فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی شامل 87 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی :

مقدمه

مطالعه در زمینه تاریخ، به ویژه تاریخ اسلام و تحلیل وقایع تاریخی باید با استفاده از منابع تاریخی کهن صورت گیرد. بر این اساس، صرف نظر از استثناهایی که وجود دارد و با در نظر گرفتن معیارهایی که منبع مورد استفاده را اعتبار می بخشد، باید اذعان داشت هر چه منبع مورد استفاده در مطالعات تاریخی به زمان وقوع حوادث نزدیک تر باشد از اتقان و درستی بیشتری برخوردار است. بسیاری از منابع تاریخی به مرور زمان از میان رفته و امروزه در دست رس ما نیست از این رو ناگزیر باید از آثاری استفاده کرد که از آن منابع بهره برده اند. یکی از عالمان بزرگی که به زمان منابع کهن نزدیک بوده و در آثار خود از آن ها بهره برده شیخ مفید است. از آن جا که این موضوع اهمیت بسیار دارد، آثار شیخ مفید مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته و منابع مورد استفاده ایشان در گزارش های تاریخی تا حد ممکن بازشناسی شده است.

فایل پاورپوینت کامل منابع شیخ مفید در گزارش های تاریخی

شیخ مفید به سبب واقع شدن در دوره ای که رشد و تکامل علوم اسلامی در اوج پیشرفت بوده از سویی، و موجود بودن بسیاری از منابع کهن تاریخ اسلام که در دوره های بعد از بین رفته است، از سوی دیگر، این امکان را داشته است که بتواند از منابع دست اول در جهت هر چه پربارتر شدن نوشته های تاریخی خویش بهره جوید. از این رو برخی معتقدند کتاب الجمل بخشی از خطبه ها، نامه ها و احادیث امام علی(ع) را که برگرفته از کتاب های مفقود شده است، در بر دارد.[۱] در این صورت، الجمل در زمره منابع تاریخ اسلام به شمار می آید.

برای شناسایی منابع مورد استفاده شیخ مفید در مباحث تاریخی باید آنها را ضمن یک تقسیم بندی ارائه کرده ، زیرا ایشان در نقل حوادث تاریخی از یک یا چند منبع مشخص یا از یک طریق و یا یک شکل معینی بهره نگرفته است. بر این اساس، می توان منابع مورد استفاده ایشان را به طور کلی به چند دسته تقسیم کرد:

دسته اول

در این دسته، کتاب ها روایاتی است که ایشان از آنها نام برده، اما چگونگی استفاده و حتی در برخی موارد ، مقدار استفاده ایشان کاملاً مشخص نیست. این دسته از منابع اگرچه تعدادشان اندک است، اما راهنمای خوبی برای شناسایی پاره ای از گزارش های ایشان در نگارش های تاریخی به شمار می رود. البته در این جا توجه به یک نکته بسیار مهم است و آن این که منابع یاد شده اگرچه بیشترشان تاریخی است، اما خودشان لزوماً نوشته های تاریخی نیستند، بلکه ممکن است برخی از آن ها آثار ادبی یا مربوط به علوم دیگر باشند. این دسته از منابع عبارت اند از:

۱- الجمل: نوشته ابو مخنف لوط بن یحیی بن سعید بن مخنف بن سلیم ازدی[۲] (م ۱۵۷ ق ).[۳] جدّ وی (مخنف) را از اصحاب امیر المؤمنین امام علی(ع) دانسته اند.[۴] چنانکه گفته اند، در تشیع سیاسی ابو مخنف تردید نیست، اما بر امامی بودن وی نیز دلیلی وجود ندارد.[۵] تراجم نگاران وی را بزرگِ مورخان کوفه می دانند و از کثرت نوشته هایش سخن گفته اند.[۶] موضوع آثار یا اخبار وی بیشتر درباره فتوحات، اخبار جنگ ها و مانند آن است.[۷]

شیخ مفید در موارد بسیاری از نوشته هایش به شکل مستقیم و غیر مستقیم از آثار ابو محنف بهره برده که از آن جمله کتاب الجمل است.[۸] وی در چند مورد مستقیماً از آن مطلب نقل کرده است و هنگام یاد کردن از آن، با عبارت «کتابه المصنّف فی حرب البصره» یا «کتابه الذی صنّفه فی حرب البصره» به آن اشاره کرده است.[۹] البته کتاب الجمل ابو مخنف اکنون در دست رس نیست و شاید در زمان های پیشین از بین رفته باشد.

شیخ مفید در موارد دیگری نیز از ابو مخنف استفاده کرده، اگر چه از کتاب او یاد نکرده است. این موارد در کتاب جمل ایشان عبارت اند از: روایتی درباره اجبار کردن دیگران برای بیعت با ابو بکر توسط عمر (ص ۱۱۸)، گزارشی درباره فرستادگان امام علی(ع) برای دعوت مردم به جهاد با ناکثین (ص ۲۵۷ )، سخنی از مروان مبنی بر پیمان شکنی و ظلم به امام علی(ع) و سخنانی از امام علی(ع) (ص ۴۱۶ )، خطبه ای از امام علی(ع) هنگام قراردادن عبد الله بن عباس در بصره (ص ۴۲۰ ) و سخنانی از امام علی(ع) هنگام خروج از بصره به طرف کوفه (ص۴۲۲ ).

شیخ مفید در الارشاد نیز در دو مورد از ابو مخنف نام برده است: یکی در جلد اول که گزارش شهادت امام علی(ع) و مطالب مربوط به آن را آورده است (ص ۱۷) و دیگری در جلد دوم که خطبه امام حسن(ع) را در نخستین روز خلافتش پس از شهادت امام علی(ع) نقل کرده است (ص ۷).

البته استفاده شیخ مفید از آثار ابو مخنف منحصر در همین موارد نیست و با تطبیق مطالب الارشاد در بخش مربوط به واقعه کربلا با گزارش های ابو مخنف به آسانی می توان پی برد که بسیاری از اخبار آن بخش نیز برگرفته از کتاب مقتل الحسین(ع) ابو مخنف به واسطه شاگردش هشام بن محمد کلبی (م ۲۰۴ یا ۲۰۶ق) است. این کتاب در زمره آثار مفقود ابو مخنف به شمار می رود، اما بخش های قابل توجهی از آن را مورخانی چون محمد بن جریر طبری (م ۳۱۰)[۱۰] در آثار خود آورده اند. بخش های یاد شده توسط یکی از پژوهشگران برجسته معاصر از تاریخ طبری استخراج و با عنوان وقعه الطف منتشر شده که مطالب آن بر قطعات نقل شده در گزارش های تاریخ طبری منطبق است.

چون شیخ مفید در ابتدای گزارش خود از واقعه کربلا تصریح کرده که مطالبش را به نقل از کلبی[۱۱] و مدائنی[۱۲] آورده است،[۱۳] به نظر می رسد در این زمینه از کتاب مقتل الحسین[۱۴] کلبی بهره برده باشد که وی نیز اخبار واقعه کربلا را عمدتاً از ابو مخنف و در مواردی از عوانه بن الحکم[۱۵] نقل کرده است.

ممکن است کسانی تاریخ طبری را در این زمینه، منبع شیخ مفید قلمداد نمایند، اما با تطبیق مطالب الارشاد با تاریخ طبری و دقت در آنها به تفاوت هایی بین این دو مشاهده می شود که استفاده شیخ مفید را از تاریخ طبری بعید می نماید. به عنوان نمونه می توان به جمله هایی اشاره کرد که در الارشاد آمده است اما در تاریخ طبری موجود نیست و نیز برخی از روایات الارشاد که با تاریخ طبری تفاوت دارد. بدین ترتیب در موارد یاد شده یا می بایست شیخ مفید از اصل روایات ابومخنف استفاده کرده و یا از منابع دیگری هم چون اخبار مدائنی که خود نیز بدان اشاره کرده،[۱۶] بهره برده باشد.

۲- مقتل عثمان: نوشته ابو حذیفه اسحاق بن بشر قرشی بخاری (م ۲۰۶ ق).[۱۷] وی در بلخ زاده شد، اما در بخاری سکنا گزید و در همان جا نیز در گذشت و از این رو به بخاری منسوب شده است.[۱۸] صاحبان تراجم برای او تألیفاتی شمرده، اما از این کتاب او نامی نبرده اند.[۱۹] شاید این کتاب خیلی زود مفقود شده باشد. شیخ مفید ضمن استفاده از این کتاب با عبارت «کتابه الذی صنّفه فی مقتل عثمان» در کتاب الجمل از آن یاد کرده است.[۲۰] البته ایشان در چند مورد دیگر که در کتاب الجمل از وی روایاتی آورده، اشاره نکرده است که آیا از همین کتاب او نقل کرده یا نه.[۲۱]

۳- کتاب الجمل: نوشته ابوعبداللّه محمد بن عمر بن واقد واقدی مدنی(م ۲۰۷ق).[۲۲] ابن ندیم او را عالم به مغازی، سیره، اخبار و… می داند و او را به فزونی تألیفات شناسانده، گفته است که دو غلام داشته که شبانه روز برایش می نوشتند و پس از خود کتاب های بسیاری بر جای گذاشت.[۲۳] کتاب مشهور المغازی از اوست. بسیاری از نوشته های واقدی از بین رفته است. یکی از کتاب هایش کتاب الجمل[۲۴] یا کتاب یوم الجمل[۲۵] نام داشته که آن نیز به دست ما نرسیده است. شیخ مفید در پاره ای از نوشته هایش از این کتاب بهره برده با عبارت «کتابه الذی صنّفه فی حرب البصره» از آن یاد کرده است.[۲۶] وی در موارد بسیار دیگری نیز از واقدی یاد کرده، اما بدون آن که از کتاب او نام ببرد از گزارش های او استفاده کرده است.[۲۷] البته بعید نیست که تمام یا بسیاری از آنها را نیز از همان کتاب الجمل واقدی نقل کرده باشد. به هر صورت، وی برای نگارش حدود سی صفحه از کتابش، از جمل واقدی استفاده کرده که نزدیک به ده درصد از کتابش است.

همچنین شیخ مفید در الارشاد نیز در دو مورد از واقدی روایت نقل کرده، اما به کتاب یا اثری از وی اشاره نکرده است.[۲۸] البته با توجه به تناسب مطالب ذکر شده در مورد اول و تطبیق آن با مغازی واقدی، بایستی از این کتاب بهره برده باشد. درباره روایت دوم نیز با توجه به موضوع آن، ممکن است از کتاب مقتل الحسین(ع) یا کتاب مولد الحسن و الحسین(ع) و مقتل الحسین(ع)[۲۹] نوشته واقدی که اکنون در دست نیست، استفاده کرده باشد.

به جز موارد یاد شده، با تطبیق مطالب الارشاد بر مغازی موارد دیگری می توان یافت که احتمال استفاده شیخ مفید از مغازی را تقویت می کند. برخی از این موارد عبارت اند از: گزارش هایی مربوط به جنگ بدر (ج۱، ص۷۴ و ۷۶) که با صفحه ۶۸ و ۹۱ مغازی برابر است، بخشی از گزارش جنگ أحد (ج۱، ص۸۱ ) که با صفحه ۲۲۶ مغازی و بخشی دیگر از آن (ج۱، ص۸۸) با صفحه ۲۷۹ مغازی مطابقت دارد.

۴- البیان و التبیین: این کتاب نوشته ابوعثمان عمرو بن بحر بن محبوب، مشهور به جاحظ (م ۲۵۵ق) است.[۳۰] برخی جاحظ را یکی از سه نفری دانسته اند که به دانش حریص بوده است به طوری که هر کتابی که به دست می آورد، آن را از آغاز تا پایان می خواند.[۳۱] برخی جاحظ را به تألیف کتاب های بدیع و نو شناسانده اند[۳۲] و کتاب های بسیاری برای وی شمرده اند که البیان و التبیین از آن جمله است.[۳۳] موضوع البیان و التبیین مباحث تاریخی نیست، بلکه محور اصلی مطالبش، ادبیات، شعر، طبقات شعرا، بلاغت و معرفی برخی افراد بلیغ، فصاحت، خطبه، انواع خطبه، خطبه های برگزیده، لباس و انواع آن، عصا و ویژگی های آن و موضوعاتی از این دست است. شیخ مفید به مناسبت بیان برخی از خطبه های امام علی(ع) از این کتاب استفاده کرده و در یک مورد در کتاب الجمل خود از آن نام برده است.[۳۴]

۵- فضیله المعتزله: نوشته جاحظ:[۳۵] شیخ مفید ضمن استفاده از این کتاب، در صفحه ۶۲ کتاب الجمل از آن نام برده است. البته این کتاب نیز مفقود شده و به دست ما نرسیده است. گفتنی است شیخ مفید در جایی دیدگاه جاحظ را درباره امام علی(ع) نقل کرده[۳۶] که به درستی مشخص نیست این دیدگاه را از کدام یک از آثار جاحظ برگفته است؛ البته محقق محترم کتاب الجمل شیخ مفید، ذیل موضوع قتل عثمان، با استفاده از رسائل جاحظ انتساب این دیدگاه را به وی درست ندانسته است.[۳۷]

۶- المنبی ء: نوشته ابوالحسن علی بن حسن بن فضّال کوفی (درگذشته حدود سال ۲۹۰ق).[۳۸] وی را به گستردگی دانش و نیکویی تصانیف ستوده اند.[۳۹] نجاشی با عنوان «فقیه اصحاب شیعه در کوفه» از او نام برده، تعدادی از کتاب هایش را شمرده است،[۴۰] اما این کتاب در شمار آنان نیست، گرچه شیخ مفید از این کتاب او استفاده کرده و از آن به عنوان کتاب معروف وی یاد نموده است.[۴۱]

۷- مقاتل الطالبیین: نوشته ابوالفرج علی بن حسین اصفهانی (م ۳۵۶ق).[۴۲] اصل او از اصفهان است، اما در بغداد پرورش یافته[۴۳] و در همان جا درگذشته است.[۴۴] وی در زمینه های بسیاری از علوم و فنون متبحر بوده و به گونه های مختلفی او را ستوده اند.[۴۵] گفته شده است که در حفظ کردن أخبار، حدیث، نسب و… هرگز کسی را چون او ندیده اند.[۴۶] کتاب مشهور الأغانی از اوست و گویا طی پنجاه سال آن را تدوین کرده است.[۴۷] کتاب های بسیاری به او نسبت داده اند که از آن جمله مقاتل الطالبیین است که البته ابن ندیم با عنوان مقاتل آل أبی طالب از آن یاد کرده است.[۴۸] این کتاب یکی از بهترین کتاب های کهنی است که سرگذشت کشته شدگان خاندان ابو طالب را در بر دارد.

شیخ مفید در آثار خویش از این کتاب بهره برده و در یک مورد با تأکید بر استفاده اش از اصل کتاب مقاتل الطالبیین، از آن یاد کرده است.[۴۹]

البته استفاده شیخ مفید از آثار ابو الفرج اصفهانی قطعاً منحصر در این یک مورد نیست، زیرا ایشان در الارشاد نیز بدون آن که به کتابی از ابوالفرج اشاره کند، از وی یاد کرده، گزارش دیگری از او نقل کرده است.[۵۰] ضمن آن که با مقایسه برخی مطالب مقاتل الطالبیین با الارشاد می توان پی برد که پاره ای از گزارش های شیخ مفید در الارشاد شباهت بسیار زیادی با مقاتل الطالبیین دارد و به نظر می رسد از همین کتاب گرفته شده باشد این موارد عبارت اند از:

۱- مهم ترین و مفصل ترین گزارش تاریخی شیخ مفید که منطبق بر روایات مقاتل الطالبییناست، گزارش مربوط به پیمان عده ای بر کشتن علی(ع) و جزئیات و چگونگی شهادت آن حضرت است که در یک فصل با عنوان «و من الأخبار الوارده بسبب قتله و کیف جری الأمر فی ذلک» تنظیم شده است،[۵۱] جز آن که بین آنها چند تفاوت دیده می شود:

اول: شیخ مفید نام دو هم پیمان ابن ملجم را در خلال همین گزارش آورده است، اما ابوالفرج ضمن این گزارش نیاورده و پس از آن از قول ابومخنف نام آنها را ذکر کرده است.

دوم: سرانجام کار آن دو تن در مقاتل الطالبیین پیش از گزارش شهادت امام علی(ع) بیان شده، اما در الارشاد به طور خلاصه در پایان این گزارش آمده است.[۵۲]

سوم: نام مبارک امام علی(ع) در مقاتل الطالبیین بیشتر بدون وصف «أمیر المؤمنین» آمده، اما در الارشاد بیشتر به طور مطلق «امیر المؤمنین(ع)» آمده است که البته ناشی از اعتقاد شیخ مفید است و به استفاده ایشان از آن منبع آسیبی نمی رساند. این تفاوت های جزئی ناشی از سبک تاریخ نگاری شیخ مفید است که حوادث را به اختصار و با ترکیب چند گزارش، همانند یعقوبی، مسعودی و دینوری می آورد.

۲- ابوالفرج در کنار گزارش شهادت امام علی (ع)، روایتی مربوط به بیعت مردم با آن حضرت و پیش گویی ایشان از شهادتش و اشاره به قاتلش ابن ملجم آورده که شیخ مفید همان را پی