بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رویکردهای جدید به نهضت عاشورا :

حیات نو، ۲۳/۲/۱۳۸۰

چکیده: این مقاله به مهمترین تحلیل های جدید از واقعه عاشورا که عمدتا در دهه چهل و پنجاه مطرح شد اشاره دارد. صالحی نجف آبادی هدف امام حسین علیه السلام را برقراری حکومت اسلامی معرفی می کند و رخداد حادثه عاشورا را مولود حوادث غیرقابل پیش بینی می داند. دکتر شریعتی و شهید مطهری حرکت امام را حماسی و بر طبق منطق شهادت تحلیل می کنند. دکتر شهیدی نیز پایان نگری سیاسی را از منطق امام علیه السلام به دور می داند و حرکت آن حضرت را بر طبق اتمام جت براساس دعوت کوفیان تحلیل می کند.

دیدگاه نویسنده کتاب شهید جاوید

صالحی معتقد است که امام حسین علیه السلام مترصد فرصت بود تا پس از مرگ معاویه به اقداماتی در جهت اصلاح اوضاع مسلمانان دست زند. بی عدالتی و فساد همه جانبه دستگاه اموی به شکلی بود که قیام را ایجاب می کرد; چون امام جانشین پیامبر است و در آنجا که شرایط مساعد باشد باید زمامداری مردم را بپذیرد و در سایه قدرت حکومت، قوانین دین را اجرا کند; زیرا گرفتن حق واجب است، خصوصا حقی که جنبه اجتماعی و عمومی داشته باشد و به سعادت و شقاوت مردم مربوط شود.

بنابراین از نظر صالحی قیام امام در مقابل حکومت یزید نه تنها معقول، که واجب است. اما این کلید معمای عاشورا نیست; بلکه مهمترین مساله ای که منجر به قیام عاشورا می شود، تهاجم حکومت اموی علیه امام حسین علیه السلام است. در واقع، امام تقریبا در طول مدتی که یزید سعی دارد از طریق حاکم مدینه از او بیعت بگیرد تا زمان شهادتش وضعیت تدافعی دارد و امور همه بر او تحمیل می شود; جز اینکه در هنگام حرکت امام به کوفه، جنبه قیام هم مد نظرش بوده است.

در واقع حرکت امام حسین چهار مرحله دارد: ۱. هجرت از مدینه و تصمیم بر ماندن در مکه; ۲. تصمیم حرکت به کوفه تا برخورد با حر; ۳. از برخورد با حر تا شروع جنگ; ۴. مرحله جنگ. در تمامی این مراحل، امام موضع دفاعی داشته است; اما در مرحله دوم چون شرایط مساعد بود، جنبه تشکیل حکومت نیز مدنظر بوده است. در این مرحله شرایط پیروزی مهیا بود: نامه های مردم کوفه، ضعف حکومت، رنجش مردم، آمادگی افکار عمومی و…; ولی حوادث پشت پرده که از مجرای طبیعی قابل پیش بینی نبود، اوضاع عراق را تغییر داد.

صالحی با این مقدمات می خواهد برداشت دو گروه را رد کند: نخست آن دسته از منتقدان سنی، نظیر الخطیب و طنطاوی و نجار که پا به جای ابن العربی می گذارند و قیام امام را امری نسنجیده می شمارند، و دیگر آن دسته از نویسندگان شیعه که معتقدند اعمال امام حسین علیه السلام که طبق اراده الهی مقدر شده بود و طبق علم انحصاری امام به او رسیده بود، نه کاملا قابل فهم است و نه می باید الگوی رفتار سیاسی مردم قرار گیرد.

بنابر نظر صالحی، روش امام حسین علیه السلام در هنگام کمبود نیرو، همانند روش امام حسن علیه السلام بود که به صلح تن داد; از این رو، از زمانی که به محاصره نیروهای حر بن یزید درآمد، تا قبل از آغاز درگیری، پنج بار به حر و عمر بن سعد پیشنهاد مراجعت داد و تلاش فراوانی کرد تا از درگیری جلوگیری کند. صالحی همچون سید مرتضی، معتقد است که به حکم عقل و نقل حرام است که امام دانسته برای کشته شدن حرکت کند.

اگرچه بر استدلالات صالحی می توان نقدهای مختلفی وارد کرد، اما هدف و جهت گیری وی در تحقیق پیرامون عاشورا، علمی است و به آسانی نمی توان به آن خدشه کرد. از جمله انتقادات بر نظریه ایشان این است که امام در راه کوفه و پس از شنیدن جریان قتل مسلم و هانی همچنان به راه خویش به سوی کوفه ادامه می دهد. صالحی دلیل این واقعه را سلب مصونیت از امام در مکه و مدینه برمی شمارد; حال آنکه با سوابق تاریخی کوفیان و شرایط پیش آمده، پیروزی در کوفه تقریبا غیرممکن بود و ایشان می توانست به طرف یمن برود که در آنجا طرفدارانی داشت و محمد حنیفه نیز آنجا را پیشنهاد کرده بود.

صالحی در بخش چهارم کتاب به اهداف امام حسین پرداخته است و هدف امام حسین را مبارزه با ظلم، تشکیل حکومت و حمایت از اسلام می داند. وی در این رابطه سخن را به مفاهیم اجتماعی و سیاسی نشات گرفته از مغرب زمین کشانده و اهداف امام حسین را در چارچوب آن مفاهیم ذکر می کند و حتی مسائلی مثل تفکیک قوا را از اهداف قیام امام می داند; گویی چنین قالبی به طور کامل در صدر اسلام وجود داشته و امویان آن را از بین برده اند و حتی علت شکست اسلام و جهانگیر نشدن آن را تبدیل حکومت دموکراسی صدر اسلام به حکومت دیکتاتوری معاویه می داند. اهداف قیام عاشورا عبارتند از: ۱. حمایت از استقلال نیروهای قانون گذاری; ۲. حمایت از استقلال نیروهای قضایی; ۳. حمایت از آزادی قلم; ۴. حمایت از آزادی بیان; ۵ . حمایت از عدالت در امور بودجه عمومی; ۶ . حمایت از موقعیت جهانی اسلام. پیداست که مسائل اجتماعی زمان چگونه در نظر صالحی پیرامون جریان عاشورا تاثیر گذاشته است. شیوه اصلاحی که او برای اجتماعی دینی ترسیم می کند نیز متاثر از همین نگرش است; به طوری که می تواند حرکت اصلاحی ملایمی را در جامعه ایجاد کند. خواهیم دید که نظرگاه انقلابی شریعتی پیرامون اصلاح جامعه دینی، او را وادار به تحلیل انقلابی ای از واقعه عاشورا کرده است; دیدگاهی که با تفاوت هایی مورد توجه دیگر مصلحان، همچون مطهری نیز می باشد.

دیدگاه شریعتی

شریعتی نسبت به واقعه عاشورا نگاهی ویژه دارد. وی نمی پذیرد که امام حسین علیه السلام برای یک حرکت نظامی و سیاسی، همانند حرکت پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم و علی علیه السلام در احد و صفین به پا خاسته باشد. امام در شرایطی قرار دارد که نه می تواند بجنگد و نه ساکت بنشیند; نه سلاحی دارد و نه سربازی. حتی کسی از بنی هاشم هم نیست که با او همصدا شود. بنابراین تنها وسیله ای که می تواند اسلام را نجات دهد و در جامعه تحرکی ایجاد کند، کشته شدن است. مبنای استدلال شریعتی در این باره، عبارتی از نهج البلاغه است: «والشهاده استظهارا علی المجاهدات ». از نظر شریعتی، فلسفه شهادت آن هم از نوع شهادتی که شهید فقط به خاطر کشته شدن می رود، جهاد و مخاصمه نیست، این است: شهید به خاطر آشکار شدن آنچه انکار و کتمان شده است، کشته می شود. از دیدگاه وی آنچه انکار شده است و در واقع اولین انحراف به حساب می آید، جدا کردن اسلام به عنوان یک دین از پایگاه اجتماعی آن است. اسلام علاوه بر رستگاری فردی، دارای رسالت دیگری است و آن ایجاد یک امت است; جامعه ای با زیربنای قسط و نفی اشرافیت، تضاد طبقاتی، استثمار نیروی کار به وسیله پول، و با یک روبنای امامت، نفی استبداد و حاکمیت فردی است. از نظر شریعتی، این انحراف نخست با طرح کردن اصل