مردم در کنار ثروت انبوه خاندان حاکم؛

– توقف رشد اقتصادی و کاهش عمومی شاخص های توسع اقتصادی.

بنابراین، با توجه به ساختار و شکل بست سیاسیاجتماعی در تونس و درنتیجه وجود مشکل در شکل گیری احزاب، گروه ها و جمعیت های مستقل، حزب ویژه ای که طرفدار آرمان های انقلاب اسلامی ایران باشند، پایه ریزی نشد. ویژگی مهم محیط ناپذیرا بودن تونس متأثر از انقلاب اسلامی ایران را می توان به جایگاه مذهب در سیاست ، اشاره کرد؛ زیرا تا اواخر ده شصت، توجه به نقش سیاسی دین در کشور کم بوده است. بدین ترتیب، شکلی از سکولاریسم به عرص حکومتی در تونس راه یافت که به طور طبیعی جایی برای تفکرات انقلابی، مانند انقلاب اسلامی در ایران، وجود نداشت.

حرکت های اسلامی، نظیر حرکت اتحاد اسلامی به رهبری راشدالغنوشی که با نظارت دولت مرکزی، تأسیس شده بود، نیز دیری نپاید و پایه گذاران آن دستگیر، اعدام یا تبعید شدند.

دولت وقت تونس ، همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، از این مجموع حرکت و جنبش ها با عنوان «طرفداران خمینی» یاد برد و بر این اساس، اقدام به سرکوب آن ها کرد.

حکومت تونس ، اقدام خود را به این دلیل می دانست که انقلاب اسلامی ایران، امید به فعالیت را در میان گروه های اسلامخواه و مردمی زنده کرده است (خرمشاد، ۱۳۹۰: ۳۰۸).

تأثیر انقلاب اسلامی دربیداری اسلامی تونس

با توجه به نقش جنبش های جهان اسلام در زمینه سازی و ریشه های انقلاب اسلامی ایران تأثیر آن درکشورهای اسلامی تسهیل و تشدید شده است؛ زیرا مسلمانان ازیک سو، رنگ وبویی از جنبش های پیشین خویش در آن مشاهده و با آن احساس نزدیکی و آشناییمیکنند و از دیگر سو نیز چون این انقلاب ، شکل ، شعار و ماهیتی اسلامی و تاریخی دارد، بنابراین تأثیر آن در کشورهای اسلامی مطلوب و بیشتر بوده است. در پاسخ به چگونگی و میزان تأثیر انقلاب اسلامی ایران در بیداری اسلامی کشور مسلمان تونس، به نظر می رسد بر اساس نظری پخش ، این تأثیر به دو صورت سرایتی و سلسله مراتبی صورت پذیرفته است.

جریان بیداری اسلامی و الهام بخشی ناشی از انقلاب اسلامی ایران متغیر واسطی تلقی میشود که با آن احساس محرومیت ملت ها به وقوع انقلاب و خیزش اسلامی در مقابل حاکم دیکتاتور تونس منجر شده است . ابعاد بیداری اسلامی در ایران، چنان گسترده بود که در قلمرو جغرافیایی ایران محصور نماند و بر پای ایده صدور انقلاب، موجب پویایی و تحرک جنبش های اسلامگرای آزادی بخش در دیگر کشورهای مسلمان و جهان شد.

شخصیت امام خمینی به سرعت در اندیش رهبران اسلامخواه تونس ، ازجمله راشدالغنوشی و دیگر شخصیت های اسلامی، سرایت کرد و از طریق سلسله مراتبی در میان توده های مردم مسلمان پخش شد. پیروزی انقلاب اسلامی با ایدئولوژی اسلامی و ساختار «جمهوری» با محوریت و مرکزیت ولایت فقیه در اندیش سیاسی راشد الغنوشی سرایت و عمده ضعف های موجود را برطرف میسازد، به گونه ای که وی خود را یکی از شاگردان کوچک عالمان و مجاهدان بنام حرکت تجدد اسلامی معرفی و از رهبری خود بر حرکت اسلامی، بعد از پیروزی انقلاب و رهبری حضرت امام خمینی احساس ناتوانیمیکند و نظری پیوستگی حرکت های

اسلامی معاصر را در روش ها و برنامه ها، برخلاف برخی گرایش ها مطرح می کند (غنوشی، ۱۳۷۰: ۲۶). او درباره انقلاب اسلامی و طرح اجرا شدن الگوی عملی حکومت اسلامی در ایران

میگوید: «نقش امام خمینی در ایجاد حکومت اسلامی ایران به راستی فوق العاده عظیم بود.

خط مشی او توانسته است پس از قرن ها، شیعه را به جایگاه [حقیقی ] خود در تاریخ اسلام بازگرداند. او توانست این کار را با زنده کردن فلسف غیبت امام [عصر] در قالب ولایت فقیه، انجام دهد. در تاریخ معاصر اسلام، این نخستین بار است که اسلام توانسته هم از جنب نظری و هم از بعد عملی مصداق یابد» (همان، ۱۳۶۹: ۴۷)، و حضرت امام چند ده قبل، این بیداری اسلامی را وعده فرموده بودند: «نمی دانند و نمی بینندکه انقلاب اسلامی صادر شده و یا در شرف صدور است و با تأییدات خداوند متعال پرچم اسلام در آتیه های نه چندان دور به دست ملت های اسلامی بلکه مظلومان تشن عدالت اسلامی در سراسر عالم به اهتزاز درخواهد آمد (صحیف نور، ج ۲۳۲: ۲۰). پیشتر نیز با صراحت گفته بودند: «ما می خواهیم این بیداری که در ایران واقع شد در هم ملت ها و دولت ها [واقع ] بشود» (همان، ج ۵۷: ۵۱، ۱۳۶۰/۵/۰۱). امام این حرکت را «امیدبخش آتی روشن» و «وعده خداوند» می دانستند و می فرمودند منتظر «انفجار عظیم در توده ها» باشید. امام خمینی درعین حال بیداری اسلامی را طلیع پیدایی جبه قدرتمند اسلام در برابر جبه متحد شرق و غرب می دانستند: «ما باید خودمان را آماده کنیم تا در برابر جبه م