فایل پاورپوینت کامل مطالعه نقش فتنه های سیاسی در تکامل مؤمنان از منظر گزاره های قرآنی- روایی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مطالعه نقش فتنه های سیاسی در تکامل مؤمنان از منظر گزاره های قرآنی- روایی :

مقدمه

سیاست «اختلاف بینداز و حکومت کن» سیاستی است که از دیرباز توسط حاکمان و اربابان فتنه استفاده می شده است. علاوه بر فرعون (سوره قصص (۲۸):۴) که سیاست های خود را با ایجاد اختلاف در جامعه به پیش می برد، افراد دیگری نیز از این شیوه بهره می بردند و باعث ایجاد تشتت و تفرقه در جامعه می شدند. پیامبر اکرم (ص) از زمان تشکیل حکومت اسلامی از این امر مراقبت کرده و در کنار مقابله با آن سعی در آگاه سازی جامعه مسلمین از خطرات آن داشتند. دشمنان خارجی آن حضرت نیز تلاش می کردند تا این اختلافات داخلی را تشدید کنند. از آنجا که آزمون و امتحان یکی از سنت های الهی برای موجودات صاحب اختیار است و بر اساس آیه ۱۵۵ سوره بقره انسان همواره در معرض انواع و اقسام امتحانات الهی می باشد یافتن فلسفه امتحانات الهی به ویژه در شرایط دشوار مانند فتنه انگیزی و پنهان شدن باطل در پشت نقاب حق، ضرورت می یابد. «پیامدهای مثبت و منفی فتنه با نگاهی بر قرآن و حدیث با تأ کید بر جنگ نرم» مقاله ای است از بی بی سکینه علوی فر که سعی شده تا با بررسی مفهوم فتنه و ابعاد آن، پیامدهای فتنه، جنگ نرم و در نهایت شیوه های مبارزه با فتنه را از منظر قرآن و حدیث شناسایی کند. در مقاله «افشای طرح های ایجاد فتنه در قرآن کریم» اثر شهاب الدین ذوفقاری و محمد جواد جاوری، محققان کوشیده اند ضمن تبیین مفهوم و معانی مختلف «فتنه» در قرآن، اوصافی را که کلام خدا پیرامون فتنه بیان داشته است، مطرح و راهکارها و ضرورت مقابله با آن را از دیدگاه قرآن بررسی نمایند. ابوالفضل تقی پور و افسانه قاسم پور نیز در مقاله «مختصات فتنه در نهج البلاغه» پس از استخراج و بررسی غالب بیانات حضرت در این زمینه، توصیف دقیق و داهیانه امیرالمومنین از جلوه های فتنه و بسترهای لازم برای شکل گیری آن ها و نیز آثار و پیامدهای آن ها مورد بررسی قرار گرفته و شیوه های مورد نظر امام(ع) در مقابله با آنها نیز رصد شده است. آنچه این مقاله را از سایر مقالات و مکتوبات در این زمینه متفاوت کرده است بررسی فلسفه ابتلا مؤمنان به تفرقه افکنی از سوی دشمنان است. اینکه مؤمنان در این شرایط سخت علاوه بر مبارزه چه بهره های مفیدی می توانند در جهت تکامل خویش ببرند. نویسنده پس از بررسی مفهوم فتنه و بیان معنای فتنه سیاسی به روش های دشمنان در بهره گیری از این پدیده می پردازد، سپس پیامدهای مثبت آن را برای مؤمنان توضیح می دهد.

۱. مفاهیم

۱-۱. فتنه در لغت

آزمودن، آزمایش، گداختن سیم و زر در آتش جهت امتحان (معین، ج۲: ۱۱۵۵، ۱۳۸۶) اصل و ریشه این واژه، از «فتن، یفتنُ» به معنای آزمایش و امتحان است که به صورت های مختلف انجام می گیرد. وقتی طلا را در آتش می نهند و می گدازند تا خوبی و بدی و عیار آن مشخص گردد، به این کار، فتنه گفته می شود. (راغب اصفهانی، حرف فاء)

۱-۲. فتنه در فرهنگ دین

موارد استعمال کلمه فتنه در قرآن کریم طوری است که نمی شود آن را مشترک معنوی محسوب کرد و بگوییم ماده «فتن» همه جا به یک معنا است. در مورد أموال و اولاد می فرماید: «وَ اعْلَمُوا أَنما أَموالُکمْ وَ أَوْلادُکمْ فِتْنَهٌ»(انفال (۸)، ۲۸) فتنه در اینجا هر معنائی داشته باشد، وقتی آن را با این آیه مقایسه کنیم که «وَ الْفِتْنَهُ أَشَدُّ مِنَ الْقتْلِ» (بقره (۲):۱۹۱) فتنه از قتل بدتر است، چه نسبتی با هم می توانند داشته باشند؟ اگر یک معنا داشته باشند باید گفت: اولاد شما از قتل بدتر هستند و این معنای روشنی ندارد. (مصباح یزدی، سخنرانی ۱۳۸۸)

با توجه به کاربرد این واژه در متون دینی در سه معنای امتحان و آزمون (عنکبوت (۲۹):۲و۳)، آمیختگی حق و باطل (نهج البلاغه، حکمت۱، ص۱۲۶۵)، آشوب و بلوا (الغدیر، ج۱۰، صص۲۷-۲۸) می توان گفت آنچه بیشتر در معنای فتنه به کار می رود و بلکه به ذهن متبادر می شود ایجاد نفاق و تفرقه افکنی است. در قرآن کریم نیز خداوند متعال در برخی آیات به عده ای اشاره می کند که با اغفال و فریب دیگران اسباب نفاق و تفرقه را در جامعه فراهم کرده اند. (توبه (۹):۴۷؛ آل عمران (۳):۷)

تفرقه به این معنا، بلوا و آشوب و هرج و مرج هایی است که میان مردم پیش می آید و جان و مال و ناموس مردم به خطر می افتد و امنیت و آسایش از آنان سلب می گردد. به این معنا «فتنه انگیز» به کسی گفته می شود که اختلاف و بلوا پیش آورد و با گفتن حرف ها یا انجام برخی کارها وحدت جامعه را به هم بریزد و نا امنی ایجاد کند. حتی گاهی ممکن است حرف حقی فتنه ای پدید آورد. (محدثی، ص۱۵، ۱۳۷۸) در نهایت می توان گفت معادلی برای واژه فتنه در زبان فارسی و در ادبیات سیاسی معاصر که به طور کامل محتوای مورد نظر آن رامنتقل کند، کاری بس دشوار است. در ادبیات عرفی فارسی زبانان، این واژه حاوی نوعی شیطنت، حیله گری و اشوب و بلوا است که به منظور بهره برداری های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی نا مطلوب از سوی برخی سودجویان به کار گرفته می شود. فتنه گری در دین یکی از شیوه های مبارزه با اسلام و معارف اسلامی است و به مراتب از مبارزات فیزیکی و نظامی خطرناک تر است؛ زیرا دشمن در شیوه های فتنه گری معمولا از طریق سلاح های نرم و به شیوه ی مسالمت آمیز و از راه قلم و رسانه می کوشد تا افکار و اندیشه های مسلمانان را به انحراف بکشاند و خود را به عنوان دوست و خیر خواه مسلمانان معرفی کند‎. ‎ (علوی فر، ص۶، بی تا)

۱-۳. فتنه در ادبیات سیاسی

سیاست «اختلاف بینداز و حکومت کن» سیاستی است که سابقه دیرین در طول تاریخ دارد و علاوه بر فرعون (ر.ک: قصص (۲۸):۴) که سیاست های خود را با ایجاد اختلاف در جامعه به پیش می برد، کسان دیگری نیز از این سیاست بهره می بردند و باعث ایجاد اختلاف در جوامع می شدند. از همان زمان که حکومت اسلامی به دست مبارک پیغمبر اکرم (ص) تشکیل گردید، آن حضرت از این آفت در جامعه خود رنج می برد و دشمنان خارجی آن حضرت نیز تلاش می کردند تا این اختلافات داخلی را تشدید کنند. دشمنان یک نظام تلاش خواهند کرد تا برای متلاشی کردن و تضعیف جامعه، از این زمینه ها بهره ببرند، به اختلافات دامن زنند و آنها را تشدید کنند. اختلاف میان گروه های مختلف جامعه، سبب خواهد شد تا نیروهای جامعه بر اثر اصطکاک، تحلیل روند و قدرت پیشرفت را از دست بدهند. تردیدی نیست که با رو در رو قرار گرفتن دو عامل متضاد، نیروهای زیادی صرف خواهد شد تا عامل مقابل تضعیف گردد. در صورتی که یکی از دو طرف، قوی تر از دیگری باشد، به پیشرفت محدودی نایل می شود، اما در صورت برابر بودن قدرت آنها، هر دو طرف از فعالیت و پیشرفت باز می مانند. دشمنان جامعه اسلامی نیز با استفاده از اختلافاتی که در درون جامعه وجود دارد، سعی می کنند که این اختلافات را تشدید کنند تا به دشمنی و تخاصم منجر گردد و قدرت و توانایی دو طرف، در رویارویی با یکدیگر مصرف شود و زمینه باز ماندن آنها از ترقی، تکامل و پیشرفت فراهم گردد. (ذوفقاری، جاوری، ص۲۹؛ ۱۳۹۱)

۲. روش های فتنه انگیزی سیاسی

در شیوه های براندازی نرم، صرفا براندازی نظام حاکم هدف نیست، بلکه جایگزین کردن نظامی دیگر نیز مد نظر است. فتنه گران افزون بر داشتن برنامه ای استراتژیک، ارزیابی دقیقی از شرایط دارند و ازقبل آموزش می بینند. (علوی فر، ص۱۰، بی تا)

خداوند در قرآن کریم از طرح ها و راه های متعدد برای ایجاد فتنه در جامعه پرده بر می دارد؛ که مهمترین آنها عبارتند از:

۲-۱. شبهه افکنی

شبهه در لغت، به معنای مشابهت و پوشیدگی امر است. (معین،ج۱، ص۹۲۹) چیزی را ظاهر آن حق اما درونش باطل است، شبهه می نامند. شبهه قصد دارد طرف مقابل را به اشتباه اندازد و همیشه همراه دلیل مطرح می شود. (مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی،ش:۵۵۳۶۳، ۱۷ /۰۹ /۱۳۹۰)

امام علی علیه السلام می فرمایند:

إنّما سُمِّیتِ الشُّبهَهُ شُبهَهً لأنّها تُشبِهُ الحقَّ، فأمّا أولیاءُ اللّه فضِیاؤهُم فیها الیقینُ و دَلِیلُهُم سَمتُ الهدی، و أما أعداءُ اللّه فَدُعاؤهُم فیها الضَّلالُ و دَلیلُهُمُ العَمی. شبهه به این دلیل شبهه نامیده شده که شبیه حق است؛ اما اولیای خدا به هنگام شبهه، روشنایی راهشان یقین است و راهنمایشان راه راست؛ ولی دشمنان خدا به گاه شبهه دعوتشان گمراهی است و راهنمایشان کوری. (نهج البلاغه، خطبه ۳۸)

فتنه گران می کوشند در هر موردی که امکان دارد دو یا چند چیز شبیه به هم را مطرح کنند تا مردم در انتخاب بمانند و امکان تشخیص و شناسایی را از دست بدهند و آن گاه آنان آنچه را در نظر دارند و شبیه حق معرفی کرده اند، به عنوان حق به مردم بشناسانند و انحراف ایجاد کنند. (ذوفقاری، جاوری، صص۱۲-۱۳، ۱۳۹۱) در مرحله اول فتنه های سیاسی معمولاً عده ای در لباس خودی و به ظاهر دلسوز و خیرخواه می کوشند تا با القای شبهه هایی درباره چگونگی رفتار حاکمان حقیقی و به شیوه ای نرم و در قالب دفاع از ارزش های اسلامی و بازگشت به اصول اولیه اسلام، افکار عمومی را به انحراف بکشانند و در نتیجه، آرام آرام حکومت اسلامی را از درون تهی کنند. برای مبارزه با یک حکومت، گاهی به شیوه مسلحانه و از راه کودتای نظامی اقدام می شود و گاهی نیز با استفاده از روش توطئه و کودتای نرم. در این نوع براندازی ها، معمولاً با استخدام چهره ها و شعارهای مقدس و مورد قبول مردم سعی می شود تا حقیقت امر بر مردم مخفی بماند. در این مواقع از الفاظ چند پهلو و مبهم استفاده می شود. البته، ممکن است بسیاری از فتنه های سیاسی در مرحله نهایی خود به رویارویی نظامی و جنگ مسلحانه نیز منجر شود (شریفی، ۱۳۸۸، صص۴۰-۴۳)

۲-۲. اختلاف افکنی

اسلام به مسأله وحدت و اتحاد از دیدگاه اجتماعی آن نگریسته و بر اهمیت این مقوله میان انسان ها، مسلمانان و ادیان الهی تأکید کرده است. اتحاد و یگانگی در سایه وحدت عقیده، محکم ترین نوع اتحاد است که قرآن بر آن تأکید ورزیده است. (غلامی، ص۳، ۱۳۸۶) قرآن، بر اساس همین وحدت عقیده، مؤمنان را برادران یکدیگر خوانده است: «انما المؤمنون اخوه» (حجرات (۴۹):۱۰)

امر وحدت در یک جامعه آنقدر مهم و ضروری است که در قضیه گوساله پرست شدن قوم بنی اسرائیل حضرت هارون علیه السلام همین مسأله را در پاسخ به حضرت موسی علیه السلام بیان می کند. داستان از این قرار است که حضرت موسی ۳۰ روز برای عبادت خدا به کوه طور می رود و خداوند به او می فرماید باید ۱۰ روز دیگر در آن جا بماند. در این ۱۰ روز سامری از قوم بنی اسرائیل مردم را فریب داده و عده زیادی را گوساله پرست می کند، بعد از آمدن حضرت موسی و دیدن اینکه برخی از مردم گوساله پرست شده اند، به برادر خود اشکال کرده که چرا کاری نکرده و مانع گوساله پرست شدن مردم نشده است؟ حضرت هاورن علیه السلام در پاسخ به حضرت موسی علیه السلام می فرماید: «قَالَ یَا ابنَ أُم لَا تَأْخُذْ بِلِحْیَتِی وَلَا بِرَأْسِی إِنِّی خَشِیتُ أَنْ تَقُولَ فَرَّقْتَ بَیْنَ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَلَم ترْقُبْ قَوْلِی (طور(۵۲):۹۶) گفت: ای پسر مادرم! نه ریش مرا بگیر و نه سرم را، من ترسیدم که بگویی: میان بنی اسرائیل تفرقه و جدایی انداختی و سفارش مرا [در حفظ وحدت بنی اسرائیل] رعایت نکردی.» (فرضی پوریان، صص ۱-۲، ۱۳۹۹)

اختلاف افکنی یکی از شگردهای اربابان فتنه برای فتنه انگیزی، ایجاد تشتت و تفرقه در جامعه است . یک جامعه متحد و یکپارچه، به طور طبیعی سد محکمی در برابر هرگونه فتنه انگیزی است؛ به همین دلیل عموم فتنه گران فقط زمانی به مراد خود می رسند که در صفوف متحد مردم شکاف ایجاد نمایند. دشمنان یک نظام تلاش خواهند کرد تا برای متلاشی کردن و تضعیف جامعه، از این زمینه ها بهره ببرند، به اختلافات دامن زنند و آنها را تشدید کنند‎. ‎ اختلاف میان گروه های مختلف جامعه، سبب خواهد شد تا نیروهای جامعه بر اثر اصطکاک، تحلیل روند و قدرت پیشرفت را از دست بدهند. تردیدی نیست که با رو در رو قرار گرفتن دو عامل متضاد، نیروهای زیادی صرف خواهد شد تا عامل مقابل تضعیف گردد. در صورتی که یکی از دو طرف، قوی تر از دیگری باشد، به پیشرفت محدودی نایل میشود، اما در صورت برابر بودن قدرت آنها، هر دو طرف از فعالیت و پیشرفت باز می مانند. (ذوفقاری، جاوری،ص۲۹،۱۳۹۱)

ریشه هر دو مورد مکر و نیرنگ است. دشمنان با قصد فریب و نیرنگ با ایجاد شبهه و اختلاف افکنی در میان گروهی از مردم مقصود نهایی خود یعنی براندازی و پراکندگی آن گروه و تسلط بر دیگران را دنبال می کنند.

مکر و حیله که در محاورات به آن «فریب» و «نیرنگ» نیز می گویند، به جهت گستر مفهومی، با تعابیر گوناگونی همچون «خدعه» و «کید» از آن یاد می شود که به جهت مفاسد متعددی که به دنبال دارد، در اسلام به شدت مورد مذمت و نکوهش قرار گرفته است، به گونه ای که حتی خدعه و نیرنگ با دشمنان اسلام نیز جز در موارد جنگ جائز نیست؛ چرا که مکر و حیله از خصائص انسان های پست و سرکش به حساب می آید و با ایمان منافات داشته و فرقی هم ندارد که این مکر و حیله با خداوند باشد که در قالب نفاق و ریا در عبادات مصداق پیدا می کند و یا اینکه با بندگان خدا باشد. (دهنوی، ص۲، ۱۳۹۶)

۲-۳. تحریک احساسی

نقش احساسات در زندگی بشری بسیار پررنگ است و مسئله ای که نه تنها برخلاف برخی صحبت ها و ادعاها به حاشیه نرفته است بلکه مقوله ای است که کاملا پذیرفته شده و مطابق آن برنامه ریزی انجام گرفته است. جایگاه احساسات به دلیل تاثیرگذاری بر تصمیم گیری های افراد، به مسئله ای مهم در سیاست و به خصوص در رقابت های سیاسی تبدیل شده است. (فرهادیان، ص۳، ۱۳۹۰)

تاریخ اسلام گویای این مدعاست که مقوله فتنه انگیزی و تفرقه افکنی مساله ایست که از صدر اسلام تا کنون جوامع اسلامی را دچار فراز و نشیب تمدنی و تاریخی نموده است. این فتنه ها یکی از ضرورت های محرک تاریخ به سمت پیشرفت هاست که در جریان پیدایش فتنه ها بسیاری از آرمان های انسانی که در گذشت زمان به فراموشی سپرده شده به فریادی اعتراض آمیز تبدیل می شود و موجب تحریک احساس حق جویی و حق طلبی انسان ها در مقابل باطل می شود. تاریخ اسلام گویای این مدعاست که مقوله فتنه انگیزی و تفرقه افکنی مساله ایست که از صدر اسلام تا کنون جوامع اسلامی را دچار فراز و نشیب تمدنی و تاریخی نموده است. این فتنه ها یکی از ضرورت های محرک تاریخ به سمت پیشرفت هاست که در جریان پیدایش فتنه ها بسیاری از آرمان های انسانی که در گذشت زمان به فراموشی سپرده شده به فریادی اعتراض آمیز تبدیل می شود و موجب تحریک احساس حق جویی و حق طلبی انسان ها در مقابل باطل می شود. ضابطه کلی موجود در برخی از فتنه ها تحریکاتی است که فرد را در مسیر فعالیت های هیجاناتی سردر گم قرار می دهد که مرکب از حق و باطل است و ضابطه کلی آن به صورت آشوب خود را نشان می دهد‎.‎ (رحیم پور ازغدی، به نقل از وبلاگ جریان فتنه ، ۱۳۹۰)

ایجاد تنش و تحریک احساسات مردم که خشم و نا امیدی را به همراه داشته باشد می تواند یکی از زمینه های فتنه ای همچون فتنه باشد؛ (فرهادیان، ص۷، ۱۳۹۰) در این شرایط عدم شناخت صحیح و در هم آمیختن حق و باطل انسان را در موقعیت فتنه انگیز قرار داده و موقعیت آشوب را فراهم می سازد‎. ‎ رهبران فتنه در این مرحله به دنبال مشروعیت بخشیدن به جریان مورد نظر خویش هستند و عمدتا با قیافه متفکرانه و به نوعی روشنفکرانه سعی در تثبیت امتیازاتی هستند که به زعم خود از اول شکل گیری جریان فتنه به دست آوردند‎. ‎از این رو باید گفت که پدیده فتنه موقعی بروز می کند که حوادث و و اقعیاتی عامل تحریک آمیز ایجاد هیجان و فعالیت هیجان آمیز در گروه یا عده ای می شود. (رحیم پور ازغدی، به نقل از وبلاگ جریان فتنه، ۱۳۹۰)

اگر فضا احساساتی شود بی شک رقبای سیاسی در این راستا گام برخواهند داشت تا بتوانند از تهییج افکار عمومی در راستای خود، یا گروه و یا حزب خود بهره برداری کنند و شاید در آن اوضاع صدای حق نیز شنیده نشود‎.‎ و اگر به این مرحله نرسد، مردم را که پایه های اصلی نظام اسلامی هستند را به آینده مایوس و نسبت به وقایع، منزوی می نماید. (فرهادیان، ص۷، ۱۳۹۰)

۳. امتحان الهی و پالایش مؤمنان

آزمایش های الهی، یک سنت همگانی است که به فرد و یا گروه خاصی اختصاص ندارد، بلکه تمام افراد، به تناسب امکانات و استعدادهای خود، در بوته امتحان قرار می گیرند. دوران غیبت، دورانی پر از آشوب ها و فتنه های گوناگون است و هرچه زمان پیش می رود و به ویژه به پایان غیبت نزدیک می شود فتنه ها و زمینه های ضلالت فزونی می یابد. از سوی دیگر امام زمان را هنگام ظهور باید یاورانی یاری کنند که از ایمانی خالص و واقعی بهره مند باشند و چون در دوران غیبت، هر لحظه امکان ظهور وجود دارد، پس همواره باید صف مؤمنان و یاران حقیقی حضرتش از کسانی که تنها ادعای ایمان و پیروی از امام را دارند، متمایز شود و در سنت تغییرناپذیر پروردگار، تمییز این دو گروه از هم به وسیل انواع امتحانات الهی صورت می گیرد. از این رو یکی دیگر از حکمت های غیبت حضرت مهدی (عج) متمایز ساختن شیعیان حقیقی از غیر آنان به وسیل امتحانات گوناگون الهی معرفی شده است. ‎ ‎ (سبحانی، جعفر، ج۱، ص۲۵۱، به نقل از حوزه نت،۱۳۹۷)

مواردی را که قرآن در زمینه فتنه و ابتلاء بحث کرده است، می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد. البته روح همه این موارد این است که خدای متعال شرایطی پیش می آورد تا افراد سر دو راهی ها یا چند راهی ها قرار بگیرند و یک راه را انتخاب کنند. حقیقت امتحان و فتنه و ابتلا و همچنین هدف از آفرینش انسان در این عالم همین است. موارد امتحان به حسب تعبیرات قرآن کریم فرق می کند. در برخی موارد خدای متعال صریحاً امتحان کردن را به خودش نسبت داده است و می فرماید: ما مبتلا کردیم، ما امتحان کردیم. در برخی موارد به انسان ها نسبت داده است و می فرماید: انسان ها ایجاد فتنه کردند. (مصباح یزدی، سخنرانی، ۳۰ /۱۰ /۱۳۸۸)

مهم ترین مسأله در آزمایش های الهی، آگاهی از انگیزه های امتحان است. در ادامه به برخی از انگیزه های امتحان و بلا در قرآن اشاره می شود:

۳-۱. شناخت افراد از باطن خویش

آزمون ها همان گونه که برای کودکان برای تشخیص رشد اقتصادی و فرهنگی و عملی آنان انجام می شود (نسا(۴): ۶) برای مردمان دیگر نیز این گونه کارکرد دارد. به این معنا که هر امتحانی معلوم می کند شخصی که به کار گرفته شده است تا چه اندازه توانایی دارد و می تواند کاری را از پیش ببرد؟ بر این اساس می