فایل پاورپوینت کامل دینداری و تجددگرایی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دینداری و تجددگرایی :

رسالت، ۳۰ و ۳۱/۲/۱۳۸۰ و ۷ و ۱۰/۳/۱۳۸۰

چکیده: مساله رابطه مدرنیته و اسلام یکی از مباحث مهم روزگار ماست . نگارنده در مقام بررسی این مساله، ابتدا به ارائه تعاریف مفاهیم کلیدی بحث، مانند مدرنیته، مدرنیسم، مدرنیزاسیون و … می پردازد و سپس، به اجمال، دیدگاه برخی از اندیشمندان معاصر را در باب تعارض یا سازگاری تجدد با اسلام بررسی می کند . در ادامه، به مبانی چهارگانه مدرنیته با عنوان مبنای معرفت شناسی، اومانیسم، مبنای اقتصادی و مبنای دینی اشاره شده، چنین نتیجه گرفته می شود که با نظر به این مبانی، میان مدرنیته و اسلام نوعی ناسازگاری وجود دارد .

مدرنیته و تجدد وضعیتی است که در غرب پدیدار شده و یک وضعیت زمانی است که از رنسانس به بعد تحقق پیدا کرده است . وضعیتی نوآور و متجدد و با مدل های مختلف که گاهی از آن به تجدد لیبرالی، تجدد سازمان یافته، تجدد خودآگاه، تجدد ناخودآگاه، تجدد خوش بین و بدبین تعبیر می شود . مدرنیته ای که امروزه مطرح است، مطلق نو شدن نیست بلکه آن وضعیت نویی است که در غرب تحقق پیدا کرده است .

مدرنیسم یک نوع ایدئولوژی و مکتب است و مدرنیت به کسی گفته می شود که معتقد باشد آن وضعیتی که در غرب پس از رنسانس رخ داده است . یک وضعیت ضروری و حتمی و از طرف دیگر، مطلوب و مفید است .

مدرنیزاسیون، یک رویه، سیاست و یک برنامه خاصی است که اگر حکومتی این رویه را بپذیرد و بخواهد وضعیت موجود خود را با توجه به وضعیت متجددی که در غرب هست سامان بدهد، می گویند این رویه، مدرنیزاسیون است .

مدرنیته و تجدد با غربی بودن آمیخته است و پروسه ای است که دقیقا از سنت غربی بازسازی شده است . در آغاز رنسانس یک رفورمیسم دینی در غرب تحقق یافت و لوتر و کالون یک نهضت اصلاح دینی متاثر از منابع دینی خود به راه انداختند که بعدها به اصلاح دینی منجر شد و به عقلانیتی که دکارت مطرح کرد و به عقلانیت روش گری ای که پوزیتیویسم های فرانسه در قرن ۱۸ مطرح کردند، مبدل شد و در نهایت با تحقق مدرنیته پایان یافت .

مراد ما در این بحث، از اسلام آن آموزه ها و دستاوردهایی است که از کتاب و سنت معتبر، به دست می آید . این آموزه ها یک نوع متدلوژی معرفت شناسی به ما عرضه می کند و آن اعتبار دادن به حس، تجربه و عقل است .

حال باید دید که آیا مدرنیته با اسلام سازگاری دارد؟ در بعضی نمونه ها، اسلام و مدرنیته هیچ گونه سازگاری با هم ندارند . مثلا نیوتن وقتی قوانین خودش را مطرح کرد و به مکانیک عالم پی برد، این نتیجه علمی – به زعم خودش – را گرفت که خداوند خالق است ولی رب نیست و نهایتا اصطلاح «خداوند، ساعت ساز لاهوتی » را مطرح کرد . این دستاوردی که در فیزیک نیوتن مطرح می شود، با اندیشه دینی، سازگاری ندارد; زیرا ما معتقدیم که خداوند هم خالق است و هم رب . اما این تفکر با اندیشه دینی نیوتن – که یهودی بود – سازگاری داشت زیرا آنها معتقدند که «ید الله مغلوله » (دست خدا بسته است) . اگر ما مدرنیته را با تمام لوازم دستاوردها و پیش فرض هایش به جامعه خودمان بیاوریم، قطعا با اسلام سازگاری نخواهد داشت . نمونه دیگر، زیست شناختی داروین و نظریه ترانسفورمیسم او بود که نسل انسان را از حیوان نئاندرتال می دانست .

به هر حال، آن مدرنیته با آن بسته بندی اش با اسلام سازگاری ندارد . برای حل این مساله چه باید کرد؟

عده ای مثل سید قطب عقیده دارند که ما باید مدرنیته را حذف کنیم و جلوی ورود این پدیده را بگیریم . بعضی گفته اند: چون تعارض وجود دارد، ناچاریم دین را کلا حذف کنیم; یعنی، سکولار خشن بشویم، مثل کسروی، میرزا ملکم خان و . . سید جمال الدین اسدآبادی و شاگردان ایشان مثل شیخ محمد عبده معتقدند که می توان بین مدرنیته و اسلام جمع کرد . پیشنهاد سید جمال این است که ذات مدرنیته با اسلام تعارضی ندارد و اگر تعارضی هست، با مسلمانی ماست . محمد عبده معتقد است که ما اسلام را خوب پیاده نکرده ایم . این همه اسلام در باب علم، تعلم و تعقل توصیه کرده است دلیل بر این است که اسلام با مدرنیته تعارض ندارد .

این راه حل بسیار ساده و ابتدایی است چون به نظر این بزرگان، مدرنیته یعنی علم، دانش و تعقل در حالی که معنای مدرنیته که علم نیست . البته محصول مدرنیته علم هم هست، مثلا جامعه شناسی مارکس و روان شناسی فروید محصول مدرنیته اند .

راه حل دیگری از سوی بازرگان و شریعتی ارائه شده است . این دو، یک روش فهم متن ارائه داده اند به این نحوه که هرگاه یکی از دستاوردهای مدرنیته با اسلام تعارض داشت، از آن دستاورد استفاده کنیم و تفسیر و فهم و برداشت خود را از آیه عوض بکنیم .

این روش مشکلی را حل نمی کند و در واقع تنها صورت مساله را پاک می کند، زیرا این کار دست ما نیست که معنای دیگری به آیه ای که ظهور در یک معنایی دارد و ظهور یا نص آن با دستاورد و مدرنیته تعارض دارد، بدهیم .

مرحوم مطهری راه حل دیگری پیشنهاد می کند مبنی بر اینکه اگر تعارضی هست، میان مدرنیته و مسلمانی ماست; زیرا ما معرفت های دینی غلطی در جامعه اسلامی خودمان داریم . اگر معرفت دینی مان را اصلاح کنیم و خرافه زدایی کنیم، مشکل تعارض حل می شود . ایشان این بحث را در مقدمه کتاب «انسان و سرنوشت » آورده اند، ولی متاسفانه فرصت نیافتند مطالب خود را بسط دهند .

مبانی مدرنیسم

برای شناسایی بهتر مدرنیسم، به اختصار به پاره ای از ارکان آن اشاره می کنیم:

۱) مبنای معرفت شناسی: مبنای معرفت شناسی مدرنیسم بدین معناست که حس و عقل برای آدمی بس است و ما حاجتی به وحی، دین و شریعت نداریم . البته عقل در مسیحیت سه دوره را سپری کرده است . در دوره اول، عقل [واضع؟] و تابع وحی بوده و هیچ گاه تعارضی میان این دو احساس نمی شده است . این دوره تقریبا از قرون وسطی تا اول رنسانس سپری شده است .

دوره دوم که از رنسانس شروع می شود، دوره عقل مستقل از وحی است که هم وحی و هم عقل را مخلوق خدا می داند . در دوره سوم، عقل آفریدگار است، هم آفریدگار خود است و هم آفریدگار خدا . در واقع، این عقل همان عقلی است که منشا پیدایش مدرنیته شده است . مدرنیته به دنبال عقلی است که راز ستیز و راززدا است و هر مساله رازآلودی را که در دین آمد، کنار می گذارد و لذا در دوران مدرنیته، شهودگرایی و عرفان تنزل می یابد ولی عقل حس گرایی به اوج شکوفایی خود می رسد .

۲) اومانیسم: اومانیسم بدین معناست که غایت همه چیز انسان است . اومانیسم آن چه را که برای انسان سود و نفع دنیوی – نه اخروی – دارد، می پذیرد و آن