بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش روایات در فهم قرآن :

از مجموع آیات و روایات زیاد و صحیح، این نکته به طور مسلّم روشن می شود که علمِ جامع به قرآن، ظاهر یا باطن، تأویل یا تنزیلش، در اختصاص و انحصار اهل بیت عصمت و طهارت است و برای فهم باطن قرآن ومعارف بلند و اسرار آن باید به محضر آن پاکان رفت. بخشی از روایات متواتر، روایات ثقلین است که قرآن و عترت را از یکدیگر غیر قابل جدایی می داند و به همین جهت گفته شد که تمسّک به قرآن بدون اهل بیت عصمت و نیز تمسّک به اهل بیت بدون قرآن، عملی ناقص و انحرافی است. اکنون که ضرورت رجوع به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السّلام روشن شده، باید دید نقش عترت و روایات وارده از آن ناحیه، در فهم قرآن چیست و نسبت روایات با آیات شریف قرآن کدام است؟ که در چند نکته بیان می شود:

یک حجّیت روایات، به حجت قرآن برمی گردد

اگر از ما بپرسند که چرا به روایات عمل می کنید و سخنان معصومین علیهم السّلام را حجّت می دانید، جواب می دهیم چون پیامبر صلّی الله علیه و آله فرموده: «انّی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»[۱] و اگر بپرسند که چرا سخن پیامبر را حجّت می دانید، می گوییم چون خدا فرموده: هر چه پیامبر می گوید قبول کنید: «ما آتاکمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَما نَهیکمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا»[۲]، «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکمْ»[۳]در اینجا دیگر سؤال قطع می شود؛ زیرا قول خداوند که آفریدگار جهان است، ذاتاً حجّت است و سؤال بردار نیست. بنابراین، اصل حجیت و اعتبار روایات معصومین علیهم السّلام به قرآن بر می گردد، یعنی حجّت بودن قول معصوم به استناد قرآن است نه حجّت بودن اصل روایت مورد اطمینان، چون اعتبار خبر مورد اطمینان به استناد بنای عقلا، به ضمیم رد نکردن از طرف شارع است ولی اعتبار قول کسی که از او روایت شده نه اعتبار اصل روایت که راه است باید قبلاً مشخّص شده باشد که در مورد بحث اعتبار قول کسی که از او روایت شده به وسیل قرآن حکیم ثابت شده است.

دو قرآن، داورِ روایات متعارض

در روایات حلّ مشکل تعارض وقتی از معصومین علیهم السّلام سؤال می کنند که اخبار متعارض را چه کنیم، پس از آنکه جمع های دلالی را تذکر می دهند، جمع های سندی را گوشزد می فرمایند و موافقت با قرآن را یکی از راه های علاج و جمع های سندی معرّفی می کنند. جمع دلالی همان ردّ مطلق به مقید و عام به خاص و مانند آن است که جزء تفهیم و تفاهم عرفی است و اگر روایات متعارضی با جمع های دلالی مشکلشان رفع شود، معلوم می شود تعارض آنها ابتدایی بوده در واقع متعارض نبوده اند و نیازی به جمع سندی نیست. جمع سندی آن است که روایات از حیث سند و اصل صدور یا از لحاظ جهت صدورشان از معصوم، مورد بررسی قرار گیرد؛ در این زمینه یک راه علاج همان سنجش با قرآن است که فرموده اند: «ما وافق کتاب الله فخذوه و ما خالف کتاب الله فدعوه»روایتی را که موافق کتاب خدا بود، بگیرید. و آن را که مخالف قرآن بود، رها کنید.

پس معلوم می شود همان طور که روایات در اصل حجّیت نیازمند قرآنند، در تعارض روایات و تشخیص درستی یا نادرستی مفهومی روایات نیز معیار و میزان اعتبار، قرآن است. بنابراین، قرآن در مقام حجیت «هو الأوّل»است چنانکه در مقام بیان و فهماندن و رفع مشکلات روایات «هو الآخر»است و روایات فرع قرآن هستند. البتّه سخن ما در مقام استدلال و فهم و تعلیم و بیان روایات است وگرنه از نظر مقامات معنوی، عترت و اولیای الهی مقامی همتای مقام قرآن دارند، چون از حدیث معروف ثقلین همتا بودن عترت با قرآن استفاده می شود نه روایت، لذا فرع بودن روایت نسبت به قرآن منافی اصل بودن و هم وزن بودن عترت با قرآن نیست.

سه قرآن، بیان گر فروع و جزئیات احکام نیست

قرآن کریم بیانگر فروع و جزئیات احکام نیست، بلکه خطوط کلّی دین و معارف اصیل را خیلی باز و روشن برای جوامع بشری بیان کرده است؛ به همین دلیل در اصل اعتیار و حجیت، نیاز به تفسیر از سوی روایات ندارد. تفسیر یعنی بیان کردن معانی الفاظ و پرده برداشتن از چهر کلمات و قرآن چون روشن و بدون ابهام است به تفسیر روایی هم نیاز ندارد ولی خود قرآن فرموده است که برای تکمیل اعتبار و حجیت، حدود و فروع را از رسول الله و عترت علیهم السّلام بپرسید، آنان بیانگر و توضیح دهندگان کلّیات قرآن هستند و قیدها و جزئیات آن را برای شما روشن می سازند. «وَ أَنْزَلْنا إِلَیک الذِّکرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ»[۴] مثلاً قرآن کریم می فرماید نماز بخوانید «أَقِیمُوا الصَّلاهَ[۵] و اهل بیت، جزئیات و کیفیت آن را بیان می کنند که رسول خدا صلّی الله علیه و آله پس از رفتن به معراج و تعلیم نماز، به امّت خود فرمودند: «صلّوا کما رأیتمونی أُصلّی»[۶] نماز بخوانید همان گونه که من نماز می خوانم. قرآن می گوید: «لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیهِ سَبِیلاً»[۷] و پیامبر می فرماید: «خذوا عنّی مناسککم»[۸]روش دینی خود و اعمال حجّ تان را از من یاد بگیرید.

گرچه قرآن «لیس کمثله شیء»است؛ زیرا از سوی خدای «لَیسَ کمِثْلِهِ شَیٌ»[۹] نازل شده و مانندی ندارد تا بتوان از راه مثال زدن به آن، مطلب را به خوبی فهمید ولی برای نزدیک شدن به ذهن می توان گفت که قرآن مانند قانون اساسی است که تنها خطوط کلّی تمدن را ترسیم می کند و در بیان خطوط کلّی، هیچ ابهامی ندارد و چون وارد جزئیات نشده، جزئیات آن را «قانون عادی»بیان می کند. اگر می فرماید: «أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیع»[۱۰]یا «أَوْفُوا بِالْعُقُودِ»[۱۱]