فایل پاورپوینت کامل جایگاه معرفت النفس در درک معارف توحیدی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جایگاه معرفت النفس در درک معارف توحیدی :

الْحَمْدُ لِلَّهِ خَالِقِ الْخَلْقِ بَاسِطِ الرِّزْقِ فَالِقِ الْإِصْبَاحِ ذی الجلال وَ الْإِکرَامِ وَ الْفَضْلِ [وَ التَّفَضُّلِ ] وَ الْإِحْسَانِ [والانعَامِ ] الَّذِی بَعُدَ فَلَا یرَی

تاملی در اوصاف جلالی و جمالی حق متعال

ذی الجلال وَ الْإِکرَامِ

در این فراز از دعا، ستایش پروردگار متعال به جهت کمالات دیگری از کمالات وجودی حق متعال صاحب جلال و اکرام است، این دو تعبیر نوعاً به اوصاف جلالیه و جمالیه خدای متعال دلالت دارد که خدای متعال هم صفت جلالی دارد و خاصیت صفت جلال به گونه ای طرد کردن و دور کردن و جدایی است، البته این تعابیر به صورت کلی است و باید آن را در اوصاف جزئی تر پیدا کرد و معنایش را بهتر درک کرد.

صفت غضب یکی از اوصاف جزئی مسئله صفت جلال الهی است. غضب هم گاهی به صورت عذاب ظهور می کند که جزئی تر می شود. عذاب یک نوع جدایی و دوری است، برخی خودشان را تنها مظهر صفت جلال الهی قرار می دهند که جز دوری از ذات مقدس حق تعالی در آن ها نیست، شیطان این چنین است، که مطرود حق تعالی قرار گرفت. خودش را تحت صفت غضب الهی قرارداد و مغضوب علیهم شد. بعضی از موجودات، خاصیت غالب وجودی شان در این عالم، جنبه دافعیت است. در حقیقت این جنبه دافعیت، مظهریت پیدا کردن این موجود و صفت جلال است. صفت جلال همیشه نکوهیده نیست، ولی ما خدای متعال را به این صفات توصیف می کنیم که خدای متعال دارای این صفات است، اما در برخی از مواقع، این صفت جنبه نکوهیدگی پیدا می کند.

صفت «اکرام» در برابر صفت «جلال» است که از اوصاف جمالی حق است که خاصیتش جذب کردن است. عمدتاً صفت جمال الهی و اوصاف جمالیه حق تعالی در عالم ظهور و نمود بیشتری دارد، برای روشن شدن این دو صفت، این طور بین این دو صفت تفکیک شد، و الا این طور نیست که این دو صفت در همه جا به طور تفکیک شده ظهور پیدا کنند.

دشواری فهم معارف توحیدی

وقتی قرآن کریم در سوره الرحمن حق تعالی را معرفی می کند، وجه پروردگار متعال را صاحب جلال و اکرام بیان می کند، «کل من علیها فان *و یبقی وجه ربک ذوالجلال والاکرام»[۱] و گاهی خود پروردگار را صاحب جلال و اکرام معرفی می کند. «تَبارَک اسْمُ رَبِّک ذِی الْجَلالِ وَ الْإِکرامِ»[۲] اینجا «ذی الجلال» صفت برای «رب» است و آنجا «ذوالجلال» صفت برای «وجه» است که باید به این ها خوب دقت داشته باشید و این آیات بیانگر این مطلب اند که نه تنها ذات مقدس ربوبی که از حیطه درک ها خارج است، غیب مطلق است، صاحب این اوصاف جلالیه و جمالیه است، وجه او که ظهور اتم اوست هم صاحب صفات جلالیه و جمالیه است. این هم بخش دیگری از مباحث معرفتی است.

ظرف ظهور و بروز اوصاف جمالیه و جمالیه حق متعال

اگر درآیات شریفه دقت کنیم این اوصاف جلالیه و جمالیه به گونه های مختلفی با مناسبت احکامی بیان شده است. آنجا که نسبت به مخالفت با حق تعالی هشدار می دهد، صفت جلال الهی را به رخ ما می کشد.

آنجایی که به بندگان وعده می دهد که به سوی خدای متعال جذب شوند، صفات جمالیه خدای متعال گفته می شود، وعده مستقیم باشد یا غیرمستقیم، این عمل خوبی را بیان می کند.

گاهی اوصاف جمالیه به صورت غیرمستقیم بیان می شوند مانند اینکه گاهی گفته می شود اگر کسی تخطی کرد، می تواند بازگشت کند، خدای متعال غفور است، این صفت جمالیه با این دستور به طور غیرمستقیم بیان شده است، این ها مسائلی است که باید در رابطه با معارف قرآن به خوبی بررسی شود و بابی از ابواب معارف قرآن است که این درها به روی بزرگان ما مانند علامه طباطبایی و شاگردان ایشان بازشده است و این مسائل را بیان کرده اند.

تفضلات الهی ظهوری از اوصاف جمالیه حق است

وَ الْفَضْلِ [وَ التَّفَضُّلِ ] وَ الْإِحْسَانِ [والانعَامِ ]

خدای متعال صاحب تفضل و صاحب نعمت دادن است، فضل و انعام هم ظهوری از صفت جمال خداست، هر نعمتی ما را به صاحب نعمت متوجه می کند، چراکه در صفت جمال کشش قرار دارد، انسان به سوی کسی که جمالی دارد کشش پیدا می کند، شیطان، که خودش را مظهر صفت غضب الهی قرار داده است، اما ازنظر وجودی، اگر دیگران به آن توجه کنند، یک نعمتی از نعمات پروردگار متعال است که موجب امتحان دیگران است، به هرحال از خودش چیزی ندارد، اگر کسی با تأمل در وجود او بنگرد، از آن استفاده الهی می کند او می خواهد از ما استفاده شیطانی کند، اما اگر کسی عاقل باشد و با نور ایمان با او برخورد کند، از او استفاده الهی می کند، بسم الله الرحمن الرحیم می گوید و او طرد می شود، اعوذبالله من الشیطان الرجیم را باایمان می گوید و او را دور می کند، خدای متعال چنین کمالاتی را دارد که البته ما در حد فهم عمومی این مباحث را می فهمیم این بیانات برای این است که ما درک خود را وسیع کنیم و از موجودات به لحاظ وجود خاصشان و خصوصیات وجودی شان بگذریم و در خود وجود نمانیم، گرچه استفاده هایی می کنیم، از شیئی استفاده تغذیه ای، از شیئی استفاده پوششی و از دیگر اشیاء استفاده های گوناگونی می کنیم، از یک شیء استفاده دفاعی علیه شیء دیگری می کنیم، اما باید دقت داشته باشیم که هم شیئیت شیء و هم آثارآن همگی موجودات فقیری هستند که این موجودات فقیر، جدای از وجود آن غنی بالذات در هستی و شئون هستی نیستند. با این توجه، فراز بعدی بیان می شود.

توضیحی بر حقیقت معیّت حق تعالی با موجودات

الَّذِی بَعُدَ فَلَا یرَی

ما نباید خدا را جدای از اوصافش و جدای از موجودات که مظاهر اوصاف جلالیه و جمالیه او هستند بدانیم، «الَّذِی بَعُدَ فَلَا یرَی» خدای متعال، در مرتبه ای از وجود قرار دارد که به حسب درک ما اوصاف متضاد به او قابل انطباق است و موجودات متضاد از حیطه وجودی او خارج نیستند، در مباحث عقلی می گوییم «متضادین لا یجتمعان فی زمان و مکان واحد»، اما هر دو نزد حق تعالی جمع هستند، به لحاظ وجود و در درک محدود ما این ها اجتماع پیدا نمی کنند، آن هم درک از خارج اما خود درک را که نگاه کنیم یک حیثیت تجردی دارد که در موطن درک شما متضادین را درک کردید که به «لایجتمعان» حکم می کنید، اگر سفیدی و سیاهی را باهم دیگر درک نکنید نمی توانید به «لایجتمعان» حکم کنید و این «لایجتمعان» هم به لحاظ این موطن نیست، به لحاظ موطن دیگر است، یعنی عالم ماده است، چون عالم ماده محدود است اما عالم تجرد محدودیت عالم ماده را ندارد به این مثال خوب دقت کنید، نقیضین هم همینطور است، بالاتر از متضادین، نقیضین است، «النقیضان لا یجتمعان و لا یرتفعان» شما باید مفهومی از نقیضین و مصداق نقیضین را داشته باشید، مصداق نقیضین مفهوم وجود عدم است، شما مفهوم وجود عدم را در ذهن با یکدیگر دارید و این مفهوم را از مصداق مفروض حاکی یا حکایت می کنید، چراکه نقیضین مصداق واقعی ندارد، عدم مصداق واقعی ندارد و مصداق مفروض دارد، این دو واقعیت را از مصداق مفروض موجود حکایت می کنید، آن وقت می بینید که وجود و عدم یک شیء در زمان و مکان واحد جمع نمی شود و رفع هم نمی شود، اما در موطن حکم، این دو و حکم جمع هستند، قاضی و مقضی باید جمع باشند، قاضی روی چه حکم می کند؟ عقل قاضی است، همینطور شما بالا بروید، هر موطنی از مواطن عالم تجرد را که ملاحظه کنید، خواهید یافت که لطافت عمیق تر می شود لذا حق تعالی که درنهایت تجرد و فوق تجرد است باهمه موجودات هست، اما باهمه بودنش مانند معیت موجودات مادی باهم نیست، نزدیک بودنش مانند نزدیکی دو موجود مادی که از جهت زمانی یا ازنظر مکانی نزدیک هستند نیست، دو موجودی که ازنظر زمانی به هم نزدیک هستند می گویند در یک نمادند، ازنظر مکانی در یک مکان، یعنی به همدیگر نزدیک هستند، و الا معنا ندارد که دو موجود در یک مکان وجود داشته باشند، مکان شما فقط جای شماست، جای کس دیگری نیست، ازنظر مکانی این دو موجود به هم چسبیده اند، نزدیکی مکانی قدری ظریف تر است و انسان بهتر می تواند درک کند چراکه زمان، امری ظریف تر از مکان است، اما به هرحال این دو یک نوع جدایی هم دارند و هیچ کدام بر دیگری احاطه ندارند، این کتاب وجود خودش را دارد و این کتاب هم وجود خودش را دارد اما به هم چسبیده اند و می گوییم به هم نزدیک اند، نزدیکی خدای متعال این گونه نیست و لطیف تر است، نزدیکی خدای متعال به صورت احاطی است.

فایل پاورپوینت کامل جایگاه معرفت النفس در درک معارف توحیدی

نمودار کوچکش وجود نفس انسانی با قوای وجودی اوست، این نفس انسانی خیلی عجیب است و