---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رشتگی مهدویت پژوهی و آسیب شناسی آن :

مقدمه

مطالعه و اندیشیدن درباره مهدویت _ که امروزه به شکل مهدویت پژوهی بروز و ظهور پیدا کرده _ از دیرباز در میان مسلمانان مطرح بوده است. در اسلام در قالب مهدویت گرایی و در تاریخ پیش از اسلام، در قالب منجی گرایی و مطالعاتی نجات بخش تبلور داشته و دارای دو خاستگاه درونی و بیرونی است. فطرت و وجدان بشری خاستگاه درونی، و وحی و آموزه های آسمانی، خاستگاه بیرونی مهدویت را شکل می دهند. از منظر خاستگاه درونی، قدمت این اندیشه _ که در قالب منجی گرایی بروز دارد _ به قدمت تاریخ بشر است و از منظر خاستگاه بیرونی، به قدمت آیین اسلام و بعثت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم خواهد بود. بی تردید امروزه مطالعه و اندیشیدن در عرصه مهدویت پژوهی _ که از حیث دامنه و قلمرو به گستردگی لازم رسیده و از نظر مسائل و مباحث به فربگی مطلوب دست یازیده _ نویدگر پیدایش عرصه ای به نام مهدویت پژوهی با رویکرد رشتگی است؛ همان عرصه ای که حوزه مهدویت پژوهی را به سوی تخصص گرایی سوق می دهد و مسائل و مباحث آن را به تنوعات درونی و بیرونی، کلی و جزئی تقسیم می نماید.

نکته قابل ذکر این که حوزه مهدویت پژوهی به سان هر حوزه دیگری هر چه از اصل و منشأ خویش _ یعنی آیات، روایات صحیح، عقل و فطرت سلیم _ جدا شده و در فرایند اندیشه ورزی و تفکر گرایی بشر به پیش رفته، مصونیت و سلامت آن بیشتر به مخاطره افتاده است و بیشتر دچار آسیب ها و آفت های مفهومی و مصداقی، نظری و عملی شده است که لازم است با ابزار آسیب شناسی ابتدا به شناسایی آسیب ها و بعد به آسیب زدایی آن ها همت گماشته شود. آسیب شناسی به عنوان یک حوزه بیرونی با رویکرد درجه دو، به مطالعه علمی آسیب ها و آفت های یک پدیده و نیز به چگونگی مبارزه و مقابله با آن ها می پردازد و با ارائه راهکارهای علمی و کاربردی، افزون بر درمان بافت های آسیب پذیر با رویکرد پیش دستانه و پیش گیرانه به بیان علل و عوامل مبادرت می ورزد و در همه حوزه ها و رشته های علوم _ اعم از کاربردی، پایه، تجربی، طبیعی و انسانی _ به کار گرفته شده و به تبع آن، در ادبیات دینی نیز بیش از یک سده است که مورد توجه اندیشمندان دینی قرار گرفته است. از این رو در این مقال، تحقیقِ دو حوز «رشتگی مهدویت پژوهی» و «آسیب های معطوف به آن» در دستور کار قرار دارد و پژوهش حاضر با محوریت این دو حوزه پی گیری شده و پرسش های تحقیق نیز بر همین اساس تنظیم می شود.

پرسش های اصلی عبارت اند از:

۱-رشتگی مهدویت پژوهی به عنوان یک حوزه دانشی چگونه توجیه می شود؟

۲-در صورت استبعادورزی نسبت به رشتگی مهدویت پژوهی، چه آسیب هایی متوجه مهدویت پژوهی است؟ پرسش های فرعی نیز از این قرارند:

۱-مفهوم رشتگی مهدویت پژوهی چیست؟

۲-مفهوم آسیب شناسی رشتگی مهدویت پژوهی چیست؟

۳-الگوی تحلیلی آسیب شناسی مهدویت پژوهی چیست؟

۴-چه آسیب های معطوف به حوزه رشتگی مهدویت پژوهی است؟ پیش از ورود به متن، برای تنویر بحث، ضرورت دارد به نکات چهارگانه ای اشاره شود:

۱-مقوله آسیب شناسی نخست با رویکرد معرفت شناسانه و توصیفی، آفت ها و آسیب های موجود را به بحث و بررسی می گذارد و پس از آن با رویکرد توصیه ای و هنجاری به بیان راهکارهای مناسب به مقابله با آن ها می پردازد و در نهایت با طرح اقدامات پیش گیرانه از آسیب ها و چالش های احتمالی _ که زمینه ساز بحران در جامعه است _ جلو گیری می کند.

۲-مهدویت پژوهی _ که متعلق آسیب شناسی است _ در سه ساحت «ماهیت مهدویت»، «تحقق خارجی مهدویت با رویکرد رفتاری» و «تحقق خارجی مهدویت با رویکرد معرفتی» قابل تعریف است _ که در این جا فقط به قسم سوم که بیشتر به فعالیت علما و اندیشمندان مربوط می شود _ توجه شده و چالش ها و آفت های این عرصه که یک عرصه معرفتی و دانشی است مورد آسیب شناسی قرار می گیرد.

۳-فعالیت های علما و اندیشمندان مهدوی در عرصه مهدویت _ که به نوعی یک عرصه علمی و معرفتی است _ دو مطلب را اثبات می کند؛ اول، شکل گیری رشتگی مهدویت پژوهی با رویکرد پسینی؛ دوم، آسیب شناسی مهدویت پژوهی با رویکرد درجه دو

۴-مهدویت پژوهی دارای سه بحث پیرامونی با رویکرد مطالعات مهدویت پژوهی، رشتگی مهدویت پژوهی و میان رشتگی مهدویت پژوهی که هر کدام از موارد سه گان فوق، به صورت مستقل نیاز به توجیه و آسیب شناسی دارند که در این نوشتار تنها به بحث فایل پاورپوینت کامل رشتگی مهدویت پژوهی و آسیب شناسی آن مبادرت می شود

هدف و ضرورت بحث

در دوران معاصر، مهدویت پژوهی به عنوان یک حوزه دانشی مطرح شده است و به عنوان حوزه ای نوپیدا و جدید با الزامات و انتظامات بدیع در میان علوم انسانی اسلامی جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. اگرچه مطالعات مهدویت از گذشته های دور در میان باورمندان اسلامی مطرح بوده، ولی مهدویت پژوهی به عنوان یک حوزه معرفتی و علمی در فضای فکری دوران معاصر شکل و نضج گرفته است. به رغم نوپایی و جدید بودن مهدویت پژوهی، رشد و تعالی آن با شتابندگی خاصی به پیش رفته و از نظر مسائل و مباحث درونی و بیرونی به فربگی و گستردگی لازم رسیده است. بی تردید حرکت شتابنده مهدویت پژوهی از نظر رشدیافتگی و تکثر مسائل و نیز گستردگی و فربگی مباحث، نویدگر شکل گیری حوزه رشتگی مهدویت پژوهی است. بی گمان همه این رویکردها، تعاریف و تقسیمات دانشی که در عرصه مهدویت پژوهی هویدا شده، حاکی از جایگاه مهم مهدویت پژوهی و کارکرد خطیر آن در میان مردم و باورمندان مهدوی است. آری، اگر این جایگاه و منزلتِ دانشیِ مهدویت پژوهی مورد مخاطره و استبعاد قرار گیرد، آسیب های جدی و فراوانی نظیر تزلزل پایه های علمی مهدویت، رواج قشری گری در مهدویت، تضعیف جایگاه و کارکرد مهدویت، ناهماهنگی با نیاز جامعه مهدی باور و رواج تحریف و خرافه گرایی را متوجه حوزه مهدویت می کند. از این رو در عرصه مهدویت پژوهی لازم است دو کار مهم صورت پذیرد که مهدویت به آن جایگاه و افق مطلوب خویش برسد؛ اولاً با استانداردسازی حوزه دانشی مهدویت پژوهی پایه های علمی و الزامات دانشی مهدویت پژوهی مستحکم شود؛ ثانیاً، با نگرش آسیب شناسانه، پیرایه ها و انحرافاتی که حوزه دانشی مهدویت پژوهی را به مخاطره می اندازد آسیب شناسی و آسیب زدایی شوند. بر این اساس در این نوشتار به دنبال تحقق اهداف ذیل خواهیم بود:

۱-توجیه و تثبیت رشتگی مهدویت پژوهی؛

۲-مطالعه و شناخت آسیب های حوزه دانشی مهدویت پژوهی با رویکرد پسینی و گزارشی؛

۳-مطالعه و شناخت آسیب های حوزه دانشی مهدویت پژوهی با رویکرد پیشینی و هنجاری؛

۴-جلو گیری از آسیب های احتمالی با رویکرد پیش گیرانه.

چیستی رشتگی

در گذشته، علوم و رشته های علمی نظیر رشته اقتصاد، رشته سیاست، رشته جامعه شناسی، رشته معرفت شناسی و…در ذیل فلسفه جمع بوده و فلسفه به مثابه علم مادر، هم آن ها را در خودش پرورش داده است، ولی به مرور زمان بر اساس عوامل مختلفی همچون نیاز مردم و اقبال عمومی و فربگی های لازم از حیث مسائل، مباحث، پرسش ها و شبهات به سوی استقلال خواهی پیش رفته و حوزه ای مستقل را برای خویش تعریف کرده اند. بی گمان عوامل استقلال خواهی علوم و رشته های علمی متفاوت اند و همه آن ها به گونه ای اعتباری هستند. مثلاً در گذشته، یک دانشمند می توانست درباره همه مسائل بحث کند؛ زیرا مسائل علوم کمتر بود. ولی امروزه دیگر نمی توان از همه علوم در یک جا سخن گفت. مثلاً اندیشمندی از حکمت نظری و دیگری از حکمت عملی بحث می کند؛ یا ممکن است برخی به قسم طبیعیات از حکمت نظری، برخی دیگر به ریاضیات و کسانی نیز به بخش الهیات یا فلسفه به معنای خاص بپردازند. حتی شاید در خود الهیات نیز کار به جایی برسد که برخی تنها به خداشناسی بپردازند و موضوع بحث خود را فقط خدا قرار دهند و البته اگر چنین شود بهتر است. در این صورت خداشناسی یک علم مستقل می شود و حال آن که در گذشته، خداشناسی بحث عمده فلسفه به معنای عام بوده است(علی پور، ۱۳۸۹: ۳۸۵). بنابراین در گذشته خداشناسی حوز معرفتی مستقلی به نام علم نبوده، ولی به مرور زمان بر اساس نیاز جامعه به بحث خداشناسی و نیز به سبب فربه شدن آن از لحاظ مسائل و شبهات پیرامونی، استعداد و ظرفیت علم شدن را پیدا کرده است و اکنون می تواند به عنوان علمی مستقل به نام «رشته خدا شناسی» اعلان وجود کند. همین روال را برای مهدویت پژوهی نیز می توان مطرح نمود؛ زیرا در گذشته مهدویت پژوهی شاخه ای از علم کلام بوده که علم کلام به عنوان مقسم و مادر آن شناخته می شده است، ولی اکنون به سبب عواملی مختلف، از مقسم خود جدا شده و ادعای مستقل بودن را سر می دهد؛ عواملی که این ادعا را مسجل و قطعی می نماید؛ نظیر «نیاز عمومی و فراگیر مردم به مباحث مهدویت»، «مواجهه شدن اندیشه مهدویت با اقبال توصیف ناپذیر مهدی باوران»، «پیچیدگی و بزرگ شدن موضوع مهدویت پژوهی»، «گستردگی قلمروی مهدویت پژوهی و فربگی آن از نظر مسائل»، «شکل گیری مؤسسات و مراکز پژوهشی و آموزشی مختلف درباره مهدویت پژوهی» که هر کدام از اینها، در فرایند استقلال خواهی مهدویت پژوهی، نقشی مهم و تأثیر گذار ایفا می کنند. با این تفاصیل و با این توضیحات، ادعای استقلال خواهی مهدویت پژوهی به عنوان یک حوزه مستقلِ رشتگی، منطقی و ضروری است. به گفت هانری ژری ارس، یک رشته از دانش ها مانند روان شناسی، جامعه شناسی، اقتصاد شناسی، زبان شناسی و روان کاوی که به انسان اختصاص دارند؛ نخست در قلمرو فلسفه بودند، ولی به تدریج استقلال پیدا کردند و عنوان یک علم مستقل به خود گرفتند(ژری ارس، ۱۳۷۹: ۴۳). بسیاری از قلمروهای پژوهشی از جانب طرفدارانشان با عنوان علم مستقل توصیف می شوند و با این عنوان می خواهند بگویند که روش هایی که به کار می گیرند، بنیادهای استواری دارند و مانند علم سنتی نظیر فیزیک گسترش پذیرند. عناوین علوم سیاسی و علوم اجتماعی همه جا شنیده می شود. مارکسیست ها نیز برای این که مادی گری تاریخی همچون یک علم به حساب آید، علاقه و هیجان زیادی نشان می دهند. دانشگاه های امریکایی تا چندی پیش و هنوز هم در برنامه های درسی خود، عناوینی از قبیل علم کتاب شناسی، علم مدیریت، علم خطابه، علم جنگل و…دارند (چالمز، ۱۳۷۳: ۱۵). پیش از آن که به دلایل رشته بودن مهدویت پژوهی با رویکرد پسینی بپردازیم، بهتر است به چیستی و ماهیتِ رشتگی و به گونا گونی تعریف آن نظری بیفکنیم که در مقام تطبیق و تحلیل، دقیق تر به اثبات آن بپردازیم. بی گمان به سبب متنوع بودن مفهوم رشته و گوناگونی متعلق آن، به سادگی نمی توان به تعریفی جامع و مانع رسید که هم دربر گیرند تعاریف مختلف ارائه شده از طرف صاحب نظران باشد و هم ویژگی ها و شاخصه های مورد نظر را شامل شود. از این رو تنها به دو تعریف متفاوت و کامل تر اشاره می کنیم که هم از مسیر منطقی بحث خارج نشود و هم مباحث طولانی نگردد:

۱-رشته به معنای ساختارهای منظم و سازمان یافته دانش است که به طور تاریخی و متعارف حول مجموعه ای مشخص از مسائل و موضوعات متمرکزند؛ مانند فلسفه، تاریخ، الهیات، متافیزیک، فیزیک یا ریاضیات؛ از این منظر، رشته ها عبارت اند از حوزه های مشخصی از ساختارهای انتظام یافته و منظم دانش که هر کدام بنا به ماهیت و سهم خویش با طرح پرسش های مشخص و تخصصی به شناسایی و فهم جزئی خاص از پدیده ها، مسائل، موضوعات و ارائه چشم اندازهای مشخص می پردازد(خورسندی طاسکوه، ۱۳۸۷: ۲۵).

۲-رشته عبارت است از مقوله ای سازمان یافته که در متن دانش علمی قرار گرفته، موجب تقسیم بندی و تخصصی شدن کار شده و به تنوع در زمینه های علمی پاسخ می گوید. با این که هر رشته در متن مجموعه علمی بزرگ تری قرار دارد، به سبب محدود بودن، زبان تخصصی، فنونی که ایجاد یا استفاده می کند و احتمالاً به دلیل نظریه هایی که مختص به آن رشته اند، به طور طبیعی به مستقل بودن گرایش دارد(علی پور، ۱۳۸۷: ۳۸).

به نظر می آید تعریف اول از حوز رشتگی، بیشتر شبیه به تعریف حوزه علم است. اگر این تعریف را در نظر بگیریم، باید قائل شویم که میان حوزه علم و حوزه رشتگی هیچ گونه تفاوتی وجود ندارد و رابطه تساوی میان آن دو بر قرار است و حال آن که بر اساس شواهد مفهومی و مصداقی میان آن ها تفاوت های از نظر ماهیت، قلمرو، ساختار، مسائل و کلی و جزئی بودن وجود دارد (الهی نژاد، ۱۳۹۱: ۱۳۴). بنابراین تعریف دوم از رشتگی، به واقع و حقیقت نزدیک تر است؛ زیرا در آن، شاخصه هایی ذکر شده است که اولاً جایگاه و ماهیت رشتگی مشخص می شود و ثانیاً تمایزات رشتگی با علم، عیان می گردد. بر اساس تعاریف یادشده، حوزه رشته دارای ویژگی ها و کارکردهایی است که در ذیل به برخی از آن ها اشاره می شود:

۱-ساختار منظم و نظام یافته دانش حول موضوع واحد و غرض مشخص؛

۲-مجموعه سازمان یافته دانش که در متن علم و دانش کلی تر قرار دارد؛

۳-زمینه تخصصی شدن دانش و تقیسم بندی آن را فراهم می کند؛

۴-بسیاری از رشته ها تنها از یک روش تحقیق استفاده می کنند و برخی دیگر دو یا سه روش مجزا را ترجیح می دهند، اما هیچ یک از آن ها پذیرای تمامی روش ها نیستند(خورسندی طاسکوه، ۱۳۸۷: ۲۹).

۵-رشته ها دارای واژگانی خاص و اصطلاحاتی تخصصی هستند که ارتباط دقیق را امکان پذیر می سازند(همو: ۲۸).

۶-فهم جزئی و کاربردی به دانش حاصل می شود؛

۷-چشم انداز روشن و مشخص به دست می آید.

چیستی آسیب شناسی

آسیب شناسی، از اصطلاحات پرکاربرد در حوزه علوم پایه و شاخه ای از علم پزشکی با عبارت پاتولوژی(انوری، ۱۳۸۱: ج۱، ۱۰۹؛ گروه نویسندگان، ۱۳۸۹: ج۱، ۲۹۴) است و کاربرد آن در حوزه علوم انسانی، همان مفهومی است که در علوم پایه به کار می رود که در این نوشتار، نگارنده در پی شناخت بی نظمی ها و کج روی های سیستمی و ریشه یابی علل، عوامل و دلایل آن است. اصطلاح آسیب شناسی در همه رشته های علوم _ اعم از کاربردی، پایه، تجربی، طبیعی و انسانی _ به کار گرفته شده و به تبع آن در ادبیات دینی نیز بیش از یک سده است که مورد توجه اصلاح طلبان مسلمان قرار گرفته است(اسفندیاری، ۱۳۸۴: ۷). بر اساس تعریف فرهنگ پیشرفته آکسفورد، آسیب شناسی، مطالعه علمی آسیب ها، بیماری ها و اختلالات است. آسیب شناسی، موقعیت یا حالتی زیست شناختی است که در آن یک ارگانیسم از عملکرد صحیح یا مناسب منع شده است(هورنای، ۱۳۸۲: ۹۲۸).

چیستی مهدویت پژوهی

پیش از پرداختن به آسیب شناسی در هر حوزه و عرصه های علمی از جمله حوزه مهدویت پژوهی، نخست باید به تعریف و ماهیت آن حوزه _ که به عنوان متعلق آسیب شناسی مطرح است _ مبادرت شود. همچنین باید به گستره و قلمرو آن توجه شود و نیز شاخصه های مسائل آن حوزه را در نظر بگیریم و سرانجام، باید به غایت و هدف شکل گیری علم و کاربرد و کارکرد آن نظر افکنیم که در فرایند آسیب شناسی با مداقه بیشتر به گزارش آفت های موجود با رویکرد توصیفی و با شناسایی آفت های احتمالی با رویکرد تجویزی پرداخته شود. بر این اساس در تعریف مهدویت پژوهی گفته می شود: مهدویت پژوهی حوزه ای نوپا و جدید است که با الزامات و قواعد رشتگی در دوران معاصر به بازار علم و دانش معرفی شده است و با بهره گیری از مؤلفه های استانداردِ دانشی همچون موضوع، مسائل، غایت و روش به عنوان یک رشته ساختارگرا و نظام مند، استقلال خواهی خویش را از علم کلام اعلان کرده است. این حوزه به دلیل وسعت در موضوع و پیچیدگی در مسائل و فربگی در مباحث دارای ابعاد و رویکردهای متنوعی نظیر کلامی، عرفانی، فلسفی، تاریخی، تجربی، روان شناسی و…است که این پیچیدگی، فربگی و پردامنگی، در دوران معاصر با ظهور علوم و رشته های علمی جدید و گستردگی ترابط و تعامل آن ها و نیز بروز مکاتب و نحله های جدید معرفتی، بیشتر و بیشتر شده است.

چیستی آسیب شناسی مهدویت پژوهی

آسیب شناسی مهدویت پژوهی به معنای مطالعه و شناخت آسیب های مهدویت پژوهی با دو رویکرد پسینی و پیشینی و تحلیل و بررسی علل، عوامل و دلایل پیدایی آن است. به بیان دیگر، آسیب شناسی در حوزه مهدویت پژوهی ابتدا با رویکرد توصیفی و گزارشی _ که رویکردی پسینی است _ به توصیف و گزارش آسیب ها و آفت های موجود می پردازد و پس از آن با رویکرد هنجاری و توصیه ای _ که رویکردی پیشینی است _ با نگرش پیش دستانه به شناسایی و معرفی آن ها مبادرت می ورزد. پس آسیب شناسی مهدویت پژوهی به معنای بررسی واقع بینانه مشکلات، اشکالات، انحرافات، آفات و موانع رشد و کمال مهدویت پژوهی به عنوان یک حوزه معرفتی است و منظور از آسیب ها و آفت ها اموری هستند که فرایند سیر آرمانی خواهی و غایت طلبی مهدویت پژوهی را کُند یا غیرممکن نماید. به بیان دیگر، آسیب شناسی، مسیر شناخت زیان ها و خسارت های وارده از روی آسیب، شناخت نوع آسیب و آثار و محل آن، نقطه نفوذ و ایجاد تخریب و مزاحمت آسیب است. ناحیه ای که آسیب می پذیرد، ناحیه ای است که مواظبت از آن لازم است و نیاز به توجه و مراقبت دارد و برای ترمیم و تکمیل آن، باید اقداماتی ویژه صورت گیرد.

مهدویت خارجی با رویکرد معرفتی، متعلق آسیب شناسی

مهدویت در سه ساحت «ماهیت مهدویت»، «تحقق خارجی مهدویت با رویکرد رفتاری» و «تحقق خارجی مهدویت با رویکرد معرفتی» قابل تقسیم است. ماهیت و اصل مهدویت عبارت است از مجموع حقایق، معارف و آموزه هایی که از طریق آیات، روایات صحیح، عقل و فطرت سلیم حول مقوله مهدویت شکل می گیرد. تحقق خارجی مهدویت همان باورداشت مهدویت است که در جامعه مهدی باوران جریان پیدا می کند که به دو قسم الزامات رفتاری منتظرانه و الزامات معرفتی منتظرانه تقسیم می شود؛ زیرا یک بار بحث از رفتار و روابط فردی مردم، بنیادها و تعاملات اجتماعی آن ها با محوریت انتظار و مهدویت است که برایند این فرایند به شکل گیری جامعه منتظران می انجامد و بار دیگر، صحبت از فعالیت ها و تلاش های عالمان و متخصصان مهدویت پژوهی است که بروز نگرش ها و دیدگاه های مختلف معرفتی درباره مهدویت را در پی دارد. این قسم، در قالب نوشتجات و مکتوبات مهدویت بروز و ظهور دراد که برایند آن، شکل گیری حوزه دانشی مهدویت پژوهی به نام رشتگی مهدویت پژوهی است. مقصود از آسیب شناسی و متعلق آن در این نوشتار، قسم سوم(تحقق خارجی مهدویت با رویکرد معرفتی) خواهد بود؛ زیرا ماهیت و اصل مهدویت _ که خاستگاه قرآنی، روایات صحیح، عقل و فطرت سلیم دارد _ به سبب قداست و نقدناپذیری مصون از آسیب و آفت بوده و از حیطه آسیب شناسی خارج است. قسم دوم(تحقق خارجی مهدویت با رویکرد رفتاری) _ که خاستگاه جامعه شناختی و همچنین رویکرد درجه یک دارد _ به خودی خود از گستره بحث _ که با رویکرد درجه دو دنبال می شود _ خارج است؛ زیرا از جمله شاخصه های مهم آسیب شناسی در این نوشتار، رویکرد بیرونی و درجه دو است که متعلق آن، به حوزه معرفتی و فعالیت های عالمان آن حوزه مربوط می شود. بر این اساس، باید گفت آسیب شناسی با رویکرد درجه دو با «وجود خارجی مهدویت با رویکرد معرفتی» _ که رویکردی نظری است _ هماهنگ و توجیه پذیر است. به بیان دیگر آسیب شناسی مهدویت پژوهی در دو ساحت نظری و عملی قابل پی گیری است. ساحت نظری، معطوف به اندیشه، معرفت، علمیت مهدویت پژوهی و مسائل پیرامونی آن است و منظور از ساحت عملی، همان رفتارها، گفتارها و تعاملات خارجی معطوف به مهدویت است که در میان مهدی باوران رواج دارد. در این نوشتار با توجه به این که آسیب شناسی مورد نظر، برگرفته از مباحث فلسفه مهدویت پژوهی است، به معرفت و علمیت مهدویت پژوهی مرتبط است. از این رو آسیب شناسی مهدویت پژوهی درصدد کشف و شناخت آسیب های معرفتی و نظری در حوزه رشتگی مهدویت پژوهی است و به رفتارها و عملکردهای مهدی باوران توجه ای ندارد.

الگوی آسیب شناسی مهدویت پژوهی

در حوزه مهدویت پژوهی، مقوله آسیب شناسی در قالب فلسفه مهدویت پژوهی توجیه می شود و به معنای رفع فاصله میان «مهدویت پژوهی محقق» با «مهدویت پژوهی بایسته» و رفع فاصله میان «مهدویت پژوهی موجود» با «مهدویت پژوهی مطلوب» است. در این فرایند، ابتدا با ارائه مفهوم شناسی مهدویت پژوهی در دو مقام موجود و مطلوب، به شناسایی و توصیف چالش ها، آفت ها، انحرافات، کج روی ها و کج اندیشی ها که باعث رکود یا از هم گسیختگی نظام دانشی مهدویت پژوهی شده است، توجه می شود و سپس با رویکرد توصیه ای و هنجاری به تبیین علل و عوامل مؤثر برای درمان و ترمیم آن ها اقدام می شود که این حوزه فکری و اعتقادی به دور از اختلال ها و آفت های مفهومی و نیز به دور از چالش ها و آسیب های مصداقی، به سوی بازخوانی و بازآفرینی صحیح سوق داده شود و به جایگاه مورد نظر _ که همان مهدویت پژوهی مطلوب است _ نزدیک گردد. به بیان دیگر، این پژوهش _ که پژوهشی درجه دو به شمار می رود _ برای شناسایی و معرفی آسیب ها، میان مهدویت پژوهی موجود با مهدویت پژوهی بایسته _ یعنی میان مهدویت پژوهی آن گونه که هست و آن گونه که باید باشد _ مقایسه ای انجام می دهد. بی تردید با مقایسه این دو مقام، چالش ها، کاستی ها و آسیب های فرایندی مهدویت پژوهی خود را نشان می دهند. بنابراین برای هر حوزه _ اعم از حوزه معرفتی یا غیرمعرفتی که مورد آسیب شناسی قرار می گیرد _ باید ابتدا دو مقام موجودیت و مطلوبیت در نظر گیریم و سپس فرایند طی مسیر برای رسیدن به جایگاه مطلوب را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهیم که دریابیم فرایند سیر آن چگونه بوده است؟ آیا به آسیب و آفتی دچار شده و آیا مانع و چالشی فراروی آن قرار گرفته و حرکت و سرعت آن را مختل کرده یا فرایند سیر طبیعی و عادی بوده ودچار مشکل نشده است(مصباح یزدی، ۱۳۷۹: ۱۶۵).

حوزه فایل پاورپوینت کامل رشتگی مهدویت پژوهی و آسیب شناسی آن

مهدویت پژوهی _ که دارای موضوع، مسائل، روش و غایت است(الهی نژاد، ۱۳۹۱: ۱۰۱) _ در قالب یک حوزه دانشی با رویکرد رشتگی توجیه می شود. در این باره برخی افراد نسبت به رشتگی مهدویت پژوهی به مخالفت ورزی و انکار برخاسته و با استبعادورزی و انکارگرایی آسیب هایی را متوجه حوزه دانشی مهدویت پژوهی کرده اند. برخی از این آسیب ها عبارت اند از:

۱-رشد قشری گری و سطحی نگری نسبت به حوزه مهدویت پژوهی و مسائل آن؛

۲-تضعیف جایگاه مهدویت پژوهی؛

۳-تضیعیف علمیت مهدویت پژوهی؛

۴-عدم پاسخ گویی به نیاز و اقبال عمومی مردم؛

۵-رواج خود نظری و تفسیر به رأی در حوزه مهدویت پژوهی؛

۶-رواج تحریف و خرافه گرایی در حوزه مهدویت پژوهی؛

۷-کم رنگ شدن نقش و کارکرد مهدویت پژوهی در جامعه. در فرایند بحث، ابتدا به تبیین و توجیه مهدویت پژوهی به عنوان حوزه دانشی پرداخته و با ذکر براهین و شواهد، به تثبیت آن مبادرت می شود و در ادامه، به بیان و تشریح برخی آسیب های یادشده که از ناحیه منکران حوزه دانشی مهدویت پژوهی، نثار آن شده پرداخته می شود. بی گمان اندیشه مهدویت در ابتدا خاستگاه کلامی داشته و دین اسلام در آغاز آن را در قالب یک باور و اندیشه آینده نگر در میان مسلمانان مطرح کرده است. این اندیشه و باور در فرایند تاریخی به سبب اقبال عمومی مردم و فزونی پرسش ها و شبهات و نیز به جهت ساختار مندی و منظم شدن مسائل آن، حول موضوعی واحد برای نیل به غرض و غایتی معیّن، با رویکرد پسینی و اثباتی در قالب رشتگی عرض اندام کرده است. چنان که بیان شد، رشتگی دارای شاخصه هایی است که سبب اثبات رشته بودن مهدویت پژ