فایل پاورپوینت کامل دو تلقی از حقوق کیفری، دو تلقی از دین

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دو تلقی از حقوق کیفری، دو تلقی از دین :

آفتاب، ش ۳۳

چکیده: در این مقاله با ترجیح رویکرد تجربه دینی در مواجهه با حقایق دینی در زمینه اعتقادات، چنین نتیجه گیری می شود که از آنجا که حیطه ادیان و آموزه های ایشان بر اساس تجربیات دینی پایه گذاری شده است و عقلانیت و خردورزی در آن راه ندارد، در زمینه قوانین و نیز حقوق کیفری که مبتنی بر عقلانیت است، تنها باید بر عقل تکیه کرد و از خرد انسانی برای تحدید حدود آنها بهره گرفت. نقش دین در زمینه مسائلی که به جرم و جنایت برمی گردد، تنها در مسائلی نظیر پیش گیری از وقوع جرم از طریق گسترش اعتقادات و اخلاقیات صحیح خلاصه می شود.

ادیان بزرگ دنیا معمولاً در سه سطح ظاهر شده اند: ۱. ایمان یا تجارب دینی؛ ۲. ایده ها و عقاید؛ ۳. اعمال دینی و شعائر مذهبی. ایمان عبارت است از مجذوب شدن، منعطف شدن یا تعلق خاطر پیدا کردن به یک مرکز خطاب کننده، به گونه ای که این تعلق، واپسین وابستگی آدمی را تشکیل دهد. با توجه به اوصاف مذکور در تعریف ایمان گفته شده است که ایمان، عشق آزادانه انسان به حسن معشوق یعنی خداوند است. علت ایمان ورزی آدمی این است که انسان موجود محدود و تهدید شده به عدم است. چنین موجود محدودی با مجذوب خداوند شدن، خود محدودش را در مقابل خداوند از دست می دهد، تا به خود واقعی، آن خودی که باید باشد، برسد. با توجه به اینکه ایمان از جنس عشق و اعتماد و توکل به موجودی برتر، برای رفع دغدغه وجودی آدمی است، جای فهم، ادراک حسی و عاطفی و ایمان، دل آدمی است نه سر و مغز او. از آنچه که به طور مختصر در مورد ایمان و اوصاف آن گفته شد، استنباط می گردد که اولاً، ایمان از جنس عقیده نیست: مؤمنانه زیستن، شنونده زیستن است، نه انباشتن یک سلسله اصول و عقاید خشک در ذهن. ثانیا، خدای موضوع ایمان، خدایی مطلق است، نه محدود.

لازمه این امر، آزادی درونی و بیرونی آدمی است. آزادانه خدا را شناختن یعنی آزاد شدن از همه جزمیات و عقایدی که خدا را محصور به طبقه، نژاد، ایدئولوژی و… می نماید. ثالثا، موضوع اصلی ایمان، انسانی است که خواستار الحاق به موجودی برتر است. موجودی برتر که واجد تمام اوصاف ممدوح است.

جایگاه ایمان ورزی آدمی، دل اوست، نه مغز و سر و عقل او. اکنون این سؤال پیش می آید که عقل چه جایگاهی در دین دارد. جایگاه عقل در نظام اعتقادات دینی است. عقل تلاش می کند که آنچه از طریق ایمان شناخته می شود، توجیه و تبیین عقلانی نماید. اما از آنجایی که شناخت خداوند، بیش از آنکه از راه عقل استدلالی باشد، مبتنی بر شناخت قلبی و شهودی است، عقل به طور حداقلی و محدود می تواند تجارب دینی و ایمان مؤمنان را تبیین و توجیه کند، نه به طور حداکثری .

با توجه به آنچه در مورد ایمان و نظام اعتقادات دینی گفته شد، دو طرز تلقی از حقوق کیفری، ناشی از دو طرز تلقی از دین است که مطابق یک طرز تلقی، جوهر اساسی دین را ایمان و تجارب دینی شکل می بخشد و هدف نهایی و اساسی دین، انسان سازی و ایجاد رفتار خودانگیخته انسانی در اوست. بنابراین، دین در مسائل عقلانی و از جمله حقوق، تابع حکم عقلاست. به سخن دیگر، با حاکمیت این طرز تلقی از دین، از آنجایی که جایگاه ادراک و شناخت خداوند قلب و دل آدمی است، نه عقل او، عقل در امور دینی جایگاه محدودی می یابد؛ درحالی که در امور اجتماعی و دنیوی؛ حاکمیت تام و تمام پیدا می کند. این امر استقلال کلیه امور اقتصادی، سیاسی، حقوقی و… را از دین در پی دارد.

اما مطابق طرز تلقی دیگر از دین که مطابق آن، دین با یک سلسله اعتقادات مترادف می باشد، دین به مجموعه ای بدل می شود که انسان ها در الزامات آن حل می شوند و خدا را به همان گونه که تبلیغ می کنند، می فهمند. دریافتی که نه خدا را به شکل اصیل نشان می دهد و نه انسان را به اصل خود رهنمون می سازد. در چنین دینی، مجموعه بر انسان حاکم است، نه ایمان. مجموعه ای که هم تصویر نادرستی از خدا عرضه می کند و هم به قدری بر انسان حاکمیت دارد که او را از اصل خویش تهی می کند و به او تعصب و خشک مغزی می آموزد. حقوق کیفری در این دین، تابع الزامات آن است.

در تمدن قدیم، اخلاق ساخته دین بود و چون دین حاکمیت تام و تمام داشت، اخلاق دینی بسیار گسترده بود؛ اخلاقی دینی که کل جامعه اطاعت از آن را لازمه حفظ نظم اجتماعی، بقا و دوام جامعه تلقی می نمود. با توجه به مقدس تلقی شدن این اخلاقیات، کوچک ترین نقض آنها با مجازات روبه رو می شد. اما در تمدن جدید، بر اثر انحصار دین به انسان سازی، استقلال اخلاق از دین و پذیرش اصول عقلانی و عالیه اخلاق، اخلاقیاتی که کل جامعه آن را برای حفظ نظم اجتماعی لازم می شمرد، محدود به ارزش های اندکی می شود.

با توجه به شاخصه هایی که در مورد حقوق دینی و تفاوت آن از حقوق غیردینی وجود دارد، باید حقوق اسلام را در ذیل حقوق عقلانی مطالعه نمود؛ بدین گونه که اگر حقوق، حاصل از اجتماع، و برای حفظ مصالح عامه باشد، پیش شرط آن توجه به مقتضیات عصر و زمان و بروز و ظهور عقلانیت عصری در قوانین است که در حقوق اسلامی موجود است؛ بدین معنا که اول، در حقوق اسلام بسیاری از امور فردی، از دایره تشابهات و اشتراکات خارج است و در حوزه امور فردی قرار دارد. دوم، اصل اجتماعی یا پیروی از مبانی اجتماعی در حقوق اسلام منجر به آن شده است که دایره تشابهات تنها برخی از اعمال را که جریحه دار کننده احساسات عموم هستند، دربرگیرند، نه کلیه امور فردی و خصوصی آنان را. سوم، مجازات در دین اسلام در موارد بسیاری قابل ساقط شدن است. این واقعیت دنیوی بودن مجازات و توجه به ملاحظات اجتماعی را در اجرای آن به خوبی نمایان می کند. چهارم، سیاست جزایی معقول دین اسلام مبنی بر رعایت حیثیت و آبروی افراد و عمل به مجازات به عنوان آخرین حربه (برای تأثیر بیشتر) این است که مجازات زمانی ضرورت پیدا می کند که جرم توان جریحه دار کردن احساسات عده ای از افراد را به طور بالقوه داشته باشد؛ به این معنا که در جایی واقع شده باشد که حداقل چهار شاهد مرد عادل و چهار زن عادل حضور داشته باشند. با توجه به علل بنیادی مذکور، با علم شخصی قاضی در نظام جزایی اسلام مخالفت شده است.

رکن اساسی دین، ایمان و تجربه دینی است. ایمان هم امری فردی و هم امری شخصی است. راه ادراک خداوند نیز تجارب دینی و عرفانی است که برای هر فرد، شخصا، حاصل می گردد. به عبارت بهتر، معرفت و ادراک به خداوند، ناشی از تجربه شخصی دین دار است. تجاربی که از طریق ایمان به خدا و تجربه دینی به دست می آید، تبیین عقلانی می گردد. اما از آنجایی که خداوند در محدوده عقل نظری قرار نمی گیرد و علم به او از راه تجربه و عقل عملی است، عقلانیت در اعتقادت دینی یک عقلانیت حداقلی است، نه حداکثری. درحالی که در مورد فقه که به قول غزالی دنیوی ترین بخش دین محسوب می گردد، ادعا می شود که هدف و فلسفه ای خاص دارد و می توان به این هدف و فلسفله خاص دست یافت و با توجه به همین هدف وفلسفه است که اشخاصی مانند شاطبی، محور مصالح را فقه می دانند و فقها و مجتهدانی در عصر حاضر از اجتهاد پویا و منطبق با شرایط زمان و مکان سخن می گویند. با توجه به مجموع دلایل فوق، می توان عقلانیت در فقه را عقلانیت حداکثری دانست و شاید بتوان قاعده ملازمه ای که اصول گرایان بین عقل و شرع یافته اند (کل ما حکم به العقل حکم به الشرع) را تنها در مورد فقه و اخلاق قائل شد.

تفاوت دیگر این است که هدف اساسی و بنیادی احکام دینی، خداگونه شدن آدمی، تجلی او بر انسان و تخلق او به اخلاق الاهی است و این همه برای سعادت اخروی شخص و در عین حال پاسخ به دغدغه وجودی او در زندگی دنیوی است. با این حال، آیا می توان اوصاف مذکور را برای فقه قائل شد.

پرسش بنیادین این است که با توجه به تغییر مفهوم دین در عصر حاضر، آیا دین در راستای یک سیاست جزایی معقول می تواند واجد اثر و فایده باشد؛ یا اینکه نه تنها مفید نیست، بلکه عمل به آن موجب تعصب، نژادپرستی و… نیز می شود؟ اساس دین، تجارب دینی و عرفانی