فایل پاورپوینت کامل مفهوم انفسنا در آیه مباهله

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مفهوم انفسنا در آیه مباهله :

مقدمه

شیعیان، براساس دلایل گوناگون عقلی، قرآنی، روایی و تاریخی، معتقدند که امام علی(ع) وصی و خلیفه بلافصل پیامبر اکرم(ص) است و حوادث بعد از رحلت نبی مکرم اسلام(ص) و خلافت سه تن از صحابه، هرگز به این جایگاه ایشان خدشه ای وارد نمی کند. یکی از دلایل روشن، بر وصایت امام علی(ع) «آی مباهله» است. جریان «مباهله» زمانی مطرح شد که گروهی از مسیحیان نجران، نزد پیامبر(ص) آمدند و خواهان مباحثه و مناظره در زمین حقانیت دین اسلام شدند. پیامبر(ص) با آنان محاجه کرد و آن چه آنان از استدلال و استناد طلب کردند، پیامبر ارائه کردند اما آنان مجاب نشده و حقانیت ادعای پیامبر(ص) را باور نکردند. در آن زمان رسم بر این بود که اگر دو نفر یا دو گروه بر سر مسئله ای اختلاف دیدگاه داشتند و نمی توانستند یکدیگر را قانع و حقانیت خود را اثبات کنند، براساس تشریفاتی، همدیگر را «نفرین» می کردند؛ پس از نفرین، هر فرد یا گروهی که بر حق نبود، مورد عذاب خداوند قرار می گرفت و حقانیت فرد یا گروه دیگر به اثبات می رسید. از این رو، پیامبر(ص) آنان را به مباهله فرا خواند (حاکم نیشابوری، ۱۳۹۶ق، ج۱، ص۵۰ و ابن کثیر، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۳۷۱). پس از این واقعه بود که آی مباهله نازل شد. (فَمَنْ حَاجَّک فیهِ منْ بعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمْ وَ نسَاءَنَا وَ نِسَاءَکمْ وَ أَنْفُسَنَا وَ أَنْفُسَکمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَهَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ)[۱]

استدلال به این آیه برای اثبات عصمت، وصایت و خلافت امام علی(ع) به عبارت «و انفسنا و انفسکم» باز می گردد که خداوند امام علی(ع) را «نفس پیامبر(ص)» عنوان کرده است. بنابر دیدگاه بسیاری از اهل سنت، مقصود از «نسائنا»، حضرت فاطمه، مقصود از ابنائنا امام حسن و امام حسین و مقصود از «انفسنا» امام علی(ع) است و در واقع پیامبر اکرم(ص) در جریان مباهله، امام علی(ع) را «نفس خویش» معرفی کرده است.

دلالت نفس بر عصمت

همان گونه که گذشت، براساس روایات، بسیاری از اهل سنت بر این باورند که مقصود از انفسنا در آی مباهله، امام علی(ع) است و این آیه با اثبات نفسیت امام علی (ع)، سند روشن و قویی بر عصمت امام علی(ع) است؛ زیرا معنا ندارد شخص غیر معصوم به عنوان نفس معصوم معرفی شود. از آن جا که پیامبراکرم(ص)، معصوم است، استناد انفسی امام علی (ع)، به پیامبر(ص) به عصمت این امام را اثبات می کند. این تفسیر هم با معنای لغوی کلمه همخوان است (فراهیدی، ۱۴۰۹ق، ج ۷، ص۲۷۰) و هم با روایات پرشمار اهل سنت تأیید می شود. با این حال، عده ای برای نپذیرفتن عصمت امام علی(ع) از طریق آی مباهله، می گویند که مراد از «انفسنا » شخص پیامبر(ص) است، نه امام علی(ع). به زعم آنان تعبیر فراخواندن نفس (آوردن خود ) در بین عرب از قدیم معمول بوده و همواره در کلام شان به کار رفته است[۲] ().

در پاسخ این ادعا باید چنین نگاشت که اولاً: چنان که گذشت، بسیاری از علمای اهل سنت، ذیل آی مباهله معتقدند که مراد از «أَنفُسَنَا» پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) است؛ چنان که حاکم نیشابوری به سند صحیح به نقل از جابربن عبدالله انصاری، قصه ورود عاتب و سید و شرفیاب شدن به محضر رسول خدا (ص) را نقل کرده و سپس به نقل از جابر چنین می گوید: و در حق آنها نازل شد: (فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمْ وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَکمْ وَ أَنْفُسَنَا وَ أَنْفُسَکمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَهَ اللَّهِ عَلَی الْکاذِبِینَ) مراد از «أَنفُسَنَا وأَنفُسَکمْ» رسول خدا و علی(ع) است و مراد از «أَبْنَاءنَا» حسن و حسین است و مقصود از «نِسَاءنَا» فاطمه است[۳]. براساس آنچه تبیین شد، عدم اطلاق «انفسنا» نسبت به امام علی (ع)، نوعی اجتهاد در برابر نص محسوب می شود؛ زیرا طبق این روایت امام علی(ع)، نفس پیامبر (ص) شمرده شده است.

ثانیاً: چنان که برخی از علمای اهل سنت تصریح کرده اند، تفسیر مذکور (مراد از أَنفُسَنَا شخص پیامبر باشد) از لحاظ ادبی هم دارای اشکال است؛ چراکه عرفاً مقبول نیست انسان خودش را دعوت کند و بگوید: من، خودم می آیم، ولی بعداً دیگری را همراه بیاورد. از طرفی دیگر، اگر مقصود شخص پیامبر بود، به جای «انفسنا» واژ «نفسی» باید در آیه ذکر می شد؛ در حالی که ضمیر در آیه به صورت متکلم مع الغیر ذکر شده است؛ مگر این که چنین معنایی مجازاً در نظر گرفته شود و روشن است که همیشه اصل بر معنای حقیقی است تا آن که خلاف آن با قرینه، اثبات شود و در این جا قرینه ای بر معنای مجازی وجود ندارد.[۴]

ثالثاً: این احتمال که انفسنا فقط شامل پیامبر اسلام(ص) باشد، درست تلقی گردد؛ لازمه اش آن است که تعبیر «أَنفُسَنَا و أَنفُسَکمْ» زائد و حشو باشد؛ زیرا حضور شخص پیامبر در جریان مباهله با جمله «تَعَالَوْاْ ندْعُ» بیان شده است.

براساس روایات فریقین و تحلیل هایی که گذشت، منظور از «أَنفُسَنَا» در آی مباهله، پیامبر اسلام (ص) و امام علی(ع) است و هر تفسیر دیگری، خلاف مدلول روایات و حتی قواعد ادبی و بلاغی می باشد. براین اساس، وقتی اثبات گردید که امام علی(ع) نفس پیامبر (ص) است، از این تساوی نفسانیت، عصمت امام علی(ع) اثبات می شود؛ زیرا پیامبراسلام(ص) انسان معمولی نبوده و دارای مقام عصمت الهی است و لذا هر شخصی لیاقت ندارد که نفس پیامبر شمرده شود؛ مگر این که آن شخص هم به مثابه پیامبر اسلام (ص)، دارای مقام عصمت باشد.

تساوی در هم فضائل و کمالات

واضح است که مراد از اطلاق «نفس» به امام علی(ع)، به معنای عینیت حقیقی ذاتی امام علی(ع) و پیامبر نیست؛ زیرا چنین امری محال و ناممکن است و مستلزم شبه اتحاد وجودی دو نفر می شود، لذا معنای لطیف دیگری در این جا مورد نظر است.

برخی از علمای اهل سنت، بر این باورند که اگر بر فرض بتوان پذیرفت که منظور از «أَنفُسَنَا» امام علی(ع) است؛ آن گاه نمی توان گفت که امام علی(ع) ذات و عین پیامبر است؛ زیرا واژ نفس به معنای قریب و شریک در ملت و دین، بسیار زیاد به کار رفته است؛ چنان که در قرآن کریم آمده است (لَوْ لاَ إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَیراً