فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ضرورت به کارگیری باورهای صحیح در ترجمه قرآن :

مقدّمه

جهانی و جاودانه بودن قرآن کریم اقتضا دارد که این کتاب الهی به همه زبان های بشری ترجمه شود تا جویندگان حقیقت و معارف زلال الهی که با زبان عربی ناآشنایند، بتوانند از آن بهره ببرند. این مهم باید با نکته سنجی و دقت تمام انجام گیرد تا پیام الهی هرچه بهتر و کامل تر به زبان مقصد منتقل شود. یکی از پرسش هایی که پیش از اقدام به ترجمه قرآن باید پاسخ روشن و مستدلی برای آن یافت، این است که آیا اثر دادن و لحاظ کردن باورهای مسلّم و صحیح^(۱) در ترجمه قرآن ضرورت دارد یا خیر؟ اگر آری، دلیل آن چیست؟ آنچه در پی می آید، تلاشی است، هرچند مختصر، در جست وجوی پاسخ مناسب به این دو پرسش و نگاهی به برگردان چند آیه از برخی ترجمه های قرآن کریم و مقایسه آن ها از حیث مراعات اصل مورد بحث.^(۲)

واژه شناسی و اقسام ترجمه

برای ترجمه، چندین ریشه لغوی بیان شده است: ریشه های عربی مانند «تَرجَم» (چهار حرفی) به معنای تفسیر و بیان سخنی به زبانِ دیگر،^(۳) «رجم» به معنای سخن گفتن از روی حدس و گمان^(۴) و ریشه غیرعربی مانند «ترزبان» فارسی^(۵) و «رجم» ریشه کلدانی به معنای انداختن.^(۶) «ترجمان» به کسی گفته می شود که مطلبی را از یک زبان به زبان دیگر ترجمه کند^(۷) و در احادیث نیز «تراجمه» به این معنی آمده است.^(۸) برخی از معانی اصطلاحی «ترجمه» نیز عبارت است از: «رساندن سخن به کسی که آن را نشنیده است»، «تفسیر و شرح سخن» و «تفسیر و شرح سخن به زبان دیگر و برگردان مفهومی از زبانی به زبان دیگر.»^(۹) مراد از «ترجمه» در این نوشته، برگردان مفاهیم است از یک زبان، که زبان مبدأ^(۱۰) نامیده می شود، به زبان دیگر که زبان مقصد^(۱۱) خوانده می شود، به گونه ای که متن ترجمه شده همان تأثیری را که در زبان مبدأ دارد در زبان مقصد نیز داشته باشد.^(۱۲) در ترجمه به این معنا، لازم است تمام معنای منظور در زبان مبدأ به زبان مقصد منتقل شود.

هر ترجمه ای از جمله ترجمه قرآن کریم به لحاظ واحد ترجمه، گونه های متفاوتی دارد: یکی ترجمه «تحت اللفظی» یا «لفظ به لفظ» که در آن، واحد ترجمه «کلمه» است؛ دوم ترجمه «عادی» یا «محتوا به محتوا» یا «همگام» که در آن، واحد ترجمه «جمله» است؛ سوم «ترجمه آزاد» که واحد ترجمه یک «بند» می باشد. ترجمه لفظ به لفظ نه علمی است و نه مطلوب، و ترجمه آزاد، ترجمه به معنای دقیق کلمه نیست. شاید به همین دلیل است که برخی ترجمه را فقط دو قسم «لفظی» و «معنوی» شمرده اند.^(۱۳) بنابراین، باید واحد ترجمه را «جمله» قرار داد و ترجمه جمله می تواند تفسیری و یا مطابق باشد. در این نوشته، «ترجمه مطابق» موردنظر است.

دیدگاه ها

صاحب نظران درباره ضرورت اثر دادن باورهای مسلّم در ترجمه قرآن کریم اختلاف دارند: برخی به رغم تأکید بر تلاش در جهت کاستن از واسطه های میان خوانندگان ترجمه و قرآن و فراهم کردن زمینه تماس بیشتر و بهتر آنان با اصل قرآن، برطرف کردن مشکل آیات متشابه را ضروری می دانند. این گروه بر این باورند که مترجم مسلمان نمی تواند و نباید از باورهای پذیرفته شده دینی دست بر دارد. او باید قرآن را مطابق با اصول مسلّم دین ترجمه کند، حتی مترجمان غیرمسلمان نیز باید باورهای مسلّم اسلامی را رعایت کنند. در غیر این صورت، ترجمه بدآموزی داشته و ممکن است خواننده آن گرفتار باورهای نادرستی شود.^(۱۴)

کسانی نیز تأکید دارند آیات متشابه و مشکل فهم قرآن کریم باید همان گونه ترجمه شوند تا آیینه وار، اصل با همه چگونگی هایش منعکس شود و ترجمه تا حد ممکن بیشترین شباهت را با اصل قرآن داشته باشد. مترجم نباید الفاظی را بنا بر مشرب کلامی خویش در ترجمه استفاده کند تا آیه موافق با آن مذهب معنا بدهد؛ چون خواننده باید از طریق ترجمه، نخست با اصل قرآن کریم ارتباط برقرار کند، نه با تفسیر و برداشت مترجم که گاهی با برداشت مترجم دیگر متفاوت است.^(۱۵)

چنان که ملاحظه شد، موافقان با اثر دادن باورهای مسلّم در ترجمه قرآن بر مدعای خویش، به پرهیز از ایجاد زمینه گم راهی خواننده ترجمه تمسّک کرده اند و مخالفان به لزوم شباهت هرچه بیشتر ترجمه با اصل قرآن کریم استدلال نموده اند. برای رسیدن به رأی صحیح در این باره، روشن شدن نسبت میان ترجمه و تفسیر، و نیز حکمت وجود آیات متشابه در قرآن ضروری است.

نسبت میان ترجمه و تفسیر

یکی از پرسش های مهم درباره ترجمه، که پاسخ صحیح به آن ما را نیز در بحث یاری خواهد کرد، این است که آیا ترجمه نوعی تفسیر است یا نه؟ برای پاسخ به این پرسش، باید روشن شود معنا و هدف تفسیر کدام است و در ترجمه چه چیزی منتقل می شود؟

۱ معنای «تفسیر»

«تفسیر» مصدر باب تفعیل از «فسّر»، در کتاب های لغت به معنای بیان،^(۱۶) جدا کردن،^(۱۷) توضیح^(۱۸) و اظهار معنای معقول^(۱۹) آمده است. می توان گفت: معنای لغوی «تفسیر» به خوبی آشکار کردن مطلب معنوی و حقایق علمی است و در قرآن کریم نیز به این معنا به کار رفته؛ آنجا که می فرماید: «و لاَ یأتُونکَ بمَثَلٍ اِلاّ جِئناکَ بِالحقِّ و أَحْسَنَ تفسیرا»(فرقان: ۳۳)؛ برای تو مثلی نیاوردند، مگر آنکه [ما [حق را با نیکوترین بیان برای تو آوردیم.

از واژه «تفسیر» در اصطلاح، گاهی علم تفسیر اراده می شود و به عنوان یک علم تعریف می گردد؛ مثلاً، زرقانی گفته است: «التفسیرُ فیِ الاصطلاحِ علمٌ یبحثُ فیه عنِ القرآنِ الکریمِ مِن حیثُ دلالته علی مرادِ اللّهِ لِقَدرِ الطاعهِ.»^(۲۰) ولی در این نوشته، تفسیر به معنای تلاش فکری و علمی مورد نظر است. از تفسیر به این معنا تعریف های مختلفی ارائه شده است؛ از جمله: «کشف مراد از لفظ»،^(۲۱) «بیان ظواهر آیات قرآن بر اساس لغت عربی»،^(۲۲) «بیان معانی آیات قرآنی و مقاصد و مدالیل آن ها»،^(۲۳) «آشکار کردن مراد خداوند متعال از کتاب عزیز او»،^(۲۴) و «بیان مفاد استعمالی آیات و آشکار کردن مراد خداوند متعال از آن بر مبنای ادبیات عرب و اصول عقلایی محاوره.»^(۲۵) معنای اخیر جامع و مانع به نظر می رسد.

۲ کشف مراد واقعی؛ هدف تفسیر

پرسش دیگری که رخ می نماید این است که «آیا در تفسیر قرآن کریم کشف مفاد استعمالی واژگان و عبارت ها هدف است، یا کشف مراد واقعی خداوند؟» پیش از پاسخ به این سؤال، لازم است منظور از «مفاد استعمالی» و «مراد واقعی» توضیح داده شود:

«مفاد استعمالی» یا «دلالت اولیه» (که در اصول فقه از آن به «مراد استعمالی» یاد می شود) معنایی است که کلام با توجه به مفاهیم عرفی واژگان و قواعد حاکم بر هیئات و ترکیبات و قراین متصل بر آن دلالت دارد. و «مراد واقعی» یا «دلالت ثانوی» مفهومی است که گوینده آن را از کلام خویش اراده کرده است، خواه موافق مفاد استعمالی باشد یا مخالف آن. و در صورتی که مخالف مفاد استعمالی است، خواه بخشی از آن و یا لازم آن مقصود باشد. اما اینکه چرا در مواردی مراد واقعی متکلّم غیر از مفاد استعمالی لفظ است، علل و دلایلی دارد که به برخی از آن ها به اجمال اشاره خواهد شد.

تعریف هایی که برای تفسیر بیان شد، جز تعریف دوم، همه بر کشف و بیان مراد واقعی تأکید دارند. بنابراین، مفسّر باید تلاش کند تا مراد واقعی را دریابد. البته برای رسیدن به مراد واقعی، کشف مفاد استعمالی لفظ نیز ضروری است.

به یقین، در برخی از آیات قرآن کریم، مراد واقعی غیر از مفاد استعمالی است، در این موارد، کشف و بیان مفاد استعمالی آن ها کفایت نمی کند، بلکه باید با بهره گیری از قواعد عربی و قراین، مانند آیات دیگر و روایات، مراد واقعی کشف شود؛ زیرا خداوند خواسته است مراد واقعی به بندگانش برسد.

علاوه بر این، برخی کلمات در فرهنگ قرآن کریم معنایی غیر از معنای رایج میان عرب آن روزگار پیدا کرده اند.^(۲۶) و در این موارد، تنها دانستن معنای لغوی کلمات کفایت نمی کند.

۳ ضرورت انتقال مراد واقعی در ترجمه

به نظر می رسد ترجمه نوعی تفسیر است؛ یعنی هر مترجمی نخست باید متن قرآن را بفهمد، سپس تلاش کند فهم خود را به زبان دیگری انتقال دهد. گویی ترجمه تفسیر موجز است^(۲۷) که تا حد ممکن با متن اصلی تطابق دارد. با عنایت در تفسیر، مراد واقعی کشف و بیان می شود. پس باید در ترجمه نیز همانند تفسیر، مراد واقعی و مقصود گوینده به زبان و قالب دیگری منتقل شود. در برخی تعریف های ترجمه نیز به این نکته تصریح شده است که در ترجمه، جمیع مقاصد و معانی به زبان مقصد منتقل می شوند.^(۲۸) این مطلب حتی در بیان باورمندان به عدم اثردهی باورهای مسلّم در ترجمه دیده می شود. اگر فقط کشف و انتقال مفاد استعمالی در ترجمه هدف بود، آگاهی مترجم از معانی لغوی واژگان قرآن، ادبیات عرب، علم معانی و بیان و آگاهی از زبان مقصد کفایت می کرد، و حال آنکه نه تنها آگاهی مترجم از تفسیر صحیح آیات و مراجعه مترجم غیر مفسّر به تفاسیر از ضروریات ترجمه قرآن است، حتی برخی مراکز متولّی ترجمه قرآن کریم و نیز بعضی مترجمان، طرح ترجمه جمعی قرآن مطرح می کنند و بر ضرورت بهره گرفتن از تخصص ها و فنون گوناگون در ترجمه قرآن کریم تأکید دارند.^(۲۹)

این سخن که در ترجمه، مراد واقعی منتقل می شود، با لزوم به دست آوردن فهم مسلمانان اولیه از قرآن کریم منافات ندارد؛ زیرا مراد واقعی همان فهم مورد انتظار از مسلمانان صدر اسلام است.

نتیجه دیگری که از تشابه ترجمه با تفسیر حاصل می شود این است که همچنان که برخی از انتظارات و پیش فهم ها فی الجمله در تفسیر متون دینی از جمله قرآن کریم با شرایطی اثر دارند،^(۳۰) در ترجمه قرآن (در برخی آیات) نیز مؤثر هستند. البته باید تلاش کرد تا پیش فهم ها و انتظارات با فرهنگ قرآن و احادیث سازگار باشند و از علوم مورد نیاز تفسیر و شرایط لازم حاصل شوند. تذکار این نکته ضروری است که مراد روایاتی که از تفسیر به رأی نهی کرده اند، تفسیر بدون مراجعه به منابع تفسیری صحیح و اعتماد به ظن است؛ چون رأی یعنی با گمان به یک طرف نقیضین اعتقاد پیدا کردن.

از آنچه گذشت، معلوم می شود که در ترجمه قرآن کریم، مراد واقعی آیاتْ کشف و به زبان دیگری منتقل می شود و در کشف معانی برخی آیات مانند آیات متشابه و کنایات و آیات چند وجهی، پیش فهم ها و باورهای مسلّم مؤثرند.

حکمت وجود آیات متشابه در قرآن

ممکن است این سؤال پیش بیاید که «وقتی خود خداوند طبق آیه ۷ سوره آل عمران خواسته است برخی آیات متشابه باشند، چرا ما تشابه آن ها را از بین ببریم؟» در مورد کنایات و تمثیلات نیز این پرسش مطرح می شود: «چرا آن ها طوری ترجمه شوند که با ظواهر الفاظ سازگار نباشند؟»

روشن شدن حکمت وجود آیات متشابه در قرآن، پاسخ مناسب به این شبهه و پرسش نیز خواهد بود. شناخت معنای تشابه در آیات متشابه، قابل فهم بودن این آیات و مطلق یا نسبی بودن تشابه آن ها، ما را در یافتن حکمت وجود آیات متشابه در قرآن یاری خواهد کرد.

۱ قابل فهم بودن آیات متشابه

قرآن خود تصریح دارد که مشتمل بر آیات محکم و متشابه است: «هُو الّذی اَنزَل علیکَ الکتابَ مِنهُ آیاتٌ محکماتٌ هُنَّ اُمُّ الکتابِ و اُخَرُ متشابهاتٌ…»(آل عمران: ۷)؛ اوست کسی که این کتاب را بر تو فروفرستاد. برخی از آن، آیات محکم (= صریح و روشن) است. آن ها اساس کتابند.

«محکم» اسم مفعول و از باب افعال، از ریشه «حکم» (= منع)^(۳۱) به معنای متقن و نفوذناپذیر است. آیات محکم، آیاتی اند که دلالت آن ها بر معنای مقصود واضح و روشن بوده و قابل توجیه و برداشت انحرافی نیست. آیات محکم مرجع آیات متشابه هستند.

«متشابه» از ریشه «شبه» است و آیاتی را متشابه گویند که چند وجه معنایی داشته باشند که به همدیگر شباهت دارند و روشن نیست کدام مراد می باشد. راغب اصفهانی گوید: «در محکم، چه از نظر لفظ و چه از نظر معنا، شبه راه ندارد. ولی ظاهر آیات متشابه بر مراد از آن ها دلالت ندارد.»^(۳۲)

از روایات^(۳۳) استفاده می شود که غیر از خداوند کسان دیگری نیز (که راسخان در علم هستند) معنای آیات متشابه را می دانند. حتی علّامه طباطبائی با آنکه «واو» در آیه ۷ آل عمران «و ما یَعلمُ تأویلَه اِلاّ اللّهُ و الراسخونَ فی العلمِ»را مستأنفه می گیرد، نه عاطفه می پذیرد کسانی غیر از خداوند نیز تأویل و معنای آیات متشابه را می دانند.^(۳۴) از امام صادق علیه السلام هم نقل شده است: «المتشابهُ مَا اشتُبه علی جاهِله.»^(۳۵) بنابراین، آیات متشابه قابل فهم هستند و باید سعی کرد مفاد واقعی آن ها فهم شود.

۲ نسبی بودن تشابه آیات متشابه

از روایات ائمّه اهل بیت علیهم السلام ، به ویژه روایت پیشین از امام صادق علیه السلام ، استفاده می شود که تشابه آیات متشابه و احکام آیات محکم، نسبی است؛ یعنی ممکن است آیه ای برای فردی متشابه و برای فردی دیگر غیر متشابه باشد. ابن رشد در این باب، مردم را به سه دسته جمهور مردم (عوام) و علما (که دارای حکمت عالی هستند) و اصحاب مذاهب کلامی (که نه عالم واقعی هستند و نه عوام) تقسیم کرده است و می گوید: «برخی آیات تنها برای این گروه سوم متشابه است؛ چون علما مراد شارع را می دانند و عامّه مردم نیز به ظاهر آیات ایمان می آورند.»^(۳۶)

۳ دوگونگی آیات متشابه و حکمت وجود آن ها در قرآن

حال باید به این سؤال پاسخ داد که «چرا قرآن کریم مشتمل بر آیات متشابه است؟» با توجه به آنچه گفته شد، به ویژه نسبی بودن تشابه آیات متشابه، معلوم می شود تشابه در آیات قرآن دوگونه است: یکی ذاتی و دیگری عارضی. هر کدام از آن دو حکمت و علت جداگانه دارد.

الف. حکمت تشابه ذاتی برخی آیات: بیشتر دانشمندان علوم قرآنی و مفسّران ذیل آیه ۷ سوره آل عمران به حکمت وجود آیات متشابه در قرآن پرداخته اند و برای وجود آیات متشابه در قرآن، بیش از ده وجه بیان کرده اند که بیشتر آن ها مربوط به آیات متشابه ذاتی است.^(۳۷)

با توجه به توانایی خداوند بر بیان مراد خویش و روشن بودن بیانات قرآن کریم، از میان عوامل تشابه یک کلام، آنچه در مورد تشابه برخی آیات باید مورد توجه قرار گیرد، خصوصیات الفاظ عربی زمان نزول قرآن و انس مردم به آن ها و ویژگی معارف و محتوای قرآن کریم است. توضیح اینکه از یک سو هنگام نزول قرآن کریم، جوامع بشری، به ویژه مردم جزیره العرب، به سبب برخورداری اندک از فرهنگ و دانش، بیشتر با امور حسی انس داشتند تا امور معنوی، و واژگان موجود میان آن ها نیز برای امور حسّی وضع شده بودند. اشعار باقی مانده از آن دوران دلیل روشنی بر این مدعا هستند. از سوی دیگر، قرآن کریم معارف معنوی و بسیار متعالی و بی سابقه ای برای بشر به ارمغان آورده است که باید به نحوی بیان می شدند که برای بشر قابل فهم باشند. با وجود ویژگی الفاظ متداول میان عرف، چاره ای جز این نبود که این معارف متعالی تا سطح افکار عموم بشری تنزّل یابند و در قالب همان واژگان مأنوس مردم ریخته شوند. که بر قامت آن معارف عالی تنگ و نامناسب بود. اگرچه این واژگان و عبارت ها برای مردم آن روزگار آشنا بود، اما تعالی مفاهیم و معانی جدید موجب تشابه آن ها شده است، که احتمال دارد شنونده به ظاهر الفاظ اکتفا کند و به معنای مراد نرسد و یا به ظاهر کلام بسنده نماید و با کنار گذاشتن خصوصیات آن، بخواهد به معنای مجرّد منتقل شود و باز مقصود واقعی را درک نکند.

چو محسوس آمد این الفاظ مسموع نخست از بحر محسوس است موضوع

ندارد عالم معنا نهایت کجا بیند مر او را چشم غایت

چو اهل دل کند تفسیر معنا بمانندی کند تعبیر معنا

به محسوسات خاص از عرف عام است چه داند عام کاین معنا کدام است؟^(۳۸)

بنابراین، چاره ای جز این نبود که معارف معنوی و متعالی قرآن در قالب های گوناگون همان واژگان و قالب های رایج و با مثال های متفرق آورده شوند، تا بعضی بعض دیگر را توضیح دهند و با کنار هم گذاشتن آن قالب ها، اولاً معلوم شود که آن قالب ها مثال هایی هستند که در ورای خود، حقایقی دربردارند؛ مثلاً، در آیه ای فرموده است: «وجوهٌ یومئذٍ ناضره اِلی ربِّها ناظرهٌ» (قیامت: ۲۲ و ۲۳) و در جای دیگر آمده است: «لا تُدرکهُ الابصارُ»(انعام:۱۰۳) ثانیا، شنونده و خواننده بفهمد چه مقدار از ویژگی های ظاهر کلام را حفظ کند و چه مقدار را کنار بگذارد. به این لحاظ، در قرآن کریم آیات متشابه و کنایات و استعارات به کار رفته اند؛^(۳۹) مثلاً، قرآن از مقام والای انسانی به خلیفه الهی بودن تعبیر کرده و فرموده است: «اِنّی جاعلٌ فیِ الارضِ خلیفهً.» (بقره: ۳۱)

از برخی روایات استفاده می شود راز متشابه آمدن برخی آیات قرآن این است که مسلمانان به سوی مفسّران حقیقی قرآن، یعنی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام ، راه یابند و ولایت آنان را بپذیرند. از حضرت علی علیه السلام درباره وجود تشابهات در قرآن آمده است که فرمودند: «لِیقُودهم الاضطرارُ الی الایتمارِ لِمَن ولّاه اَمرهم»؛^(۴۰) تا ناچاری آنان را به فرمان برداری از سرپرستان کارهایشان وادارد.

ب. علت تشابه عارضی برخی آیات: در کنار عامل از بین رفتن بعضی قراین مؤثر در فهم آیات، یکی از عوامل مهم که موجب شده است مراد واقعی برخی آیات قرآن مشتبه شود، مذاهب کلامی مختلفی است که پس از قرن نخست هجری به وجود آمده اند. مردم عرب زبان در صدر اسلام و پیش از به وجود آمدن این مذاهب، در فهم معانی این نوع آیات چندان مشکل نداشتند. اما وقتی هر کدام از این مذاهب بر مدّعای خود به آیات قرآن کریم استدلال کردند، آیاتی از قرآن کریم نوعی ابهام به خود گرفتند. این مطلب با توجه به روایتی از حضرت علی علیه السلام ، که قرآن را «ذو وجوه» معرفی می کند، قوّت بیشتری می گیرد.^(۴۱)

شاید بتوان برای این صنف متشابهات، آیات ۲۲ و ۲۳ سوره «قیامت» را مثال آورد که می فرماید: «وجوهٌ یومئذٍ ناضرهٌ اِلی ربّها ناظرهٌ»(قیامت: ۲۲ و ۲۳)

زمخشری در ذیل این آیه می گوید: در مکّه هنگام ظهر، که درها بسته شده بود، صدای دخترکی را شنیدم که می گفت: «عُیَیْنَتی نُویظرهٌ الَی اللّه و اِلیکم» و کسی از این جمله قصد دیدن با چشم را نفهمید، بلکه همه می دانستند منظور امید داشتن به خداوند است. در آیه شریفه نیز چنین است.^(۴۲) پس از چندین سال از نزول این آیه شریفه گروه مشبّهه و مجسّمه به وجود آمد و به ظاهر این آیه استدلال کرد که مؤمنان در قیامت به دو چشم حسّی خدا را می بینند.^(۴۳) مفسّران اشعری مذهب نیز آیه را چنین تفسیر کرده اند.^(۴۴)

این تفسیر از آیه شریفه مخالف با اعتقادات مسلّم اسلامی و برخی آیات قرآن کریم است که دلالت دارد، چشم ها خدا را درنمی یابند. مانند: «لا تُدْرِکُهُ الأَبصار»(انعام: ۱۰۳) به همین دلیل بیشتر مفسّران بر این باورند که مراد از «نظر» در آیه شریفه، چشمداشت و یا دیدن نعمت های الهی است.^(۴۵) در ترجمه آیه شریفه نیز باید این معنا لحاظ شود.

از مجموع آنچه گفته شد، معلوم گشت:

اولاً، ترجمه نوعی تفسیر است؛

ثانیا، در ترجمه نیز همانند تفسیر، باید مراد واقعی متکلّم کشف و منتقل شود؛

و ثالثا، پیش فهم ها و اعتقادات در فهم مراد واقعی برخی از آیات قرآن از جمله آیات متشابه و برخی آیات مشتمل بر کنایه و استعاره مؤثرند.

نتیجه: از این سه مقدمه نتیجه می گیریم که باید باورهای صحیح و مسلّم دینی و مذهبی را در ترجمه اثر داد.

همچنین معلوم شد:

اولاً، آیات متشابه قابل فهم بوده و تشابه آن ها نسبی است؛ ثانیا، راز تشابه ذاتی برخی آیات، ضیق الفاظ و تعالی مفاهیم است و علت تشابه بعضی آیات، از بین رفتن برخی قراین و مباحث و مجادلات کلامی می باشد.

نتیجه: وجود آیات متشابه در قرآن دلیل نمی شود که در ترجمه قرآن، سعی بر فهم و ان