فایل پاورپوینت کامل دعا و نقش آن در بهبود فعالیت های روانی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دعا و نقش آن در بهبود فعالیت های روانی :

آغاز سخن

حیات انسانی در جوامع کنونی بس مخاطره انگیز می نماید. جوامعی که پس از غلتیدن در موج پیش رفت فناوری و جدا شدن از اندیشه های عمیق و اصیل خویش، افقی مبهم تر از همیشه پیش روی انسان گشوده اند و او را تنهاتر از هم اعصار و قرون و منفک از واقعیات وجودی خویش در وادی هولناک بی پناهی رها ساخته اند.

به راستی آحاد بشر، عروسک هایی را می مانند که غافل از خویشتن خویش، روزگاری محدود را لابه لای تنیده های زندگی مادی سپری می کنند، بی آن که حتی لحظه ای در اندیش چراها، چگونه ها و بایدها نیز سیر نمایند.

احساس سردرگمی و ازهم گسیختگی افکار و پوچی های ناشی از دور شدن از فطرت و نهاد اصیل، بیش از پیش انسان ها را دچار انواع درهم ریختگی فکری و مشکلات و مصائب روحی و روانی ساخته است. هم اکنون بشر با ورود به هزار سوم حیات مدون خود دریافته است که بازگشت به معنویت و نیز دنیای درونی خویش و ارتباط با خداوند جاودانه و مطلق و ازرش های اصیل بشری، تنها نجات بخش وی از هیاهو و جنجال های ساخت دست خودش است و می تواند به این عوامل چون سپر و سلاحی علیه استرس و فشارهای روحی و روانی چون اضطراب و سایر معضلات بنگرد و از آن ها بهره جوید. در این میان جایگاه دعا و ارتباط با خالق یکتای هستی از طرف اندیشمندان شرق و غرب مورد بازنگری ویژه قرار گرفته است.

تا کنون تحقیقات زیادی در زمین تأثیر شرکت در مراسم کلیسایی، دعا و حتی دعا از راه دور برای شفای بیماران صورت گرفته و براساس آمار سال ۱۹۹۶، در نظرپرسی از ۲۶۹ پزشک، ۹۹% آنان معتقد بوده اند که دعا و نیایش، مراقبه یا انواع دیگر مراسم معنوی و دینی می تواند هنگام بیماری به شفای بیماران کمک کند. این تحقیقات در مؤسسات قابل اعتمادی چون مؤسسه تحقیقاتی ییل[۱] دوک[۲] و دارت موث[۳] و دانشگاه میشیگان صورت پذیرفته است و هم اکنون مطالعات علمی دربار اثر ایمان، دعا، و عمل به فرایض مذهبی در شفای بیماران در سراسر آمریکا در حال اجراست. (پت کوری، مترجم: صوفی، ۱۳۷۶).

مذهب، نیایش و ارتباط با خالق هستی راهی است که بشر پس از قرن ها جدایی از آن دوباره به سویش بازگشته و به توانایی های عمیق و کارساز آن در مبارزه با مشکلات زندگی جدید که اضطراب هم یکی از ثمرات آن است پناه برده است و دیگر نمی توان منکر تعامل بین روان پزشکی، روان شناسی و حتی در مواردی پزشکی از یک سو و مذهب از سوی دیگر شد.

یونگ در کنفرانسی که در سال ۱۹۳۵ ایراد نموده است می گوید: نه تنها مسیحیت با نمادهای رستگاری اش، بلکه تمامی مذاهب شامل بدوی ترین آن ها با آیین جادویی شان انواعی روان درمانی اند که رنج های روحی و جسمی ناشی از روح را درمان کرده، بهبود می بخشد. وی در یک کار منتشر شده در سال ۱۹۴۶ می نویسد: تنها دیدگاه های سودمند در جهان امروز، آن سیستم های روانی درمانی اند که ما آن ها را مذهب می نامیم و در مقال انتشار یافته در سال ۱۹۵۱ می نویسد: مذهب نه تنها بر ضد بیماری است، بلکه عملا سیستمی برای بهبود و رشد روانی است. وی رد مقال خود تحت عنوان “انسان نوین در جست و جوی یک روح “، ادعا می کند که هیچ گاه بیماری نداشته که درمانش مستلزم بازگشت او به مذهب نبوده باشد. مذهب وسیله ای مفید برای تأمین بهداشت روانی و راه رسیدن به کمال و سعادت است. عملکرد معمول مذهب این نیست که از اضطرابمان برهاند، بلکه حمد و تکریم خداوند به ما توانایی را می دهد که محدودیت ها و وابستگی هایمان به ظواهر دنیا و تعلقات دنیوی را کم کنیم (دوستدارقلی، ۱۳۷۷).

ذکر و چنگ زدن به ریسمان الهی که پیوندی استوار و ناگسستنی است، انسان را به وادی ایمن می رساند و اندیش اتصال به نیرویی ماورای تمامی نیروهای طبیعی، خوف و بیم را از دل و ذهن انسان بیرون می راند و به عقید روان کاوان این مهم ترین داروی اضطراب است.

مفهوم دعا چیست و نقش های آن کدام است؟

دعا به معنی خواندن، حاجت خواستن و استمداد است، و گاهی مطلق خواندن از آن منظور است(قریشی، ۱۳۵۲).

در اصطلاح، دعا به معنی خواندن خدا، مخاطب قرار دادن و صدا زدن توأم با تضرع و اظهار درماندگی است.

خداوند در آی:

و اذا سئلک عبادی عنّی فانّی قریب اجیب دعوه الدّاع اذا دعان و لیؤمنو بی لعلّهم یرشدون(سور بقره، آی ۱۸۶) (چون بندگان من از دوری و نزدیکی من از تو پرسند، بدانند که من به آن ها نزدیک خواهم بود و هرکه مرا خواند دعای او را اجابت کنم و به من ایمان آورند تا به سعادت راه یابند)، وعد اجابت به بندگان خویش داده و با عطوفت خاصی خود را نزدیک به آنان ذکر کرده است که دعای ایشان را به استجابت برساند.

از آن جا که مکتب اسلام درصدد تربیت و تعلیم بشر است، هر دستور، نکته و گفته ای از آن می تواند منشأ کاملی برای دست یافتن به این هدف به حساب آید.

به دعا می توان از وجوه گوناگون نگریست و جنبه های متفاوت آن را باز شناخت.

انواع دعا:

گاهی دعا صرف درخواست حاجتی از خداوند می باشد. در این حالت در مورد مشخصی بنده دست به آسمان گشوده، طلب مدد و یاری می کند. گاه به صورت عام درخواست دفع بلایا، یا سختی ها می نماید تا خداوند آن چه را که از رنج و الم و ناراحتی است از او زایل کرده، در طی مسیر زندگی با آن ها روبه رو نگردد.

زمانی نیز دعا برای درخواست جذب خوبی ها و زیبایی هاست که بنده آن چه را که از نیکویی در برابرش جلوه گر است از خداوند طلب می نماید.

گاهی دعا به عنوان ارتباط عاشقانه و همیشگی بنده با خداوند است. در هر قدمی او را می بیند و جهان برایش جلوه ای از وجود اوست. جز رضایت او را نمی خواهند و این همان بهشت موعود است که خداوند خود فرموده است:

یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربّک راضیه مرضیه فادخلنی فی عبادی و ادخلی جنّتی (سور فجر، آی ۳۰).

ای نفس مطمئن و دل آرام(به یاد خدا)امروز به حضور پروردگارت باز آی که تو خشنود(به نعمت های ابدی او)و او راضی(از اعمال نیک)است. باز آی و در صف بندگان خاص من در آی و در بهشت من داخل شو.

نباید پنداشت که تأثیر دعا صرفا در استجابت آن است، بلکه همان ارتباط، راز و نیاز، درخواست و حاجت به پیشگاه او بردن و به دامان افراد دیگر بشر در نیاویختن، او را در لحظات خویش جاری دانستن و همراه او بودن و از درگاه پاکش خود او را خواستن نعمتی است که شاید نتوان با چیز دیگری آن را تعویض کرد.

در دهه های اخیر موضوع دعا و نیایش از مباحثی است که مورد توجه انسان ها، بالاخص در جوامع غربی قرار گرفته است و نیایش به مفهوم ارتباط با خالق هستی مطرح شده و اندیشمندان با هر آیین و مذهبی به نقش سازند دعا پی برده، سعی در بهره برداری از نیروی عظیم آن دارند.

در مورد نقش هایی که دعا در وجود انسان دارد، می توان از جهات گوناگون به بحث و بررسی پرداخت.

نقش تربیتی دعا

اولین اثر دعا، نقش تربیتی آن است. بدین گونه که اولا دعا یاد خداوند را در دل انسان زنده نگه می دارد:

و لا تکونوا کالّذین نسوا اللّه فانسیهم انفسهم(سور حشر، آی ۱۹).

و شما مانند آنان نباشید که به کلّی خدا را فراموش کرده اند و خدا هم نفوس آن ها را از یادشان برد.

انسان به دلیل ساخت فکری و ذهنی خود فراموشکار است و به سبب همین خصوصیت دچار انحرافات و خطاهایی گاه بسیار بزرگ می شود، چنان که از مسیر هدایت و جاد حرکت اصیل خویش منحرف شده، اهدافش را گم می کند و دچار سردرگمی عقیدتی و فکری می گردد. آینده اش را به تباهی می کشاند و هستی خویش را بدون آن که بهره ای ببرد به دست باد می سپارد.

دعا سبب طهارت روح انسان می شود، ضلالت و گمراهی را به او تذکر می دهد، گرد و غبار روزمرگی ها را از صورت تفکر او می شوید، و کژی ها و کاستی ها را کم رنگ کرده، روح ایمان را باز می پروراند.

با دعا، توکل در انسان افزایش یافته، وی با نیروی اعتماد بر قدرتی متعال که همیشه همراه اوست و شاهد و ناظر اعمال و گفتار او، سعی در پیرایش تفکرات خویش و زدودن آلایش از اعمال و کردار نموده، در نهایت در مسیر تربیتی صحیحی به حرکت در می آید.

دعا، آموزند حکمت

دعا اندیشه و تفکر انسان را تعلیم می دهد و موجد جهان بینی و شعور و شناخت و آگاهی در افکار بشر است. انسان به هنگام دعا، عظمت و بزرگی خالق هستی را یاد می کند و همین امر را به شعور خویش تفهیم می نماید. ایجاد شعور، شناخت و فکر نقش سازنده ای در حیات آدمی ایفا می کند و شاید به همین سبب است که در احادیث بسیاری انسان به تفکر دعوت می شود تا آن جا که این امر از برترین عبادات محسوب می گردد. هم چنین دعا، عامل برقراری عوامل ماورای طبیعی است و انسان با مؤثر دانستن این عوامل در امور حیات خویش به آرامش قلبی و اطمینان خاطر دست می یابد و این آرامش به نوب خود سبب “شرح صدر “و ایجاد روابط پویا در اجتماع می شود و نیز دارای نقش مؤثر و حساس در جهان هستی است، زیرا چنین فردی نه تنها خود به درجات بالاتر کمال انسانی صعود می کند، بلکه باعث شکوفایی و بالندگی دیگر آحاد بشر نیز می شود. در آی:

و الّذین جاهدوا فینا لنهدیهم سبلنا(سور عنکبوت، آی ۶۹)

و آنان که در راه ما جهد و کوشش کردند محققا آن ها را به راه خویش هدایت می کنیم. مسئل حرکت و کوشش و در همان حال هدایت به جهت مستقیم تؤاما مطرح می گردد و این موضوعی است که امروزه در علم “سایکو سیبرنتیک “نیز بدان رسیده اند. دعا و نیایش نیز زمینه را آماده ساخته، انسان را از لحاظ فکری و روحی در مسیر حرکت قرار می دهد.

دعا عامل تلطیف روح

ادعیه ای که در مکتب ما وارد شده است، سرشار از مضامین لطیف و زیباست و دربار تأثیر کلام زیبا در روح انسان تا به امروز شکی وارد نشده است. سخنان نغز و زیبا و سرشار از احساس در ادبیات جهان گواهی بر این مدعاست. به ویژه جوامعی که از قدمت فرهنگی بیش تری برخوردارند، از این لحاظ غنی تر می نمایند. متون ادعی اسلام نیز از جهت زیبایی کلام و نیز از جهات دستوری و نگارش و از نظر عمق و لطافت بی نظیر است. خوانند این عبارات در حقیقت تمامی این جریان پرنشاط و کامل را به اعماق وجود خویش رهنمون می سازد و جان خویش را با جمال این کلمات در نهری پاک و جوشان شست و شو می دهد و لطافت های آن را هم جوار نفس خویش ساخته، همراه با معانی نغز آن از سفلای خاک به بی کران آبی آسمان ها صعود می کند.

از دیگر مسائل حائز اهمیت، ساختارشناسی دعاست. واژه ها و پیوند آن ها، ساختمان عبارات و موسیقی کلام باید مورد دقت و تأمل قرار گیرد. واژه ها در ادعیه با محتوای خود تناسب دارند. واژه هایی که از تندی بیش تری برخوردارند از حروف خراشی بیش تری تشکیل می شوند. آن که هنر کلام دارد از واژه های مناسب و هم آهنگ با موقعیت ها بهره می برد. در دعا این هنر به اوج خودش می رسد. بدین گونه است که در تمامی دعاها، زیبایی سخن از جهت رعایت نکات دستوری و نگارش و نیز عمق و لطافت و موزون بودن و هم آهنگی معانی دیده می شود. به عنوان مثال می توان کلام امیر المؤمنان را در ادعیه ای چون صباح و کمیل مورد دقت نظر قرار داد. این تلطیف روح می تواند نقش بسیار والایی از جهت تربیتی در زندگی انسان داشته باشد. بالاخص در جهان پرتنش کنونی که خشونت و بی رحمی و فقدان عواطف عالی انسانی در حال گسترش است و حیات صنعتی به همراه تمامی مظاهرش انسان را به سوی پرتگاه نیستی انسانیت پیش می برد و حیات معنوی وی را مورد تهاجم و تهدید قرار داده است، ایجاد آرامش و روحیه ای لطیف و سرشار از معنویات و عواطف و نگرشی پرلطف به جهان هستی، تأثیر به سزایی در افکار انسان گذاشته، شرایطی برای نجات روحی وی فراهم می آورد، که در غیر این صورت بدان دسترسی نخواهد داشت.