فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد

فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفی غایه المراد :

غایه المراد فی شرح نکت الارشاد، از آثار ارزشمندفقهی شهید اول، رحمه الله، و شرح ارشادالاذهان علامه حلی است.

به گواهی نسخه های موجود، مؤلف در مقدمه کتاب، آن را غایه المراد فی شرح نکت الارشاد نامیده است (ج ۱/۴) ولی در اجازه نامه هایی که برای ابن نجده ^(۱) و ابن خازن ^(۲) ، نوشته است، آن را غایه المراد فی شرح الارشاد نامیده و گویا لفظ «نکت » را برای کوتاهی سخن حذف کرده است. شهید در دروس، دوبار این اثر را شرح الارشاد نامیده است. ^(۳) برخی فقهای دیگر نیز از آن به شرح الارشاد تعبیر کرده اند: شهید ثانی ^(۴) و شیخ انصاری ^(۵) . البته شهید ثانی با تعبیر حاشیه الارشاد هم از آن نام می برد. ^(۶) همچنین شیخ انصاری نیز گاهی آن را غایه المراد ^(۷) نامیده (همان گونه که صاحب جواهر) ^(۸) و گاهی نکت الارشاد ^(۹) . علامه مجلسی نیز، همین اسم را بر این کتاب نهاده است. ^(۱۰) اصحاب تراجم هم از این اثر با عناوینی چون: شرح الارشاد، غایه المراد فی شرح الارشاد و نکت الارشاد یاد کرده اند. ^(۱۱)

غایه المراد جاهای مشکل و مسائل اختلافی سراسر ارشاد الاذهان را توضیح و شرح داده و این که بعضی از شرح حال نویسان نوشته اند: «از آغاز فقه تا کتاب الایمان است.» ^(۱۲) اشتباه بزرگی است.

مؤلف غایه المراد

غایه المراد از شهید اول است ولی علامه امینی، قدس سره، آن را به شهید ثانی نسبت داده است ^(۱۳) ، در صورتی که نام کتابی که شهید ثانی در شرح ارشاد نوشته، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان است. شاید این اشتباه از آنجا ناشی شده که علامه ملامحمدباقر مجلسی، قدس سره، ضمن شمارش آثار شهید ثانی، از غایه المراد نام برده، یعنی به جای این که روض الجنان بنویسد، به اشتباه غایه المراد نوشته است. ^(۱۴) روشن است که چنین لغزشهای قلمی برای نویسندگان رخ می دهد و علامه مجلسی بسیار بزگتر است که در دام چنین اشتباهی بیفتد. از طرفی خود آن بزرگوار نکت الارشاد را (که همین کتاب است) به شهید اول نسبت داده است. ^(۱۵) شاگرد وی صاحب ریاض در این باره می نویسد:

«استاد استناد ^(۱۶) [علامه مجلسی]، ایده الله تعالی،در اول بحارالانوار گفته است: «… وکتاب غایه المراد … للشهید الثانی .» در حالی که غایه المراد در شرح ارشاد از شهید اول است و شرح شهید ثانی بر ارشاد، روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان نام دارد.» ^(۱۷)

چاپهای غایه المراد

ابن یوسف در فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار سابق کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری (چاپ تهران، سالهای ۱۳۱۳-۱۳۱۵) نوشته است:

«غایه المراد در سال ۱۳۰۲ در تهران چاپ شده است.» ^(۱۸)

شیخ شمس الدین درباره غایه المراد نوشته است:

«در ایران بارها چاپ شده، یک بار بی تاریخ و یک بار در سال ۱۳۰۲ق.» ^(۱۹)

شیخ آقا بزرگ تهرانی، طاب ثراه، نوشته است:

«بارها در ایران چاپ شده، از جمله در سال ۱۳۰۲ق.» ^(۲۰)

«بارها در ایران چاپ شده، یک بار در ۱۳۰۲، و همچنین به قطع ربعی بدون تاریخ.» ^(۲۱)

و نیز خان بابامشار نوشته است:

«در ایران در سال ۱۲۷۱ و در تهران سال ۱۳۰۲ چاپ شده است.» ^(۲۲)

و یکی از معاصران نوشته است:

«در تهران در سال ۱۲۷۱ و ۱۳۰۲ چاپ شده است.» ^(۲۳)

ولی درست این است که (پیش از چاپ مصحح و تحقیق شده به سال ۱۴۱۴ق) غایه المراد تنها یک بار در سال ۱۲۷۱ در ایران چاپ شده، ولی چون تاریخ چاپ در پایان جزء اول آن، در لابلای کتاب ذکر شده و در پایان، تاریخ چاپ نیامده است، شماری آن را چاپی مستقل غیر از چاپ سال ۱۲۷۱، پنداشته، و گفته اند: «یک بار هم بی تاریخ چاپ، منتشر شده است.»

بنابراین، سخن ابن یوسف، و به پیروی از وی شیخ شمس الدین و شیخ آقا بزرگ تهرانی که نوشته اند: در سال ۱۳۰۲ چاپ شده، اشتباه است; زیرا من همه نسخه های چاپی غایه المراد را در کتابخانه های قم، پاره ای کتابخانه های مشهد و تهران بررسی کردم، از جمله پنج نسخه چاپی در کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی و چهار نسخه در کتابخانه مدرسه فیضیه و مسجد اعظم و کتابخانه آیت الله گلپایگانی و کتابخانه دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و یک نسخه در کتابخانه ای شخصی و در کتابخانه های روضه رضویه آستان قدس رضوی در مشهد و کتابخانه آستانه مقدسه حضرت معصومه، سلام الله علیها، و کتابخانه شماره ۱ مجلس شورای اسلامی در تهران، حتی یک نسخه چاپی هم نیافتم. و این نسخه های دهگانه همگی در سال ۱۲۷۱ چاپ شده است و حتی یک نسخه از چاپ (فرضی) ۱۳۰۲ هم در ایران پیدا نشد و از اهل خبره و متخصصان فن هم، کسی را نیافتم که آن چاپ را دیده باشد.

یادآوری: غایه المراد چاپ ۱۲۷۱ (که تنها چاپ این کتاب است) پر از اشتباه است. بخشهای گسترده ای از کتاب، افتاده است، به گونه ای که تاکنون من در میان چاپهای سنگی، کتابی پراشتباه تر و پر سقطتر از آن ندیده ام.

چاپ دیگر غایه المراد، با تحقیق و استفاده از نسخه های خطی فراوان از سال ۱۳۷۳ شروع شده که تاکنون یک مجلد آن با این ویژگیها منتشر شده است: قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، تحقیق رضا مختاری، با همکاری علی اکبر زمانی نژاد، علی مختاری، سید ابوالحسن مطلبی، ج اول، ۱۴۱۴ق.، ۴۱۶ + ۵۱۲ صفحه وزیری. در این چاپ از هشت نسخه از نسخه های خطی غایه المراد که اکنون معرفی می شوند استفاده شده است. ارجاعهای ما در این جا همه به این چاپ از غایه المراد است.

نسخه های خطی غایه المراد

در کتابخانه ها، نسخه های خطی فراوانی از غایه المراد وجود دارد که عبارتند از:

الف. مشهد مقدس

۱. نسخه کتابخانه مدرسه نواب، ش ۲۶۲ فقه، نگارش ۷۷۰.

۲. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۲۴۹۶، نگارش ۱۰۹۱.

۳. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۲۴۹۷، نگارش ۸۰۲.

۴. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۹۶۸۱، نگارش ۸۴۹.

۵. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۱۰۰۶۲، نگارش ۹۴۱.

۶. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۱۴۳۵۵، بی تاریخ.

۷. نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی، ش.۱۵۸۸۷، نگارش ۱۱۲۹.

۸. نسخه کتابخانه مدرسه باقریه، کتابت ۹۲۲. ^(۲۴)

۹. نسخه کتابخانه مسجد گوهرشاد، ش.۲۴۹، نگارش سده ۱۱.

۱۰. نسخه کتابخانه مسجد گوهر شاد، ش.۱۲۹۵، نگارش ۱۰۷۸.

ب. قم

۱۱ . نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، رحمه الله علیه، ش ۵۹۴، نگارش قرن نهم، یا دهم.

۱۲ . نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۱۴۰۷، نگارش ۹۳۳.

۱۳. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۵۷۱۹، نگارش ۹۲۸.

۱۴ . نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۶۱۵۶، نگارش ۷۷۱.

۱۵. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۷۳۰۴، نگارش قرن نهم.

۱۶. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۷۷۰۸، نگارش ۹۶۹.

۱۷. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۸۳۸۸، نگارش بخش نخست ۹۸۲.

۱۸. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۸۸۷۵، نگارش ۹۶۰.

۱۹. نسخه کتابخانه آیت الله مرعشی، ش.۲/۹۴۱۵، نگارش ۹۷۳.

۲۰. نسخه کتابخانه آیت الله گلپایگانی، ش.۵۱-۶، نگارش گویا ۱۰۲۳.

۲۱. نسخه کتابخانه آیت الله گلپایگانی، ش.۱۶۵-۷، بی تاریخ.

۲۲. نسخه کتابخانه آیت الله گلپایگانی، ش.۱۴۲-۳۲، نگارش ۱۰۷۳.

۲۳. نسخه کتابخانه آیت الله گلپایگانی، ش.۳۳-۳۲، نگارش ۹۶۹.

۲۴. نسخه کتابخانه شخصی آیت الله سید احمدزنجانی، ش.۵۱، نگارش ۹۵۶.

۲۵. نسخه کتابخانه شخصی آیت الله سید مصطفی صفایی خوانساری، ش.۱۳۳۱، نگارش ۹۷۶.

۲۶. نسخه کتابخانه شخصی آیت الله سید مصطفی صفایی خوانساری، ش.۱۴۱۲، نگارش ۱۰۸۷. ^(۲۵)

۲۷. نسخه کتابخانه شخصی حضرت استاد استادی، نگارش ۹۹۷. ^(۲۶)

ج. تهران

۲۸. نسخه کتابخانه مدرسه مروی، ش.۴۸۷، نگارش ۱۲۸۲ (فهرست/۳۹۱).

۲۹. نسخه کتابخانه مدرسه مروی، ش.۲/۵۱۴، نگارش قرن ۱۳ (فهرست/۲۸۴).

۳۰. نسخه کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری (سپهسالار سابق) ش.۲۳۷، مشیر، نگارش قرن ۱۱. ^(۲۷)

۳۱. نسخه کتابخانه مدرسه عالی شهید مطهری، ش.۲۴۶۷، نگارش ۹۴۷ (فهرست، ج ۴۴۱/۱ و ج ۳۴۸/۵).

۳۲. نسخه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، ش.۶۷۳۹، نگارش ۹۶۰ (فهرست، ج ۱۶/۳۴۹).

۳۴. نسخه کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ش.۲۴ج، نگارش ۱۰۲۴ (فهرست، ج ۱/۶۱۵).

۳۵. نسخه کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ش.۴۰ج، نگارش قرن ۱۱ (فهرست، ج ۱/۶۱۵).

۳۶. نسخه دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ش.۳۰ج، نگارش ۱۰۴۱ (فهرست، ج ۱/۳۶۲).

۳۷. نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی (شماره ۱)، ش.۳۳۷۶، نگارش قرن ۱۱ (فهرست، ج ۱۰، ص ۱۲۲۶).

۳۸. نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی (شماره ۱)، ش.۳۷۸۸، نگارش ۹۹۹ (فهرست، ج ۱۰/۱۷۷۴).

۳۹. نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی (شماره ۱)، ش.۵۱۴۸، نگارش قرن ۱۰ یا قرن ۱۱ (فهرست، ج ۱۵/۲۱۸).

۴۰. نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی (شماره ۱)، ش.۱۲۹۳، نگارش قرن ۸. هنوز این نسخه فهرست نشده است.

۴۱. نسخه کتابخانه ملی ملک، ش.۸۴۵، نگارش قرن ۱۱ (فهرست، ج ۱/۳۸۱).

۴۲. نسخه کتابخانه ملی ملک، ش.۵۳۳۹، نگارش قرن ۱۲ (فهرست، ج ۱/۳۸۱).

۴۳. نسخه کتابخانه شخصی محمود فرهاد معتمد، ش.۱۳۱، نگارش ۹۱۷. ^(۲۸)

۴۴. نسخه کتابخانه نوربخش، ش.۱/۱۶۴، بی تاریخ (فهرست، ج ۱/۱۷۶).

د. شهرهای گوناگون

۴۵. نسخه کتابخانه شخصی عالم شهید آیت الله قاضی طباطبایی، تبریز، نگارش ۱۰۶۵.

۴۶. نسخه کتابخانه موزه عراق، بغداد، ش.۲۹۷۷، بی تاریخ (فهرست، ج ۲، ص ۲۴۸).

۴۷. نسخه کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان، ش.۱۰۱۰۹، نگارش ۸۷۳. ^(۲۹)

۴۸ . نسخه کتابخانه شخصی رضا همراه، همدان، نگارش جزء اول آن ۸۷۵. ^(۳۰)

۴۹. نسخه کتابخانه شخصی میرحسینای قزوینی، قزوین، نگارش قرن ۱۰. ^(۳۱)

۵۰. نسخه کتابخانه شاه چراغ، شیراز، ش.۱۰۹، بی تاریخ (فهرست، ج ۲/۹۹).

۵۱. نسخه کتابخانه دانشکده پزشکی علامه طباطبائی، شیراز، نگارش ۱۰۶۳. ^(۳۲)

۵۲. نسخه کتابخانه حسینیه شوشتریها در نجف اشرف، ش.۸۷۶. ^(۳۳)

۵۳. نسخه کتابخانه دانشگاه لوس آنجلس در آمریکا،

M 706

، نگارش قرن ۱۱. ^(۳۴)

۵۴. نسخه کتابخانه محدث نوری ^(۳۵) از چگونگی این نسخه، و وضع کنونی آن، آگاهی نداریم.

۵۵. نسخه کتابخانه خاندان صافی در نجف اشرف، نگارش ۹۶۰. ^(۳۶)

۵۶. نسخه کتابخانه خوانساری در نجف اشرف، نگارش ۱۰۷۴. ^(۳۷)

۵۷. نسخه کتابخانه سید خلیفه، نگارش ۸۶۰. ^(۳۸)

۵۸. نسخه کتابخانه خصوصی حاج آقای حیدری، ش.۲۵، نگارش سده ۱۱. ^(۳۹)

۵۹. نسخه کتابخانه خصوصی حاج آقا حیدری، ش.۳۶، نگارش سده ۱۳. ^(۴۰)

تاریخ نگارش غایه المراد

شهید این اثر را در دو جزء تدوین کرده است: جزء اول از اول کتاب تا پایان کتاب العطایاست و جزء دوم از کتاب نکاح تا آخرین بخش ازارشادالاذهان; یعنی کتاب دیات.

تاریخ پایان یافتن جزء دوم، چنانکه در خاتمه بسیاری از نسخه های خطی کتاب آمده است، ظهر پنجشنبه نیمه ماه ذی القعده سال ۷۵۷، در شهر حله بوده است. شهید، در اجازه ای که در سال ۷۷۰ به ابن نجده داده است، از این کتاب چنین یاد می کند:

«فمما سمعه علی مصنفاتی کتاب غایه المراد فی شرح الارشاد.» ^(۴۱)

در کتاب العتق هنگام شرح این جمله از سخن علامه: «ولو کان علیه دین بقدر ماله فهو معسر.» ^(۴۲) برای استادش فخرالمحققین (م.۷۷۱) با تعبیر «دام ظله » دعا کرده است و این تعبیر نشانه آن است که غایه المراد را در زمان حیات استادش فخر المحققین، نوشته است.

شهیددر غایه المراد از رساله اش در مناسک حج این چنین یاد کرده است: «وقد کنت ذکرت فی رساله….» (ج ۱/۳۸۹) و همچنین به کتاب بیان خویش اشاره کرده است (ج ۱/۱۶۰) لیکن آن بخشی که نام «بیان » را برده، در همه نسخه ها وجود ندارد، بلکه فقط در بعضی نسخه ها آمده است، آن هم در حاشیه، نه در متن و گویا آن قسمتی را که در آن به کتاب «بیان » اشاره کرده، پس از به پایان بردن نگارش غایه المراد و شروع به نگارش بیان افزوده; زیرا کتاب بیان را پس از غایه المراد نوشته است; چون در بیان به تالیف دیگرش یعنی ذکری الشیعه ارجاع داده ^(۴۳) با این که می دانیم، در اواخر عمر شریفش مشغول نگارش ذکری الشیعه بوده و نگارش جزء اول را آن به سال ۷۸۴ به پایان رسانده و دیگر اجل مهلت نداده که بیش از همین یک جزء را تدوین کند.

ارزش فقهی و امتیازهای غایه المراد

افزون بر این که نویسنده این اثر، فقیهی بسیار بلند مرتبه و از بزرگ ترین و موشکاف ترین فقهای بزرگوار ماست، این اثر، ارزش و امتیازهایی دارد از قبیل:

الف. برخلاف پاره ای از نوشته های شهید، مثل الدروس، البیان و ذکری الشیعه که ناتمام مانده اند، غایه المراد، تمام و کامل است; یعنی مباحث مهم و مواضع مبهم ارشاد را از آغاز تا پایان شرح کرده و تنها در بابهای عبادات، خیلی مختصر بحث کرده، ولی در سایر بابها (که بیش تر نیازمند شرح است) بیش تر شرح، داده است و از این نظر کتاب کامل و متناسبی است.

ب. شهید در حل گروه های کور و مسائل مشکل و پیچیده و مورد اختلاف، مانند مواسعه و مضایقه تلاش گسترده کرده و در آنها به طور عمیق و به شرح بحث کرده و در مسائل روشن و ساده وارد نشده است.

ج. شهید مطالبی را به طور شفاهی از اساتیدش نظیر فخرالدین و عمیدالدین نقل می کند که پاره ای از آنها در آثار نگاشته شده این دو فقیه نیست، از باب نمونه:

قال شیخنا المرتضی الامام عمید الدین (قدس الله روحه) فی الدرس….

(ج ۱/۳۸)

نقله شیخنا عمیدالدین (طاب ثراه) فی الدرس عن مفیدالدین….

(ج ۱/۷۱)

سمعت من شیخنا الامام فخرالدین ولد المصنف انه رجع عن هذه المساله.

(ج ۱/۱۸۸)

اعلم ان المحقق نجم الدین اورد سؤالا هنا، و اجاب عنه فی کتابه اجمالا وفی درسه تفصیلا، و تقریره… هکذا نقل عن المحقق فی الدرس.

(ج ۱/۲۴۳-۲۴۴)

د. تتبع گسترده شهید در متون فقهی یکی از برتری های غایه المراد است، به عنوان مثال بنگرید:

و نقل عن الشیخ فی الخلاف منع امامه الاعمی، لعدم تحرزه من النجاسات غالبا. و لم اجده فی الکتاب.

(ج ۱/۱۶۱-۱۶۲)

هذا الفرع من خصوصیات المصنف (رحمه الله)

(ج ۱/۱۸۷)

و هذا الفرعان لم اظفر بهما لاحد سبق فلینظرا.

(ج ۱/۲۷۶)

و اعلم انی تصفحت کتب اصحابنا (رضوان الله علیهم)، فلم اجد احدا قال بالضمان فی هذه الصوره الا المصنف (رحمه الله) فی هذا الکتاب، و حکم فی التحریر بالضمان فیها ثم استشکله، و قد نص نجم الدین و المصنف فی باقی کتبه علی عدم الضمان.» ^(۴۴)

و اعلم انه لم یرد فی کتب متقدمی الاصحاب الا الوقف علی الکافر، غیر المبسوط، فانه صرح بالذمی، والظاهر ان مراد الاصحاب ذلک. ^(۴۵)

و اما الاولاد الاصاغر فقد نقل المصنف عن الشیخ هنا و فی التحریر انه حکم باسترقاقهم، و کذا نقله شیخنا عمیدالدین رحمه الله فی الکنز عن الشیخ فی النهایه، ولم اجده فی شی ء من کتب الشیخ، و هما اعرف بما قالا، و اما المفید رحمه الله و سلار و ابن حمزه فحکموا بالاسترقاق. ولعل المصنف اراد بالشیخ هنا المفید رحمه الله، ولکنه غیر ما اعتاد اطلاقه. ^(۴۶)

و ما علیه المعظم کالشیخ الصدوق و ابن عقیل و ابی الفضل الجعفی صاحب الفاخر و الشیخ ابی عبدالله المفید والشیخ ابی جعفر فی النهایه والمبسوط و الخلاف وابن البراج فی المهذب والکامل والموجز والصهرشتی فی التنبیه و ابن حمزه و ابی منصور الطبرسی فی الکامل وابن ادریس و المحقق والامام المصنف; فان هؤلاء لم یستثنوا المعتاد ولاغیره علی ما طالعته من کتبهم فی هذا الباب، ولعل بعضهم وافق فی غیر هذه الکتب او فیها فی موضع آخر. ونقل شارح المختصر عن اتباع الشیخ وعن ابن ادریس موافقه الشیخ فی القول الاول مشکوک فیه. ^(۴۷)

التقیید فی سن الصبی بالعود قبل السنه غریب جدا; فانی لم اقف علیه فی کتب احد من الاصحاب مع کثره تصفحی لها ککتب الشیخین وابن البراج وابن حمزه و ابن ادریس وابنی سعید و غیرهم من القائلین بالارش مع العود وابن الجنید ومن تبعه… ولافی روایاتهم، ولاسمعت من احد من الذین لقیتهم… وانما هذا شی ء اختص به المصنف قدس الله روحه فیما علمته فی جمیع کتبه التی وقفت علیها، حتی انه فی التحریر علله بانه الغالب ولا اعلم وجه ما قاله، وهو اعلم بما قال…. ^(۴۸)

ه. از دیگر فایده های غایه المراد: بسیاری از کتابها و رساله های پیشینیان که امروزه در دست نیست، مطالبی نقل کرده و دیگران مثل ابن ادریس، محقق، فاضل آبی، علامه و فخرالدین هم آن مطالب را از آن کتابها، در آثار خود نقل نکرده اند.

حضرت آیت الله حاج سید موسی شبیری زنجانی، بر این باور است که شهید اول بیش از محقق و علامه آثار قدما را در اختیار داشته و از آنها فراوان نقل کرده است.

در ذیل، اسامی کتابها و رساله های ناپدید شده را که شهید در جلد اول غایه المراد (چاپ جدید) از آنها نام برده و مطلبی نقل کرده است می آوریم. همه این موارد منحصر به آثار شهید است و علمای پیش از شهید در آثار خود مطالبی که شهید از این منابع نقل کرده است، نیاورده اند و از این جهت، اهمیت این امر بهتر روشن می گردد.

۱. الکامل، از ابن براج/۵۰۵.

۲. الروضه، از ابن براج/۱۵.

۳. الموجز، از ابن براج/۱۶.

۴. البشری، از سید احمدبن طاووس/۷۸.

۵. الفاخر، از ابوالفضل جعفی /۱۵۵.

۶. الواسطه، از ابن حمزه ۲۷۴/، ۲۸۱، ۲۸۳، ۵۰۱.

۷. المنهج الاقصد، از نجیب الدین محمد بن ابی غالب/۱۸.

۸. المفید فی التکلیف، از شیخ ابوالحسن محمدبن محمد بصروی/۷۲.

۹. غایه الاحکام فی تصحیح تلخیص المرام، از علامه حلی/۴۳۱، ۴۴۸.

۱۰. النیات، از قطب الدین راوندی/۳۷.

۱۱. النیات، از معین الدین مصری/۷۳.

۱۲. الرافع، از رکن الدین جرجانی/۲۵.

۱۳. الحاوی، از رکن الدین جرجانی/۲۵.

۱۴. رساله فی المضایقه، از ورام بن ابی فراس/۹۹، ۱۰۴، ۱۰۵.

۱۵. رساله فی المضایقه، از شیخ ابوالحسن علی بن منصوربن تقی حلبی/۹۹.

۱۶. رساله فی قضاء الفوائت، از شیخ یحیی بن سعید حلی/۱۰۱.

۱۷. رساله فی الایراد علی تعریف القواعد للطهاره، از نصیرالدین کاشی/۲۱.

همچنین شهید از بسیاری از عالمان بزرگ مطالبی نقل کرده و به کتاب خاصی از آنها نسبت نداده است، نام بعضی از آنان که در جلد اول کتاب (چاپ جدید) آمده از این قرار است:

۱. ابوعبدالله حسین بن غضائری/۷۱.

۲. مفیدالدین محمد بن جهیم/۷۱-۷۲.

۳. ابوعبدالله صهرشتی/۲۴۰.

۴. بزنطی/۲۸۱.

۵. سید ضیاء الدین بن فاخر/۱۰۰.

۶. ابوعلی حسن بن طاهر صوری/۱۰۰.

۷. سدیدالدین محمود حمصی/۱۰۰.

۸. ابوصالح حلبی/۱۵۱.

۹. ابوالفضل جعفی، معروف به صابونی/۱۵۱، ۲۴۱، ۲۴۷، ۲۵۰، ۲۸۱، ۳۴۹.

درخور توجه است مطالبی که درغایه المراد از این بزرگان نقل شده در هیچ یک از نگاشته های چاپ شده کسانی مانند: ابن ادریس، محقق حلی، علامه و فخرالمحققین وجود ندارد و ما مواضعی را که شهید مطلبی از کتابهای اشخاصی مثل ابن بابویه و ابن ابی عقیل و ابن جنید نقل کرده و عالمان پیش از شهید مانند محقق و فاضل آبی و علامه و فخرالدین آن مطلب را در کتابهای خویش آورده اند که در این ستون ذکر نکردیم.

جا دارد اشاره شود که شهید در غایه المراد، سه روایت نقل کرده که در مصادر پیش از شهید، تاکنون پیدا نشده و این روایات در جلد اول صفحه های: ۱۳۵، ۳۳۵ و ۴۵۰ آمده است. در دیگر مجلدات به جز جلد اول نیز شهید مطالبی از اشخاصی که امروز آثارشان در دست ما نیست، نقل کرده و بسا این مطالب در کتابهای فقهی پیش از شهید هم (که امروزه در اختیار ما هست مثل آثار علامه) نباشد و اینک نمونه ای از آن کتابها:

۱. الملاذ، از سید احمد بن طاووس.

۲. الرائع، ازراوندی.

۳. الکافی، از ابومنصور طبرسی.

۴. التنبیه، از صهرشتی.

۵. رساله صفی الدین محمدبن معد علوی موسوی.

و. از دیگر ویژگیهای غایه المراد نظم زیبا و دسته بندی دقیق مسائل و درنیامیختن فروع گوناگون است، از باب نمونه: تقسیم و سامان بندی شهید در مباحث باب ارتماس در کتاب صوم را (ج ۱/۳۰۵-۳۰۶) مقایسه کنید با همین بحث در مختلف علامه /۲۱۸-۲۱۹ که در مختلف، فروع مساله از هم جدا نشده است.

ز . شهید در غایه المراد، بعضی از اشتباههای سندی روایات در اسناد تهذیب و پاره ای از کتابهای فقهی و نیز استنادهای اشتباه به فقها را یادآورد شده است، از باب نمونه:

وفی بعض نسخ التهذیب ونقله فی المختلف «عن الحسن بن یقطین » و فیه حذف رجلین; لان الحسن رواه عن اخیه الحسین عن علی بن یقطین، کما هو فی الاستبصار.

(ج ۱/۲۱۹)

ربما ینسب الی ابن ادریس و هو خطا.

(ج ۱/۲۷۵)

فی الخلاف والاستبصار: لایفسد، کذا نقله ابن ادریس، والذی ذکره فی الاستبصار بعد ایراد الروایه….

(ج ۱/۴۱۶)

افزون بر اینها، این کتاب مباحث سودمند و فایده های فراوانی دارد که به یک نمونه اشاره می کنیم و آن این که از سخنان شهید در غایه المراد معلوم می شود که نسخه های اصلی و صحیح و ارزشمند زیادی در دست یا در اختیار شهید بوده و از آنها نقل کرده است:

هذا القول لیس فی اکثر نسخ الکتاب، ولکنه ملحق بغیر خط المصنف علی الاصل.

(ج ۱/۱۱۷)

هکذا اورده المحقق فی المعتبر، رایته بخطه.

(ج ۱/۲۴۷-۲۴۸)

ولقد شاهدتها فی خط الشیخ بیده فی النهایه، وعلیها همزه مفرده ایذانا بانها مهموزه…. ^(۴۹)

ان شیخنا الامام فخرالدین (دام ظله) ولد المصنف (طاب ثراه) اصلحها عملا بالاذن العام له من والده، فجعلها «معسر» و کتب علیها بخطه…. ^(۵۰)

وهو فی بعض نسخ المقنعه، و جدته بخط ابن ادریس (رحمه الله) ونسبه الی نسخه علیها خط المفید (رحمه الله) مع ان فی اصل نسخه ابن ادریس بالمقنعه محض مذهب الشیخ ابی جعفر (رحمه الله) الاتی وهو فی اکثر النسخ، وقد صرح به المفید (رحمه الله) فی موضع آخر من المقنعه. ^(۵۱)

هذه المساله مضروب علیها فی اصل المصنف الذی بخطه، وهی موجوده فی اکثر النسخ… و انا نقلتها من خطه فی اصلی. ^(۵۲)

شیوه شهید درغایه المراد

در مباحث گذشته زیر عنوان «ارزش فقهی و امتیازهای غایه المراد» نکاتی چند که نشان دهنده روش شهید در این کتاب است ذکر شد و اکنون هم نکاتی بر آن می افزاییم:

الف . بیش تر، شهید روایات را از کتاب تهذیب شیخ طوسی، نقل می کند، مگر جاهایی که تصریح به غیر آن کند، از این روی بسا روایتی را «صحیحه » دانسته، ولی در کتاب کافی «حسنه » است; زیرا در اسنادش، ابراهیم بن هاشم قمی است و مشهور، روایات وی را حسنه به شمار می آورند، با این که از روایاتی که در تهذیب نقل می کند و ابراهیم بن هاشم در اسنادش هست، تعبیر به «حسنه » کرده است.

ب . شهید در غایه المراد، مطلبی از فقهای عامه (به جز مواردی بسیار اندک) نیاورده است. و در جایی می نویسد:

«والذین اشار الیهم الشیخ من العلماء غیر معتبری القول; فان الظاهر انهم من العامه، والقول للخاصه. ولم یصرح احد منهم قبله بهذا فیما علمته ».

(ج ۱/۴۱۴-۴۱۵)

ج. شهید گاه از بعضی رساله هایی که در یک موضوع نوشته شده، با تعبیر «مساله » یاد کرده است:

… ورام بن ابی فراس (رضی الله عنه) صنف فیها مساله حسنه القواعد جیده المقاصد.

… علی بن منصور بن تقی الحلبی عمل فیها مساله طویله.

(ج ۱/۹۹)

… نقله عنه ولده یحیی فی مسالته فی هذا المقام.

(ج ۱/۱۰۰-۱۰۱)

… کابن ادریس، فانه قال فی المساله المسماه «خلاصه الاستدلال.»

(ج ۱/۱۰۲)

همچنین ابوالصلاح حلبی هم از «رساله » به «مساله » تعبیر کرده است:

«واستیفاء ما یتعلق بهذا الفن من الکلام یطول، وقد بسطناه فی مقدمه کتاب العمده، و مسالتی «الشافیه » و «الکافیه ».» ^(۵۳)

و پیش از این دو بزرگوار نجاشی، این تعبیر را در شمار آثار شیخ مفید به کار برده است:

«مساله فی تحریم ذبائح اهل الکتاب.» ^(۵۴)

د . دانش اصول فقه، بویژه مبحث اصول عملیه، از زمان شیخ انصاری، شاهد دگرگونیها و پیشرفتهای بس