فایل پاورپوینت کامل تهران و مدیریت بحران زلزله

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تهران و مدیریت بحران زلزله :

اشاره:

دکتر مازیار حسینی رئیس ستاد بحران استان تهران در سخنرانی تحت عنوان “فایل پاورپوینت کامل تهران و مدیریت بحران زلزله” که در دانشگاه امام صادق علیه السلام ایراد شده، به مباحث زیر پرداخته است:

زلزله چیست، وضعیت کشور ما و به ویژه تهران در قبال زلزله چگونه است، اقداماتی که دستگاههای اجرایی و دولت باید قبل و بعد از بحران انجام دهند و تجارب سایر کشورها پرداخته که مشروح سخنرانی ایشان را در ذیل می خوانیم.

با عرض سلام خدمت دوستان عزیز و ابراز خوشحالی از حضور در جمع شما. از آنجا که نمی دانستم مخاطبین در این جمع چگونه افرادی هستند و دارای چه تخصص هایی می باشند، فراهم کردن مطالب مناسب برای این سخنرانی کمی مشکل بوده ولیکن نگاهی کلی و مختصر به همه نکات مدیریت بحران زلزله به ویژه از جنبه آموزشی و مدیریتی خواهیم انداخت. و سپس با توجه به سؤالات شما در پایان سخنرانی، فرصتی خواهد بود تا نگاهی تخصصی تر به موضوعات مورد علاقه شما بیاندازیم.

این زمینی که ما بر روی آن زندگی می کنیم چیست؟ ما روی پوسته زمین که لایه خارجی زمین است زندگی می کنیم که قطر این پوسته بین ۵ تا ۲۵۰ کیلومتر بیشتر نیست در صورتی که شعاع زمین به طور متوسط ۶۳۷۰ کیلومتر است ما زیر پوسته یک گوشته ای داریم به ضخامت ۲۹۰۰ کیلومتر که پوسته زمین مانند صفحاتی به صورت زورقی شناور روی این گوشته قرار دارد. حال ببینیم چرا زلزله بوجود می آید؛ در داخل گوشته تناقضی وجود دارد بنام فشار و حرارت. در سطح گوشته، دما نسبت به داخل پایین تر است و گوشته زمین مواد مذابی با چگالی بسیار زیاد دارد. این مواد وقتی به سطح می آید حرارت را از دست می دهند و موادی که در سطح هستند به پایین می روند و حرارت آنها اضافه می شود. این جریان همرفت (canfiction)، باعث می شود که این صفحات شناور (پوسته زمین)، روی این اقیانوس مذاب در حال حرکت باشند.

نقشه کره زمین به ما نشان می دهد که روزی هم این قاره ها در جایی به نام قطب جنوب به هم پیوسته بودند این همان داستان اشتقاق قاره هاست و زمین شناسان علت وجود شباهت ها در بعضی از قاره ها را همین مطلب عنوان می کنند و پیدا کردن پلاتین در قاره آمریکا و آفریقا آنها را به نظریه اشتقاق قاره ها رساند. در حال حاظر زمین برروی ۶ صفحه اصلی در حال حرکت است و این حرکت از پایین به سمت بالاست و صفحه ایران نیز تحت تاثیر صفحه افریقای غربی و صفحه اوراسیا قرار دارد. سرعت حرکت صفحه ها با یکدیگر یکسان نیست و در نتیجه این صفحات در محل هایی با یکدیگر تصادم می کنند. در محل تصادم، انرژی جمع می شود و وقتی که توانست مانع را از سر راه خود بردارد انرژی ناگهانی آزاد می شود. در حقیقت زلزله چیزی بجز اغتشاش ناگهانی روی پوسته زمین نیست. انرژی مواد موج می شود و به سطح می آید و این اتفاق در مرز این صفحات که آنها را گسل می نامیم به وجود می آید.

گسل ها سه قسمند: راستگرد، نرمال و معکوس. در این گسل ها روزی انرژی آزاد می شود نامش زلزله است. اما لزوما زلزله بلا نیست یعنی ما نباید بگوئیم بلائی بنام زلزله، در واقع زلزله یک حادثه طبیعی است. در واقع زلزله را خداوند آفرید تا انسان بتواند روی زمین زندگی کند.حیات شهرها وانسان وابسته به آب است و آب هم وابسته به کوه و کوه هم که از زلزله بوجود می آید.

و به همین دلیل است که شما شاهد قنات های فراوان در بم هستید، در واقع زلزله فرآیند تجدید حیات زمین است. تمام نقشه ایران پر از چین خوردگی هاست و این چین خوردگی ها در اثر تصادم همین صفحات بوجود آمده است. سه منطقه اصلی از نظر لرزه خیزی در ایران وجود دارد، یکی منطقه زاگرس دیگری البرز ومنطقه دیگر لوت است. مکانیزم لرزه خیزی در این سه منطقه با همدیگر کاملا متفاوت است.

تعداد زلزله های زاگرس بسیار زیاد است. در سال گذشته مسجد سلیمان ایذه و مناطق اطراف هر روز می لرزید و ما ابدا نگران نبودیم چرا که زلزله های آنجا از نوع فشاری است و تعداد یا فرکوئنسی (fricoenci) آن زیاد ولیکن بزرگای آن پایین است، برعکس در ناحیه لوت دوره بازگشت زلزله ها بسیار زیاد است مثلا بم دوهزار یا دوهزار و پانصد سال بود که زلزله نیامده بود ولیکن وقتی که بیاید بسیار بزرگ و قدرتمند است زلزله ۵۷ طبس نیز همین گونه بود. زلزله ها در منطقه لوت زلزله هائی با دامنه های زیاد و تعداد کم می باشد که کاملا برعکس زاگرس است. به همین دلیل نوع منطقه برایمان بسیار مهم است.اما تهران، تهران یک کلان شهر به تمام معناست. ۷۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد، ۷ میلیون نفر طبق اطلاعات مرکز آمار ایران در سال ۱۳۷۵ و طبق مشاوره های شهرداری تهران در سال ۱۳۸۱ جمعیتی حدود ۶/۷ میلیون نفر جمعیت دارد، در واقع بم با ۱۲۰ هزار تا ۲۰۰ هزار جمعیت که آن هم دقیق نیست از هیچکدام از مناطق شهرداری تهران هم بزرگتر نیست و این بیانگر حساسیت شهر تهران است. شهر تهران گسل های زیادی را در خود جای داده مانند گسل های شمال تهران، جنوب و شمال ری، سلطان آباد، کهریزک این شهر پر از گسل های ریز است و اخیرا روزنامه ها نقشه هائی از تهران چاپ کردند و اعلام کردند که وسط تهران امن است و گسل ندارد؛ ولیکن از آنجا که تهران بین دو ارتفاع شمال و جنوب قرار دارد و به سرعت نیز رشد کرده و آب رفت های فراوانی که در بین این دو کوه جمع شده و همچنین به دلیل ساخت و ساز فراوان در آن منطقه گسل های آن قابل رویت نیست ولیکن می توان با روشهای سنجش مغناطیس زمین، ژئوالکتریک، ژئوسایسمیک و روش های دیگر می توانیم موج را بفرستیم و بازتاب آن را مطالعه کنیم و ببینیم که آیا شکستگی وجود دارد یا نه که مرکز ما در حال تهیه مقدمات انجام آن است. ولیکن این گسلها آنقدر قدرتمند است که وقتی ما در مورد گسل صحبت می کنیم گسل به شعاع ۱۵۰ کیلومتر برای ما مهم است؛ پس اگر مطلبی در روزنامه دیدید که فلان خیابان تهران بدلیل وجودگسل امن است این موضوع مضحک و خنده دار است. آنچه که بسیار مهم است اینست که وقتی ما زلزله های تاریخی تهران را بررسی می کنیم می بینیم که تهران زلزله های تاریخی بزرگی داشته است و درصد سال اخیر نیز در اطراف تهران زلزله هایی رخ داده مانند زلزله بوئین زهرا در سال ۱۳۴۱ یا زلزله آوج قزوین در همین سالهای اخیر، ولیکن در حال حاضر زلزله نداریم. یعنی جایی که زلزله داشته ولی مدتی طولانی است که زلزله ندارد که این مسئله نگران کننده است و به اصطلاح بدان گپ لرزه ای می گویند. و این بیانگر آن است که در آینده ما زلزله خواهیم داشت و باید چاره ای بیاندیشیم. اما سؤال اینجاست که آیا یک ساختمان می تواند در برابر زلزله مقاوم باشد. زلزله ۱۹۹۵ ژاپن در منطقه ای بنام فوجیانا رخ دادکه در آنجا زمین حدود یک متر جابجا شده و ساختمانی که گسل از وسط حیاط آن گذشته یک متر هم جابجایی داشته و دیوار حیاط را نیز تخریب کرده بود، ولیکن ساختمان آن هیچ خسارتی ندید و ساکنین آن خانه تا چهار سال پس از زلزله در آن خانه ساکن بودند تا اینکه دولت محل گسل و منزل را از ساکنین آن خریداری کرد و بمنظور اشاعه پیام “مقاوم سازی، بهترین راه پایان دادن به بحران زلزله است” آنجا را به موزه تبدیل کرد. لذا باید باور کنیم که ساختمان خوب می تواند در مقابل زلزله حتی قوی مقاوم باشد. باید مقاوم سازی را جدی گرفت. به عنوان نمونه همین محلی که ما هستیم پیداست که اسکلت بتونی محکم و اصولی دارد. لیکن دیوارهای آجری که داخل این ستونها یا قالبهای بتونی وجود دارد آسیب پذیر هستند و ایکاش با یک لایه فلکسی بل آن را جدا می کردند و یا اینکه دیوار آن را نیز مسلح می کردند که در صورت حرکت قالب بتونی دیوار نریزد، در حال حاضر در ایالت کالیفرنیای کانادا ساختن حتی دیوار بدون آرماتور یعنی دیوار غیر مسلح ممنوع است.

آنچه که در زلزله بم برایم جای تاسف بود این است که در بم، ساختمانهای بسیار زیاد و مقاومی هم دیدیم که هیچ آسیبی ندیدند، چرا که اصولی و با مصالح استاندارد ساخته شده بودند ولیکن در رسانه های ما حتی یک عکس نیز از آنها چاپ نشد تا همگان بدانند که در این دریای آوار، ساختمانهایی بدون هیچ آسیبی از ساکنین خود در مقابل زلزله به این خوبی محافظت کردند؛ در حالیکه در بم گسل داخل شهر بود و از نظر مکانیزم یکی از برترین زلزله های دنیا بود. بله ما هم اگر وجدان، دانش و مواد اولیه خوب داشته باشیم، می توانیم ساختمانهای درست و اصولی بسازیم.

اما در رابطه با مدیریت بحران، سه فاز مشخص وجود دارد که شامل آمادگی (قبل از بحران)، مقابله (هنگام بحران یا وقوع حادثه) و بازسازی (بعد از بحران)می باشد.

اکنون ما در تهران در حال آمادگی هستیم ولیکن در بم در حال بازسازی هستیم هر چقدر ما در حال آمادگی فعالیت بیشتری انجام دهیم به همان مقدار خسارت کمتری خواهیم دید و در دو مرحله بعدی یعنی مقابله و بازسازی کار کمتری خواهیم داشت.

بحثی وجود دارد بنام خطر و خطرپذیری که با هم فرق می کند. در انگلیسی به آنها Hagard وRisk می گویند که در فارسی ما به آنها خطر و خطرپذیری میگوییم. برای اینکه تفاوت این دو واژه به راحتی قابل فهم باشد مثال ساده ای می زنم. اگر ما دو کشتی را از همه جهت دقیقا مثل هم بسازیم و بخواهیم هر کدام را با صد مسافر در یک زمان در یک دریا بیاندازیم تا مسافرین ما را جابجا کنند خطری که این دو کشتی را تهدید می کند کاملا یکی است اما اگر ناخدای کشتی اول به همراه کشتی خود ۱۰ قایق سفارش دهد و با خود به همراه داشته باشد و ناخدای کشتی دوم به این امر اعتقادی نداشته باشد و به این کار اقدام نکند، در این صورت خطرپذیری کشتی اول به مراتب کمتر از کشتی دوم است که از قبل تمهیداتی برای مقابله با خطرهای احتمالی انجام داده است. سطح خطر در تهران ثابت و مشخص است و به هیچ عنوان تغییر نمی کند چرا که ما با گسلهای تهران هیچ کاری نمی توانیم بکنیم ولیکن خطرپذیری دست ماست. ما می توانیم با اقداماتی که گاهی بسیار هم ساده است، درصد خطرپذیری را کاهش دهیم. اما خطر همیشه ثابت است و ما نمی توانیم آن را کم کنیم. تهران سه گسل مهم و فعال دارد. یکی گسل ری با طول فعال ۲۶ کیلومتر، گسل شمال تهران ۵۸ کیلومتر و گسل مشاء ۶۸ کیلومتر. برآورد این است که اگر آنها بخواهند فعال شوند و بلغزند می توانند شتاب یا مکنی تیوی بین ۷/۶ یا ۷/۲ را ایجاد کنند. پس ما از همین الآن می دانیم که خطرمان در تهران چقدر است. چرا که خطر، قابل برآورد بوده و این کار انجام گرفته است. حال با توجه به خطر در پیش رو ما برای فعالیت هرکدام از این گسلها سناریوئی را نوشتیم که اگر گسل ری بلغزد چه اتفاقی خواهد افتاد و ما چه خواهیم کرد. لذا برای نوشتن دقیق چنین سناریوئی باید همه پارامترها از قبیل بزرگای زلزله، قدمت ساختمانها و ضوابطی که در آن زمان برای ساخت وساز رعایت شده، بافتهای فرسوده، ایستگاههای آتش نشانی، بیمارستانها، راه های دسترسی و بسیاری از موارد دیگر را لحاظ کرد. اگر آنالیز ریسک با توجه به همه آنها صورت نگیرد سناریوی ما دور از واقعیت خواهد بود؛ لذا برای بهتر دیدن آینده باید برای همه عناصر ذکر شده دقت لازم را انجام داد. و سپس خود را در دوره آمادگی تجهیز کرد. ما نقشه هایی تهیه کردیم که همه این جوانب را در نظرگرفته تا درصد تخریب را از پیش مشخص کنیم و متاسفانه این نقشه به ما می گوید که مرکز شهر که در سالهای اخیر بافتهای فرسوده آن هیچگونه بازسازی و نوسازی را به خود ندیده اند بیشتر از سایر نقاط تهران در معرض خطر هستند و این بسیار مهم است و با