بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سهم سیاسی و اجتماعی مجتهدان در ایران :

در دو سه دهه اخیر در نوشته‌ هایی که درباره تاریخ ایران در دوران قاجار و یا درباره مشروطیت نوشته شده به ویژه آنهایی که به زبان‌ های اروپایی منتشر شده موارد زیادی را‌‌ می ‌بینیم که در آنها درباره گفتمان اصولی و اجتهادی علمای عتبات و ایران، نزاع اخباری ‌ها و اصولی ‌ها و نتایج آن بر سپهر سیاست و اجتماع و فرهنگ و فکر دینی بحث‌‌ می ‌شود؛ از جمله برای بحث از نتایج آن در عصر مشروطیت و یا اندیشه و کردار سیاسی علما و یا مناسبات علما با قدرت و حاکمیت قاجار. همچنین برای بحث درباره مناسبات علما با صوفیه و طرق صوفیانه و یا اقلیت ‌های مذهبی باز‌‌ می ‌بینیم که موضوع نزاع اصولی/ اخباری و قدرت گرفتن اصولیان مورد بحث قرار‌‌ می‌گیرد.

اما جالب است که در بیشتر آنچه من تاکنون در این زمینه از این گونه نوشته‌ ها چه کتاب و چه مقاله خوانده ‌ام تاکنون ندیده ‌ام هیچ کدام به روشنی با ارجاع به بحثی معین در آثار اصولی (چه در فقه و چه در اصول) روشن کنند چرا دیدگاه‌ های متفاوت اصولیان و اخباریان به نتایجی متفاوت در عرصه سیاست و اجتماع‌‌ می ‌انجامد. مثلا به ابواب معینی در کتاب‌ های فقهی و اصولی که با موضوعات مورد بحث مرتبط است ارجاع داده شود و از آن بحث‌ ها نتیجه گرفته شود که اصولی گری، چنانکه معمولا ادعای بسیاری از این قبیل کتاب ‌ها و پژوهش‌ هاست ملازم اعمال قدرت در عرصه اجتماعی و یا تحکیم قدرت علما در برابر قدرت سیاسی است. البته در اینکه پیروزی اصولیان بر اخباریان در تحکیم نهاد مستقل روحانیت در برابر قدرت سیاسی تأثیری تمام داشته بحثی نیست منتهی تحلیل همه جانبه درباره همه آنچه گفتیم بدون مراجعه دقیق به منابع فقهی و اصولی و ابوابی مانند کتاب القضاء و یا حدود و یا مباحث اجتهاد و تقلید و ظن و قطع و فروع علم اجمالی ومباحث دیگر بیشتر به کلی گویی‌‌ می ‌ماند تا بحث علمی و دقیق.

باید به طور روشن نشان داد که کجا این نزاع میان اصولیان و اخباریان و تمایز اندیشه ‌های این دو در جزئیات مباحث اصولی و فقهی‌‌ می ‌تواند در موضع گیری علما در عصر قاجار در رابطه با دولت، صوفیه، حکما، و دگر اندیشان تأثیر مستقیم داشته باشد. متأسفانه عموما چنین دقت ‌هایی‌‌ نمی‌ شود و احکامی کلی ارائه‌‌ می‌ گردد. اینکه اصولیان بر اخباریان غلبه پیدا کردند چطور به منازعه اصولیان با حکما ارتباط پیدا‌‌ می‌ کند؟ اصلا چرا باید بگوییم که اصولیان با حکما اختلاف داشته ‌اند؟ مبانی نظری چنین برداشتی چیست؟ در عرصه تجربه تاریخی موارد مؤید و نقض کننده این نظر تا چه اندازه مورد بررسی قرار گرفته؟ اینکه آقا محمدعلی فرزند وحید بهبهانی با صوفیان سر خصومت داشته چه ارتباطی به نزاع اخباری / اصولی و غلبه اصولیان دارد؟ یا اینکه اگر محقق شفتی اجرای حدود‌‌ می ‌کرده چه ارتباطی با اندیشه اصولی و غلبه اصولیان بر اخباریان دارد؟ کدام یک از ابواب فقهی و اصولی فقیهان اصولی در این نوع نوشته ‌های پژوهشی مورد مطالعه جدی و فقهی و کلامی و اصولی قرار گرفته تا بتوان چنان نتایجی تاریخی را بر آن بار کرد؟ با کلی گویی البته‌‌ نمی ‌توان در این زمینه به نتیجه ای دست یافت؟ مثلا آیا وجوب تخییری