فایل پاورپوینت کامل معرفت شناسی اسلامی در تطبیق با نظام های معرفتی دیگر

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفت شناسی اسلامی در تطبیق با نظام های معرفتی دیگر :

پگاه حوزه، ش ۹۶ – ۹۷

چکیده: دکتر طه جابر العلوانی در این گفت وگو به مقایسه ای میان معرفت شناسی اسلامی و معرفت شناسی غربی پرداخته است . از نظر وی، معرفت شناسی سکولار غربی، که اینک بر کل دستگاه معرفتی بشر سلطه یافته است، بیمار و جهت دار است و ارزش ها را کنار گذاشته است . در برابر آن، مسلمانان باید با احیای اجتهاد و بازگشت به میراث غنی معارف اسلامی و نیز تعامل با علوم اجتماعی و انسانی، پروژه معرفت شناسی اسلامی را به پیش برند .

علوم انسانی در غرب پیشرفت های بزرگی داشته است که از آن جمله می توان به پیشرفت های شگفت انگیز در روان شناسی، جامعه شناسی، انسان شناسی و فلسفه علم اشاره کرد . با توجه به تلاقی علم اصول با محورهای این علوم در بسیاری از نقاط، به نظر شما به کارگیری داده های این علوم در بازسازی میراث اسلامی تا چه اندازه ممکن است؟

زمانی که از علوم انسانی و اجتماعی و چگونگی استفاده از آنها در زمینه علوم نقلی اسلامی سخن می گوییم، چاره ای جز شناخت فلسفه این علوم در غرب، و محیط پیدایی این علوم و الگوهای معرفتی و دید کلی ای که خاستگاه این علوم است، نداریم . در عین حال، باید به همین ابعاد در میراث نقلی خود نیز شناخت پیدا کنیم تا بتوانیم نقاط تلاقی و جدایی نظام معرفتی توحیدی و نظام معرفتی دیگران را بازشناسیم .

معارف اجتماعی و انسانی ای که از «نگرش کلی » اروپایی برآمده است، معارفی محدود است و افق های آن به لحاظ ارزش ها، معانی و مدرکات، منحصر به محسوسات و چارچوب زمانی و مکانی مشخصی است که به انجام های قطعی راه می برد و شبکه ای از ارزش های معاند و معارض با دیدگاه معرفتی اسلامی را بنیاد می نهد .

«اصول فقه » و دیگر علوم و معارف اسلامی از نظریه معرفتی ای سر برآوردند که به «وحی الاهی » به عنوان منبع مهم معرفتی در کنار طبیعت ایمان دارد . این نظریه معرفتی، دو قرائت وحی و طبیعت (جهان) را جمع کرده است; اما نظریه معرفتی ای که خاستگاه معارف اجتماعی غرب است، وحی را نوعی سحر و شعبده بازی و افسانه های ملت ها می داند و نه بیش از این .

عملیات انتقادی ای که دانشمندان غرب، از جمله کانت و هیوم، در قرن هیجدهم به راه انداختند، ریشه شک و تردید را در همه معارف غیرتجربی دوانده است . از عملیات تفکیک و تشکیک و رد هیوم، جز منطق و ریاضیات چیزی جان سالم به در نبرده است; زیرا این دو با حقایق و وقایع تعاملی ندارند و تنها با نشانه های منطقی بین حقایق تعامل دارند .

به این ترتیب، ایجاد تقارب میان تولیدات این نظام معرفتی و تولیدات نظام معرفتی اسلامی، کار پیچیده، خطرناک و نیازمند منتقدان پراطلاعی است . هم اکنون سازمان یونسکو، نظام معرفتی غربی را مبنا قرار داده است و ازاین رو، تعریفی را که برای «معرفت » برگزیده، «هر گونه دانسته قابل حس و تجربه » است . بنا بر این تعریف، هر آنچه حس و تجربه نپذیرد، از دایره علم و معرفت خارج است .

آنچه امروزه نیازمند آن هستیم، کشف «روش مندی قرآن کریم » در تطبیق نظام های معرفتی دیگر و اشراف بر آن است .

پروژه «معرفت شناسی اسلامی » در مبناپردازی برای اجتهاد معاصر و پاسخ گو به نیازهای جدید زندگی، چه نقشی می تواند داشته باشد؟

پروژه «معرفت شناسی اسلامی » در اصل، پروژه ای تجدیدگرا و درعین حال، اجتهادی است . گام های این روش را به اختصار باز می گویم:

۱ . بازخوانی انتقادی میراث، و قرائت معرفتی آن .

۲ . پیراستن الگوهای معرفتی آن بر اساس اصولی که برخاسته از قرآن به عنوان خاستگاه تصور، عقیده و احکام و سنت نبوی به عنوان منبع روشنگر و الزام آور است .

۳ . تحقق ارتباط و پیوست با این میراث و پشت سر نهادن دوره های گسست از آن، پس از درک فراگیر آن .

۴ . تمییز نهادن بین امور ثابت و متغیر، با هدف تمایز امور قابل استصحاب از امور موضعی (مقطعی) و خاص و کنار نهادن امور خاص و موضعی از میراث و فرارفتن از آن، پس از درک فراگیر آن و درس گرفتن از آن .

نسبت به علوم اجتماعی و انسانی معاصر نیز که از بطن نگرش غربی به جهان، انسان و زندگی برآمده و ابزار تفسیر همه چیز واقع شده است، باید چنین عملیاتی انجام شود . «معرفت شناسی اسلامی » می کوشد تا معرفت انسانی و اجتماعی را از خودباختگی نسبت به روش های غربی نجات دهد . نگرش غربی پدیده های منفی بسیاری را به بار آورده که حیات معاصر ما از آنها رنج می برد .

جهان اسلام تافته جدابافته ای از دیگر ملت ها نیست . الگوی سکولار، سیطره خود را بر گوشه و کنار جهان، و از جمله جهان اسلام، گسترده است . هرچند جهان اسلام، بقایایی از ایمان و اسلام و عبادت ها و ارزش ها و سنت هایش را حفظ کرده است، اما از بحران گسست بین سنت و تجدد و گسست بین میراث و نوگرایی رنج می برد و در بیشتر حوزه ها و میدان ها، الگوی سکولار رایج، پیروز بوده است .

«معرفت شناسی اسلامی » می کوشد تا الگویی برای جایگزینی «الگوی سکولار» ارائه کند; اما این کار تحقق نخواهد یافت مگر اینکه الگوی جایگزین، رقیبی قدرتمند، کارآمد، مشروع و دارای توان تفسیری مطلوب باشد و در نهاد آن، علاوه بر توان نقد و تفکیک، قدرت ترکیب و بازسازی و زایش معرفتی و تصحیح روشمند نیز وجود داشته باشد . روند این تعامل، امروزه به جنگ فکری، معرفتی، فرهنگی و تمدنی فراگیری شبیه است که الگوهای معرفتی و روش های علمی و جزئیات زندگی و نظم زندگی و جزییات معرفتی را شامل می شود; به گونه ای که شانه خالی کردن از تاثیر یا تداخل آن، برای هر نظام معرفتی ای ناشدنی است; به ویژه اینکه الگوی معرفتی سکولار، چنان که گفتیم، با قطع نظر از خطا و صواب و حق و باطل بودنش، از توانایی های تفسیری، انتقادی و تولیدی فراوانی برخوردار است . این الگوی معرفتی با شعار «علمیت و دقت » ، ارزش ها را کنار نهاده و اقدام به بی طرف ساختن آن نموده است، تا خود در جایگاه سرور مطلقی که مخالف و معترضی ندارد، باقی بماند . ازاین رو، ما نیازمند عملیات نوسازی و اجتهادی هستیم که سلطه قرآن را بر علوم اجتماعی و انسانی و حتی علوم اسلامی موروثی بازگرداند تا بتوانیم از عناصر مثبت این علوم بهره گیریم .

بنابراین «معرفت شناسی اسلامی » – چنان که من می فهمم – عملیاتی اجتهادی در امور مربوط به میراث اسلامی و منابع آن و عملیاتی ابداعی در تعامل میراث اسلامی با علوم اجتماعی و انسانی است; زیرا اجتهاد معاصر باید بر ادراک معرفتی و تحلیل روش شناختی و آگاهی تام از این دو حوزه بنا نهاده شود:

۱ . علوم و معارف اسلامی به ارث مانده که از بطن «فقه » تولد یافته اند;

۲ . علوم اجتماعی و انسانی جدید که از درون فلسفه زاده شده اند . بدون درک و فهم فراگیر این دو حوزه، تحقق اجتهاد اسلامی معاصری که قادر به حرکت دادن و