فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی

فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تبیین آرای تربیتی ملا احمد نراقی :

بیان مسئله

تحقق هدف آفرینش انسان تنها در پرتو آموزش و پرورش میسر است؛ به این منظور، خداوند متعال انسان را به نیروی عقل و ابزار معرفت تجهیز کرد و پیامبرانی را با برهانهای روشن و احکام و قوانین متین برانگیخت و رسالت سنگین تعلیم و تربیت انسان را به آنان سپرد. از این رو آموزش و پرورش مهمترین بخش آموزه ها و معارف ادیان آسمانی بویژه اسلام را تشکیل می دهد؛ با وجود این باید اذعان کرد که هنوز، نظام تربیتی اسلام به شکل اصولی، دقیق و متناسب با نیازهای جامعه اسلامی تنظیم، تدوین و مرزهای تعلیم و تربیت اسلامی بخوبی مشخص نشده؛ چنانکه برخی آن را با اخلاق اسلامی و توصیه های اخلاقی یکسان میپندارند. برای تحقق این هدف، آشنایی با مبانی استنباط و اجتهاد در علوم اسلامی و آگاهی از نظریات تربیتی دانشمندان تعلیم و تربیت در اسلام و جهان ضروری است (صالحی و یار احمدی، ۱۳۸۷: ۲۴). در این راستا یکی از دانشمندان مسلمان ملا احمد نراقی معروف به “فاضل نراقی” است که اندیشه های فلسفی و تربیتی قابل ملاحظه ای دارد و پرداختن به نظریه های تربیتی او به این دلیل است که او به عنوان اندیشمند ایرانی و اسلامی، بخشی از تاریخ آموزش و پرورش این کشور را به خود اختصاص داده است که بررسی و تحلیل آرای ایشان میتواند در رسیدن به شیوه های صحیح تعلیم و تربیت مؤثر و سودمند باشد.

ملا احمد فرزند ملا مهدی مشهور به فاضل نراقی در چهاردهم جمادی الاخر ۱۱۸۵ هجری قمری مطابق ۱۱۵۰ هجری شمسی و مطابق ۱۷۷۱ میلادی در عصر کریم خان زند در نراق از روستای تابع کاشان متولد شد (استادی، ۱۳۸۷: ۲۴۳) و تا حدود بیست سالگی دروس مقدمات و صرف و نحو را در کاشان تحصیل کرد؛ سپس فقه، اصول، حکمت، کلام و فلسفه را نزد پدرش محقق نراقی فرا گرفت و دروس منطق، ریاضی، نجوم، علوم معقول و منقول و سایر علوم غریبه را در محضر استادان فن آموخت. با توجه به ذهن سرشار از پویایی و تحرک در یادگیری مسائل بسرعت پله های نردبان ترقی و تکامل را یکی پس از دیگری پیمود (حکیم، ۱۳۸۱: ۱۲). ملا احمد برای تکمیل دروس عالی، راهی حوزه علمیه نجف اشرف شد و از محضر استادانی همانند کاشف الغطا و بحر العلوم و میرزا مهدی شهرستانی و بهبهانی در نجف وکربلا بهره جست و با کسب درجه اجتهاد و اجازه نقل احادیث از استادان خود عازم زادگاه خود شهر کاشان شد (مؤلفی الامیه، ۱۳۷۹)

علامه نراقی بین دانشمندان قرون اخیر از جایگاه خاصی برخوردار است. وی در علوم مختلف اصول فقه، حدیث، رجال، درایه، ریاضیات، نجوم، حکمت، کلام، اخلاق و تربیت، ادبیات و شعر سرامد علمای زمان خود بوده است. هوش سرشار، سهولت فراگیری علوم متعدد، عمق تحقیق و وسعت تتبع و عنایات خاص الهی، او را در تاریخ دانشمندان شیعه به عنوان فقیهی کم نظیر مطرح ساخته است (رسولی، ۱۳۸۱). آثار گرانبهای علمی او در زمینه های گوناگون، نشانه جامعیت علمی او و از ویژگی ممتاز او در پدید آوردن این اثرهای ارزنده، پیروی و متابعت او از پدرش است؛ زیرا با تلاش او تصانیف پدرش (ملا مهدی نراقی) به دنیای علمیمعرفی شد (استادی، ۱۳۸۷: ۲۴۴).

ملا احمد نراقی چهارده کتاب در موضوعات اخلاق و تربیت، عرفان، اصول، فقه، شعر و متفرقات تألیف کرده است. از مهمترین کتابهای او که میتوان آن را در زمینه تعلیم و تربیت مورد توجه قرار داد، کتاب معراج السعاده، تلخیص و ترجمه فارسی کتاب جامع السعادات پدرش ملا مهدی نراقی است؛ هم چنین دو کتاب طاقدیس و دیوان شعر فارسی او که به دیوان صفایی نراقی معروف است، دارای مطالب و اشعار اخلاقی عرفانی است که می توان در تبیین آرای تربیتی وی از آن استفاده کرد (بهشتی و همکاران، ۱۳۸۶).

برخی پژوهش ها در راستای این پژوهش عبارت است از: عاشوری (۱۳۸۱) در پژوهشی با عنوان “نفس و انسان شناسی از دیدگاه فاضل نراقی” اذعان میکند آدمی از دو بعد تن و روان ترکیب یافته است. تن همان جسم متعلق به آدمی، و شناختن آن آسان است ولی نفس با حرکت استکمالی خویش به خشنودی و درک لذت معنوی دست می یابد و معرفت نفس را مقدمه خداشناسی و خودسازی و تهذیب نفس میداند. جلالی (۱۳۸۱) در پژوهشی با عنوان “معراج السعاده در آیینه تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت” اذعان میکندکه معراج السعاده از نظر تاریخی و تفکر فلسفی زمان خود، جایگاهی ویژه و نقشی عملی در ساختار و عملکرد اخلاق فردی و اجتماعی داشته است. این اثر به نوعی دارای وزنه دلچسب از نظر فلسفی، اخلاقی و تربیتی است که با عرضه مجموعه و دیدگاه شناختی و دستورالعمل تربیتی تلاش در شناساندن انسان به عنوان موجودی متشکل و هدفمند دارد و سعی میکند با شناخت عناصر این مجموعه متشکل، رابطه این عناصر را ضمن عرضه تأثیر سلسله مراتبی بر یکدیگر بر مخاطبان خود باز شناسد. جمالی (۱۳۸۸) در پژوهشی با عنوان “تحلیل وآرای تربیتی ملا احمد نراقی و مقایسه آن با دیدگاه جان دیویی ” اذعان میکند که دیدگاه نراقی در مقایسه با دیویی تفاوتها و شباهتهایی را دارد. مبنای اختلاف نظر این دو اندیشمند در نگاه ایشان به انسان به عنوان موضوع تربیت است. نراقی انسان را موجودی مرکب از روح و جسم ولی دیویی آن را مادی محض میداند. با وجود این پژوهشها در راستای موضوع، همچنان بسیاری از ابعاد علمی و دیدگاه های تربیتی ایشان پنهان مانده، و آنگونه که شایسته این دانشمند مسلمان است به آرای تربیتی ایشان پرداخته نشده است؛ لذا در این زمینه سعی میشود دریچه ای بر پژوهشگران تعلیم و تربیت گشوده، و پژوهشی نسبتا جامع در این راستا تدوین شود.

روش پژوهش

با توجه به ماهیت وکیفیت این پژوهش، روش پژوهش، توصیفی تحلیلی (تحلیل اسنادی) است. در این پژوهش سعی شده است از منابع دست اول (معراج السعاده و مثنوی طاقدیس) و منابع دست دوم شامل (کتابهای معتبر، پژوهشهای مرتبط با موضوع تحقیق، نشریات و سایتهای اینترنتی) استفاده شود و ابزار پژوهش نیز شامل فرمهای فیش برداری است و داده ها نیز با استفاده از شیوه های تحلیل کیفی، جمع آوری، طبقه بندی و تحلیل شده است.

یافته های پژوهش

اهداف تعلیم و تربیت

با توجه به حقیقت انسان این پرسش مطرح است که انسان به کدام سمت باید برود تا تربیتی متناسب با حقیقتش برای او به دست آید و اهداف تربیت انسان چگونه اهدافی باید باشد؟ چون اصولا حیثیت عقلانی انسان اقتضا میکند که پیش از پرداختن به هر کاری، هدف آن کار را به دقت و به روشنی هر چه تمامتر معلوم دارد تا بتواند با توجه به هدف یا هدفهای رقم خورده، روشها و ابزار و عوامل مؤثر در رسیدن به آن هدف را فراهم کند. تعیین اهداف تربیت و حفظ اهداف در مسیر تربیت از اساسی ترین مسائل هر نظام تربیتی است؛ زیرا همه ساختار نظام تربیتی با توجه به اهداف آن شکل می گیرد و سامان می یابد و فراموشی هدف موجب فراموشی راه تربیت می شود و می باید پیوستگی ساختار تربیت با اهداف آن پیوسته لحاظ شود و هیچ خللی در این پیوستگی راه نیابد. در نظام تربیتی اسلام غایتی برای تربیت آدمی مطرح است و در جهت سیر بسوی آن اهداف کلی و برای تحقق اهداف کلی، اهداف جزئی (واسطه ای) سامان یافته است که در این بخش از نظر ملا احمد نراقی، مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.

۱- سعادت انسان (هدف غایی)

در تعلیم و تربیت اسلامی، انسان به جای اینکه وسیله باشد، هدف است (تربیت انسان)؛ در این بعد، فاضل نراقی برای تعلیم و تربیت، سلسله اهداف طولی قائل است و بالاترین و نهایی ترین آنها را رسیدن به خیر و سعادت مطلق میداند. “باعث تعلم محض، تقرب به خدا و رسیدن به سعادات بی منتها و ترقی از مرتبه بهیمیت و دخول در عالم انسانیت باشد و مقصود او مراء و جدال یا رسیدن به منصب مال یا مفاخرات و تفوق بر امثال و اقران نباشد” (نراقی، ۱۳۸۸: ۱۰۲). ایشان غایت تربیت و غرض از تحصیل و تدریس را قرب به خدا، هدایت و رسیدن به سعادت می داند: “معلم در تعلیم و تربیت قصد تقرب به خدا را داشته باشد و غرض او از درس گفتن جاه، ریاست و بزرگی و شهرت و مقصودش مجمع آرایی و منظورش خود نمایی نباشد یا طمع وظیفه سلطان یا مال دیگران او را به تعلیم نداشته باشد، بلکه منظور او به غیر ارشاد و احیای دلهای مرده و رسیدن به ثوابهای پروردگار چیزی نباشد” (نراقی، ۱۳۸۸: ۱۸۰).

به تعبیر نراقی سعادت حقیقی این است که انسان از نظر اخلاق فاضله و ملکات راسخ و اعمال و رفتارش به مقامی از معنویت وکمال برسد که هیچ عاملی نتواند ظاهر یا باطنش را تغییر دهد؛ در این راستا با توجه به نقش اهداف در جهتگیری و راهبرد برنامه های تربیتی، فاضل نراقی قرب الهی و سعادت را به عنوان هدف نهایی معرفی میکند (احمدآبادی آرانی و فرمهینی فراهانی، ۱۳۹۱).

۲- کسب معرفتهای اخلاقی (اهداف واسطه ای)

نراقی برای دستیابی به هدف غایی، سلسله اهداف دیگری را نیز مطرح میکند که در حقیقت راه هایی برای تحصیل سعادت به شمار میآید. از نظر او در وجود انسان برخی ارزشهای اخلاقی نهفته است؛ یعنی به ارزشهای اخلاقی گرایش دارد؛ بنابراین انسان موجودی اخلاقی است. این اهداف از دیدگاه او همان پرورش و اصلاح تمام صفات و قوای انسانی است که در دو بعد علمی معرفتی و عملی رفتاری ظهور میکند.

تربیت اخلاقی، که با تعابیری چون تزکیه، تهذیب نفس، حکمت دینی در متون اسلامیاز آن یاد شده است، یکی از برجسته ترین جلوه های نظام تربیتی نراقی است که خود برگرفته از قرآن کریم است. او در این باره بخوبی بر این نکته تأکید دارد: ” کسانی که عمر خود را صرف تحصیل علم از طریق مجادلات کلامی و استدلالات فکری نموده اند و از تزکیه نفس از صفات ذمیمه غافل مانده اند بلکه دلهای ایشان متعلق به قاذورات دنیای دنیه و نفوس ایشان منقاد قوه غضبیه و شهویه است از حقیقت علم، بی خبر و سعی ایشان بی ثمر است و آنچه را تحصیل کرده اند و علم پندارند بر خلاف واقع است؛ زیرا که علم حقیقی را بهجت و سرور و صفا و نوری است و دلی را که نور علم واقعی در آن داخل شد، مستغرق لجه عظمت خداوند جلیل و محو مشاهده جمال جمیل میشود و التفات به غیر او نمیکند و نه همین است که صفات خبیثه و اخلاق رذیله، مانع از طلوع انوار علوم حقیقیه از مطلع فیوضات الهیه باشد و بس؛ بلکه بدون تزکیه نفس و تصفیه قلب، عبادات ظاهری را اثری و طاعات بدنی را ثمری نیست و چه فایده مترتب میشود بر آراستن ظاهر وکاستن باطن (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۰). از دیدگاه نراقی دستیابی به کمال سعادت یا سعادت مطلق در پرتو اصلاح دائمیتمام صفات و قوا میسر است؛ یعنی تمام صفات و رفتار نیکو و شایسته شود به گونه ای که حوادث و موقعیتهای گوناگون هم نتواند آنها را از بین ببرد. او در نظریات خود از “اخلاق ” به عنوان طب روحانی تعبیر میکند و برای زمینه ها و عواملی که در تربیت اخلاقی مؤثر است، اهمیت بسیار قائل شده است و روشهای عملی و اخلاقی را برای رسیدن به سعادت وکمال نهایی عرضه میکند. “علم اخلاق شبیه به علم طب است بلکه طب حقیقی است؛ پس علم اخلاق نیز منقسم به دو قسمت میشود: یکی در کسب فضایل و دیگری در دفع رذایل و به جهت مشابهت این علم، این علم را طب روحانی گویند” (نراقی، ۱۳۸۸: ۵۶).

به نظر نراقی از مهمترین اهداف تربیت، تهذیب نفس از رذایل اخلاقی و اجتماعی که از هر چیزی ضروری تر و لازمتر است. “چون که شناختی که حیات ابد و سعادت سرمد از برای انسان موقوف است به دفع اخلاق ذمیمه و اوصاف رذیله وکسب ملکات ملکیه و صفات قدسیه و این میسر نمیشود مگر به شناختن رذائل صفات و فضائل ملکات و تمیز نیک و بد آنها از یکدیگر و دانستن معالجاتی که در علم اخلاق از برای تهذیب نفس معلوم میشود که شرف این علم از سایر علوم برتر و ثمر و فایده اش بیشتر است (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۳).

او در این زمینه اشاره میکند که حیات حقیقی انسان بر تهذیب اخلاق متوقف است که با روشهای درمانی پیش بینی شده هر فردی قابل تزکیه است. “از آنچه مذکور دانسته شد که فایده علم اخلاق، پاک ساختن نفس است از صفات رذیله و آراستن آن به ملکات جمیله که از آن به تهذیب اخلاق تعبیر میشود و ثمره تهذیب اخلاق، رسیدن به خیر و سعادت ابدیه است و باید دانست که سعادت مطلق حاصل نمیشود مگر اینکه صفحه نفس در جمیع اوقات از همه اخلاق ذمیمه معرا و به تمام اوصاف حسنه محلی باشد” (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۴). با عنایت به این مسائل میتوان به برخی از مهمترین اهداف اخلاقی تعلیم و تربیت از نظر او اشاره کرد: الف) شناخت نفس و توجه به کرامت آن ب) تهذیب نفس از رذایل وعادتهای ناپسند ج) تزکیه نفس و آراستن آن به فضایل اخلاقی.

۳- پرورش عقل ورزی و تفکر (اهداف واسطه ای)

یکی از روشهای رشد جنبه شناختی انسان، تفکر است. همانطور که نراقی یاد آور شده قرآن کریم بر تدبر و تفکر و عبرت آمیزی تأکید کرده و اهل تفکر و تدبر را ستوده وآنها را خردمند خوانده و درباره اهمیت این مقوله معتقد است: افکار و اندیشه ها از اموری است که در تعلیم و تربیت، نقش بسیار مؤثری دارد. افکار و اندیشه هایی که به موضوعات مطلوب و واقعی مربوط است و سیر منطقی را طی میکند و نتایج ذی قیمتی را به بار میآورد و فرد را به صحت راهی که میپیماید، مطمئن میسازد. اما بعضی از افکار و تصورات به امور بی ارزش مربوط است و فرد را به انحراف و فساد میکشاند و تصورات و آرزوهای دست نیافتنی که زندگی فرد را مختل می کند، همه اندیشه های منفی است که مانع تعلیم و تربیت صحیح می شود. نراقی بسیاری از رفتارهای نابهنجار و غیر اخلاقی را ناشی از عدم بینش صحیح در مسائل تربیتی میداند و اذعان میکند که با دادن بینش و شناخت درست میتوان متربی را تربیت، و اخلاق وی را اصلاح کرد و از وقوع مشکلات روانی، رفتارهای زشت و سرنوشت ناخواسته جلوگیری کرد (بهشتی و همکاران، ۱۳۸۶).

عقلانیت و تفکر، که آثار و نظریات اخلاقی و تربیتی نراقی را در برگرفته حاکی از سیر تربیت ایشان بر این هدف مهم تربیتی است. او در بیان فواید عقل گرایی به حدیث مشهور”العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان” (مجلسی، ۱۴۰۳، ج۳۳: ۱۷۰) استناد میکند و به بیان فواید بهره مندی از عقل در دستیابی به اهداف والای انسانی و به عنوان یکی از ابزار تمیز، تشخیص و راهیابی به حقیقت عالم و شناخت حقایق موجود در جهان آفرینش میپردازد. ایشان در مثنوی طاقدیس به اهمیت علم و ادراک آدمی اشاره میکند و میفرماید:

علم چه بود فهم راه نیک و بد

عقل چه بود اختیار نفس خود

(نراقی، ۱۳۶۲: ۱۴)

نراقی عقل را وسیله ای برای عبادت آگاهانه میداند و در کتاب شریف معراج السعاده این چنین اشاره میکند: “از آنجا که جامع همه عوالم و محل جمیع آثار، انسان است که از میان جمیع مخلوقات، مخصوص شده است به قوای متخالفه و صفات متقابله و از این جهت است که مظهریت اسمای متقابله الهیه به او اختصاص دارد و مرتبه قابلیت خلافت ربانیه به او تعلق گرفته و عمارت عالم صورت و معنی در خور اوست و خلعت سلطنت اقلیم غیب و شهود برازنده قامت او، اگر چه مخصوصند به رتبه روحانیت ولی مبتهج و مسرورند به لذات عقلیه و انوار علمیه ” (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۹). در حقیقت نراقی تقویت قوه عقلانی را در تحصیل سعادت وکمال حقیقی مؤثر میداند و با اذعان به عقل ورزی و تفکرمحوری در زندگی انسان با زبان نظم میفرماید:

هر که را عقل و خرد انباز شد

بر رخش درهای شادی باز شد

هر که را در خرد اینها داده اند

هر چه او را داد باید داده اند

(نراقی، ۱۳۶۲: ۱۴)

بنابراین آنچه در تشریح جایگاه نظریه فلسفی و تربیتی او، آن را از موقعیت ممتازی برخوردار میسازد، توجه به عنصر شناخت و تکیه و اعتماد به عقل و استدلال است که آن را مقدمه مباحث تربیتی خود قرار میدهد.

اصول تعلیم وتربیت

در مورد اصول تعلیم و تربیت باید اذعان کرد که از دید معنا شناختی، فهم معنا و مفهوم تربیت بر دیگر بحثهای آن مقدم است؛ اما از لحاظ فلسفی و زیر ساخت اندیشه های تربیتی، چنین مینماید که هیچ بحثی به پای اصول نمی رسد. تأثیر و حضور اصول در تعلیم و تربیت، حتی از مبانی هم ملموستر است و بدون فهم و دریافت درست اصول در تربیت نمی توان ره به جایی برد (رفیعی، ۱۳۸۱: ۱۲۹). اهمیت اصول تعلیم و تربیت تا بدانجاست که برخی تربیت پژوهان، آموزش و پرورش را علم به اصول دانسته اند (هوشیار، ۱۳۴۷)؛ در این راستا مهمترین اصول تعلیم و تربیت از دیدگاه نراقی به این شرح است:

۱- اصل کرامت ذاتی انسان

این اصل به جهان بینی الهی و رویکرد عرفانی فاضل نراقی در انسان شناسی مسبوق است.

انسان در نگاه او پدیده ای است که در نهایت اتقان و حسن آفریده شده است. در این نگرش انسان، تنها آمیزه ای از عناصر اعتدال یافته نیست وگرچه کالبد، نمود عینی وجود اوست، حقیقتش روح اوست و آنچه به برتری انسان بر دیگر آفریدگان انجامیده، روح الهی اوست و خداوند خود انسان را به همین اعتبار شریف وکریم خوانده است. نراقی با توجه به این رویکرد در کتاب شریف مثنوی طاقدیس اشاره دارد:

جان علوی پر زند بر هم همی

تا مگر پرد به بالاتر همی

سوی بالا بیند وگردن کشد

بال و پر افشاند و بر خود تپد

(نراقی، ۱۳۶۲: ۷۷)

از نظر ایشان در اسلام شرافت وکرامت از حیثیات ذاتی انسان و از حقوق طبیعی اوست که چون حق حیات در همه حال با اوست و نباید از وی سلب شود؛ این اصل ناشی از انسان بودن آدمی است و ویژه کسی نیست. او در این باره می فرماید: ” و از اینجا روشن می شود که جامع همه عوالم و محل جمیع آثار، انسان است که از میان جمیع مخلوقات، مخصوص شده، و از این جهت است که مظهریت اسمای متقابله الهیه به او اختصاص دارد و مرتبه قابلیت خلافت ربانیه به او تعلق گرفته و عمارت عالم صورت و معنی در خور اوست و خلعت سلطنت اقلیم غیب و شهود برازنده قامت او (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۹). اهمیت این اصل در تعلیم و تربیت اسلامی این است که میتوان آن را زیر ساختی ترین اصل در آموزش و پرورش اسلامی دانست که خود سرچشمه بسیاری از دیگر اصول است. باور عمیق نراقی به اصل کرامت ذاتی انسان است که او را واداشته است گوهر کودک را پاک و نفیس بداند که به فطرت توحیدی زاده شده وکرامت اساس تربیت از نگاه اوست و بر این اساس است که احترام به حقوق افراد و رعایت جنبه های گوناگون حقوق انسانی را مطرح میکند.

۲- اصل تقدم تزکیه بر تعلیم

یکی از ریشه های اصلی بحران آموزشی در جهان کنونی، که دوره انفجار اطلاعات و روزگار آموزش و پرورش علمی است، ذبح اخلاق به پای علم از عصر نوزایی اروپا تا کنون است؛ فاجعه ای که امروز بیش از هر روزگاری خود را نموده، و ارکان تمدن را در سیاست، خانواده، فرهنگ و ارزشهای اخلاقی و… آموزش و پرورش متزلزل ساخته است. درست است که نراقی علم را میستاید و برای عالمان رسالتی پیامبرگونه می شناسد؛ اما اخلاق در نظر او ارج و مرتبتی فراتر از دانش دارد و به اعتبار اخلاق است که عالمان را رسالتی است. تربیت اخلاقی که با تعابیری چون تزکیه، تهذیب نفس، حکمت دینی در متون اسلامی از آن یاد شده، یکی از برجسته ترین جلوه های نظام تربیتی نراقی است و در این باره بروشنی بر این نکته تأکید دارد: “علم حقیقی را بهجت و سرور و صفا و نوری است و دلی را که نور علم واقعی در آن داخل شد، مستغرق لجه عظمت خداوند جلیل و محو مشاهده جمال جمیل می شود و التفات به غیر او نمی کند و نه همین است که صفات خبیثه و اخلاق رذیله، مانع از طلوع انوار علوم حقیقیه از مطلع فیوضات الهیه باشد و بس؛ بلکه بدون تزکیه نفس وتصفیه قلب، عبادات ظاهریه را اثری و طاعات بدنیه را ثمری نیست و چه فایده مترتب میشود بر آراستن ظاهر وکاستن باطن (نراقی، ۱۳۸۸: ۳۰). ایشان نه تنها بر لزوم تزکیه بر تعلیم باور دارد بلکه اصولا حصول علم حقیقی را جز از تزکیه نفس محال می داند.

۳- اصل تفرد

آفرینش آدمی، چنان است که هرکس را میتوان نسخه ای منحصر به فرد دانست. اصل تفرد و شایسته گزینی از مهمترین اصول تربیتی شناخته شده در روزگار ماست که مربیان بزرگ دو، سه قرن اخیر بر آن پای فشرده اند و اکنون به ظاهر در سراسر جهان بدان عمل میشود. در این راستا نراقی معتقد است: “… و بعد از آنکه ادب را به فرزند آموختی، ملاحظه کن که قابلیت و استعداد کدام علم و صنعت را دارد. سپس او را به آموختن آن بدار و نگذارکه مشغول امری شود که استعداد ندارد تا عمر او ضایع نگردد” (نراقی، ۱۳۸۸: ۱۸۵). با توجه به اینکه استعداد و تواناییهای افراد یکسان نیست و هر کسی را برای کاری ساخته اند، ملا احمد نراقی در بیان راه های تربیت از راه ارزیابی استعداد و سنجش علاقه نوجوانان به این نکته تأکید میکند و مجبور کردن آنان را به کاری که بدان علاقه ندارند و برای آن شایسته نیستند، تباهی عمر می داند. در این باب علامه نراقی از ناهمسانی آدمیان در استعدادها و نهاده های سرشتی میگوید: هر کسی را ویژگیهایی است که در دیگران نیست و هر کس در جای خود ارزشمند است و خداوند کسی را به گزاف نیافریده است. انسان گذشته از ارزش نوعی، ارزش فردی هم دارد و به راستی ارزش فردی هر کس ملاک آدمیت اوست. ه