فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول

با فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول شامل 115 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جغرافیای تاریخی قم از ورود اسلام تا حمله ی مغول :

۱- مقدمه

قم نام سرزمینی است که قیام را از معنی به مصداق رسانید، و در تاریخ معاصر ایران نیز چونان خورشیدی تابان درخشید و نور تحرک آن، آزادی خواهان مسلمان را به حرکت در آورد، تا بدانجا که امروز نام قم در دنیا با قداست و پایداری و شجاعت همراه است، سرزمینی که هر سپیده دم، هزاران انسان پاک سیرت به عشق لقاء و قرب خداوند بر زمین مقدس آن گام می – نهند، و هر شب قطرات اشک شب زنده داران را بسان مرواریدهای درخشان در صدق دامن خود میپروراند، سرزمینی است که مهد یاوران و ملجاء و پناه منتظران مهدی موعود عجل الله فرجه در آخرالزمان است.

در حالیکه مدت های پیش از اسلام قم فقط به صورت قلعه های متعدد بوده و ساکنان برخی از آنها زردشتی و بعضی دیگر یهودی بوده اند. اما چون که این شهر باستانی توسط اعراب مسلمان فتح شد و به شهری شیعی مذهب بدل شد، کانون توجه شیعیان قرار گرفت. آن چه که در این نوشتار مورد بررسی قرار میگیرد، مروری بر تاریخ قم و حیات فکری، اجتماعی، سیاسی و دینی شهر مقدس قم است.

وجه تسمیه ی قم

علل مختلفی برای وجه نامگذاری این شهر به «قم» ذکر کرده اند، در اینجا به طور مختصر به هر یک از اشاره میکنیم:

۱- کلمه ی قم معرب «کومه» است، بدین معنا که این سرزمین پیش از آنکه به صورت شهر درآید، دارای گودال های پر آبی بوده، چوپانان گوسفندان خود را برای آشامیدن آب و چریدن در سبزه زارهای اطراف آن گودال ها برده اند، به تدریج چوپانان به خاطر توقف طولانی در آن سرزمین مسکن های موقتی که به آن «کومه» میگفتند، ساختند، این کومه ها کم کم زیاد شد و به صورت قریه ای درآمد، رفته رفته به صورت شهر درآمد و به همان نام کومه یا «کوم» برای آن باقی ماند.

پس از ظهور اسلام و نفوذ زبان و ادبیات عرب و ایران در یکدیگر، بسیاری از کلمات فارسی تغییر شکل داد و کوم نیز تبدیل به «قم»گردید.[۱]

۲- ابو عبدالله حمزه بن حسن اصفهانی در کتاب اصفهان یاد کرده است که چون اشعریان عرب به قم آمدند، در اطراف قم در خیمه هایی از مو سکنی گزیدند، چون در این ناحیه متمکن شدند، در صحراهای آن دیار، هفت ده ساختند و سراها و بناها و قصرها و عمارت ها بنا نهادند و فرود آمدند. آن هفت ده ممجان، قزدان، مالون، حمر، سکن، جلنبادان، و کمیدان بودند، چون این روستاها نزدیک به هم بودند، از مجموع این نام ها «کمیدان»را اختیار کرده اند، و مجموع این ده ها را «کمیدان» نامیدند، بعد از مدتی برای اختصار، چهار حرف آن را حذف کردند، و آن را «کم» نامیدند که پس از معرب کردن آن را قم نامیدند.

۳- روایت شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: در شب معراج بقعه ای در زمین جبل نگاه کردم، که از نظر رنگ زیباتر از زعفران و از نظر بو، خوشبو تر از مشک بود، و شخص پیری در آن نشسته و بر سرش کلاهی دراز بود، گفتم: ای جبرئیل این بقعه چیست؟ عرض کرد: این بقعه ای است که شیعیان علی علیه السلام در آن به گرد هم میآیند، گفتم: این شخص کیست؟! گفت: ابلیس است، گفتم او از آنها چه می خواهد؟

گفت: میخواهد آنان را از ولایت و دوستی علی علیه السلام منع کند و به سوی فسق و فساد سوق دهد، گفتم : مرا بر زمین فرود آور، از برق تند تر بر زمین آمدیم، نزد او آمده و گفتم: قم یا ملعون… از این رو به این سرزمین قم گفتند.[۲]

۴- امام هادی علیه السلام فرمود: «قم را از آن جهت قم گفتند، چون کشتی حضرت نوح در آن طوفان معروف در این زمین ایستاد و این زمین قسمتی از بیت المقدس است»[۳]

۵- امام صادق علیه السلام فرمود: قم را قم گفتند چون اهل قم با قائم آل محمد صلی الله علیه وآله امام زمان (عج)قیام می – کنند و به نصرت و پشتیبانی آن حضرت میروند.[۴]

۶- بعضی گویند به واسطه رودخانه و دریاچه و گودال های فراوان پر آبی که در اطراف قم دیده میشوند و عرب به جایی که پر آب باشد، قمقمه میگوید، از این رو با حذف زوائد این سرزمین را قم گفته اند.

۷- یکی از وجوه نامگذاری قم را چنین گفته اند، قبلا اسم روستاهای قم «کمندان» بود، سپس بعضی از حروف کمندان را انداختند و آن گاه «کم» را معرب و مبدل به «قم» کردند.[۵] حضرت آیت الله مرعشی (ره) فرمودند که صحیح ترین وجوه همین است و الآن هم در کنار کوچه رهبر قم، نهری به نام نهر کمندان معروف است.

جغرافیای تاریخی قم

شهر مذهبی قم که امروزه در ۱۴۵ کیلومتری جنوب شهر تهران بر سر جاده اصفهان و تهران واقع است،[۶] از نواحی قدیمی ایالت ماد یا جبال بوده است، در دوره ی ساسانی، قم یکی از نواحی اصفهان بود. «قباد» یکی از حاکمان آن عصر اصلاحات مذهبی و عمرانی زیادی در این منطقه انجام داد.[۷] که باعث توسعه ی ارضی، فرهنگی و سیاسی ناحیه ی قم شد، این اصلاحات قم را به صورت یکی از بهترین و آباد ترین شهرها در مملکت «قباد» در آورد.[۸]

از جمله اقدامات قباد اصلاحاتی در ادغام آتشکده ها و کاستن تعداد آنها بود، او آتش «آذر جشنسف» را در قم حفظ کرد.[۹]

آتش آذر جشنسف، در آتشکده ی «مزدجان» تا اواخر قرن سوم قمری همچنان دوام آورد، تا اینکه به سال ۲۸۲ قمری برون / بیرون ترکی این آتشکده را ویران ساخت و آتش آن خاموش گردید.[۱۰]

با وجود این، تا نیمه ی اول قرن دوم قمری همچنان حدود ۳۰ آتشکده در قم وجود داشت،[۱۱] تحقیقات جدید نیز مطالب فوق را تأئید میکند، «ماکسیم سیرو» مینویسد: بنابر روایات، شهر قم که همیشه مرکز مهم ارتباطات بوده را حلقه ای از آتشگاه ها در بر میگرفته است، او به بقایای چندین آتشکده در قم اشاره کرده است.[۱۲]

سابقه ی دو آتش مهم دین زردشتی، آتش مهرین و آتش آذر جشنسف در قم، حاکی از اهمیت مذهبی و فرهنگی قم در دوره ی ساسانی است، قم این موقعیت خود را تا پایان قرن اول قمری تا حد زیادی حفظ کرد، هنوز یک قرن از اصلاحات مذهبی قباد در ایران، که بخش مهمی از آن در قم انجام شد، نگذشته بود که دین مبین اسلام ظهور کرد.

بنای اولین مساجد

پس از ظهور اسلام، بسیاری از آتشکده ها ویران گردید و به جای آن مسجد ساخته شد، در محل یکی از آنها در قم، مسجد عتیق ساخته شد.[۱۳] فقط آتشکده «مزد جان» به دلیل واقع شدن در منطقه ی کوهستانی و سکونت عده ی قابل توجهی از مجوسیان در مسیر آن، تا اواخر قرن سوم قمری دوام آورد،[۱۴] نویسنده ی تاریخ قم درباره ی بنای اولین مسجد در قم میگوید:

«نخستین مسجدی که بدین ناحیه نهادند، مسجدی بود که در قریه ی جمکران بنا شد، اعراب بنی اسد، در اطراف این مسجد منزل گرفتند، سعید بن جبیر، صحابی معروف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز شش ماه در جمکران نزد این اعراب به سر برد».

مسجد جامع جدید توسط «ابوالصدیم»،در سال ۱۹۶ قمری بنا شد،مسجد دیگری به نام «سعد آبادی» در بازار قم بوده است که در آن نماز جمعه میخوانده اند،[۱۵] محل اقامت و عبادت حضرت معصومه علیه السلام در قم نیز از آثار معروف بوده است، حسن بن محمد بن حسن قمی مینویسد:

«آثار محراب عبادت حضرت معصومه علیهم السلام، هنوز در قم باقی است».[۱۶]

این محراب بعدها به «ستیه» معروف شد.[۱۷]

به نوشته ی یعقوبی، قم مجموعه ای از دو شهر بزرگ «منیجان» وشهر کوچک «کمیدان» است،[۱۸] از نظر او شهر قم یا کم در دوره ی ساسانی همان شهر قدیمی منیجان بوده است.[۱۹]

حسن بن محمد بن حسن قمی نیز با تصریح به این مطلب، از منیجان به عنوان خود شهر قم یاد کرده است،[۲۰] به گفته ی یعقوبی، وجود هزار گذر و کوچه و ده ها میدان و چندین پل در منیجان که در دوره ی اسلامی مرکز شهر قم و محل سکونت بزرگان و اشراف عجم بوده، حاکی از عظمت شهر قم است، و همو به یکی از دژهای عجم در منیجان اشاره کرده است.[۲۱]

اهمیت جغرافیایی قم در ناحیه ی جبال

واقع شدن قم بر سر جاده ی خراسان، که مسیری تجاری و راه کاروان های حج بوده باعث رونق تجارت در قم بود، «ابو دلف» در سفر به ماوراء النهر، از این مسیر از قم به ساوه رفت،[۲۲] همسایگی قم با ری که در آن دوران همه ی راه های تجاری دنیا به آنجا ختم میشد، باعث رواج بازرگانی در قم بود.[۲۳]

شهر قم در کویری وسیع، همواره بزرگترین نقش را در دایرنگه داشتن خط مواصلاتی بین جنوب و شمال ایران به عهده داشته است، پرورش اسب ها در قم بدین منظور بوده است.[۲۴] یعقوبی می نویسد: «راه ها به ری و اصفهان و کرج و همدان از قم جدا میشد»[۲۵]

دیر «گچین» که توسط انوشیروان در قم ساخته شده بود،[۲۶] نقش مهمی در حرکت کاروان ها داشت، بدون وجود این کاروان سرا عبور از بین قم امکان پذیر نبود.[۲۷]

شهر شدن قم و مهاجرت أعراب

گزارش منابع عربی از روند شهر شدن قم که مقارن با کوچ مداوم دسته های عرب به آن دیار بود، حکایت از این واقعیت دارد که سرانجام این امر منجر به غلبه ی عنصر عرب بر عجم و اسکان آنها در این نقطه از ایران شد، اوج این غلبه که همچنان با ورود عرب همراه بود، نقطه ی عطفی در ارتقای شهر قم در سازمان سیاسی و تقسیمات منطقه ای دستگاه خلافت عباسی به حساب آمد.

اولین گروه های عرب، به فرماندهی ابوموسی اشعری، در سال ۲۳ قمری، با جنگ و زور قم را فتح کردند،[۲۸] اعراب بنی اسد نیز، از اولین دسته های عرب بودند که در جمکران قم سکونت گزیدند.[۲۹] هجوم گسترده ی اعراب اشعری به قم، همراه با اقداماتی بود که آنها برای کسب سلطه ی کامل بر همه ی منابع مالی و اقتصادی بر مردم بومی قم انجام دادند؛ از جمله ی این کارها قتل عام سران مجوس بود، با توجه به این مطالب میتوان ورود اعراب اشعری در سال ۵۸ قمری به قم را فتح دوم این شهر به حساب آورد،[۳۰] اعراب اشعری در طی یک قرن، اقدامات زیادی در جهت تحول قم از یک پادگان شهر عربی به صورت یک شهر عربی انجام دادند.

حمزه بن السیع اشعری، به سال ۱۸۹ قمری نظر موافق هارون، در مورد کوره قرار دادن قم به دست آورد،[۳۱] در حقیقت اعراب اشعری، به عنوان اقطاع داران دولت عباسی به قم آمدند، حمز بن السیع اشعری، در قم منبر نهاد، پسر او یسع بن حمزه، استقلال جغرافیایی آن جا را محقق ساخت و قم به بیش ترین حد توسعه ی ارضی خود رسید، این شهر، از نمونه های بارز توسعه ی شهری در قرن سوم هجری قمری است، در این قرن، قم به صورت یک شهر آباد و معتبر شیعی در آمد.

توسعه ی قم در روایات ائمه علیهم السلام

از توسعه ی قم در روایات رسیده از ائمه علیهم السلام نیز خبر داده شده است، حسن بن محمد بن حسن قمی می – نویسد: در روایات شیعه آمده است که قم در عمارت، کثرت مردم، قیمت زمین آن، به نوعی برسد که آن مقدار که اسبی را بر آن ببندند، به هزار درهم باشد، در این روایات، تعابیری چون «زهراء»، «کوفه کوچک»، «تکیه گاه قائم آل محمد علیهم السلام»، «محل انتظار کشیدن آل محمد علیهم السلام»، «محل امنیت و راحت مومنان»، «معدن آل محمد علیهم السلام»، «بحر»، «قطعه ای از بیت المقدس»، «آشیانه آل محمد علیهم السلام»، «مأوای فاطمیین»، به شهر قم اطلاق شده است.[۳۲]

شاخص ترین آنها نام «زهراء» است که حضرت علی علیه السلام در مورد قم پیشگویی کرد و قم را شهری که محل خروج بهترین مردم از حیث نسبی است، معرفی کرد.[۳۳]

سفر حضرت معصومه علیهاالسلام و مهاجرت های آل ابی طالب به قم، در آغاز قرن سوم هجری قمری، مفاد این روایات را تأیید می کند و آن را از انتقاداتی که بر مجموع روایات مربوط به فضائل شهرها وارد شده است، مستسثنی میسازد و نیز مطالبی که در منابع معتبر جغرافیایی در مورد آبادانی قم آمده است، به نوعی مفاد روایات مزبور را تأیید می کند.

قداست سرزمین مبارک قم و اهل آن در روایات ائمه علیهم السلام

روایات بسیاری پیرامون قداست و شرافت سرزمین مبارک قم نقل شده که هر کدام به نحوی آن را ستوده اند، جهت اختصار فقط به نمونه هایی از آن اشاره میکنیم:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود:

«در شب معراج در آسمان چهارم به قبه ای که در لؤلؤ بود، نگاه کردم. چهار رکن و چهار در داشت، گویا از استبرق سبز بود، گفتم : ای جبرئیل این قبه چیست که در آسمان چهارم بهتر از آن ندیده ام؟ گف این قبه صورت شهری است که آن را «قم» گویند، بندگان خدا در آن اجتماع میکنند، امیدوار به شفاعت رسول خدا در روز حشر و حساب هستند.»[۳۴]

حضرت علی علیه السلام فرمود :

«سلام و رحمت خدا بر اهل قم، خداوند بر مزارع آنها باران رحمت بفرستد، برکات خود را بر آنها نازل کند، گناهان آنان تبدیل به حسنات شود، آنان اهل رکوع و سجود و خشوع و نماز و روزه هستند، آنها علماء و فقهاء بوده و دانا هستند، آنها اهل دین و ولایت و عبادت میباشند، رحمت و درود خداوند بر آنها باد»[۳۵]

امام صادق علیه السلام فرمود :

« خداوند قم را برای سایر شهرها حجت قرار داد و اهل قم برای اهل تمام مردم از شرق و غرب، حجت میآورد، قم و اهل آن، در دین خود ضعیف نیستند، بلکه خداوند به آنها توفیق داده و آنها را تأیید کرده است»[۳۶]

روزی جمعی از مردم ری در مدینه به محضر امام صادق علیه السلام رفتند و عرض کردند : «ما از اهالی ری هستیم»، امام صادق علیه السلام فرمود: «آفرین به برادران ما از اهالی قم»، آنها گفتند ما اهالی ری هستیم، امام باز همان سخن خود را تکرار کرد، و این مطلب چند بار تکرار شد، آنگاه امام فرمود: «إن لله حرما و هو مکه، و إن للرسول حرما و هو المدینه، و إن لأمیرالمومنین حرما وهو الکوفه، و إن لنا حرما و هو بلد قم…»[۳۷]

« خداوند حرمی دارد و آن مکه است و پیامبر اکرم (ص) حرمی دارد و آن مدینه است و امیرالمومنین علیه السلام حرمی دارد و آن کوفه است و ما امامان حرمی داریم و آن شهر قم است».

در روایتی دیگر از قاضی نورالله شوشتری نقل شده که امام صادق علیه السلام پس ذکر حرم بودن قم برای امامان علیهم السلام فرمود:

« الا و إن قم، الکوفه الصغیره، الا إن للجنه ثمانیه ابواب، ثلاثه منها الی قم، تقبضنیها امرأه من ولدی اسمها فاطمه بنت موسی و تدخل بشفاعتها شیعی الجنه باجمعهم»[۳۸]

از این حدیث چند مطلب فهمیده میشود:

۱- قم همانند کوفه مرکز نشر علوم خاندان نبوت است..

۲- سه در از بهشت به قم باز می گردد، به احتمال قوی، این سه در بهشت بر اثر سه پدیده مهم و بزرگ است که از امتیازات شهر قم میباشد. ممکن است این سه پدیده را بتوان موارد زیر معرفی کرد:

الف. بارگاه حضرت فاطمه علیها السلام در قم و آثار درخشان آن که موجب سوق دادن مردم به سوی بهشت می شود؛

ب. حوزه علمیه قم دیرپای قم که موجب هدایت انسانها شده و آنها را به سوی بهشت رهسپار خواهد کرد؛

ج. وجود مسجد مقدس جمکران و مرکزیت قم بعد از مکه و کوفه به عنوان پایگاه بزرگ امام زمان حضرت مهدی عجل الله فرجه.

۳- مقام شفاعت حضرت معصومه علیهاالسلام بسیار وسیع است.

امام صادق علیه السلام در روایتی دیگر فرمود:

«شهر قم شهر ما و شهر شیعیان ماست، این شهر مقدس و پاک می باشد، مردم این شهر ولایت و دوستی ما را پذیرفتند، تا وقتی که خیانت نکنند هر کسی که قصد سویی به آن داشته باشد، به زودی به کیفر خود میرسد، و چنانچه خیانت کنند، خداوند زمامداران ستمگر را بر ایشان مسلط مینماید، اما آنها یاور قائم ما و خواهان حق ما هستند» آنگاه حضرت سر به آسمان بلند کرد و غرض کرد: «الهم اعصمهم من کل فتنه…»[۳۹] «خداوند آنها را از هر فتنه ای حفظ کن».

امام رضا علیه السلام راجع به شهر قم فرمود: «وقتی که فتنه و بلا عمومی شد و همه جا را گرفت، به قم و اطراف قم بروید، زیرا از قم بلاها برداشته شده است.».[۴۰]

پیدایش شهر جدید قم

شهر قم، چنانچه ذکر شد، از دیر باز موقعیت یک شهر بزرگ را در دوره ی ساسانی کسب کرده است، اما با ویرانیهای متعدد که در اثر مهاجرت اعراب به وجود آمد، یک مرکز تجمع جمعیتی با بافت «روستا –شهر»دراین منطقه شکل گرفت،[۴۱]

گزارش های موجود راجع به تعداد قابل توجه ی از آبادیها در این ناحیه، حاکی از این مطلب است، که مهاجرت اعراب و سپس دسته ای خاص از آنها، یعنی طالبیان که فرهنگ تشیع را با خود به همراه آوردند، توسعه ی جدید شهر قم را با تحول بزرگ فرهنگی در این منطقه از جبال، همراه ساخت.[۴۲]

شهر قم در شکل جدید قم خود، با همان عناصر معماری ایرانی و در چهار چوب فرهنگ و هنر ایرانی شکل گرفت، مساجد متعددی ساخته شد و رعایت قبله در ساخت خانه ها و سایر اماکن و نام گذاری مراکز و معابر و میادین شهر به نامهای اسلامی، باعث شد که شهر قم در نیمه ی اول قرن سوم قمری، چهره ی اسلامی به خود گرفت، کتاب تاریخ قم از ۵ پل و ۷ میدان نام میبرد که به نام بزرگان عرب اشعری بود،[۴۳] با وجود این، آثار عجم در قم هنوز چشمگیر بود، به برخی از این آثار اشاره می -کنیم:

۱. ساختمان «دیر گچین» که در اکثر منابع اسلامی از آن نام برده است؛[۴۴]

۲. ایوان و درگاه بزرگی که بزرگترین بنای عجم بعد از ایوان مدائن بوده است،[۴۵]

۳. آثار قلعه ی یزدان افشان،[۴۶] قلعه ی جمکران،[۴۷] زندان ها،[۴۸] مساجد،[۴۹] محل اماکن دولتی[۵۰] و محل استقرار والیان که در سراهای به جا مانده از بزرگان عجم بر پا شده بود.[۵۱]

افزون بر موارد بالا تاریخ قم از دروازه ها و راه های متعدد قم نام برده است، معروف ترین آنها راهی بود که از دروازه ی خراسان به قم میرسید[۵۲] و قم را در مسیر جاده ی خراسان قرار میداد، خانه های آجری قم، به ویژه سرداب های قم، دارای شهرت تاریخی است،[۵۳] و کاربرد تزیینات و نقاشی و تزیینات زیبای آجری در سراهای آنها رایج است، طبقات اشراف آل سعد، سراهای بسیار زیبایی احداث کرده بودند، و بر اساس نقل های تاریخی پل های مستحکم در قم بنا میشد.[۵۴]

اوضاع سیاسی قم

از نیمه ی دوم قرن دوم قمری ائمه علیهم السلام نمایندگان و وکلای خود را در قم سامان دادند. منابع تاریخی از ارتباطات مالی و فرهنگی مردم قم با ائمه علیهم السلام خبر داده اند و آنها را اولین کسانی معرفی کرده اند که خمس و هدایای بسیاری برای ایشان فرستاده اند،[۵۵] از جمله افرادی که در این راستا م