فایل پاورپوینت کامل طراحی سپرده های جدید در بانکداری بدون ربا

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل طراحی سپرده های جدید در بانکداری بدون ربا :

چکیده

امروزه، صنعت بانکداری با تجهیز پس اندازها و هدایت آن ها به سمت فعالیت های مولد اقتصادی، نقش مهمی در اقتصاد جوامع ایفا می کند و این مهم، زمانی رخ می دهد که نظام بانکی، ابزارهای مشروع و کارآمدی برای تشویق صاحبان وجوه مازاد به سپرده گذاری در بانک را داشته باشد .

پس از تغییر قانون عملیات بانکی و اجرای بانکداری بدون ربا در ایران، یکی از اشکالات مطرح در قانون جدید، عدم جامعیت انواع سپرده ها با روحیات و اهداف صاحبان پس انداز است . در این مقاله، با بررسی انگیزه های مردم و مؤسسات برای سپرده گذاری و تحلیل انواع سپرده های بانکداری سنتی (ربوی) و بانکداری بدون ربای ایران، متناسب با انگیزه ها و روحیات صاحبان وجوه، سپرده های ذیل ارائه می شود .

۱ . سپرده جاری;

۲ . سپرده قرض الحسنه;

۳ . سپرده پس انداز با سود ثابت;

۴ . سپرده سرمایه گذاری با سود ثابت;

۵ . سپرده سرمایه گذاری با سود متغیر .

هیچ یک از این سپرده ها که بر اساس عقود قرض بدون بهره، قرض الحسنه و وکالت طراحی شده اند، مشکل ربا را ندارد و تمام آن ها در نظام بانکداری بدون ربا قابل استفاده اند .

مقدمه

امروزه بانکداری، یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی به شمار می آید . بانک ها با سازماندهی و هدایت دریافت ها و پرداخت ها، امر مبادلات تجاری و بازرگانی را تسهیل کرده، باعث گسترش بازارها و رشد و شکوفایی اقتصاد می شوند . از طرف دیگر، با تجهیز پس اندازهای ریز و درشت و هدایت آن ها به سمت بنگاه های تولیدی و تجاری، اولا سرمایه های راکد و احیانا مخرب اقتصادی را به عوامل مولد تبدیل می کنند و ثانیا عوامل دیگر تولید را که به جهت نبود سرمایه بیکار بودند یا با بهره وری پایینی کار می کردند، به سمت اشتغال کامل با بهره وری بالا سوق می دهند و سرانجام، بانک ها که یکی از عوامل مهم سیاست های پولی، و مجریانی برای تصمیم های اقتصادی بانک های مرکزی هستند، با قبض و بسط اعتبارات بانکی و هدایت وجوه از بخشی به بخش دیگر، گذشته از تثبیت اقتصاد در سطح کلان، به تنظیم بخش های اقتصادی نیز می پردازند .

روشن است که آثار و نتایج پیشین هنگامی بر نظام بانکی و صنعت بانکداری مترتب است که نظام بانکی در بخش های اساسی تجهیز منابع، اعطای تسهیلات، ارائه خدمات حساب جاری، و تنظیم سیاست های پولی و بانکی، به صورت جامع، منطقی، کارآمد و پویا عمل کند .

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تغییر نظام بانکی، یکی از اشکالاتی که درباره بانکداری بدون ربای جمهوری اسلامی ایران مطرح می کنند، عدم جامعیت و ناکارآمدی بخش تجهیز منابع نظام بانکی است . در این مقاله، نخست با مطالعه انگیزه ها و روحیات سپرده گذاران، نشان می دهیم که نظام جامع به لحاظ منطقی چه نوع حساب های بانکی باید داشته باشد، و در بخش دوم، برخورد بانکداری سنتی را با این مساله، و در بخش سوم، حساب های بانکداری بدون ربای ایران را از جهت جامعیت و کارآمدی بررسی می کنیم و در بخش نهایی، با ارائه الگوی پیشنهادی، سپرده های جدیدی را می شناسانیم .

اهداف و انگیزه های سپرده گذاری

امروزه مردم و مؤسسات حقیقی و حقوقی، با اهداف و انگیزه های گوناگونی در بانک ها سپرده گذاری می کنند . موفق ترین نظام بانکی آن است که متناسب با این انگیزه ها بتواند حساب های بانکی را طراحی کند . به طور معمول، انگیزه های ذیل برای صاحبان سپرده مطرح است .

۱ . حفظ و نگه داری وجوه مازاد: برخی از مردم یا مؤسسات، وجوه مازاد بر مصرف های خود را در بانک ها سپرده گذاری می کنند تا در محل امن و مطمئنی حفظ شود و در مصارف آتی و غیرمترقبه از آن ها استفاده کنند .

۲ . تسهیل در مبادلات پولی از طریق خدمات بانکی: امروزه بانک ها با ارائه خدمات گوناگونی چون خدمات حساب جاری، حساب در گردش و . . . ، ابزارهای فعال، سریع و مطمئن برای نقل و انتقال وجوه از حساب شخصی به شخصی دیگر، و مکانی به مکانی دیگر هستند و اسناد بانکی در اختلاف های حقوقی، مدرک مهم به شمار می آید . بر این اساس، مردم و مؤسسات ترجیح می دهند مبادلات پولی خود را از طریق حساب های بانکی انجام دهند و برای این منظور، به سپرده گذاری اقدام می کنند .

۳ . کسب درآمد: گروهی از مردم و مؤسسات، دارای سرمایه نقدی مازاد بوده، خود توان یا علاقه سرمایه گذاری مستقیم را ندارند و ترجیح می دهند پول خود را در بانک سپرده گذاری کنند و بانک به آنان سودی بپردازد .

۴ . مشارکت در ثواب معنوی اعطای قرض الحسنه: برخی از مردم به ویژه مسلمانان، در سایه تشویق های دینی بر امر خیر اعطای قرض الحسنه، دوست دارند بخشی از اموالشان را به این امر مقدس و پسندیده اختصاص دهند; اما چون توان یا علاقه ندارند که خودشان به طور مستقیم با متقاضیان قرض الحسنه ارتباط داشته باشند، ترجیح می دهند این مهم را از طریق مؤسسات معتبری چون بانک انجام دهند .

۵ . کمک به عمران و آبادانی کشور: از آن جا که سرمایه های گردآمده در بانک به دست سرمایه گذاران مولد می رسد و در راه عمران و آبادانی کشور به کار می افتد، اغلب مردم ترجیح می دهند وجوه مازاد بر نیاز مصرفی یا سرمایه گذاری خود را در اختیار بانک بگذارند تا از طریق دستان توانمند به جریان افتد و زمینه رشد و توسعه کشور فراهم آید .

توجه به این نکته ضرورت دارد که اهداف و انگیزه های پیشین در برابر هم نبوده، با هم منافاتی ندارند; بنابراین، سپرده گذار ممکن است چند هدف از اهداف پیشگفته را همزمان داشته باشد; البته با توجه به آموزه های اسلام و تحریم ربا، اگر کسی قصد مشارکت در ثواب معنوی قرض الحسنه را دارد نمی تواند قصد کسب درآمد و سود داشته باشد .

روحیات سپرده گذاران

آن گروه از سپرده گذاران بانکی که یگانه هدف یا یکی از اهدافشان، کسب درآمد و سود از طریق سپرده گذاری است، از جهت روحیات و روان شناختی به سه گروه تقسیم می شوند .

۱ . افراد ریسک پذیر: گروهی از مردم از جهت روان شناختی، درباره دگرگونی های آینده حساسیت بسیاری نداشته، گاه علاقه مند به تحول و ریسک پذیرند . این گروه ترجیح می دهند سرمایه هایشان در زمینه هایی که سود و درآمد انتظاری بالایی دارد، سرمایه گذاری شود; گرچه با ریسک و مخاطراتی همراه باشد .

۲ . افراد متعارف: گروهی از مردم فقط در حد متعارف ریسک و مخاطره را تحمل می کنند و هر وقت اندازه ریسک از آن بالاتر رود، اقدام نمی کنند; هر چند سود انتظاری، بالاتر باشد .

۳ . افراد ریسک گریز: گروهی از مردم از ریسک و مخاطره گریزان بوده، ترجیح می دهند درآمد ثابت و معینی داشته باشند; گرچه آن درآمد پایین باشد .

روشن است که تقسیم بندی پیشین به معنای خطکشی نیست; بلکه بیانگر گروه بندی نوعی است; یعنی اگر توزیع افراد جامعه را از جهت حداکثر پذیرش ریسک، به طور آماری مطالعه کنیم، به توزیعی طبیعی نزدیک می شویم; برای مثال اگر حد ریسک عقلایی را ۶۰ درصد بدانیم، ۲۵ درصد مردم ریسک گریز، ۲۵ درصد ریسک پذیر، و ۵۰ درصد متعارف خواهند بود .

رابطه بین پذیرش ریسک و سطح درآمد

به طور معمول افراد بسیاری در آن گروه از فعالیت های اقتصادی که وضعیت تثبیت شده و روشنی دارند، سرمایه گذاری می کنند; در نتیجه، تولید در آن، انبوه، و فعالیت، رقابتی تر می شود و به سبب آن، سود کاهش می یابد . در مقابل، فعالیت هایی که با یک سری ریسک و مخاطرات همراه است، مثل فعالیت های نو و ابتکاری، به جهت عدم حضور تولیدکنندگان بسیار، به بازار انحصار شبیه بوده، سود انتظاری بیش تری دارند و به تناسب همین منطق، نوعی رابطه مستقیم تجربی و روانی بین ریسک پذیری و انتظار سود هست; یعنی هر چه شخص دنبال سود بیش تر باشد، باید به پذیرش مخاطرات بیش تری تن دهد; بنابراین، نظام بانکی جامع باید با طراحی انواع سپرده های بانکی، هم بتواند به نیاز کسانی که در پی ذخیره سازی، نقل و انتقال وجوه، و مشارکت در ثواب معنوی و مشارکت در عمران و آبادانی هستند، پاسخ دهد و هم نیاز کسانی را که همراه برخی از اهداف مذکور قصد کسب سود و درآمد دارند (آن هم با روحیات گوناگون از جهت پذیرش ریسک) برآورد .

انواع سپرده در بانکداری سنتی

امروزه سپرده های بانکی در بانکداری سنتی، تنوع فراوانی یافته است; اما در یک تقسیم بندی کلی، به سه دسته تقسیم می شوند .

۱ . سپرده های دیداری

سپرده دیداری یا جاری به سپرده ای گفته می شود که بانک متعهد می شود به محض تقاضای صاحب آن، وجه سپرده شده را بازگرداند . ویژگی عمده سپرده دیداری این است که به مراجعه مستقیم صاحب سپرده نیازی نیست; بلکه وی می تواند به وسیله حواله (چک) وجه مورد نظر را به دیگری منتقل کند و به همین جهت، این نوع سپرده از اقلام حجم پول جامعه به شمار می آید .

سپرده های دیداری به طور معمول جنبه موقتی داشته، از آن، اغلب برای تسهیل در مبادلات بازرگانی داخلی یا خارجی استفاده می شود . در بیش تر کشورها بانک ها به این سپرده ها بهره ای نمی پردازند; بدین سبب جزو ارزان ترین منابع مالی به شمار می آیند . به همین جهت است که بانک ها، با ارائه خدمات حساب جاری به صورت رایگان و گسترش شعبه های بانکی، برای جذب هر چه بیش تر این نوع سپرده ها می کوشند .

۲ . سپرده های پس انداز

سپرده پس انداز به سپرده ای گفته می شود که بر اساس توافق بین بانک و مشتری، در اختیار بانک قرار گرفته، هنگام مطالبه، به وی برگردانده می شود . این سپرده، قابلیت نقل و انتقال به شخص ثالث را ندارد استفاده از آن فقط به وسیله صاحب سپرده امکان پذیر است; به همین جهت در مقایسه با سپرده های دیداری، درجه نقدینگی پایین تری دارد و جزو حجم پول به شمار نمی آید . این نوع سپرده ها به طور عمده از طرف اشخاص حقیقی و خانوارها به طور موقت و با هدف نگه داری پول برای هزینه های احتیاطی یا خرید کالاهای با دوام تشکیل می شود .

بانک ها برای تشویق مردم، به این نوع حساب ها بهره می پردازند; هر چند میزان آن در مقایسه با بهره های حساب های مدت دار و بهره های دریافتی بانک ها از ناحیه وام و اعتبارات، بسیار اندک است .

در برخی از کشورها مانند امریکا، سپرده های پس انداز نیز جزو سپرده های مدت دار شمرده می شود; زیرا بانک ها به طور قانونی حق دارند استرداد این نوع سپرده ها را به مدت حداکثر ۳۰ روز از تاریخ دریافت تقاضای مشتری، به تعویق اندازند; البته بانک ها کم تر، از این حق قانونی خود استفاده می کنند . ^(۱)

۳ . سپرده های مدت دار

سپرده ثابت یا مدت دار، وجوهی است که اشخاص یا مؤسسات حقوقی، با انگیزه کسب درآمد به بانک می سپارند و این سپرده گذاری در حقیقت قراردادی بین بانک و مشتری است که بر اساس آن، مشتری مبلغ معینی وجه نقد را برای مدت زمان معین به بانک می سپارد و بانک متعهد می شود در سررسید معین، اصل و بهره سپرده را به مشتری بازگرداند . بهره این نوع سپرده از سپرده پس انداز بیش تر است; اما مشتری زمانی آن را می گیرد که سپرده اش را تا مهلت مقرر، در بانک نگه دارد .

سپرده های ثابت در مقایسه با سپرده های دیداری و پس انداز، هزینه بالایی برای بانک ها دارند; اما به جهت با ثبات بودنشان، بانک ها می توانند پس از کسر ذخیره قانونی، با برنامه ریزی، کل آن ها را به صورت وام و اعتبار در اختیار متقاضیان قرار داده، بهره بگیرند به خلاف سپرده های پس انداز و دیداری که چنین ثباتی ندارند و بانک ها در حد محدودی می توانند از آن ها استفاده کنند .

سپرده های مدت دار، به سپرده های کوتاه مدت یک ساله، میان مدت دو یا سه ساله و بلند مدت پنج ساله تقسیم می شوند و نرخ بهره آن ها متفاوت است و هر چه مدت، بیش تر باشد، نرخ بهره سالانه بیش تری به آن تعلق می گیرد .

ماهیت حقوقی سپرده های بانکی

دیدگاه رایج و معتبر درباره ماهیت حقوقی سپرده های بانکی در بیش تر کشورها چون امریکا، انگلیس، فرانسه و ایران (پیش از تغییر قانون عملیات بانکی بدون ربا) این است که سپرده های دیداری، پس انداز و مدت دار، همگی ماهیت قرض دارند و بر همین اساس، فقیهان اسلام در کشورهای گوناگون، این حساب ها را از مصادیق قرض می شمرند و در صورت تعلق بهره، قرض ربوی و حرام می دانند . ^(۲)

نقد و بررسی سپرده گذاری بانکداری سنتی

اگر بخش تجهیز منابع در بانکداری سنتی را در مقایسه با نظام جامع بانکی به ویژه در جوامع اسلامی بررسی کنیم، به نتایج ذیل دست می یابیم .

۱ . چنان که گذشت، ماهیت فقهی سپرده ها، قرض است و اگر با بهره همراه باشد، ربا و حرام خواهد بود; بنابراین سپرده های پس انداز و مدت دار، حرام بوده، در جوامع اسلامی از جمله ایران قابل اجرا نیست .

۲ . چنان که گذشت، برخی از مردم علاقه دارند برای مشارکت در ثواب اعطای قرض الحسنه، در بانک سپرده گذاری کنند . از آن جا که بانکداری سنتی، تسهیلاتی به صورت قرض الحسنه نمی پردازد، این نوع سپرده موضوعیت نمی یابد; در نتیجه، تقاضای این گروه از مردم بدون پاسخ می ماند .

۳ . همان گونه که پیش تر گفته شد، برخی از مردم دارای خصلت ریسک پذیری بوده، حاضرند برای به دست آوردن سود بالاتر، در انواع مخاطرات مشارکت کنند . از آن جا که بانک های سنتی، سودی ثابت و از قبل تعیین شده به سپرده گذاران می دهند، برای جذب وجوه این گروه نیز راه کاری ندارند و این افراد به طور معمول سراغ بازار سهام، شرکت های سرمایه گذاری و . . . می روند .

۴ . در بانکداری سنتی، نرخ بهره پرداختی برای حساب های جاری، صفر (در برخی کشورها در حد ناچیز)، برای سپرده های پس انداز، در حد کم، برای سپرده های کوتاه مدت، در حد متوسط، و برای سپرده های بلندمدت در حد بالایی است . بانک ها با این مدیریت، نرخ بهره و با استفاده از اثر انگیزشی درآمد بهره، تمام وجوه مازاد بر مصرف جامعه را جذب می کنند .

۵ . در بانکداری سنتی، با تغییرات نرخ بهره انواع سپرده ها، حجم سپرده ها را کنترل و مدیریت می کنند; برای مثال اگر بانکی به منابع به اثبات نیاز داشته باشد، نرخ بهره حساب های بلندمدت را افزایش، و کوتاه مدت و پس انداز را کاهش می دهد; در نتیجه، مردم بخشی از سپرده های پس انداز و کوتاه مدت را به سپرده بلندمدت منتقل می کنند و اگر بانک، با مازاد منابع مواجه شود و هزینه های بهره اش بالا رود، با کاهش نرخ بهره حساب های بلندمدت، از حجم آن ها کاسته، هزینه بهره را پایین می آورند .

انواع سپرده در بانکداری بدون ربای ایران

فصل دوم قانون بانکداری بدون ربا، طی مواد سه تا شش، به مساله تجهیز منابع پولی می پردازد . پس از نقل مواد مذکور از قانون عملیات بانکداری بدون ربا، با استفاده از آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی، درباره انواع حساب های بانکی به اختصار توضیح می دهیم .

ماده ۳ . بانک ها می توانند تحت هر یک از عناوین ذیل، به قبول سپرده مبادرت کنند:

یک . سپرده های قرض الحسنه

ا . جاری;

ب . پس انداز .

دو . سپرده های سرمایه گذاری مدت دار

تبصره: سپرده های سرمایه گذاری مدت دار که بانک در به کار گرفتن آن ها وکیل است، در امور مشارکت، مضاربه، اجاره به شرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات، سرمایه گذاری مستقیم، معاملات سلف و جعاله استفاده می شود .

ماده ۴: بانک ها به باز پرداخت اصل سپرده های قرض الحسنه (پس انداز و جاری) مکلفند و می توانند اصل سپرده های سرمایه گذاری مدت دار را تعهد یا بیمه کنند .

ماده ۵: منافع حاصل از عملیات مذکور در تبصره ماده «۳» این قانون، بر اساس قرارداد منعقده، متناسب با مدت و مبالغ سپرده های سرمایه گذاری و رعایت سهم منابع بانک با توجه به مدت و مبلغ در کل وجوه به کار گرفته شده در این عملیات، تقسیم خواهد شد .

ماده ۶: بانک ها می توانند به منظور جذب و تجهیز سپرده ها، با اتخاذ روش های تشویقی، از امتیازات ذیل به سپرده گذاران اعطا کنند:

یک . اعطای جوایز غیر ثابت نقدی یا جنسی برای سپرده های قرض الحسنه;

دو . تخفیف یا معافیت سپرده گذاران از پرداخت کارمزد یا حق الوکاله;

سه . دادن حق تقدم به سپرده گذاران برای استفاده از تسهیلات اعطایی بانکی در موارد مذکور در فصل سوم .

با توجه به قانون بانکداری و آیین نامه های اجرایی، در یک تقسیم بندی کلی، انواع سپرده ها به سه گروه ذیل تقسیم می شود .

۱ . سپرده جاری (قرض الحسنه)

حساب جاری در عملیات بانکداری بدون ربای ایران، ماهیت قرض دارد و مثل حساب جاری در همه بانک های سنتی است و همانند آن ها خدمات جاری را در اختیار صاحب حساب می گذارد و به موجودی این گونه حساب ها هیچ سودی تعلق نمی گیرد .

استفاده از حساب جاری، افزون بر حفظ پول در بانک، موجب تسهیل پرداخت ها و بی نیازی صاحب حساب از حمل و نگه داری وجوه نقدی می شود .

وجوه فراهم شده از ناحیه این حساب ها مطابق ماهیت عقد قرض به ملکیت بانک در آمده، جزو منابع بانک خواهد بود . بانک ها می توانند با رعایت ذخایر قانونی و ذخایر احتیاطی، باقیمانده وجوه را از طریق عقود مندرج در ماده ۳، به کار گرفته، سود کسب کنند .

۲ . سپرده پس انداز (قرض الحسنه)

حساب پس انداز نیز ماهیت قرض دارد و همانند حساب پس انداز در بانکداری سنتی است با این تفاوت که در بانکداری بدون ربا، به صاحبان حساب پس انداز، بهره ای پرداخت نمی شود . حساب مذکور این امکان را به مردم می دهد که وجوه مازاد بر نیاز خود را به هر میزانی باشد به بانک بسپارند و هر گاه نیاز داشتند، از بانک دریافت کنند . افزون بر آن، صاحبان این حساب ها در امر قرض الحسنه اعطایی از طرف بانک مشارکت کرده، از اجر و ثواب آخرتی آن بهره مند می شوند . وجوه این حساب نیز به الکیت بانک درآمده، جزو منابع خواهد بود و بانک ها با لحاظ ذخایر قانونی و احتیاطی، بخشی از این وجوه را به اعطای قرض الحسنه اختصاص داده، بخش دیگری را از طریق عقود مندرج در ماده ۳ به کار گرفته، سود کسب می کنند . بانک ها برای تشویق مردم به پس انداز، پاره ای اولویت ها، امتیازات و جوایز را برای صاحبان این حساب ها در نظر می گیرند .

۳ . سپرده سرمایه گذاری مدت دار

رابطه بانک و صاحب سپرده در حساب های سرمایه گذاری، رابطه «وکالت » است . بانک ها وجوه این حساب را به وکالت از صاحبان سپرده در امور مشارکت، مضاربه، اجاره به شرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات، سرمایه گذاری مستقیم، معاملات سلف و جعاله به کار می گیرند . بانک ها باز پرداخت اصل سپرده سرمایه گذاری مدت دار را تعهد، و منافع حاصل از عملیات مذکور را طبق قرارداد، متناسب با مدت و مبلغ سپرده، با رعایت سهم منابع بانک، پس از کسر هزینه ها و حق الوکاله بین صاحبان سپرده ها تقسیم می کنند .

در این حساب ها میزان سود از ابتدا روشن نیست; اما به سبب گستردگی عمل و تنوع معاملات، اطمینان هست که سود مناسبی عاید این وجوه خواهد شد; به طوری که بانک می تواند پیش از حسابرسی، به آنان سود علی الحساب بپردازد .

نقد و بررسی تجهیز منابع در بانکداری بدون ربای ایران

در این قسمت به ترتیب، به هر یک از حساب های بانکی از ابعاد گوناگون توجه و نکات قوت و ضعفشان را بررسی می کنیم .

۱ . سپرده جاری (قرض الحسنه)

این حساب از جهت ماهیت حقوقی و کیفیت عمل، همانند سپرده دیداری در بانک های سنتی است . اشخاص حقیقی و حقوقی، با افتتاح حساب جاری، وجوه مازاد بر نیاز خود را به بانک تحویل داده، دسته چک می گیرند تا در زمان مناسب بااستفاده از خدمات حساب جاری در مبادلات پولی خود از آن استفاده کنند و از آن جا که انگیزه سپرده گذاران این حساب حفظ و نگه داری وجوه و تسهیل در مبادلات پولی از طریق خدمات بانکی است، به کارگیری واژه «قرض الحسنه » درست نیست . گویا اطلاق این واژه بر این حساب ها از این پندار سرچشمه می گیرد که هر قرض بدون بهره ای قرض الحسنه است; در حالی که این درست نیست . مطابق مضمون آیات و روایات، قرض الحسنه هنگامی معنا می یابد که قرض دهنده برای کسب پاداش معنوی به فرد نیازمندی کمک کرده، به او قرض بدون بهره می دهد; بنابراین اگر قرض دهنده با اغراض دیگری چون حفظ پول، تسهیل در معاملات، نقل و انتقال وجوه و . . . مبلغی را به بانک یا غیر آن قرض دهد، اگر چه قرض بدون بهره و از نظر اسلام مجاز و مشروع است، بر آن عنوان «قرض الحسنه » صدق نمی کند و چنان که گذشت، بیش تر سپرده گذاران حساب جاری با چنین اغراضی سپرده گذاری می کنند .

۲ . سپرده پس انداز (قرض الحسنه)

حساب های پس انداز، از سپرده های رایج نظام های بانکی، و ویژگی آن این است که اشخاص حقیقی و گاه حقوقی، وجوه مازاد بر هزینه های جاری خود را برای مدت نامعین به چنین حسابی واریز کرده، در قبال آن دفترچه پس انداز می گیرند تا هنگام نیاز، وجوه مذکور را دریافت کنند . ماهیت چنین سپرده ای قرض است و در بانک های سنتی به طور عموم به آن ها بهره تعلق می گیرد . در بانکداری بدون ربا، پرداخت بهره ممنوع است; اما برای تشویق سپرده گذاران جوایزی در نظر می گیرند . این جوایز که بدون تعهد و قرار قبلی پرداخت می شود، به صورت غیرثابت (نقدی و جنسی) است و از طریق قرعه بین صاحبان حساب توزیع می شود . از آن جا که گروهی از صاحبان این نوع سپرده ها، افزون حفظ و نگه داری وجوه، قصد کمک به بانک در اعطای قرض الحسنه و شرکت در ثواب معنوی آن کار مقدس را دارند، اطلاق سپرده قرض الحسنه بر این بخش از حساب ها بجا و شایسته است; اما گروهی دیگر از مردم قصد دارند افزون بر حفظ و نگه داری پول، درآمدی نیز از طریق سپرده هایشان داشته باشند; در نتیجه، بانکداری بدون ربا در پوشش دادن نیاز این گروه در مقایسه با بانکداری سنتی کم دارد و مساله اعطای جوایز بر فرض که اشکال شرعی هم نداشته باشد، اولا به جهت تصادفی بودن نمی تواند در همگان انگیزه پدید آورد و ثانیا هزینه های تبلیغاتی سنگینی را نیز بر بانک تحمیل می کند .

۳ . سپرده سرمایه گذاری مدت دار

مطابق مواد سه تا شش قانون بانکداری بدون ربا، بانک ها، وجوه سپرده های سرمایه گذاری مدت دار را در قالب حقوقی عقد وکالت، از صاحبان آن ها تحویل گرفته، در جایگاه وکیل سپرده گذاران، در امور مشارکت، مضاربه، اجاره به شرط تملیک، معاملات اقساطی، مزارعه، مساقات، سرمایه گذاری مستقیم، معاملات سلف و جعاله و تنزیل ^(۳) (خرید دین) به کار می گیرند . بانک ها می توانند اصل سپرده های سرمایه گذاری مدت دار را تعهد یا بیمه، و منافع حاصل از عملیات مذکور را طبق قرارداد متناسب با مدت و مبلغ سپرده، با رعایت سهم منابع بانک پس از کسر هزینه ها و حق الوکاله بین صاحبان سپرده تقسیم کنند .

چنان که از ماهیت عملیات پیدا است، سود بانک و به تبع آن، سود سپرده گذاران، به سود حاصل از معاملات پیشگفته بستگی کامل دارد و سود برخی از آن معاملات چون مشارکت، مضاربه، مزارعه و مساقات در پایان دوره مالی مشخص می شود و از قبل قابل تعیین نیست; در نتیجه، سود کل بانک از قبل قابل تعیین نبوده، به سود بنگاه های اقتصادی و به یک معنا کل اقتصاد بستگی خواهد داشت; بنابراین، سپرده سرمایه گذاری مدت دار در بانکداری بدون ربا بر فرض که بتواند نظر افراد متعارف و ریسک پذیر جامعه را جلب کند، برای آن گروه از سپرده گذاران که ریسک گریز و در پی کسب درآمد ثابت و از قبل تعیین شده برای سرمایه نقدی خود هستند، راه کاری ندارد .

نتیجه گیری مقایسه ای تجهیز منابع در بانکداری سنتی و بانکداری بدون ربای ایران

۱ . سپرده های پس انداز و مدت دار بانکداری سنتی ربوی بوده، در کشورهای مسلمان قابل اجرا نیست;

۲ . در بانکداری سنتی، برای سپرده گذارانی که قصد مشارکت در ثواب اعطای قرض الحسنه دارند، راه کاری نیست;

۳ . در بانکداری سنتی، برای سپرده گذاران ریسک پذیر راه کاری ارائه نمی شود;

۴ . در بانکداری سنتی، با تغییر نرخ بهره سپرده های گوناگون، امکان مدیریت منابع هست و این در بانکداری بدون ربا وجود ندارد;

۵ . در بانکداری بدون ربا، برای آن گروه از سپرده گذارانی که می خواهند از طریق حساب پس انداز درآمدی داشته باشند، راه کاری نیست;

۶ . در بانکداری بدون ربا، برای صاحبان سرمایه نقدی ریسک گریز، راه کاری نیست .

الگوی پیشنهادی

از آن جا که کیفیت تجهیز منابع و طراحی انواع سپرده های بانکی در الگوی پیشنهادی،