فایل پاورپوینت کامل رعایت احترام حضرت زهرا (س) در سوره هل اتی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رعایت احترام حضرت زهرا (س) در سوره هل اتی :

مقدمه

قرآن کتاب خداوند و معجزه جاوید اوست. در این کتاب نه تنها از گفته ها و بیان شده ها می توان مطالب فراوانی فهمید بلکه برخی موارد، نگفته هایش نیز پیام دارد که باید آن پیام ها را با قرائن مختلف استخراج کرد.

از جمله این که در جاهای مختلف وقتی نعمت های بهشتی را بیان می کند از «حور العین» سخن گفته ولی در سوره انسان از حور العین سخنی به میان نیاورده است، علت چیست؟

از جمله علت هایی که برای این عدم ذکر بیان کرده اند، وجود شریف حضرت زهرا(س) در شأن نزول آیات این سوره است که احترام به وی موجب گشته نامی از حور العین برده نشود.

اثبات یا رد این سخن مستلزم بحث های ذیل است.

۱- سوره هل اتی مدنی باشد.

۲- شأن نزول آیات این سوره، بیماری حسنین(ع) و نذر والدینشان برای خوب شدن آنان و… باشد.

۳- قرآن همان گونه که در بیاناتش به لطائف زیادی توجه دارد در آنچه که بیان نکرده نیز قصد و غرض داشته است.

۴- ذکر «حور العین» به گونه ای رعایت نکردن حریم حضرت زهرا(س) بوده است.

۵- اطمینان از وجود یا عدم وجود روایتی در این باره.

بررسی سوره هل أتی

از اموری که ادّعا شده ولی تصدیق یا ردّش نیاز به تحقیق دارد این است که ذکر نشدن «حورالعین» در سوره «هل اتی» به این جهت است که چون برخی از آیات این سوره مربوط به نذر حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) می باشد. آن گاه برای رعایت حریم حضرت زهرا(س) خداوند در بیان نعمت های بهشتی در این سوره سخنی از حور العین به میان نیاورده است.

ممکن است کسی تصور کند که این مطلب تنها از راه روایات قابل اثبات است و با بودن روایت یا روایاتی در این باره مطلب ثابت می شود و گرنه خیر.

ولی باید توجه داشت که اگر این سوره مکی باشد یا شأن نزولش ربطی به نذر حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س) نداشته باشد و یا … با وجود روایت یا روایاتی در این باره، نمی توان نکته ای را پیرامون رعایت حریم آن حضرت استفاده کرد.

و باز اگر کسی مبنأً معتقد باشد که قرآن تنها بیانش هدایت است ولی ناگفته هایش، بدون وجه و دلیل است. باز نمی توان چیزی در رابطه با رعایت حریم حضرت زهرای مرضیه استفاده کرد. زیرا در این صورت اگر روایت یا روایاتی هم داشته باشیم، استفاده از روایات است، ولی آن استفاده را نمی توان به قرآن مستند ساخت.

اما اگر برعکس باشد یعنی ثابت شود که سوره هل اتی مدنی است و برخی از آیاتش مربوط به حضرت زهرا(س) است و مبناً بپذیریم که ناگفته ای کلام الهی خودش گفته های فراوانی دارد آن گاه حتی اگر هیچ روایتی در این باره نداشته باشیم. صرف نیامدن لفظ حورالعین در این سوره و آمدنش در سوره های دیگری که نعمت های بهشتی را توصیف می کند، به خودی خود این نکته را در ذهن تقویت می کند که وجه نیامدن این نعمت بهشتی رعایت حریم حضرت زهرا(س) است و کسی که این برداشت را نپذیرد باید توجیهی پذیرفتنی تر برای نیامدن لفظ «حور العین» در این سوره بیاید.

قبل از تحقیق در مواردی که ذکر شد، بیان این نکته ضروری می نماید که چه بسا در تحقیق، انسان به نقطه مطلوب نمی رسد ولی نفس تحقیق، راه را برای محققان بعدی هموار می سازد یا راهی فرا روی آنان می گشاید. پس نیافتن جواب قطعی در برخی موارد یا یقین به وجود نداشتن سخنی یقینی نباید مانعی فرا روی تحقیق تلقی شود، بلکه هر کسی باید در حد توان و استعداد خود، قرینه های یک کاووش را فراهم سازد تا بالاخره یک طرح، تئوری احتمالی یا… به یکی از دو سر منزل اثبات یا رد برسد.

زمان نزول سوره هل اتی

بر طبق جدولی که دکتر محمود رامیاد در آخر کتاب تاریخ قرآن، تنظیم کرده است سوره هل اتی از نظر ترتیب نود و هشتمین سوره طبق ترتیب مصحف الازهر، نود و ششمین طبق ترتیب علی بن ابی طالب (ع)، نودمین طبق ترتیب مقاتل از امیرالمؤمنین، و طبق دو نظر از ابن عباس نود و هفتمین و طبق نظر دیگری از او نود و چهارمین، و طبق تنظیم ابن ندیم هفتاد و نهمین، می باشد. که مسلماً در مدینه نازل شده است و پس از سوره هایی چون آل عمران، نساء، رعد و احزاب نازل شده است.

اما طبق تمامی نقل ها قبل از سوره فتح نازل شده است زیرا شماره های نزول سوره فتح طبق همان ترتیب عبارتند از:

فتح: ۱۱۱، ۱۰۹، ۱۰۶، ۱۱۱، ۹۱، ۱۰۷، ۹۹، ۱۱۱

انسان: ۹۸، ۹۶، ۹۰، ۹۷، ۹۷، ۹۴،، ۷۹

احزاب: ۹۰، ۸۸، ۸۴، ۸۹، ۸۸، ۸۸، ۸۹، ۸۹

که طبق ۶ ترتیب از آنها سوره فتح پس از نازل شدن سوره انسان و ده سوره دیگر نازل شده است و نیز طبق همین نقل ها سوره انسان حدوداً پس از حدود ده سوره پس از سوره احزاب نازل شده است، که با این حساب وقتی سوره فتح در آخر سال ششم یا اوایل[۱] سال هفتم و در جریان صلح حدیبیه نازل شده باشد و سوره احزاب اواخر سال پنجم یا اوایل سال ششم[۲] نازل شده باشد، سوره انسان در سال ششم هجری نازل شده است.

با این حساب در آن زمان امام حسن و امام حسین(ع) متولد شده بوده اند و اولی عمری در حدود سه سال و دومی عمری در حدود دو سال داشته، زیرا تولد امام حسن(ع) در ماه رمضان سال سوم هجری[۳] و تولد امام حسین در شعبان سال چهارم هجری بوده است.[۴]

بنابراین نذر حضرت زهرا(س) و علی(ع) می تواند واقعیت داشته باشد یعنی ممکن است آنان برای سلامتی اطفالشان به پیشنهاد برخی از صحابه یا خودشان نذر کرده باشند که سه روز یا بیشتر روزه بگیرند.

اما این که در روزه گیری، حسن و حسین(ع) هم شرکت کرده باشند مسأله ای است که بسیار بعید می نماید زیرا روزه گرفتن طفلی دو ساله یا سه ساله معنایی ندارد. تازه دلیل ندارد که طفل بیمار که تازه از بیماری بهبود یافته بدون الزام شرعی و یا حتی استحباب آن اقدام به روزه گیری نماید. پس این که در برخی تفاسیر و قصه ها[۵] آمده که حسنین(ع) نیز همراه با والدینشان روزه گرفته اند، از شائبه اغراق خالی نیست، بلکه ممکن است آنان گفته باشند ما هم نذر می کنیم ولی نذر کسی که توان ندارد منعقد نیست. علاوه بر این که اجازه پدر، در صحت نذر فرزند دخالت دارد و مسلماً حضرت علی(ع) اجازه نمی دهد بچه های دو سه ساله ای که تازه از بیماری شفا یافته اند روزه بگیرند.

بنابراین نزول سوره در مدینه و امکان نذر حضرت زهرا و شوهرش(ع) اثبات شد اما واقع شدن چنین نذری در گرو بررسی شأن نزول های این سوره و روایات می باشد.

شأن نزول های سوره هل اتی

۱- در تفسیر علی بن ابراهیم که شیعی و جزء قدیمی ترین تفسیرهای شیعه است، علی بن ابراهیم از پدرش از عبّدالله بن میمون قداح از حضرت صادق(ع) نقل کرد که:

کان عند فاطمه علیها السلام شعیر فجعلوه عصیده، فلما انضجوها و وضعوها بین ایدیهم جاء مسکین. فقال المسکین: رحمکم اللّه اطعمونا مما رزقکم اللّه. فقام علی(ع) فاعطاه ثلثا. فما لبث ان جاء یتیم، فقال الیتیم: رحمکم اللّه اطعمونا مما رزقکم اللّه. فقام علی(ع) فاعطاها ثلثها الثانی. فمالبث ان جاء اسیر، فقال الاسیر رحمکم اللّه اطعمونا مما رزقکم اللّه. فقام علی(ع) فاعطاه الثلث الباقی. و ما ذاقوها فانزل اللّه فیهم…[۶]

نزد حضرت زهرا(س) مقداری جو بود که با آن کاچی درست کردند، هنگامی که آن را پختند و برای خوردن جلوی خود گذاردند مسکینی آمد و گفت: خدواند رحمتتان کند از آنچه خدا روزیتان کرده به ما بخورانید. حضرت علی(ع) برخاست و یک سوم آن را به وی داد. هنوز نرفته بود که یتیمی آمد و گفت: خداوند رحمتتان کند از آنچه خدا روزیتان کرده به ما بخورانید. حضرت علی(ع) برخاست و یک سوم دوم را به او داد. هنوز نرفته بود که اسیری آمد و گفت: خداوند رحمتتان کند از آنچه خدا روزیتان کرده به ما بخورانید. حضرت علی(ع) برخاست و یک سوم باقیمانده را به او داد و خودشان اصلاً از آن نچشیدند.

این شأن نزول نشان می دهد که غذا کاچی بود و در یک شب یا یک عصر مسکین و یتیم و اسیر آمده اند بنابراین احتمال روزه ای که آنان نذر کرده اند یک روز بوده است!و از غذایی که برای خودشان چهار نفر علی(ع) و فاطمه و حسن و حسین تهیه کرده بودند سه نفر را سیر کرده اند و خودشان گرسنه مانده اند.

۲- مرحوم طبرسی در مجمع البیان نقل کرده که:

إن الابرار یشربون تا آیه کان سعیکم مشکوراً، در مورد علی و فاطمه و حسن و حسین(ع) و فضه نازل شده است و خلاصه این که حسنین مریض شدند، پیامبر(ص) و بزرگان به دیدنشان آمدند و گفتند ای ابوالحسن کاش برای بچه هایت نذری می کردی، به همین جهت حضرت نذر کرد که اگر خداوند شفایان داد سه روز روزه بگیرد و فاطمه (س) نیز همین گونه نذر کرد و فضه نیز همین طور، بچه ها خوب شدند. حضرت چیزی در خانه برای خوردن نداشتند، به همین جهت سه صاع[نه کیلو] جو از فردی یهودی قرض گرفت و طبق برخی روایات گرفت تا فاطمه در عوض برای یهودی پشم بریسد.

آنها را به خانه آورد، فاطمه یک صاع آن را آرد کرد و نان پخت و وقتی حضرت علی(ع) نماز مغرب را خواند غذا را جلو آورد تا بخورند که مسکینی آمد و درخواست کرد. حضرت علی(ع) طعام را به او داد و از آن نچشیدند و با آب افطار کردند در روز دوم حضرت زهرا(س) صاع دومی برداشت و نان پخت و نزد علی(ع) آورد که یتیمی دم در غذا می خواست و غذا را به او دادند و از آن نچشیدند. روز سوم حضرت زهرا(س) سومین صاع از جو را آرد کرد و نان پخت و شب هنگام اسیری آمد و غذا را به او دادند و از آن نچشیدند. روز چهارم حضرت علی (ع) دست حسنین را گرفت و آنان را نزد پیامبر (ص) آورد در حالی که نذر خود را انجام داده بودند و… آنگاه آیات نازل شد.[۷]

معمولاً نقل ها در این جهت مختلف است که آیا حضرت علی(ع) سه صاع جو قرض گرفت یا خودش را اجیر قرار داد و مزد گرفت. هر چه باشد ناداری حضرت علی(ع) و سه روز روزه گرفتن حضرت علی(ع) و زهرا(س) و فضه و دادن تمامی غذای هر سه شب به یتیم و مسکین و اسیر از این داستان برمی آید.

اما سؤالی که باقی می ماند این است که: صاع سه مد طعام است و برای خوراک یک فرد، یک مد کافی است آن گاه چرا در هر سه شب حضرت علی(ع) تمامی غذا را به یک نفر داد، در حالی که ثلث این طعام برای آن فرد کافی بود؟!

به همین جهت به نظر می رسد در بیان کمی تحریف شده باشد و حق با روایت علی ابن ابراهیم باشد که در یک شب غذا را سه ثلث کرد و به سه نفر داد.

از سوی دیگر بعید است حضرت علی(ع) در حالت ناداری برای سه روز خود استقراض کند. او برای یک روز قرض می کند تا روز دیگر خدا روزی آن را برساند.

۳- نظیر همین شأن نزول را زمخشری در کشّاف نقل کرده است.[۸] و عبارتش تقریباً به وهم می اندازد که حسن و حسین(ع) نیز روزه گرفته اند.