فایل پاورپوینت کامل تحلیل انقلاب اسلامی ایران در چارچوب حکمت متعالیه، با تأکید بر نظریات امام(ره) ـ قسمت دوم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحلیل انقلاب اسلامی ایران در چارچوب حکمت متعالیه، با تأکید بر نظریات امام(ره) ـ قسمت دوم :

اسلام، احکام اخلاقی اش هم سیاسی است. همین حکمی که در قرآن هست که مؤمنین برادر هستند، این یک حکم اخلاقی است، یک حکم اجتماعی است، یک حکم سیاسی است( امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۳: ۱۳۱).

سپس حضرت امام خمینی، بر اساس همین دیدگاه، فلسفه سیاسی اسلام، جایگاه رهبر، مسائل ایران و جهان اسلام را تحلیل می کند. وی می فرماید در اسلام «رهبری» مطرح نیست. «برادری» مطرح است. سیره بزرگان اسلام هم همین بوده است (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۱: ۳۵۲) و به این ترتیب امام خمینی فلسفه سیاسی اسلام را برمبنای برادری استوار می کند. وی درباره جایگاه و نقش رهبر هم صراحتاً می فرماید برای من برادری مطرح است نه رهبری، چرا که خدای تبارک و تعالی در قرآن کریم ما را برادر خوانده است (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۱: ۳۵۲) و به این ترتیب نقش رهبر را تبیین می کند. ایشان بعد از پیروزی انقلاب در یک سخنرانی می فرماید من دوست ندارم از کلماتی چون فرماندار، سلطان و سلطان السلاطین ـ و این آخری را ـ حتی برای حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف استفاده کنم و پیشنهاد می دهند که به جای واژه فرماندار اسم بهتر و قشنگ تری انتخاب شود. شاید اسمی که مبتنی بر فلسفه سیاسی اسلام و حکایت گر برادری باشد نه سلطه گری. عبارت امام خمینی چنین است:

فرماندار خودش را فرماندار حساب نکند. من دلم نمی خواهد اصلًا این اسم را ببرم؛ چنانچه «سلطان» هم دلم نمی خواهد اسم ببرم. این اسم را هم اگر آقایان خودشان بنشینند با هم یک اسم بهتری، قشنگی، انتخاب کنند.

من دیگر به این کار ندارم، من دوست ندارم این را، چنانچه سلطنت مثلًا سلطان. من گاهی خیلی ناراحت می شوم از اینکه مثلاً امام عصر- سلام اللَّه علیه- را می گویند «سلطان السلاطین». خلیفه اللَّه است. در هر صورت، عمده عمل است، حالا اسمائش خیلی مهم نیست، و لو اینکه بهتر این است که تغییر بکند(امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۹: ۱۲۲)

امام خمینی راجع به پیروزی انقلاب اسلامی هم با نگاه مبتنی بر برادری می فرماید این آیه یک حکم اخلاقی است که البته در آن حکم اجتماعی هم مطرح شده و علاوه بر این جهات سیاسی نیز دارد. یکی از جهات سیاسی آن این است که همان طور که ملاحظه کردید وقتی ملت ایران با هم متحد شدند و برادروار با هم و در کنار هم بودند و به برادری اسلامی خود توجه داشتند، قدرت های بزرگ نتوانستند در مقابل آنها مقاومت کنند (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۳: ۱۳۲).

امام با توجه به همین آیه این بار با نگاهی آسیب شناسانه به مسائل ایران هم می فرماید دشمنان و باقی مانده های فاسدشان که در کشور حضور دارند به دنبال این هستند که «اخوت ایمانی» که الآن در شما هست را به هم بزنند که البته نمی توانند (همان)

امام خمینی راه حل مشکلات جهان اسلام را هم عمل به همین آیه می داند. و می فرماید: ما باید بیدار باشیم و بدانیم که این حکم الهی یک حکم سیاسی است که اگر ملت های مسلم، که تقریباً یک میلیارد جمعیت هستند، با هم برادر باشند و برادرانه و با نظر محبت و دوستانه(امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۳: ۱۳۱) با هم رفتار کنند، هیچ یک از ابرقدرت ها نمی تواند به آنها تجاوز کند(امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۱۳: ۱۳۴).

بدین ترتیب روشن شد که از نظر امام و به تصریح ایشان، احکام اخلاقی اسلام هم سیاسی است و بر همین اساس ما می توانیم بگوییم که کتب اخلاقی امام هم سیاسی هستند و چون سیاسی بودند از طرف ساواک تعطیل شدند. از طرف دیگر این اشکال و یا سؤال که امام خمینی در کتاب اخلاقی چهل حدیث از حرکت جوهری تکوینی و ارادی سخن گفته است و لذا این فرمایش مربوط به اخلاق است ـ آن هم اخلاق فردی و موعظه و نصیحت ـ نه حوزه انقلاب و سیاست و اجتماع، درست نیست و جای و وجهی ندارد.

نکته دوم: نکته دوم این است که حضرت امام در اینجا طبق یک مبنای انسان شناسانه که فلسفی است سخن گفته اند، لذا نمی توان مبانی انسان شناسانه یک متفکر را به یک دانش خاص محدود کرد. حضرت امام خمینی تحت تأثیر همین مبانی، انسان شناسی دقیقشان را پی ریزی می کنند و اگر چه انسان شناسی ایشان رنگ و بوی انسان شناسی صدرالمتألهین را می دهد، اما تبویب و تقسیم بندی و معماری صورت این مواد به خامه خودشان صورت گرفته و ابتکار و نوآوری ایشان است و روشن است که انسان شناسی یک اندیشمند در تمامی تفکرات سیاسی، اخلاقی، فلسفی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی او تأثیر مستقیم دارد که در ادامه به آن اشاره ای خواهیم داشت.

نکته سومی که به ذهن می رسد این است که شاید تعبیر «حرکات طبیعیه جوهریه و فعلیه اختیاریه» که امام اینجا فرموده ا ند از سهو قلم باشد، نه اینکه ایشان با تأثیر از حکمت متعالیه این تعابیر را بیان کرده باشند. گر چه این احتمال بسیار ضعیف است، اما کنکاش در آثار امام خمینی پاسخی وجیه به دست می دهد.

امام خمینی در جلد سوم تقریرات فلسفه که قبلاً گفتیم این کتاب به تأیید ایشان رسیده است، به طور تفصیلی از حرکت جوهری و اختیاری بحث کرده اند. ایشان می فرماید:

ما در اصل حرکت جوهریه ـ که همان بیرون رفتن قهری از دار طبیعت و سفر من النقص الی الکمال و سفر من المادیه الی التجرد می باشد ـ با اولیای الهی و انسا ن های کامل شریک هستیم و همه در یک کاروان قرار داریم (اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۴۰۰)، ولی آن انسان های کامل کسانی هستند که با کسب اختیاری، آنچه که لازم بوده با خود برداشتند و از این عالم خارج شدند، گرچه در اصل حرکت جوهریه با دیگران همسان بوده و با دیگران فرقی نداشتند(اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۳۹۸).

ایشان برای تبیین بهتر مطلب می فرماید:

من و آن گیاه و حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم، حرکت جوهریه داریم و حرکت جوهریه برای ما قهری است، منتها حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم در این راه و سیر کمالی به خاطر اکتساب اختیاری به مقامی رسید که برای احدی رسیدن به آن مقام ممکن نیست(اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۳۹۸).

امام یک مثال هم برای همین مطلب ذکر می کند که حرکت جوهری ارادی و قهری در آن کاملاً نمایان است.

مَثل ما و اولیای االهی مَثل کسانی است که در یک ماشین نشسته و در حرکت هستند. بعضی ها سرگرم خوردن و خوابیدن و حرف زدن هستند، عده ای هم در تلاش و تکاپو و عکس برداری و نقشه برداری؛ هنگامی که سیر این افراد به پایان می رسد، هر کدام استفاده ویژه ای از این مسافرت نموده اند، و با اینکه همه در حرکت بوده اند، ولی نحوه و کیفیت استفاده شان متفاوت است. اولیای الهی کسانی هستند که با ختیار به سوی خوبی ها و دیگران کسانی هستند که با اختیار به سوی بدی ها رفته اند(اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۴۰۰).

خلاصه اینکه حضرت امام معتقدند:

رفتن به عالم تجرد، قهری است، منتها در این مسافرت غیر اختیاری، ممکن است کسی بالاختیار سود یا ضرر کند. این است که یا شیطان مجرد و یا انسان مجرد می شود و آیه شریفه إنَّا هَدَینَاهُ السَّبِیلَ إمَّا شَاکراً وَ إمَّا کفُوراً (انسان: ۳) یعنی ما به راه قهری تجردی به حرکت جوهریه هدایتشان کردیم، یا کفوراً و شیطاناً می آیند و یا انساناً و شکوراً و مؤمناً راه را طی می کنند(اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۷۲).

با توجه به آنچه آمد می توان گفت امام به هر دو حرکت جوهری ارادی و طبیعی، آگاهانه توجه داشته است نه اینکه مطلبی که گفته اند از روی سهو قلم باشد. حال که پذیرفتیم که امام از حرکت جوهری ارادی و طبیعی سخن گفته، چه فایده ای دارد؟

حرکت جوهری ارادی و طبیعی انسان که امام خمینی آن را مطرح می‎ کند مبتنی بر حکمت متعالیه است و تأثیر شگرف خود را در انسان شناسی ایشان نشان می دهد.

صدرالمتألهین شیرازی به عنوان جمع بندی مباحث انسان شناسی خویش می گوید:

فالنفس الإنسانیه إذا خرجت من القوه إلی الفعل إما فی السعاده العقلیه الملکیه أو فی الشقاوه الشیطانیه أو السبعیه أو البهیمیه؛ نفس انسانی هنگاهی که آرام آرام ـ با حرکت جوهری ارادی و غیر ارادی ـ از قوه به فعلیت رسید، یا در سعادت عقلانی فرشته خویی است و یا در شقاوت شیطان صفتی و درنده خویی و حیوان صفتی است (صدرالمتألهین شیرازی ج ۸: ۱۰۷ ).

به این ترتیب صدرالمتألهین از چهار قسم انسان فرشته خو، شیطان صفت، خشونت محور و شهو ت محور سخن گفته است.

امام با تکیه بر همین مبانی، به شکل کامل تری می فرماید: انسان دارای چهار قوه می باشد: قوه شهویه؛ که مبدأ شهوات و جلبِ منافع و لذّات در خوردنی ها، نوشیدنی ها و ازدواج است (امام خمینی۱۳۷۷: ۱۴۹) و قوّه غضبیه ـ که برای دفع ضررها و دفع موانع تکامل می باشد و قوّه واهمه؛ که مبدأ دروغ و مکر و حیله و نیرنگ است (همان: ۲۱) و قوه عاقله؛ که برحسب فطرت، مایل به خیرات و کمالات است. (همان: ۳۶۹).

با توجه به اینکه که کدام یک از قوا، بر بدن انسان سلطه داشته باشد، حضرت امام هشت مدل انسان را ترسیم می کند. این هشت مدل عبارتند از:

۱.انسان عقلانیت محور

۲.انسان شهوت محور

۳.انسان خشونت محور

۴.انسان شیطنت محور

۵.انسان شهوت محور و خشونت محور

۶.انسان شهوت محور و شیطنت محور

۷.انسان خشونت محور و شیطنت محور

۸.انسان خشونت محور، شهوت محور و شیطنت محور

حضرت امام «گاو»، «خر» و امثال آن، «پلنگ»، «گرگ» و امثال آن، «صورت یکی از شیاطین»، «گاو پلنگ»، «گاوشیطان»، «پلنگ شیطان» و «گاوشیطان پلنگ» را به عنوان مثال، به ترتیب از شماره ۲ تا ۸ ذکر می کند (همان: ص۱۵۰؛ اردبیلی ۱۳۸۱ ج ۳: ۶۰۷).

از نظر حضرت امام تفاوت انسان با حیوان این است که امیال سایر حیوانات محدود است و از انسان نامحدود. امام خمینی می فرماید:

حیوانات حدود شعاع فعالیتشان خیلی محدود است و حدود تجاوز و تعدیشان هم محدود است؛ یکی طعمه ای گیر می آورد و می خورد و دیگر ذخیره نمی کند، الّا بعضیشان، و همان وقتی که سیر شد می رود سراغ کارش می خوابد. انسان، یعنی این حیوانی که حالا نرسیده به حد انسانیت، این حیوان، این قسم از حیوان که ما اسمش را «انسان» می گذاریم برای اینکه بعدها ممکن است انسان بشود، این هیچ حدی ندارد. نه در شهوت حد دارد و نه در آمال و آرزوهایی که باید باشد، حد دارد. (امام خمینی ۱۳۸۵ ج ۸: ۵۱۵).

آن چیزی هم که باعث می شود انسان، فرشته و بالاتر از فرشته شود و یا حیوان و بدتر از حیوان «تعلیم و تربیت» است؛ اگر انسان توأمان، تربیت و تعلیم نداشته باشد در حدّ حیوانیت باقی می ماند و در صورتی که تربیت و تعلیم نباشد انسان از سایر حیوانات، بدتر است (همان: ۵۱۴.).

به این ترتیب علت این مطلب که چرا ایشان به نگارش