فایل پاورپوینت کامل تأثیر سیره علمی و عملی علّامه طباطبائی (ره) بر حوزه های علمیه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تأثیر سیره علمی و عملی علّامه طباطبائی (ره) بر حوزه های علمیه :

مقدمه

تأثیر شگرف علماء دین در تبلیغ و ترویج دین مبین اسلام خصوصاً مکتب حقه شیعه بر کسی پوشیده نیست خصوصاً ستارگان درخشنده ای که نام آنها بر صفحه تاریخ ماندگار شده است و برای همه ما اسوه می باشند شناسایی و معرفی این بزرگان براهل قلم تکلیفی است که باید به آن توجه نمایند و اهمیت دهند از جمله این ستارگان علامه بزرگوار سید محمد حسین طباطبایی تبریزی که در علوم مختلف دارای اثر و تألیفات در خور تقدیر می باشد از جمله کتابهای: ۱- تفسیر المیزان ۲- بدایه الحکمه ۳- اصول فلسفه و روش رئالیسم ۴- شیعه در اسلام ۵- مجموعه مذاکرات با پروفسورکربن (شیعه) ۶- خلاصه تعالیم اسلام ۷- آموزش دین ۸- حاشیه بر اسفار ۹- رساله ای بر اثبات ذات ۱۰- رسالدر افعال الله تعالی. و تربیت شاگردانی برجسته صاحب علم و تأثیر در زمان حاضر می باشند: از جمله شهید مرتضی مطهری ۲- امام موسی صدر ۳- ناصر مکارم شیرازی ۴- شهید محمد مفتح ۵- محمد تقی مصباح یزدی ۶- حسین نوری همدانی ۷- حسن حسن زاده آملی.

این حقیر نیز به نوبه خود با علاقه ای که به حضرت علامه داشتم بر آن شدم تا جرعه ای از اقیانوس آن عالم ربانی برگیرم، باشد که در مسیر هدایت، رهنمای ما و در آخرت توشراهمان باشد.

والسّلام

دوران کودکی و تحصیلات

طفولیت و توفان حوادث

از آن روز که آفرینش پدید آمد و هستی بیرق افراشت قله های تکامل و ترقی پدیدار شد و سختی های زندگی، خود را نشان داد. روزی نوش و روزی دیگر نیش.

روزی نشانه شادی و روزی پردماتم و اندوه بر سرا پردخلقت آویزان است و دنیا بدون درد و رنج جریان نمی یابد. آنها که در این بزم مقرّب ترند، جام بلای بیشتری گرفته و سختی فراوانتری می برند. از این رو که گَرد یتیمی بر قامت «رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم» می نشیند و بوی خون از فرق «امیرالمؤمنین علیه السلام» برمی آید. روزی را به پهنای تاریخ می بینم که دردانرسول و پارتن بتول با نیزه های نامردمی و شمشیر شقاوت شهید می شود و خاندانش به اسارت می روند.

اندیشمند عارف و مفسر فرزانه از این دردها و رنج ها مصون نماند. بیش از پنج بهار از عمر عزیزش نگذشته بود که گَرد یتیمی را بر سیمای خود احساس نمود. مادری مهربان، پاک و پر فضیلت را از دست داد بغض درد و محرومیت از دامان پر مهر مادر او را رها نکرده بود که از دیدن سیمای پدر محروم شده به همراه برادر کوچکتر خود تنها و دلشکسته باقی ماند اما دست مهر و لطف خداوندی سایه بان الهی بر سر او گشته، آنچنان فریاد رس نمود که در مدت کمی به مراتب عالی رسید. مدت زیادی نمی گذشت که علاوه بر قرآن مجید، کتابهای گلستان، بوستان، اخلاق مصوّر، تاریخ معجم، ارشاد الحساب نصاب الصبیان و دیگر کتابهای متداول در مدارس آن روز را فرا گرفته، سرمست از لطف پروردگار و عشق به تحصیل آمادمراتب بالاتر و والاتر گردید.

صرف، نحو، و معانی و بیان از دیگر علومی بوده که نزد استاد مرحوم شیخ محمد علی سرابی فرا گرفت و پس از آن با گامی بلند و همتی فراتر سطوح عالی در فقه، اصول، فلسفه و کلام را در زادگاه خود نزد اساتید آن خطّه تحصیل کرد. وجود ذوق خاص هنری که ناشی از روح لطیف و روان دقیق وی بود سبب شد که «حسن الخط» (خوشنویسی، را نیز نزد مرحوم آقا میرزا علی نقی (از بستگان خود) فرا گیرد.

شکوفه های شادمانی

با سپری شدن روزگار تلخ و ناکامی طفولیت شکوفه های رشد و تکامل و شادمانی بر شاخسار وجود سید محمد حسین نمایان می شد. درهای رحمت خداوندی یکی پس از دیگری باز و راههای ترقی و تکامل هموار گردید. چرا که وی از سال ۱۲۹۷ ه-. ش تا ۱۳۰۴ علوم بسیار و درسهای متنوعی آموخت و در این مدّت تمامی درسهای مربوط به سطح را فرا گرفت. در علم صرف، کتابهای امثله، صرف میر و تصریف، در علم نحو، کتابهای عوامل و انموذج و صمدیه و شرح سیوطی جامی و معنی و در علم معانی و بیان و بدیع، کتاب مطّول، در علم فقه، کتابهای شرح لمعه و مکاسب و در علم اصول کتابهای معالم و قوانین و رسائل و کفایه؛ و در علم منطق رسالکبری و حاشیه ملا عبدالله و شرح شمسیه؛ در علم فلسفه، شرح اشارات ودر علم کلام، کشف المراد را فرا گرفت. فراگیری این همه علوم متنوع از این کتابهای دشوار و پیچیده با نبودن سرپرستانی، مانند پدر و مادر و دیگر عوامل، نشانشور و شوق استاد و علاقسرشار او به کسب معارف اسلامی بود. استاد خود از روزگار تحصیل چنین بازگو می کند: «در اوایل تحصیل که به صرف و نحو اشتغال داشتم علاقه زیادی به ادامه تحصیل نداشتم و از این روی هر چه می خواندم نمی فهمیدم. چهار سال را به همین نحو گذراندم. پس از آن یکباره عنایت خدایی دامنگیرم شده، عوضم کرد و در خود یک نوع شیفتگی و بیتابی نسب به تحصیل کمال حس نمودم؛ به طوری که از همان روز تا پایان تحصیل که تقریباً هیجده سال طول کشید هرگز نسب به تعلیم و تفکر، درک خستگی و دلسردی نکردم و زشت و زیبای جهان را فراموش کردم.

بساط معاشرت با غیر اهل علم را بکلی برچیدم و در خورد و خواب و لوازم دیگر زندگی، به حداقل ضروری قناعت نموده، باقی را به مطالعه می پرداختم. بسیار می شد- بویژه در بهار و تابستان- که شب را تا طلوع آفتاب با مطالعه می گذراندم و همیشه درس فردا شب را پیش مطالعه می کردم. اگر اشکالی پیش می آمد با هر خود کشی بود حل می نمودم. وقتی که به درس حضور می یافتم از آنچه استاد می گفت قبلًا روشن بودم، هرگز اشکال و اشتباه درس را پیش استاد نبردم».

به سوی «سینای اسرار»

اکسیر عشق در قلب استاد، او را بر آن داشت تا به سوی «سینای اسرار» و مشهد شهود»، نجف اشرف، دست به هجرت مبارکی بزند. تا از شراب عشق علی (علیه السلام) جامی نوشیده، طریق معرفت و راه رستگاری را بهتر و بیشتر بپیماید؛ چرا که:

شراب عشق می سازد تو را از سرّ کار آگه

نه تدقیات مشّابی نه تحقیقات اشراقی

ورود به نجف اشرف و شروع درس و بحث را از کلام استاد جویا می شویم: «هنگامی که از تبریز به قصد ادامه تحصیل علوم اسلامی به سوی نجف اشرف حرکت کردم، از وضع نجف بی اطلاع بودم. نمی دانستم کجا بروم و چه کنم. در بین راه همواره به فکر بودم که چه درسی بخوانم، پیش چه استادی تلمّذ نمایم و چه راه و روشی را انتخاب کنم که مرضی خدا باشد. وقتی به نجف اشرف رسیدم به محض ورود، به قبّه و بارگاه امیرالمؤمنین (علیه السلام) رو کردم و عرض نمودم:

یا علی! من برای ادامه تحصیل به محضر شما شرفیاب شده ام ولی نمی دانم چه روشی پیش گیرم و چه برنامه ای انتخاب کنم، از شما می خواهم که در آنچه صلاح است مرا راهنمایی کنید. » منزلی اجاره کردم و در آن ساکن شدم. در همان روزهای اول، قبل از این که در جلسدرس شرکت کرده باشم در منزل نشسته بودم و به آیندخود فکر می کردم، ناگاه در خانه را زدند. باز کردم دیدم یکی از علمای بزرگ است. سلام کرد و داخل منزل شد. در اتاق نشست و خیر مقدم گفت. چهره ای نورانی و بسیار جذّاب داشت. با کمال صفا و صمیمیت به گفتگو نشست و با من انس گرفت. در ضمن صحبت اشعاری برایم خواند و سخنانی بدین مضمون گفت: «کسی که به قصد تحصیل به نجف می آید خوب است علاوه بر تحصیل از فکر تهذیب خود غافل نمانده» این را فرمود و حرکت کرد. من در آن مجلس، شیفتاخلاق و رفتار اسلامی او شدم. سخنان کوتاه و با نفوذ آن عالم ربّانی چنان در دل من اثر کرد که برنامه آینده ام را شناختم. تا مدتی که در نجف بودم محضر آن عالم با تقوا را رها نکردم، در درس اخلاقش شرکت می کردم و از محضرش استفاده می نمودم. آن دانشمند برگ حاج میرزا علی آقای قاضی رضوان الله علیه بود.

شکوفایی عشق و اندیشه و تأثیر بر حوزه های علمیه

در محضر اساتید

مفسر عارف، علامه طباطبایی خوشه چین زبر دست و اندیشمندی بود که از علم و ادب اساتید خود بهره ها برد. فرصت را غنیمت شمرده حداکثر استفاده را از حوزه مقدسنجف اشرف نمود و مدت یازده سال در کنار مرقد مولای متقیان علی (علیه السلام) از فقه، اصول، فلسفه، ریاضیات، رجال و در نهایت از سرچشمعرفان بزرگان عرصدانش و فضیلت جرعه ها نوشید، استادان وی در نجف عبارت بودند از:

۱- مرحوم آ یت الله نائینی مدت ۸ سال، فقه و اصول.

۲- آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی- چند سال متوالی، فقه

۳- آیت الله شیخ محمد حسین اصفهانی- یک دوره اصول و ابوابی از فقه.

۴- فرزانگرانقدر، سید حسین بادکوبه ای- مدت شش سال، فلسفه و حکمت.

۵- علامه بزرگوار، سید ابوالقاسم خوانساری، ریاضیات عالی.

۶- آیه الله حجت- اصول کلی رجال

۷- مرحوم آیه الله حاج میرزا علی ایروانی- فقه

۸- و مرحوم آقا میرزا علی اصغر ملکی. استاد در زندگینامخود می نویسد: «در فلسفه نیز به درس حکیم و فیلسوف معروف وقت مرحوم آقا حسین بادکوبه ای موفق شدم. در ظرف شش سال که نزد معظم له تلمّذ می کردم، منظومه سبزواری، اسفار، مشاعر ملا صدرا، دوره شفای بوعلی، کتاب «اثولوجیا و تمهید القواعد» ابن تُرکه (در عرفان)؛ و اخلاق ابن مسکویه را خواندم.

مرحوم بادکوبه ای از فرط عنایتی که به تعلیم و تربیت داشت برای این که مرا به طرز تفکر برهانی آشنا سازد و به ذوق فلسفی تقویت بخشد، امر فرمود به تعلیم ریاضیات بپردازم و در امتثال امر معظّم له به درس مرحوم سید ابوالقاسم خوانساری که ریاضیدان زبردستی بود، حاضر شدم و یک دوره حساب استدلالی، یک دوره هندسمسطّحه و فضای و جبر استدلالی از معظم له فرا گرفتم. » آثار کلام و تأثیر نَفس مرحوم بادکوبه ای به قدری زیاد بود که استاد علامه طباطبایی بر اثر حقوقی که ایشان بر گردن وی داشته، در مجالس و محافل علمی خود از او زیاد نام می برد و در تفسیر خود پیرامون دلالت آی(قال و من ذریتی قال لا ینال عهدی الظالمین)، دلیل بسیار محکمی و لزوم عصمت در امام علیه السلام از مرحوم باد کوبه ای نقل کرده اند.

در عشق و عرفان استاد علّامه حاج سید میرزا علی آقای قاضی تبریزی در نجف بود علامه شیخ آقا بزرگ تهرآنی (رضوان الله علیه) درباره ایشان چنین فرموده: مرحوم قاضی از اعجوبه های دهر بود. آقا سید مهدی قاضی طباطبایی فرزند بزرگوار ایشان و مصداق «الولد سرّ ابیه» بود از کلمات دلنشین مرحوم قاضی این است که: اگر انسان نصف عمر خود را در پیدا کردن انسان کامل صرف کند جا دارد دربارشخصیت مرحوم قاضی نزد استاد فرهیخته و مفسّر فرزانه، علامه طباطبائی به همین یک جملایشان بسنده می کنیم که وی درباره اش فرموده است: «ما هر چه در این مورد داریم از مرحوم قاضی داریم چه آنچه را که در حیاتش از او تعلیم گرفتیم و از محضرش استفاده کردیم و چه طریقی که خودمان داریم و از مرحوم قاضی گرفته ایم.

در فلسفه در ریاضیات

استاد فقید و فیلسوف والا مقام علامه طباطبایی در زادگاه خود تبریز، با اینکه ارشاد الحساب در ریاضیات و اشارت و کشف المراد در فلسفه و کلام را خوانده بود، ذوق سرشار فلسفی، وی را بر آن داشت که برای اشباع خویش استفاده بیشتری از بزرگان این علوم کند. با لطف و توفیق الهی، در نجف اشرف با حکیم بزرگی برخورد کرده با حقیقت فلسفه و عرفان آشنا می شود مرحوم سید حسین بادکوبه ای «تحریر اقلیدوس» را معرفی نموده و علامه طباطبایی بیش از دو سال از محضر آقا سید ابوالقاسم خوانساری این کتاب را فرا می گیرد و به دنبال آن «ریاضیات» را تحصیل می کند.

در علم هیئت و نجوم

عطش فراوان و عشق بی حد علامه طباطبایی نقطشروعی برای «جامعیت» ایشان در بسیاری از علوم است. تا آنجا که ایشان در علم هیئت و نجوم نیز تبحر داشته و گوهرهای زیادی از آن داشته اند. آنگاه که مرحوم علامه از تبریز به قم آمدند کتابی در این زمینه به نام «شرح چغمینی» را تدریس کردند. حتی در گوشه حوض مدرسه حجتیه قم «دایره هندیه» نصب نمودند تا به وسیله آن سمت قبله مشخص و تشخیص خط نصف النهار برای تعیین ظهر به افق قم در هر روز معلوم شود.

در فقه، اصول و حدیث

هر چند تبحر استاد فقید و فرزانگرانقدر در فلسفه و عرفان یا تفسیر و کلام بود، اما این عشق و شور، وی را از پرداختن به فقه آل محمد (ص) غافل نساخت از این رو، دو دوره کامل خارج اصول را نزد مرحوم نائینی و مرحوم کمپانی- قدس سره- فرا گرفت و چنان تسلطی در این عرصعلمی پیدا کرد که حاشیه ای بر کفایه الاصول مرحوم آخوند خراسانی نگاشت ایشان دربُعد روایی و حدیث شناسی نیز صاحبنظر و دارای امتیاز بود او همیشه علوم ناب را از چشمپاک و زلال عصمت و طهارت جویا می شد و در این طریق نسبت به علوم حدیث و درایه عنایت خاصی داشت. حواشی ایشان بر برخی از مجلدّات بحار الانوار مرحوم مجلسی قدس سره گویای مماست و مطالعه پیگیر علامه