بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تاثیرگذاری رسانه‌ای در نگاه قرآن کریم :

تغییر و تحول رسانه ها از یک سو و پیچیده تر شدن شیوه های تاثیر بر افکار عمومی به دلایل گوناگون از جمله دلایل فرهنگی و تاریخی، اهمیت مدیریت پیام برای تاثیرگذاری بر مخاطب را به مراتب افزون تر از قبل کرده است.یکی از مهمترین تغییرات در رسانه ها، شکل گیری رسانه های نوین به صورت میکرو رسانه ها (رسانه های خرد)است؛ رسانه های اجتماعی (مانند تلگرام و واتس آپ و…) و شبکه های اجتماعی(مانند فیس بوک و توئیتر و…)به عنوان پدیده های نوظهور، به یک واقعیت مهم در عرصه رسانه ای تبدیل شده اند؛ به طوری که حتی شعار هر نفر یک رسانه که در سابق به عنوان یک شعار روشنفکری محسوب می شد، منقضی شده و هر نفر چندین رسانه(اعم از فیس بوک و توئیتر و تلگرام و اینستاگرام و…) را به طور همزمان در اختیار دارد.

یکی از مهمترین نتایج چنین تغییراتی، تغییر معادله ی رسانه_پیام به پیام-رسانه است. رسانه-پیام یعنی اینکه در گذشته هرکسی صاحب رسانه بود، پیام را هم او تولید می کرد و می توانست از طریق انحصار نسبی در انتشار پیام، فضای افکار عمومی را تا حد قابل توجهی مدیریت کند و یا در مدیریت آن مشارکت داشته باشد، اما امروز به دلیل شکل گیری رسانه های خرد و تغییر فضای رسانه ای در دنیا، هر کسی که «پیام» جدی و موثر داشته باشد، رسانه حقیقی در اختیار اوست. بنابراین امروز صاحب رسانه کسی نیست که صرفاً دستگاه عریض و طویل و بودجه و اطلاعات و هرچیز دیگری از این دست داشته باشد، بلکه آن فردی است که «پیام» دارد.با این حال یکسان انگاشتن مفهوم پیام با اطلاعات نیز خطاست؛ بدین معنا که حتی کسی که «اطلاعات» و «آگاهی» و «مواد اولیه» لازم برای یک پیام را دارد نیز «صاحب پیام» نیست بلکه اینها صرفاً مقدمه است. فرآوری و تبدیل اینها به پیام یعنی آنها را «خواندنی»، «شنیدنی» و «دیدنی» کنیم. در غیر این صورت در فضای ماقبل رسانه قرار داریم حتی اگر بزرگترین دستگاه رسانه ای نیز از آن یک فرد باشد. و بالاتر اینکه حتی می تواند همین دستگاه عریض و طویل در برخی حوزه ها به ضد خودش عمل کند.نحوه صورت بندی یک پیام برای خواندنی، شنیدنی و دیدنی شدن آن اقتضائات بخصوصی دارد که از جمله آنها می توان به شناخت صحیح از مخاطب و نیازهای او و نیز نحوه انتخاب پیام و شیوه انتقال آن به مخاطب اشاره کرد. قرآن کریم، معجزه بزرگ پیامبر اسلام(ص) حاوی نکات ارزشمند و نابی درباره موارد ذکر شده است.

۱-شناخت صحیح از مخاطب و نگاه صحیح به مخاطب

مهم ترین عامل در افزایش میزان تأثیرگذاری رسانه، شناخت مخاطب است. این که رسانه چه درکی از مخاطب دارد در نوع و سبک پیام رسانی آن تأثیرگذار است.

(ویژگی ها و خصوصیات مخاطبان)در قرآن دو نوع نگاه به مخاطب معرفی شده است:

الف) نگاه فرعونی به مخاطب

* در این نوع نگاه پیام با نگاه ارباب رعیتی به مخاطب ارائه می شود. نگاهی که فرعون به مردمش داشت.

فَحَشَرَ فَنَادَی. فَقَالَ أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلَی[۱]

* در این نوع نگاه مردم شنونده اند و چاره ای جز شنیدن ندارند.

* در این نگاه تسلیم انسان در برابر «رسانه» نمادی از تسلیم او در برابر صاحب پیام است.

* این نوع نگاه منافات با برجسته ترین ویژگی انسان یعنی روح انتخابگری و حقیقت جویی او دارد.

* در این نگاه پیام هایی باید به انسان رسانده شود که او را هر چه بیشتر به تسلیم در برابر اراده صاحب قدرت وادارد. فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ کَانُواْ قَوْماً فَاسِقِینَ[۲] «پس فرعون قوم خود را سبک شمرد و آنان او را اطاعت کردند زیرا آنان قومی فاسق بودند.»

ب) نگاه الهی به مخاطب

* در این نگاه انسانیت و کرامت انسان ارج نهاده می شود.

* پیام با نگاه ارباب رعیتی به انسان رسانده نمی شود.

* صاحب پیام خود را مالک سمع و بصر انسان نمی پندارد بلکه آن قدر از حقانیت پیام خود مطمئن است که می داند هر چه این سمع و بصر انسان آزاد تر باشد پیامش گیراتر و شنیدنی تر و دیدنی تر خواهد بود.

* در این نگاه فطرت حق جوی مخاطب زمینه درک و پذیرش پیام است.

* به ویژگی انتخابگری و حقیقت جویی انسان احترام گذاشته می شود.

فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِکَ الَّذِینَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِکَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ[۳]

«پس بندگان مرا بشارت ده. همان کسانی که سخنان را می شنوند و از نیکوترین آنها پیروی می کنند؛ آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده، و آنها خردمندانند.»

*در این نگاه هدف بردگی، بندگی و تسلیم مخاطب نیست بلکه آزادی او از قید و بندهایی است که «جهل» و «ناآگاهی» بر دست و پای او زده است.

* در این نگاه صاحب پیام خود را در کنار مخاطب قرار می دهد نه مسلط بر فکر و اندیشه او.

در این نگاه پیامبران الهی خود را ارباب مردم و حاکم بر فکر و اندیشه آنان نمی دانند بلکه خود را برادر و همراه انسان در مسیر «شدن» و «تعالی» و «تکامل» معرفی می کنند.

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ / إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ / فَاتَّقُوا اللَّـهَ وَأَطِیعُونِ / وَ مَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَی رَبِّ الْعَالَمِینَ / فَاتَّقُوا اللَّـهَ وَأَطِیعُونِ.[۴]

«هنگامی که برادرشان نوح به آنان گفت: «آیا تقوا پیشه نمی کنید!؟ / مسلّماً من برای شما پیامبری امین هستم! / تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید! / من برای این دعوت، هیچ مزدی از شما نمی طلبم؛ اجر من تنها بر پروردگار عالمیان است! / پس، تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!»

یکی از مصادیق کامل این شیوه تخاطب را می توان در ۲ نامه ای که مقام معظم رهبری به جوانان غربی نوشتند مشاهده کرد ایشان با همان الگوی قرآنی در واقع جهان غرب به ویژه جوانان را دعوت به حقیقت و عدالت کرده اند. ایشان در نامه اول می فرمایند من نمی گویم آنچه که من به آن اعتقاد دارم شما بپذیرید بلکه خواست من این است که شما تحقیق کنید و اسلام واقعی را از منابع اصلی خود جستجو کنید نه آنچه که حکام و رسانه های شما القاء می کنند. وظیفه رسانه در این نوع نگاه «ذکر» است. رسانه در این نگاه یعنی «فذکر»فَذَکِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَکِّرٌ. لَّسْتَ عَلَیْهِم بِمُصَیْطِرٍ[۵] «پس تذکّر ده که تو فقط تذکّر دهنده ای. تو سلطه گر بر آنان نیستی که (بر ایمان) مجبورشان کنی.»

۲-شناخت صحیح از «نیازهای» مخاطبان

مهم ترین و ضروری ترین نیاز انسان «آگاهی» است. شیاطین همواره درصدد مسدود کردن راه آگاهی انسان هستند.

حیات جاهلیت قدیم و جاهلیت مدرن در گرو ناآگاهی انسان هاست. وَ قَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَـذَا الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَغْلِبُونَ[۶]

کافران گفتند: «گوش به این قرآن فرا ندهید؛ و به هنگام تلاوت آن جنجال کنید، شاید پیروز شوید!»

جاهلیت کهنه با منع انسان ها و جاهلیت مدرن با یورش اطلاعات به روح و روان انسان ها آنها را از درک حقیقت بازمی دارد. یعنی آنان برای انسداد آگاهی و بصیرت انسان ها، گاهی مانع رسیدن اطلاعات صحیح می شوند (لَا تَسْمَعُوا لِهَـذَا الْقُرْآنِ) و گاهی با تولید حجم زیادی از اطلاعات نامناسب و نامطلوب سعی در مشغول سازی ذهن مردم برای نشنیدن سخن حق می شوند(وَ الْغَوْا فِیهِ)

جاهلیت کهنه درصدد بود تا انسان ها «ندانند» اما جاهلیت مدرن درصدد است که انسان ها «ندانند که نمی دانند» هجوم حجم وسیعی از اطلاعات و گرفتار کردن انسان در چنبره پیام ها امروزه نوعی استعمار رسانه ای را رقم زده است که سرزمین فکر و اندیشه انسان ها ر ا تسخیر کرده است و سرمایه های شناختی آنان را به یغما می برد.

جاهلیت مدرن امروز پیام های شیطانی خود را از زبان سلبریتی ها (هنرمندان، بازیگران و سایر افرادی که به نوعی در جامعه شهرت دارند) می زند و به وسیله آنان پیام های دلخواه خود را به سمع و نظر انسان ها می رساند. پیام هایی که بر محمل احساسات به عمق روح و جان مخاطبان سر ریز می شود و نه تنها قوه ادراک و تعقل آنها را بیدار نمی سازد بلکه به نوعی باعث تحمیق افکار عمومی می شود.

در چنین شرایطی نیاز انسان به آگاهی به صورت مصنوعی پاسخ داده می شود و انسان ها تصور می کنند با این حجم اطلاعات آگاه شده اند در حالی که فوران آتش فشان اطلاعات باعث بی خبری آنها از رخدادها و حوادث مهم و قابل اعتنایی است که در کوران پمپاژ اطلاعات و داده های بیشمار نمی توانند اهمیت خود را نشان دهند. حوادثی که بی خبری از آنها چه بسا حیات انسان و سرنوشت تاریخی او را دچار تغییر کند.

۳-تولید پیام مناسب

رسانه موقعی اهمیت پیدا می کند که حرفی برای گفتن و پیامی برای ابلاغ داشته باشد. رسانه بی پیام فاقد هویت است و هویت رسانه به پیامی است که می خواهد منتقل کند.

بنابراین افزایش میزان تأثیرگذاری رسانه بستگی تام و تمام به پیامی دارد که در صدد القای آن به افکار عمومی است. پیام است که انگیزه ها برای ارائه آن به دیگران را بر می انگیزاند. قرآن کریم از بزرگمردی پیام دار یاد می کند که به دلیل اهمیت سرنوشت ساز یک پیام، خود را از دور دست ها به جامعه گمراه می رساند تا پیام حقی را به گوش آنها برساند.

وَ جَاءَ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَهِ رَجُلٌ یَسْعَی قَالَ یَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِینَ[۷]«و مردی (با ایمان) از دورترین نقطه شهر با شتاب فرا رسید، گفت: «ای قوم من! از فرستادگان (خدا) پیروی کنید» در تفاسیر قرآن کریم در ذیل این آیه ملاحظه می شود