فایل پاورپوینت کامل مبانی رفتار سیاسی عالمان شیعی امامی در سده چهارم تا هفتم هجری

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مبانی رفتار سیاسی عالمان شیعی امامی در سده چهارم تا هفتم هجری :

عصرما، ش ۲۳۳

چکیده: نویسنده سعی می کند تفاوت رفتار سیاسی عالمان شیعه امامی را نسبت به زیدی و اسماعیلی ریشه یابی کند . وی بر خلاف کسانی که ریشه این تفاوت را به عوامل خارجی و بیرونی نسبت می دهند و نیز آنان که این رفتار را نقشه ای حساب شده از ناحیه عالمان امامی می دانند، سر اصلی این تفاوت را در نوع برداشت از نظریه امامت می داند .

تشیع در جریان تحول تاریخی خویش انشعاب های گوناگونی را به خود دیده است; اما از سده سوم به بعد، فرایند تحول و انشعاب سرانجام با تثبیت سه شاخه اصلی تشیع شکل نهایی به خود گرفت و هر یک از سه فرقه بزرگ شیعی، یعنی تشیع زیدی، تشیع اسماعیلی و تشیع امامی، نمایندگی بخشی از جهان نظری و اجتماعی شیعی را به خود اختصاص داد .

پرسشی که این مقاله پیش روی می نهد، گوناگونی رفتار سیاسی امامیان با زیدیان و اسماعیلیان است; به گونه ای که برخی از پژوهش گران، تشیع امامی را به عنوان نماینده جناح اعتدالی و تشیع زیدی و اسماعیلی را سخن گویان جناح انقلابی و تندرو می دانند .

درباره میانه روی تشیع امامی می توان به دو پاسخ مفروض که از سوی برخی نویسندگان نیز طرح شده است اشاره کرد: پاسخ نخست، وجود شرایط سخت سیاسی و سیاست های سرکوب گرانه ضد شیعی زمانه است که به گمان برخی، امکان عمل کنش گرانه و تحرک سیاسی – نظامی معطوف به سیاست دولت را از تشیع امامی سلب می کرد; اما پاسخ دوم با تلقی و برداشتی استراتژیک از فرایند تاریخی حیات تشیع امامی می کوشد با نوعی فازبندی، طرح اندیشیده و آگاهانه از پیش تعیین شده ای را در رفتار شیعیان و عالمان و فقیهان آن جست وجو کند . بر اساس این تلقی، از آن جا که هر کار سیاسی – نظامی نیازمند دورانی از تدارک ایدئولوژیک است، عالمان امامی نیز آگاهانه سده های چهارم تا هفتم را که اوان دوران عصر غیبت به شمار می رود، به عنوان فرصت و مرحله ای برای پایه ریزی مبانی کلامی – فقهی و صورت بندی فکری – فرهنگی تشیع امامی برگزیدند . بر اساس این دیدگاه، دوران شکوفایی فعالیت های سیاسی و انقلابی سده هشتم و نهم را باید نتیجه درون زا و تاریخی همین دوران دانست که سرانجام پس از گذار از مرحله تدارک سیاسی – نظامی، به تکوین و تاسیس نخستین دولت شیعی امامی، یعنی دولت صفوی منجر شد و پس از آن از طریق رشد تزهای ولایت فقیه سرانجام فرایند چهارصدساله ای را پشت سر گذاشت و به شکل گیری انقلاب اسلامی و تاسیس نظام سیاسی جمهوری اسلامی انجامید .

پاسخ نخست، ریشه میانه روی را به شرایط بیرونی ارجاع می دهد و آن را به نتوانستن برخاسته از اختناق پیوند می زند و به هیچ وجه به نخواستن منبعث از وضع درونی عالمان و فقیهان امامی توجه نمی کند . در پاسخ دوم نیز میانه روی، سیاستی اندیشیده تلقی شده که به عنوان مقدمه ای آگاهانه بر کنش های سیاسی – نظامی سده هفتم به بعد به شمار می رود .

اما واقعیت تاریخی، هیچ یک از این دو پاسخ مفروض را برنمی تابد . دست کم یکسانی شرایط سرکوب و فشار سیاسی برای همه فرقه ها، اعم از زیدی، اسماعیلی و امامی و تفاوت رفتار سیاسی جریان امامی با دو جریان دیگر نشان می دهد که فرضیه شرایط خارجی قادر به تبیین و توضیح رفتار امامیان نیست . در پاسخ دوم نیز گونه ای تئوریزه کردن واقعیت های تاریخی با نگاه امروز وجود دارد . رفتار و سمت گیری امامیان در برهه های مختلف و با وجود شرایط کاملا متفاوت به گونه ای است که به پژوهش گر تاریخ اجازه نمی دهد توالی و ترتیب آنان را با یک استراتژی آگاهانه از سوی عالمان سده چهارم تا هفتم تبیین کند .

برای یافتن پاسخی قانع کننده و واقع گرایانه به پرسش مطروحه شایسته است وضعیت درونی تشیع امامی از دیدگاه اندیشه ای و اجتماعی مورد مداقه قرار گیرد .

با رحلت امام عسگری علیه السلام در سال ۲۶۰ هجری، جامعه شیعی با بحران های سختی روبه رو گردید . امام غایب از طریق نواب اربعه با جامعه شیعی ارتباط داشت . به رغم تلاش های فراوان نواب در زمان غیبت صغرا برای ایجاد آمادگی در میان امامیان با آغاز غیبت کبرا و قطع ارتباط شیعیان با امامت معصوم، اکثریت شیعیان را حیرت و سرگشتگی فراگرفت . امام در اندیشه شیعی دارای دو شان بود و در دسترس نبودن وی جامعه شیعی را با خلا روبه رو می ساخت . انتقال کارکردهای حقوقی، مذهبی و مالی امام معصوم به فقیهان، مساله غیبت امام را در این زمینه حل و فصل کرد . اما در عرصه سیاسی و در ربط با مساله اقتدار و با طولانی شدن بازگشت و ظهور امام، بدیل و