فایل پاورپوینت کامل سیره اقتصادی امام علی (علیه السلام) در الگوی تولید و مصرف مدبرانه

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل سیره اقتصادی امام علی (علیه السلام) در الگوی تولید و مصرف مدبرانه :

مقدمه

دین اسلام تأکید بر توزیع عادلانه درآمدهای عمومی به همگان را دارد تا فقیری در جامعه اسلامی زندگی نکند، حضرت محمد (ص) نیز همین سیره را داشتند ولی روش پیامبر(ص) به تدریج در طول حکومت به ترتیب ابوبکر، عمر، عثمان به فراموشی سپرده شده بود. امام علی (ع) در شرایطی به خلافت رسید که از زمان رحلت حضرت محمد (ص) ۲۵ سال گذشته بود وسه خلیفه مذکور حکومت کرده بودند. ایشان تلاش زیادی کرد تا شیوه حکومت داری وی همانند پیامبر(ص) باشد، یعنی به سیره خداوسنت رسول الله عمل کند.انتصاب کارگزاران شایسته وتقسیم عادلانه بیت المال ودرآمدهای عمومی ازجمله اقدامات امام علی(ع) بود که با مخالفت وکارشکنی ودشمنی هایی همراه شد، اما آن حضرت علی رغم مشکلات وموانعی که مخالفان وی در توزیع بیت المال فراهم می کردند همچنان در روش خود ثابت قدم بود.این پژوهش در صدد است تا به پرسش های زیر پاسخ بدهد؛

۱- امام علی(ع) در راستای تولید و مصرف مدبرانه چه سیاست های اقتصادی را در پیش گرفتند؟

۲- امام علی(ع) برای برای افزایش رفاه و آسایش در جامعه چه تدابیر اقتصادی را اتخاذ کردند؟

در رابطه با موضوع پژوهش حاضر تاکنون پژوهش هایی به صورت پراکنده صورت گرفته است اما در منابع تحقیقاتی جدید به صورت پراکنده در رابطه با موضوع سیره اقتصادی امام علی(ع) در الگوی تولید و مصرف مدبرانه مطالبی دیده می شود از جمله منابع: کتاب سیره اقتصادی امام علی(ع) از سید رضا حسینی، کتاب اندیشه های اقتصادی از محسن حائری می باشد. ودر مقاله ای تحت عنوان سیره اقتصادی امام علی(ع) از فرهاد مقیمی نسب به اقدامات آبادگرانه در زمینه اقتصاد، رفاه و آسایش مردم می پردازد.این پژوهش با روش توصیفی –تحلیلی با تکیه بر منابع تاریخی مرتبط وکتابخانه ای انجام شده است.

مفهوم شناسی واژگان

۱) درلغت

سیره: زندگانی، گفتار، رفتار[۱]

اقتصاد: میانجی شدن، تعادل در دخل وخرج ، به اندازه خرج کردن[۲]

امام: پیشوا، جلودار

الگو: سرمشق، تقلید از روی رفتاروکاری[۳]

تولید: فرآیند به وجود آوردن ، ایجادکردن چیزی[۴]

مصرف: خرج کردن وبه کاربردن[۵]

مدبرانه: به کاربردن تدبیر[۶]

۲) در اصطلاح

سیره اقتصادی: روش های متعادل دخل وخرج که متناسب با زندگی وبا توجه به مقتضیات زمان ومکان اتخاذ می شود، تا موجبات سعادت وترقی جامعه ، رفاه وآسایش افراد آن تامین گردد.

الگوی تولید: سرمشق گرفتن از افراد برای به وجود آوردن چیزی یا تقلید نمودن از شیوه های آنها برای انجام فعالیت.

مصرف مدبرانه: خرج کردن وبه کاربردن براساس تدبیر.

سیره اقتصادی خلفای پیشین

درعصر خلیفه اول تقسیم بیت المال به درستی صورت می گرفت ولی زمانی که عمر به خلافت رسید، تفاوت ها وتبعیض ها را بنیان نهاد و ملاحظات سیاسی و اجتماعی را در تقسیم بیت المال دخالت می داد.درزمان عثمان نیز، تبعیض ها به اوج خود رسید، اقوام و خویشاوندان خود را برهمه برتری می داد و قسمت عمده ی بیت المال رامیان آنها تقسیم می کرد.[۷]

وضعیت اقتصادی در زمان خلافت حضرت علی(ع)

پیش از آنکه امیر مؤمنان زمام امور را به دست گیرد، تحولات اقتصادی عظیمی به تدریج در جامعه و حکومت روی داد و مناسبات متعادل اقتصادی عصر پیامبر(ص) به شدت دگرگون شد و استکبار اقتصادی به جای عدالت اقتصادی در جامعه جلوه یافت که این تحول در دوران خلیفه سوم (عثمان) به صورت چپاول اقتصادی، جامعه را به بحران کشاند وتبعیض و بی عدالتی و چپاول بیت المال به وسیله نزدیکان خلیفه، موجبات رنجش مردم را فراهم کرده بود. با روی کار آمدن امام علی(ع) ، جامعه با اعلام برنامه های ایشان، جان تازه ای می گیرد و به افق های روشن عدالت می اندیشد. البته امام برای رسیدن به آن، رنج ها و مشقت های زیادی را تحمل کرد و تا پای جان به آن اصرار ورزید و عاقبت در راه عدالت شهید شد.

سیاست های اقتصادی امام علی (ع)

امام علی (ع) برای ایجاد تحول در جامعه وکاهش فشاربر طبقه محروم جامعه، برنامه هایی را تبیین نمودند تا همگان بتوانند با بهره مندی یکسان، در رفاه وآسایش زندگی کنند.

۱. تشویق به کار

امیرالمؤمنین(ع) از علاقمندترین افراد به کار بود، حتی در ایام خلافت شیوه اش را تغییر نداد و به شخم زمین، حفر چاه و زراعت می پرداخت. با وجود کارهای فراوان همه این ها را خود انجام می داد، در حالی که می توانست نیازهای خویش را از بیت المال تآمین کند.[۸]

۲. آبادانی شهرها

امام علی(ع) در نامه ای به قرظه بن کعب انصاری در مورد آبادانی شهر ها می فرمایند: به درستی که مردانی در قلمرو حکومتی ات گزارش داده اند که نهری در سرزمین آنان از میان رفته و نابود شده است و در پایداری آن نهر، آبادانی سرزمین مسلمانان است، در این باره تو و آنان بنگرید، پس نهر را آباد کرده و سامان ده. به جانم سوگند که آباد کردن آنجا برای ما دلپذیر است از آن که بیرون روند، یا تهی دست شوند.[۹]

۳. توسعه کشاورزی

امام علی(ع) همه ی فعالیت های مفید اقتصادی را تشویق کرده اند اما خود کشاورزی را برگزیده اند زیرا شرایط محیطی مدینه به دلیل داشتن خاک حاصل خیزو آب و هوای مساعد، بیشتر مناسب زراعت بود و کشاورزی فایده بسیار برای اجتماع به ویژه برطرف کردن نیازهای ضروری گروه های کم درآمد دارد؛اگر چه کاری پر زحمت و کم سود است، ولی در عین حال پرخیر و برکت به حساب می آید.[۱۰]

۴. توسعه صنعتی

در نامه ای از امام علی (ع) به مالک اشتر در خصوص صنعتگران آمده است که:درباره بازرگانان وصنعتگران سفارش مرا بپذیر و به دیگران بسپار که با آنان به نیکی رفتار کنند، این گروه مردم چه آنانکه مقیم اند، چه آنانکه کالایشان را می گردانند و بعضی که کارگرند و با تلاش بدن، کسب روزی می کنند؛ مایه های سودند و آسایش زندگی را فراهم می آورند. پس به دیگران بسپار که با آنان به نیکی رفتار کنند.

همچنین ایشان برای رفع نیازهای مسلمانان در سفرهای دریایی به مهندسان ایرانی دستورداد تا از در آمد ملی کشور، اسکله ای در شهر جده بسازند تا بدین وسیله رفت وآمدهای دریایی به آسانی انجام گیرد وبرای رونق سفرهای دریایی دستور ساخت کارخانه کشتی سازی را نیز صادر نمود.[۱۱]

۵. توسعه تجاری

یکی از فعالیت های اقتصادی که دررفاه اجتماعی نقش مهم و اساسی دارد، تجارت و بازرگانی است که در اسلام به عنوان فعالیتی مشروع پذیرفته شده و در روایات متعددی مسلمانان را به آن ترغیب می کند.

حضرت علی (ع) می فرماید: به درستی که از پیامبر خدا شنیدم که فرمود، روزی ده قسمت است که نه قسمت آن در تجارت است و یکی در چیزهای دیگر؛پس به سوی تجارت ها روی کنید، زیرا شما را از آنچه در دست مردم است بی نیاز می کند و خداوند به شما برکت دهد.[۱۲]

۶. نظارت مستقیم بر بازار و تنظیم آن

امام علی(ع) شخصاً اوضاع بازار را زیر نظر داشتند و ضمن دعوت بازاریان به رعایت موازین اخلاقی و شرعی، نرخ ها را بررسی کرده و با احتکار و گران فروشی نیز سخت مبارزه می نمودند.[۱۳] ایشان در بازار بر فروشندگان می گذشت و می فرمود: کالاها را به ارزانی به مسلمانان بفروشید که آنان برکت را بزرگتر گردانند و اگر با کم فروشی ونیرنگ بازی در تجارت مسلملنان مواجه می شد، با تازیانه آن ها را تنبیه می کرد.[۱۴]

زمان خلافت حضرت علی(ع) ، بازارها غالباً در کنار مسجد و دارالأماره بنا شده بود و همچنین برای برخی از حرفه ها بازارهای مخصوصی وجود داشت. برای مثال در زمان امام ، کوفه بازارهایی داشت که برای خرید وفروش ساخته شده بودند و در کنار این نوع بازار، بازارهای دیگری وجود داشت که هر کس می توانست بساط خود را از صبح تا شب در آنجا پهن کند و به خرید وفروش بپردازد وکسی حق ممانعت نداشت.[۱۵]

۷. مبارزه با سرمایه اندوزی واحتکار

امام علی (ع) به مالک اشتر تاکید می کنند، بسیاری از معامله گران در دادوستد بی اندازه سختگیری می کنند وبا بخل وطمع برای سود جویی بیشتر به احتکار می پردازند ونرخ فروش کالای خود را به دلخواه معین می کنند وکار این سودا گران بخیل ومحتکر موجب زیان عمومی وعیب مسؤلان است، بنابراین از احتکار جلوگیری کن که رسول خدا(ص) از آن جلوگیری فرموده است.[۱۶]

۸. سیاست مالیاتی

مردی از قبیله بنی ثقیف می گوید، علی ابن ابی طالب مرا برای گرفتن مالیات به بانقیا و آبادی در کوفه فرستاد و در برابر مردم، به من گفت: به مالیات ها بنگر و در آن تلاش کن، درهمی را فرو مگذار، مبادا مسلمان، یهودی ویا مسیحی را برای درهمی مالیات کتک بزنی یا آنکه چار پایان کار را برای گرفتن مالیات به فروش برسانی، چرا که ما مأموریم که زیادی از آنها نستانیم و درباره مالیات چنان عمل کن که موجب بهبود حال خراجگزاران و اصلاح وضع دیگران شود.[۱۷]

منابع مالی امام علی (ع)

منابع مالی درزمان امام علی (ع) شامل دودسته هستند:

الف. مالیاتها (زکات، خمس، انفال، جزیه، خراج)

ب. اموالی که وارد بیت المال می شوند.

مالیاتها شامل:

زکات، که مصارف آن برای فقرا و مساکین بر حسب نیازهایشان وجهاد بر حسب احتیاجات مصرف می شد و نه به مساوات وهم چنین خمس نیزنیمی از آن متعلق به نیازمندان بنی هاشمی و نیم دیگر متعلق به امام مسلمین است که صرف نیازهای حکومت اسلامی می شود. مصارف انفال وجزیه نیزمتعلق به همه ی مسلمین است.[۱۸]

خراج نیزاز مهم ترین راه های درآمد بیت المال مسلمین بوده، همواره منابع سرشاری برای پشتوانه حکومت اسلامی است.[۱۹]

اموالی که به بیت المال وارد می شدند

غنایم جنگی، اموالی که در خراج ها می گیرند وهم چنین اجاره زمین های فتح شده، به خزانه ی دولت اسلامی ریخته و به طور مساوی بین مسلمین تقسیم می شد.[۲۰]

برنامه های اقتصادی امام علی (ع)

امام علی (ع) برای ازبین بردن ظلم وستم، بهبود شرایط جامعه وبهره مندی ستم دیدگان ودیگر اقشار از امکانات جامعه برنامه های خاصی را در جامعه پیاده نمود.

۱. گسترش عدالت

مهم ترین هدف حکومت از دیدگاه امام علی (ع) احقاق حق، اجرای عدالت واز میان بردن ستم است.زیرا با اجرای عدالت وتقسیم عادلانه ثروت، فشار بر مردمی که در رنج وسختی وشکاف طبقاتی به سر می برند، کمتر می شد. به همین دلیل امام علی (ع) صندوق شکایات را جهت رسیدگی به مشکلات مردم وآگاهی از ظلم وستم های جامعه وبه منظور عدالت گستری ایجاد کرد تا اگر فردی نخواست یا نتوانست به صورت شفاهی، مشکلات وشکایت های خویش را بیان کند ، آن را بنویسد ودر صندوق بیندازد تا از این طریق به گوش مسئولان وفرمان داران برسد تا به شکایت آنها رسیدگی شود.[۲۱]

۲. تقسیم عادلانه بیت المال

امام علی (ع) بیت المال را امانتی می دانست که درآمد های آن به عموم مسلمانان تعلق دارد وبا توزیع مطلوب، افزایش رفاه همگان را فراهم می کرد. ایشان در تقسیم بیت المال بین خواهرش و کنیز او یا بین زن قریش که خود را از اشراف می داند و کنیز عجمی او تفاوتی نمی گذارد و وقتی به وی اعتراض می شود می فرماید:من میان سیاه و سفید و بین فرزندان اسماعیل و اسحاق فرقی نمی گذارم همان طور که در قرآن برتری عرب بر عجم را ندیده ام

۳. کوشش برای بهبود وضع مردم

امام یکی از وظایف مهم حاکم را بسترسازی مناسب جهت آسایش مردم و تأمین رفاه آنان می داند و در دستوری به مالک اشتر می فرماید: آسان سازی هزینه زندگی مردم به وسیله حاکم به طور مسلم در اجتماع، آثار روحی و روانی زیادی خواهد داشت، پس زمینه باید برای تاجران و صنعتگران به گونه ای آماده شود تا بتوانند نیاز جامعه را به راحتی تأمین کنند و مشکلی نداشته باشند، زیرا استواری همه طبقات جامعه وابسته به بازرگانان و صنعتگران است.[۲۲]

۴. مبارزه با مفاسد اقتصادی

در دین ما اخلاق و اقتصاد به گونه ای به هم گره خورده اند که قابل جدایی نیست. به گونه ای که در سیره امام علی (ع) ایشان با ثروت اندوزی واحتکار مبارزه می کنند واگر در بازار مسلمانان با کم فروشی و نیرنگ در معامله رو برو می شدند، آنها را تنبیه می