بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حوزویان و دشواری ‌های اخلاقی زیستن :

اخلاق، ویترین روحانیت

مبحث اخلاق در حوزه‌های علمیه از گذشته تا به امروز همواره مورد بحث محافل مختلف و زیر ذربین آحاد جامعه بوده است. این مبحث در گذر زمان و با تحولات دوره های تاریخی مختلف و به ویژه با مقتضیات عصر حاضر اهمیت دوچندانی دارد.

جایگاه اخلاق در حوزه‌های علمیه

اخلاق یکی از موضوعات بسیار مهم است و توقع مردم از حوزه علمیه بیش از هر چیز رعایت اخلاقیات می‌باشد. من بخاطر ندارم تا به حال کسی از من پرسیده باشد آیا شما اخلاق خوانده‌اید یا نه‌؟! یا در چه سطحی از اصول فقه هستید؟! زمانی که خودمان می گوییم کسی توجه چندانی به این مسائل ندارد و فرقی بین آنها قائل نمی‌شود، ولی آن چیزی که مردم بیش از هر چیزی می بینند و دنبال می‌کنند و ویترین روحانیت می‌باشد، اخلاق است. دروغ گفتن یک آخوند بیشتر از دروغ‌گویی سایر اقشار به چشم می‌آید. خلف وعده یک آخوند، تضییع حق توسط یک روحانی، یا معصیت یک عالم، یا نفاق یک روحانی بیشتر به چشم می آید، و مردم به این رفتارهای روحانیت حساسیت دارند. طلبه دو بال قدرتمند و قوی می‌خواهد، یکی بال علم و دیگری بال تقوا، اخلاق، خودساختگی و تهذیب است. زمانی که این دو بال را با هم ببینیم باز هم متوجه می‌شویم که مردم به اخلاقیات بیشتر توجه نشان می‌دهند. مردم به روحانیون خوش خلق عنایت و اعتماد بیشتری دارند. حتی اگر از نظر علمی چندان قوی نباشند. ما نمونه چنین روحانیونی را در جامعه بسیار دیده‌ایم. جالب است که برخی از این افراد مستجاب‌الدعوه هم هستند و گویا به چشم خداوند هم همین مهم است.

اصل بعثت پیامبر(ص) برای مکارم اخلاق بود و واژه «انما» فقط برای این مساله آمده است. وضعیت حوزه علمیه در چنین فضایی مطرح می‌شود. در برهه‌ای افرد بزرگی پیدا می‌شدند که اینها بسیار بزرگ و بزرگوار بودند و خاص و عام آنها را می‌پذیرفتند. این شخصیت‌ها معصوم نبودند، ولی گاهی در عصمت آنها بحث شده است. چون اهل پرهیز و رعایت بودند و این افراد آرام آرام جا می‌افتادند و عده‌ای دور آنها را می‌گرفتند و در همان برهه نیز افرادی آنها را نفی و نهی می‌کردند، همچون مرحوم ملاحسینقلی همدانی، مرحوم علی آقا واعظی و… . وقتی به این افرد نگاه کنید، متوجه می‌شوید همگی فقهای قدرتمندی هستند. کسانی در بین اینها بودند که دومی نداشتند و عارف، فقیه، فیلسوف حاذقی بودند. کسانی مانند میرزا آقاملکی تبریزی که در برهه‌ای افرادی زیر چتر آنها قرار گرفتند، تربیت شدند و آنها نیز شاگردانی داشتند،اما امروز چنین افرادی حضور ندارند.

بعد از رحلت مرحوم آیت‌الله بهجت عرصه خالی شد، و نمی‌توان از کسی با این شرایط نام برد. ما امروز به دلایل مختلف خواستیم به وضعیت حوزه‌ها نظم بدهیم. محصّل امکانات، استاد و کتاب می‌خواست و مدارسی راه‌اندازی شد. من کسی از مسئولین مدارس و افراد رده بالاتر نمی‌شناسم که بگویند اخلاق مهم نیست و اهمیت ندهند. همه این مبحث را مهم می‌دانند و یک اجماع معنوی در این مورد وجود دارد. اما وقتی وارد برنامه‌ریزی می‌شویم گویی چنین چیزی مورد قبول کسی نیست، و برای اخلاق وقتی گذاشته نمی شود و یا اوقات مرده به اخلاق اختصاص داده شده است. من نمی‌دانم چرا به این مساله توجه نشده، و علت‌ها و معلول‌ها دنبال نمی‌گردد.

به طور مثال، علامه طباطبائی و امام خمینی که خط خوبی داشتند، با دغدغه شخصی به دنبال آموزش خط رفته بودند، وگرنه در حوزه علمیه خطاطی نبود، و حوزه علمیه مسئولیتی نسبت به این مساله نداشت. من گمان می کنم در مورد اخلاق هم وضعیت به همین صورت است و اگر روزی هم یک میرزا جواد آقا از این سیستم بیرون آمده، خود او دغدغه اخلاق داشته است؛ وگرنه در حوزه میرزا جواد آقا به وجود نمی‌آمد.

امروز مسائل علمی در اخلاق روشن نیست، و برخی مباحث تعریف مشخصی ندارد. مبادی اخلاق و تفاوت میان اخلاق انسانی و اسلامی را نمی‌دانیم؛ از اصول اخلاق و قواعد اخلاقی آگاهی نداریم، چون در این زمینه بحث نشده است. البته استثنائاتی هم وجود دارد، بزرگانی همچون امام خمینی و آیت‌الله بهجت که در مباحث عملی، و آیت‌الله مرتضی مطهری که در مباحث نظری ورود کرده‌اند، و امثال آیت‌الله مصباح و آیت‌الله جوادی آملی وغیره که در این زمینه‌ها وارد شده‌اند، برای روشن شدن اصول و قواعد بوده تا بتوان امر مدونی تدوین کرد.

البته همه این موارد به اخلاق نظری مربوط است و در اخلاق نظری کار شده است. ولی در اخلاق عملی کاملا دست خالی هستیم، و حتی خط اول انسانی اخلاقی شدن را هم نمی‌دانیم، به طوری که طلبه‌ای با هزار و یک امید آمده و خانواده او توقع دارند در شش ماه اول تغییری مثبت در او ببینند، نمی‌داند چه کاری باید کند. من احساس می کنم این مبحث برای برخی مهم نیست و کتابی مدون برای آن در نظر گرفته نمی‌شود و بودجه‌ای برای آن اختصاص داده نمی‌شود. بحث تربیت نیز ضعیف‌تر از اخلاق است. اخیرا با فشار مقام معظم رهبری، موسسه امام خمینی اقدام به تدوین رساله‌هایی در بحث تربیت کرده‌اند، البته سه چهار سال بیشتر از این کار نمی‌گذرد، و در ب بسم ا… هستیم، هر چه می‌خوانیم مقدمه بوده و کارهای اصلی مانده است.

طلبه‌ها را چندین سال معطل کردیم. کتاب معانی بیان کتاب حجیمی بود و سالها برای این وقت می‌گذاشتند، تا حرف حرف این اثر را بفهمند؛ بعد کتاب مطول، مختصر‌المعانی و امروز هم که جواهر آمده است. این درست نیست که بگوییم دیگران هر کاری کرده‌اند باید ادامه داشته باشد، آنها که معصوم نبودند. باید برای اخلاق و تربیت به لحاظ نظری و عملی وقت صرف شود و برای این موارد برنامه داشت. می گویند به سراغ اهل بیت(ع) بروید، اما آیا وقتی برای ما باقی مانده است، چیزهایی جلوی ما ریخته‌اند که دیگر وقتی باقی نمی‌ماند.سیوطی می‌خواندیم و حفظ می‌کردیم که از یک فرد سنّی بود، در مورد ابن‌عقیل هم همینطور. خواندن این مطالب چقدر واقعا لازم است؟!

زمان دبیرستان تا کلاس یازدهم رفتم و بعد فرار کردم. رشته من تجربی بود و قا