بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نهاد مذهب در جهان اسلام :

چکیده:

مقاله حاضر به بررسی سیر تاریخی نهاد مذهب در جوامع اسلامی از صدر اسلام تا کنون، به ویژه با تاکید بر تحولات این نهاد در دوران حاکمیت امپراتوری عثمانی می پردازد . نویسنده در پی اثبات این مدعاست که نهاد مذهب و عالمان دینی در کشورهای مختلف اسلامی و در خلال دو قرن اخیر، در حوزه های مختلفی مانند مشارکت در حاکمیت سیاسی، تنظیم و اجرای قوانین و نیز آموزش، قدرت و اقتدار پیشین خود را از دست داده است .

در قرآن تعداد نسبتا کمی قانون شرعی وجود دارد که بعضی از آنها کلی هستند و بعضی، مانند قوانین ارث، جزئی اند . این قوانین به وسیله گفته ها و سرمشق های [حضرت] محمد صلی الله علیه و آله وسلم که در احادیث مضبوط است، تکمیل شده است . علمای دینی در اوایل تاریخ اسلام به شدت بر این امر تاکید داشتند که اداره حکومت اسلامی و نظام قضایی آن باید بر اساس اصول اسلامی باشد، نه رسوم متداول اعراب . آنان مباحثی طولانی در این مورد که این اصول چه هستند و چگونه در عمل پیاده می شوند انجام دادند . در نهایت، رساله های زیادی تدوین شد که اگرچه در حوزه وسیعی با یکدیگر مطابقت داشتند، در موضوعات گوناگونی نیز با یکدیگر اختلاف داشتند .

تا زمانی که فقه محور آموزش عالی بود و تا زمانی که علما بین قاضی و استاد بودن مدام در نوسان بودند، سیستم آموزشی امپراتوری عثمانی را نهاد مذهب کنترل می کرد و با استفاده از این ابزار می توانست جهان بینی و تفسیر و تصور سنتی از اسلام را بر جامعه مسلط کند .

استراتژی نهاد مذهب

اکنون می توانیم به شیوه هایی نظر افکنیم که نهاد مذهب از طریق آنها با جهان بینیی که ارائه می داد، بر اندیشه اسلامی مسلط شد . نهاد مذهب، در حالی که علیه بدعت گذاران استدلال می کرد، سعی داشت از دسترسی بدنه اصلی مسلمانان به هرگونه پیشنهاد دلسوزانه در مورد عقایدشان جلوگیری کند . هرکس به بررسی آثار متالهان سنی بپردازد، درمی یابد که آنها عقاید نسل اول بدعت گذاران را به تفصیل به بحث می گذاشتند و رد می کردند، اما عقاید معاصران را بحث و بررسی نمی کردند . در قرون دهم و یازدهم میلادی، متالهان، از جمله متکلمان که از آنها انتظار می رود به فلسفه علاقه مند باشند، سعی کردند با فلسفه یا نوافلاطون گرایی عربی با بی توجهی برخورد کنند; اما از سال ۱۱۰۰ میلادی برخی دریافتند که این استراتژی چندان موفقیت آمیز نبوده و فلسفه از جانب متفکران خارج از حوزه علمای دینی مورد حمایت قرار گرفته است .

در این وضعیت، غزالی دریافت که باید از منظر الهیات دلیلی بر بدعت آمیز بودن بعضی از عقاید فلاسفه اقامه شود و از این رو کتاب تناقض فلسفه [ظاهرا همان تهافت الفلاسفه] را نوشت که ردی بر نظریاتی بود که از دید او به کفر منجر می شد .

به تدریج فلسفه به عنوان یک علم مستقل و متمایز به همراه استادانش در نقاط اصلی جهان اسلام رو به زوال رفت و اکنون نابود شده است . تنها در ایران شکلی از فلسفه به حیات خود ادامه داد که آن نیز بیشتر به حکمت الهی شبیه بود .

از دوره قرون وسطا تا قرن حاضر، مسلمانان ردیه هایی بر تعالیم مسیحی نوشته اند; اما به دلیل نظریه تحریف کتاب های تورات و انجیل، مسلمانان با مسیحیان و یهودیان به بحث نمی پرداختند و از این رو فرصتی برای فهم آنچه واقعا یهودیان و مسیحیان اعتقاد داشتند نیافتند . جدا از تصور جامعیت اسلام در همه دانش های ضروری زندگی، مطالعه ادیان دیگر از سوی قرآن منع شده (نحل: ۱۰۶; غاشیه: ۲۳) و برای مسلمانانی که به ادیان دیگر می گروند مجازات مرگ تعیین شده است واین مجازات علی رغم آیه قرآنی است که می گوید: «هیچ اکراهی در دین نیست » (بقره: ۲۵۶) .

در قرن حاضر، نهاد مذهب برای حفظ جهان بینی سنتی و جلوگیری از تغییر آن، مقررات انضباطی شدیدی وضع کرد که برای نمونه می توان به برخورد انضباطی با علی عبدالرزاق به دلیل نگارش کتاب الاسلام و اصول الحکم و واکنش شدید در قبال کتاب فی الادب الجاهلی تالیف طه حسین اشاره نمود . همچنین نهاد مذهب تاثیر زیادی در ضعف زبان عربی داشته است . علمای اسلامی به دلیل بی علاقگی به چیزهای غیراسلامی یا شاید غفلت از مطالعه آنها، به اندیشه اروپایی و مسیحی در دوره جدید (از قرن شانزدهم) توجهی نکردند . هیچ اثر خلاقی به زبان عربی در خصوص مسائل مطرح شده به وسیله دکارت و فلاسفه پس از او یا نظریه پردازان جامعه شناسی وجود ندارد . در نتیجه، امروزه ترجمه بسیاری از آثار اروپایی به عربی غیرممکن است; زیرا عربی فاقد اصطلاحات و واژه های دقیق و مناسب است . کمبودهای زبان عربی موانع بیشتری برای توده های عرب زبان مسلمان جهت گذار از جهان بینی سنتی ایجاد کرد .

وضعیت کنونی

در طول قرن ها، هنگامی که جهان اسلام کم و بیش وحدت یافته بود، نهاد مذهب الگوی جهان بینی واحدی از اسلام ارائه داد و آن را بر تفکر مسلمانان سنی مذهب مسلط ساخت . در بین سال های ۱۸۵۰ و ۱۹۵۰، نهاد مذهب در امپراتوری عثمانی بخش بزرگی از قدرتش را از دست داد . این امر تا حد زیادی به این علت بود که علما مایل نبودند در حوزه های تحت کنترل خود، مانند تنظیم قوانین، اجرای عدالت و آموزش، که به نظر دولت مردان تحول در آنها برای مواجهه با مشکلات معاصر ضروری بود، امتیاز بدهند . اما دولت مردان بدون کاهش ظاهری قدرت علما، نهادهای جانشینی خلق کردند که به تدریج بخش بزرگی از وظایف و کارهای علما را در اختیار گرفتند .

در بسیاری از کشورهای مسلمان تازه استقلال یافته، نهادهای انتخابی مدعی شدند که حق دارند بدون این که تسلیم مخالفت های علما شوند، به ابتکار قانون گذاری دست زنند . بعضی سازش ها بین نظام های حقوقی و قضایی قدیم و جدید وجود داشت که البته از کشوری به کشور دیگر متفاوت بود . افراطی ترین آنها ترکیه بود که در آن یک نظام حقوقی غیردینی برقرار شد و قدرت علما به کلی نابود گشت . از طرف دیگر، در عربستان، نظام حقوقی اساسا از شاخه حنبلی شریعت پیروی می کرد . دیگر کشورها نیز بین این دو حد افراط و تفریط قرار داشتند .

در حوزه آموزش، علما بخش بزرگی از قدرت خود را از دست دادند . همه کشورهای اسلامی از سیستم آموزشی به سبک غربی تا سطح دانشگاه برخوردارند و اغلب نخبگان فکری در این دانشگاه ها آموزش می بینند . یکی از نتایج این فرایند، خلق طبقه جدیدی از تحصیل کردگان غربی است که اغلب آنان جهان بینی اسلامی سنتی را قبول ندارند .

شاید به جز عربستان، تقریبا در همه جا علما بر این امر وقوف دارند که دیگر موقعیت سیاسی – اجتماعی گذشته شان را ندارند . آنها برای به دست آوردن موقعیت گذشته شان دفاع از بنیادگرایی اسلامی را در بین توده ها تشویق می کنند و حتی بعضی ا