فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ

فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سید محمد باقر صدر در تاریخ :

مقدمه

سید محمدباقر صدر با توجه به ویژگیهایی که او را در جهان فکری اسلامی معاصر و در مسیر علمی اش متمایزمی سازد، شخصیت منحصر به فرد و خاص محسوب می گردد. او در بسیاری از عرصه های شناختی اسلامی و انسانی، پیشگام، مبدع و نوآور است.وی چهره ای جدید به میدان علمی حوزه العلمیه بخشید که با حجم و محیط بیرونی آن ارتباط تنگاتنگ و مرتبط داشت و در برگیرنده تمام مشکلات جامعه و دولت و امت اسلامی بود. او مرجع دینی به شمارمی رود و اندیشمندی است که به حقیقت رویارویی اسلام با فلسفه و عقاید دیگران پی برد و اسلام را به عنوان جایگزین و ناجی بشریت از تمامی بحرانهایی که با آن دست به گریبان بود مطرح کرد.

او پیشوایی است که در برابر سلطان ظالم و مستبد فریاد حق سر داد و به شیو اجداد پاک و مطهرش استعانت جست: «لااعطیکم بیدی اعطاء الذلیل و لا افر فرار العبید (مفید، ارشاد۱۴۱۴: ۹۸/۲)؛ نه همچون انسانهای خوار و ذلیل تسلیم شما می گردم و نه همچون بردگان فرارمی کنم»

شهید صدر خونش را پیشکش کرد تا با قلمش در هم آمیزد و بدین وسیله به امت شیوه ای نشان داد که راه را بر آنان روشن نماید. او بین گذشته و حال ارتباط برقرار نمود و راه را برای آینده روشن ساخت. او ضمیر و باطن امت و مدافع آن و چون سینه ای بود که از این قلب امت اسلامی محافظت کرد.

ویژگی ها و نشانه های اسلوب شهید صدر

سید صدر پایه ها و قانونهای عام، کلی و فراگیری را برای ورود به هر علمی از جمله تاریخ مشخص نموده و معتقد است دو راه برای برخورد با علوم مختلف از جمله علم تاریخ وجود دارد: راه اول: نگرش جزئی گرا و تخصصی؛ راه دوم: نگرش کلی گرا یا موضوعی. در چارچوب راه اول یعنی اسلوب جزئی گرا، او با تاریخ همکلام می گردد و با ابزار و وسایلی که به آن باور دارد، به تفسیر حوادث و وقایع تاریخی می پردازد، ولی در حدی که فقط مدلول آن واقع تاریخی خاص که از آن قصد نتیجه گیری دارد روشن و مشخص گردد. پس هدف از هر گامی که در این روش برداشته می شود، فهمیدن آن قسمت از تاریخ است که مورخ یا پژوهشگر باید با آن با تمامی وسایل ممکن و در دسترس روبه رومی شود.

پس هدف در اینجا جزئی و خاص است، چرا که پیوسته در کنار فهم آن قسمت یا آن متن می ماند و معمولاً از آن تجاوز و عبور نمی کند و پا را از آن فراتر نمی نهد. نتیج این شیوه آن است که بر حجم بسیار زیادی از شناختها و مدلولهای تاریخی به صورت بسیار پراکنده و فراوان دست می یابیم، بدون اینکه از وجوه ارتباط بین این شناختها و مدلولها و افکار گوناگون پرده برداشته باشیم.

این شیوه آثار خاص خود را دارد و نتیج آن سردرگمی و بروز تناقضات بی شمار در تفسیر و توضیح بسیاری از قضایای تاریخی است. چرا که کافی است مورخ یا پژوهشگر بر مطلبی دست پیدا کند که عقیده و نظرش را تأیید می کند تاآن را اعلام کرده و انصار و پیروانی گرداگردش جمع گردند.

اما در چارچوب گرایش و راه دوم نظری توحیدی «کلی گرا» مورخ تاریخ را به سبک و اسلوب روش اول بررسی نمی کند، بلکه تلاشش بررسی موضوعهای تاریخی و هدفش از این بررسی مشخص کردن دیدگاه نظری اسلام از این واقعیت است.تفاوت قائل شدن بین این دو روش بنا بر اعتقاد شهید صدر در چارچوب حقیقت عملی و کاربردی امکان پذیر نیست، چرا که نگرش توحیدی در بیان و مشخص کردن مدلول حادثه ای که می خواهد با آن نوعی تعامل و ارتباط داشته باشد، به شیو جزئی گرا نیازمند و محتاج است.

این همان روشی است که شهید صدر در سلوک علمی خود در پیش گرفته و تفاوتهای بسیار گسترده و وسیعی بین دو روش قائل شده است، چرا که روش جزئی گرا در بیشتر موارد سلبی و منفی است. علت هم آن است که این روش سعی دارد مطلبی را که جدا و مشخص کرده، بدون در نظر گرفتن فرضیه ها و پیشنهادها، در نظر آورد و تلاش می کند فقط با در نظر گرفتن وسایلی که در دست دارد نتیجه گیری کند. ولی این عمل را در روش دوم روش کلی گرا نمی بینیم، چرا که پژوهشگر از یک متن و مطلب تحقیقی شروع نمی کند، بلکه خط سیرش رااز واقعیت زندگی آغاز می کند. او سپس نظرش را بر موضوعی متمرکز می کند و هر آنچه را بررسیها و تطبیقهای تاریخی از پرسشها و جاهای خالی مطرح کرده است، مدنظر قرار می دهد.

آنگاه و بعد از این مرحله به سراغ آن حادث خاص می رودودر برابر آن متن، موضوعی آماده و مشخص را که با افکار و موضع گیریهای بشری واضح و روشن گردیده مطرح می نماید و در چارچوب نتیجه ای که از خلال تجربه های بشریت به دست آورده، شروع به بازپرسی آن متن و حادثه می نماید. این همان روشی است که آن را در کتاب فدک فی التاریخ می یابیم. او قضی فدک را مطرح می کند و برای آن عنوانی خاص را برای بررسی شرایط مؤثر در آن واقعه بیان می دارد، یعنی: قضی فدک در پرتو شرایط وضعی.

اهل بیت (ع)، تنوع شرایط و وحدت هدف

موضوع کتاب «اهل البیت» نیز تنوع ادوار و وحدت هدف است. شهید با صراحت از نوع روشی که در پیش گرفته سخن می راند: «این روش است که زندگی تمام ائمه را در بر می گیرد و تاریخ آن را بر اساس دیدگاه کلی بررسی می کند، یعنی به ائمه (ع) مانند یک کل مرتبط و به هم پیوسته می نگرد و این کل را بررسی می کند و ویژگیهای عمومی، اهداف مشترک و طبع اصیل آن را مشخص می نماید و بدین وسیله ارتباط بین گامهای آن را در پی آن نقشی که هم ائمه در زندگی اسلامی بر عهده داشته اند روشن می سازد و به آن پی می برد. منظورم این نیست که زندگانی ائمه (ع) را بر اساس روش جزئی گرا بررسی نکنیم، یعنی بررسی هر یک از ائمه (ع) به طور جداگانه، بلکه خود این بررسی جزئی گرا برای تحقق یک بررسی کامل و فراگیر همساز و همخوان با هم مانند یک مجموعه لازم و ضروری به نظر می رسد.

بنابراین، ناگزیر ابتدا باید هر یک از ائمه (ع) به طور جداگانه بررسی شوند، به نحوی که تا جایی که امکان دارد این بررسی زندگی هر امام و فعالیتها و اهداف و تحرکات آن را در بر گیرد تا بعد از این تا مرحله قادر باشیم آن را چون یک کل مرتبط بررسی کنیم و به نقش مشترک ائمه (ع) و اهداف و ویژگیها و پیوند بین آنها دست یابیم.آنگاه باید به بررسی اوضاع و احوال ائمه (ع) بر طبق این دوگرایش بپردازیم. در گرایش اول با بعضی اختلافها در احوال سلوک ائمه (ع) و تفاوت در روشها و نیز تناقض در ناحی شخص بین نقشهایی که ائمه (ع) بر عهده داشتند مواجه می شویم.

به عنوان مثال، امام حسن (ع) با معاویه صلح کرد، در حالی که امام حسین (ع) با یزید به جهاد پرداخت. زندگی امام سجاد (ع) بر پای دعا استوار بود، حال آنکه زندگی امام باقر(ع) بر پای حدیث و فقه بنا نهاده شده بودو…. اما در چارچوب گرایش دوم، آنگاه که تلاش می کنیم به ویژگیهای کلی و نقش مشترک ائمه (ع) چون یک کل یکپارچه و مرتبط دست یابیم، تمامی این تفاوتها، اختلافها و تعارضها از میان رخ بر می بندد. چرا که بر طبق این روش، این تفاوتها تنها تعابیری مختلف از یک حقیقت واحدند و تعابیر نیز به خاطر اختلاف شرایط و ویژگیهایی که که بر هر امام گذشته و اسلام و تشیع با آن دست به گریبان بوده و منحصر به دور یک امام بوده تا امام دیگر؛ در اختلاف و تعارض بوده اند. بنابراین، از طریق بررسی ائمه (ع) از دیدگاه کلی می توانیم به نتایج ارزشمندتر و والاتر از بررسی جزئی دست یابیم، چرا که ارتباط بین اعمال و رفتار ائمه (ع) را از این طریق کشف می کنیم و بدان پی خواهیم برد» (صدر، اهل البیت تنوع ادوار و وحده هدف ۱۹۷۹: ۱۵۳).

بنابراین، در اینجاست که تاریخ با واقعیت و واقعیت با زندگی پیوند می خورد، چرا که حقایق تاریخی از واقعیت سرچشمه گرفته و به تاریخ منجر و منتهی می گردد، نه اینکه از تاریخ شروع شود و به تاریخ ختم گردد، زیرا در این صورت عمل منقطع وجدای از واقعیت است، بلکه این امر از واقعیت سرچشمه می گیرد و به تاریخ ختم می گردد. چرا که همان گونه که سید صدر قدس سره معتقد است،«امکان پذیر نیست از تاریخ انتظار توضیحی شفاف و روشن برای هر چیزی داشته باشیم» (صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵ ۶۳).

معنای تاریخ ازدیدگاه شهید صدر

بحث و بررسی معنای تاریخ برای مشخص کردن جایگاه امت در کشاکش تحول و دگرگونی تاریخ و جایگاه آن نسبت به ارزشهای همراه و همسو با هویتش از خلال دیدگاه کلی به تاریخ تحقق نمی یابد؛ دیدگاهی که جنب اجتماعی را با جوانب روحی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی درآمیزد.نیاز به این دیدگاه فراگیر تاریخی در خلال کلمات شهید صدر (قدس سره) آمده و مشخص و آشکار است.

معنای تاریخ در نزد شهید صدر نقط آغازین برای شروع عمل است نه صرف یک اصطلاح، چرا که هم انسانها به اسم تاریخ به حرکت و تکاپو در می آیند؛ به ویژه مسلمانان که تاریخ در دیدگاهشان از ایمان به پروردگار نشأت می گیرد و این امر به تاریخ معنایی غیر از آنچه در غرب مصطلح است می بخشد. بدین گونه معنای تاریخ دربر گیرند ارتباط انسان با انسان و عالم طبیعت و خداوند است و جانشینی انسان در زمین از طرف خداوند بلند مرتبه از این رابط سه طرفه سرچشمه می گیرد تا در تاریخ نمود یابد و بروز کند.

اما فلسف تاریخ در غرب معنای تاریخ را فقط محدود به ارتباط انسان با انسان و انسان با طبیعت می داند. از اینجاست که سید صدر اعتقاد دارد ارتباط عقیدتی و عقید اسلامی با زندگی اجتماعی و با تاریخ ارتباطی موجود و پویاست، چرا که عقیده در روش و سلوک مسلمانان تأثیر می گذارد و ذهنیت آنها را تشکیل می دهد. ارتباط بین عقیده و زندگی اجتماعی بر حسب شرایط دور و نزدیک می گردد ولی هرگز از بین نمی رود و غیرممکن است این اتفاق رخ دهد، چرا که نابودی آن به معنای نابودی و جدایی امت از تاریخ است.

سید صدر معتقد است تلاش برای تحقق فرهنگ اسلامی واجب شرعی و عاملی اساسی از عناصر تشکیل دهند معنای تاریخ است. چرا که معنای تاریخ در نزدوی فقط یک مسئل صرف نظری نیست، بلکه دارای جنبه ای عملی نیز هست. این جنب عملی به سهم خود، عامل اصلی و از عوامل تشکیل دهند معنای تاریخ است. پس ارتباط شریعت با واقعیت به وجود آورند معنای تاریخ است (نخبه من الباحثین، دراسات فی حیاته وفکره ۱۴۱۶: ۲۴۱).

طرح فلسفی سید صدر در مورد تاریخ و نقاط تمایز و تفاوت آن با دیگر طرحها در اینجا به روشنی واضح و نمایان است. معنای تاریخ آن گونه که سید صدر بیان می کند، تنها بیان صرف یک واقع تاریخی و «بازتاب حوادث یک مرحل تاریخی» نیست، بلکه معنا و مفهوم تاریخ در دیدگاه سید صدر از مقومات و تکیه گاهایی بهره می برد که آن را از نفس تاریخ نویس و نیز از کلیت یا نسبیت مرحل تاریخی جدا می سازد، چرا که در دیدگاه اسلامی مصدر و منبع معنای تاریخ قرآن کریم است. در اینجا فلسف تاریخ بر یک چارچوب فکری کلی که قرآن کریم آن را مطرح می کند استوار است و این دیدگاه مانع از انحراف در نگرش به تاریخ می شود، همان گونه که مانع تسلیم امت در برابر واقع تاریخی فاسد چون انحطاط و عقب ماندگی و دنباله روی کورکورانه می گردد. قابل توجه آن است که سید صدر معنای تاریخ رااز گذر بیان غایت و نهایت تاریخ بیان می کند. پس معنای تاریخ در نزد سید صدر با توجه به هدف و غایت تاریخ مشخص می گردد.

با یادآوری تأکید و توجه سید صدر به رابط سه جانب بین خداوند و انسان و طبیعت، این جریان به طور کامل آشکار و روشن می گردد، چرا که شهید صدر هدف غایی تاریخ را در عامل ایمان به خداوند می طلبد. یعنی حرکت تاریخ و پویایی آن تحت تأثیر سه نوع ارتباط قرار دارد که عبارت انداز: ارتباط انسان با انسان؛ ارتباط انسان با طبیعت؛ و ارتباط انسان با خداوند عزوجل. تمامی این رابطه ها نیز جزء سنتهای الهی در جهان هستی محسوب می گردد. رابط انسان با خداوند عزوجل او را موجودی آمیخته و داخل در طبیعت و هستی و در عین حال و در همان وقت برتر و والاتر از این دو قرار می دهد، چرا که انسان متصف به خلافت الهی در طبیعت و هستی است. به همین سبب، سید صدر معتقد است انسان عامل اصلی و اساسی در حرکت تاریخ است و تاریخ معنایش را از ارتباط انسان با خداوند کسب می نماید و از این ارتباط، عقلانیتی محکم حاصل می گردد: خدای یکتا، بشریت واحد و سرنوشت یکسان؛ گرایش تاریخ به سوی هدف خدایی.

سید صدر از بیان مراحل مختلف تاریخی غافل نشده، بلکه به تحلیل و توضیح آنها پرداخته و بیان کرده است که بشریت مرحل اول در این مسیر یعنی «مرحل حضانت» را سپری کرده و آنگاه به «مرحل فطرت و وحدت و انسجام و عدم اختلاف در بین مردم» و سرانجام به «مرحل اختلاف و گستردگی» می رسد که در تمامی زندگی او رخنه است.

مرزهای گستر تاریخ

گستر تاریخ عبارت است از محیطی که دربر گیرند اتفاقها و حوادث تاریخی مورد توجه تاریخ نگار و مورخان است و آن مجموعه ای از اتفاقها و رویدادهاست که مورخان در کتابهای خود به ثبت و نگارش آن می پردازند. محیطی که سرشاراز این حوادث مورد اهتمام مورخان است، محیط تاریخی نامیده می شود(صدر، مقدمات فی التفسیر الموضوعی للقرآن ۱۹۷۵: ۵۴).

در اینجا سؤالی مطرح می شود: آیا هم اتفاقهای تاریخی محکوم و مقید به سنتهای تاریخ هستند؟ مسلماً بخش و مقدار مشخص و معینی از حادثه ها و قضیه های تاریخی تحت تسلط سنتهای تاریخ اند، ولی حوادثی نیز وجود دارند که منطبق بر سنتهای تاریخی نیستند، بلکه قانونهای فیزیکی، قانون زندگی یا قانونهای دیگری مرتبط با سایر گستره های جهان هستی بر آن تأثیرگذارند.به عنوان مثال، وفات ابوطالب و خدیجه (س) در یک سال مشخص حادث تاریخی مهمی است که به نگارش تاریخ نویسان درآمده است از آن مهم تر اینکه این اتفاق دارای بعدی در تاریخ است که آثار بسیاری متأثر از آن اند، ولی این حادثه تحت حکم سنتهای تاریخی نیست، بلکه قانون حیات بر آن حکم فرماست و بنا را بر این قرار داده که ابوطالب (ع) از دنیا برود و در همان زمان مشخص خدیجه (س) نیز وفات یابد. این حادثه در چارچوب حوادث مورخان واقع می گردد، ولی آنچه بر این واقعه حکم فرماست قانونهای فیزیکی بدن ابوطالب (ع) و خدیجه (س)،یعنی قوانین زندگی اند که بیماری و پیری را با شرایط خاص و در ویژگیهای مشخص بر این دو بزرگوار تحمیل کرده اند.

قید و بندهای منهج تاریخی تاریخ نویس و روایتگر

سید صدر کتاب مستقلی برای بیان سبک تاریخ و قانونها و نوامیس تاریخی که بنیان فکری خود را در بررسی قضایای تاریخی و حرکت تاریخ بر اساس آن بنا نهاده، مشخص نکرده است. شاید علت آن نیز نکاتی باشد که بعضی از پژوهشگران مطرح نموده اند. «این قضیه به بعضی از علتها بازمی گردد؛ از جمله:

. عامل مرتبط به مسئل اولویتها، چرا که سید صدر نه تنها به مجال صرف نظری اهمیت چندانی نمی داد، بلکه به بررسی مباحثی می پرداخت که پیوسته در زمین تفکر اسلامی مطرح می باشد و به طور روزانه و همیشگی مبتلابه حرکتها و جنبشهای اسلامی در زندگی واقعی بود.

. عامل نگرش اسلامی به حوادث و قضیه ها؛ دیدگاهی فراگیر که در آن جنب شناختی با جنبه های سیاسی و اجتماعی جمع می گردد و این موضوعی است که در نوشته ها و آثار شهید صدر به وضوح نمایان است، به نحوی که فلسف تاریخ ستون فقرات افکار او به شمار می رود و این موضوع به طور آشکار یا ضمنی در ساختارهای نوشتاری ایشان برای تفکر اقتصاد اسلامی و فکر سیاسی نمایان است.حتی این موضوع در نوشته هایی از سید صدر که در ظاهر ارتباط چندانی با فلسف تاریخ ندارد،مانند اصول فقه و عبادات، نیز به چشم می خورد و نمایان است» (نخبه من الباحثین، دراسات فی حیاته وفکره ۱۴۱۶: ۱۹۲).

شهید صدر در بررسی و پیگیری مباحث تاریخی از شیوه های علمی استفاده می کند و این مباحث را در گستر مباحث علمی و تحلیل عمیق مطرح می سازد و موضوع را بر طبق منطقی علمی بررسی می نماید. پژوهشگر به ندرت این شیوه را در نوشته های سابق و نیز در بررسیهای تحلیلی حقیقت تاریخی و فلسفی در حرکت پویای تاریخ می یابد. سید صدر بعد ازاینکه شیوه های کلی در بررسی هر علمی از علوم مختلف را مشخص می کند، به بررسی شیو تاریخی می پردازد. این امر نیزاز طریق «دوری از پیش زمینه های فکری و لجاجت در حکم و آزادی در تفکر امکان پذیر است، چرا که این موارد شرطهای اصلی برای زندگی فکری بارور و مهارت و تخصص در هر نوع بررسی عقلی با هر موضوعی هستند.پس این امور شروط اصلی و اساسی برپایی یک بنای تاریخی محکم و استوار برای قضایا و حوادث پیشینیان است» (شهید صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵: ۴۵).

در اینجا شهید صدر شرطهای عمومی را مشخص می نماید که عبارت انداز: دوری از پیش فرضهای فکری و آزادی در تفکر و اندیشه. پس این دو شرط از شروط اساسی برای ورود به هر علمی است. آنگاه که بخواهیم عمق حوادث تاریخی و اسرار تاریخی را با ورود به علم تاریخ بررسی کنیم و زمان را در این زمینه بازپرسی کنیم، باز وضع به همین صورت است و لازم است که به این دو شرط مجهز و مسلح باشیم و از دیدگاه شهید صدر این دو شرط لازم، اساسی و ضروری اند.

نتیج مطلوب و مورد انتظار این دو شرط چنین است: در این زمینه گامهای پیشینیان را دنبال می کند و ویژگیهای شخصیتی آنها را بررسی می نماید. همچنین به منظور بررسیهای کامل و فراگیر راجع به هر موضوعی گسترش و وسعت می یابد و با تاریخی و اجتماعی و میزان تأثیرگذاری آن در زندگی عام مردم یا در زندگی خاصی که مورد نظر پژوهشگر است آشنا می گردد. این آشنایی مدار و محوری برای بحث و بررسی وی به شمار می رود، همچون زندگی دینی، اخلاقی، سیاسی ودیگر نواحی مختلفی که جامع انسان از آن تشکیل یافته است (شهید صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵: ۴). البته این موضوع باید به دور از پیش زمینه های فکری و احساسات و عواطف باشد.بدین صورت، شهید صدر هدف از بررسیهای تاریخی و چارچوب کلی را که این بررسیها را در بر می گیردمشخص می نماید و پا را از ویژگیهایی این مدرسه فراتر نمی نهد.

فراگیر بودن دیدگاه مورخ

این ویژگی دیگری است که شهید صدر آن را اضافه می کند و این قیدی مرتبط و مفروض بر مورخ است. توضیح اینکه گاهی مورخ به این موضوع عادت می کند که تلاشش و عملش را به سمت و سوی محدودی که در آن نه حرکت و تکاپویی وجود دارد و نه تأثیر بر جامع انسانی منحصر می سازد، چرا که تاریخ جامد و ایستا تحرک و پویایی چشمگیری را که انتظارش می رود به جامعه نمی دهد و افراد جامعه را تشویق به پیمودن راه برای رسیدن به کمال نمی نماید.

شهید صدر این موضوع را به این صورت بیان می دارد: «علتهایی که بین ناقدان و آزاداندیشان در عمل نقد مانع ایجاد می کند، واقعاً فراوان است. تاریخ نگاران عادت کرده اند که به جنبه های خاصی از مقطعی که تاریخ آن را می نگارند تأکید و توجه نمایند. آنگاه که پژوهشگر برداشتها و باورهایش را در موضوعی گسترش می دهد، سعی دارد تاریخ را به گونه ای بسازد که زیبایی هنری و فنی در آن به چشم آید. این تصور، در بیشتر مواقع تصویری دروغین است که در آن چیزی از معانی زندگی دنیایی واقعی مردم و جنبه های سرشار از شادی و نشاط و پویایی، به چشم نمی خورد» (شهید صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵: ۴۷).

تاریخ برای به چالش کشاندن دیگران نیست. سید صدر برای شیوه ای که رسم نموده قیدی را مشخص کرده است. پژوهشگر از احساسات و عواطف و محاسب دیگران به دور است، چرا که حکم به خیر یا شر دیگران، بنا به اعتقاد صدر، از شیوه های بحث علمی در تاریخ نیست: «آنگاه که به بررسی تاریخ می پردازیم، نه برای این است که مشخص نماییم حقیقت امر خیر بوده یا شر و این به سبب محدود کردن بررسی در چارچوب شیوه های بحث خالص و صرف علمی است.

همچنین این امر نه برای جمع آوری فرضیه ها و احتمالاتی است که بر تاریخ محتمل می باشد تا هرآنچه لازم است در محک بحث و نقد حذف گردد و آنچه شایست دقت و عنایت است باقی بماند، بلکه این مطلب بدان سبب است که از احساسات و عواطف و آنچه از تاریخ به ما رسیده الهام بگیریم و با الهام گیری از آن، تاریخ گذشتگان خود را طلب نماییم.»(صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵: ۴۶).

مورخ «تاریخ نویس» و روایتگر

آخرین ویژگی که سید صدر برای روش علمی در تاریخ بیان می نماید این است که پژوهشگر در این زمینه باید مورخ باشد نه روایتگری که از عالم ذهنش الهام می گیرد و چاره ای ندارد جز اینکه تمرکز خود را فقط بر حوادث و رویدادهای تاریخی قرار دهد. تاریخ در نظر سید صدر عبارت است از نوعی مسئولیت پذیری که امانتداری باید آن را از هر طرف احاطه کند تا بحث و بررسی موافق با اساس علمی و بر پای روشهای علمی باشد. سید صدر این مطلب را این گونه بیان می کند:

اگر می خواهی در اندیشه ات آزاد و مختارباشی و تاریخ نگار دنیای مردم باشی نه روایتگری که مطالبش را از دنیای ذهنش می گیرد، در این صورت احساسات و عواطف را کناری بنه یا جای جای نفست را از آن پر کن، چرا که نفست ملکی فقط متعلق به توست و نه هیچ کس دیگر. ولی برای تفکرت که با آن به بررسی مسائل مورد نظر می پردازی استثنا قائل باش، چرا که بعد از اینکه مسئولیت تاریخ را به عهده گرفتی و به خود تعهد دادی تا امانتداری باشی که در بحث و بررسی هم شرطهایی را که بر بنیانهایی صحیح استوار است رعایت می کند، دیگر تفکر قلمر و منحصر به فرد تو نیست (صدر، فدک فی التاریخ ۱۴۱۵: ۴۶).

بیان تاریخی به خودی خود عوامل نهضت یا اسباب ضعف و انحطاط را مشخص نمی سازد، چرا که دیدگاه در آن محدود به تاریخ افرادی از قبیل پادشاهان، قهرمانان و بزرگانی است که در آن دور تاریخی معروف و مشهور بوده اند. بدین منوال امکان ندارد از طریق بیان کردن تاریخ عده ای از افراد که در دامن ملتی زیسته اند، ویژگیهای تاریخی آن ملت را بیان نماییم. در حالی که اگر روش دیدگاه فلسفی به تاریخ را بر گزینیم و آن را منبع اصلی بحث و بررسی قرار دهیم، قطعاً جهت گیریهای این ملت و تاریخش را به واسط شناخت اسباب و عوامل مؤثردر حرکت تاریخ خواهیم شناخت. این امر نیازمند نگرش فراگیر و دیدگاهی وسیع و گسترده به تاریخ است، به نحوی که تمامی جوانب زندگی را در بر گیرد و بین هم آنها پیوند و ارتباط برقرار سازد.

تجرب تاریخی و اهمیت آن

سید صدر از طریق بحث نظری در تفسیر موضوعی می کوشد مطلبی رابرای فهمیدن نظر قرآن در این موضوع بیان نماید. او سعی می کند برای درک علل و عوامل نهضت و نابودی آن از قرآن مدد جوید. او قانونهای کلی برای درک فلسف تاریخ را از قرآن می گیرد. پس نقط شروع عمل سید از قرآن است که باطل در هیچ کجای بحث آن راه ندارد. وی از قانونهای کلی که قرآن برای رشد و هدایت تاریخ به آنها اشاره کرده آغاز می نماید؛ قانونهایی مانند وعد خداوند به پیروزی مستضعفان بر ظالمان و نابودی باطل و تغییر شرایط با تغییر جامعه. تمامی این اصول کمک و مساعدتی برای رسیدن به هدف است و چارچوبهای کلی برای شناخت فلسف تاریخ و سیر حرکتی آن را مشخص می نماید. پس این عمل یک بحث صرف و خالص تاریخی نیست، یعنی توضیح و بیانی برای تاریخ، مراحل، گرایشها و معنای آن نیست تا از این طریق به یک نظر کلی دربار تاریخ دست یابد. از نظر سید صدر و دیدگاه گسترده و اعتقادش به درهم آمیختگی اصول کلی علوم باعث گردیده که او از جنب تاریخی در پژوهشهایش غافل نگردد. وی در اینجا به کشف تجرب تاریخی از دیدگاه نظری قرآن در توضیح ویژگیها و نقاط ضعف و قوت تاریخ ملتها می پردازد و بدین صورت مسیر صحیحی را که نمایانگر تاریخ ملتهاست بیان می دارد.

وی به بررسی چارچوبها و قوانینی می پردازد که در مسیر تاریخی ملتها از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار است و برای توضیح این قوانین و چارچوبها از حجم بسیار زیادی از آیات قرآنی کمک می گیرد.

تجرب تاریخی و ارزش و اهمیت آن از جمل این قانونهاست که در تأیید آن سید صدر به این آی شریفه استناد می نماید: «و ما أرسلنا من قبلک إلا رجالا نوحی إلیهم من أهل القری أفلم یسیروا فی الارض فینظروا کیف کان عاقبه اّلذین من قبلهم و لدار الاخره خیر للّذین اتقوا أفلا تعقلون (یوسف: ۱۰۹)؛و ما نفرستادیم پیش از تو، جز مردانی از اهل آبادیها که به آنهاوحی می کردیم! آیا (مخالفان دعوت تو) در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنها بودند چه شد؟! و سرای آخرت برای پرهیزکاران بهتر است! آیا فکرنمی کنید.»

آیات شریف دیگری نیز این مطلب را تأیید می کندکه «گستر تاریخ مانند دیگر گستره های جهان هستی، دارای سنتها و قانونهای خاصی است.»پس نه امری در جهان اتفاقی و بی برنامه رخ می دهدو نه تسلیم شدن و ضعف نشان دادن معنایی دارد، بلکه هر چیزی در جهان هستی به طور مشخص و از پیش برنامه ریزی شده، طبق قوانین جهان هستی در حرکت و تکاپو است و هم انسانها در این زمینه یکسان، برابرو مساوی اند: «و لقد کذبت رسل من قبلک فصبروا علی ما کذبوا و أوذوا حتی أتاهم نصرنا و لا مبدل لکلمات اللّه و لقد جاءک من نبإ المرسلین (انعام: ۳۴)؛پیش از تو نیز پیامبرانی تکذیب شدند و در برابر تکذیبها، صبر و استقامت کردند و (در این راه) آزار دیدند، تا هنگامی که یاری ما به آنها رسید. (تو نیز چنین باش! و این، یکی از سنتهای الهی است) و هیچ چیزنمی تواند سنن خدا را تغییر دهد و اخبار پیامبران به تو رسیده است.»این آیه نیز به قلب پیامبر(ص) قدرت و نیرو بخشید و باعث قوت قلب ایشان گردید، این آیه از تجارب گذشته با پیغمبر (ص) سخن می گوید و عاقبت عمل ا