فایل پاورپوینت کامل نیم نگاهی به گونه های عزاداری سید الشهداء(ع) از آغاز تا کنون

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نیم نگاهی به گونه های عزاداری سید الشهداء(ع) از آغاز تا کنون :

به مناسبت ایام عزای سالار شهیدان حضرت اباعبدالله حسین علیه السلام مرکز خبر حوزه مصاحبه ای با حجت‌الاسلام و المسلمین رسول رضوی از محققان و پژوهشگران حوزه و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم حدیث در ارتباط با شیوه‌ها و گونه‌های عزاداری حضرت اباعبد الله الحسین‌(ع) انجام داده است که در ادامه خدمتتان تقدیم می گردد.

* شیوه عزاداری از نگاه تاریخی و سیره اهل بیت(ع) و آیین‌هایی که وجود داشته چگونه بود؟

اگر از بعد تاریخی به این مسئله نگاه کنیم، شیوه‌های مختلفی در عزاداری مشاهده می‌شود و آیین‌های مختلفی در عزاداری وجود داشته است، اولین کسانی که برای سید الشهداء عزاداری کردند، اهل بیت علیهم السلام می‌باشند از باب نمونه، زمانی که امام زین‌العابدین علیه السلام و زینب کبری سلام الله علیها و کسانی که در واقعه کربلا حضور داشتند بر جنازه‌ها می‌گذرند مرثیه خود را با این مطلع شروع می‌کنند : « وا محمداه صلی علیک ملیک السماء هذا حسین مرمل بالدماء مقطع الأعضاء و بناتک سبایا إلی الله المشتکی و إلی محمد المصطفی و إلی علی المرتضی و إلی حمزه سید الشهداء وا محمداه هذا حسین بالعراء یسفی علیه الصبا قتیل أولاد البغایا یا حزناه یا کرباه الیوم مات جدی رسول الله یا أصحاب محمداه هؤلاء ذریه المصطفی یساقون سوق السبایا»؛ (بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار، ج‏۴۵، ص: ۵۹) ای جد بزرگوار صلوات پادشاه آسمان بر تو باد. این حسین تو می‌باشد که آغشته بخونها است. اعضایش قطعه قطعه شده است. و دختران تو اسیر شده‏اند، شکایت کردن بخدا و محمّد مصطفی و علی مرتضی و حمزه سید الشهداء وظیفه ما است. وا محمّداه این حسین تو می‌باشد که عریان است و باد صبا بر جسدش می‌وزد و قتیل زنازادگان شده است. آه از حزن و غم و اندوه من! امروز جدم پیغمبر خدا از دنیا رفته، ای اصحاب محمّد! اینان فرزندان مصطفی هستند که نظیر اسیران، رانده می‌شوند.

و با این تعابیر زیبا عمق فاجعه را تشریح می‌کنند لذا زینب دختر علی بن ابیطالب(علیهم السلام) هم از مرثیه سرایان می‌باشد، می‌گویند ام السلمه همسر پیامبر اولین کسی بود که بعد از شنیدن خبر شهادت سید الشهداء‌(ع) در مدینه عزاداری کرد و مردم را به شیون و زاری واداشت «یعقوبی» می‏نویسد: اوّلین ناله‏ای که بر شهادت حسین بن علی(ع) در مدینهالنّبی شنیده شده از «امّ سلمه» همسر پیامبر(ص) بود. او گفت: پیامبر(ص) فرمود: «جبرئیل به من خبر داد که امّتم فرزندم حسین را خواهند کشت.» و مقداری خاک به من داد و فرمود: این خاک را نگه دار، هنگامی که آن خون‏آلود شد بدان حسین من به شهادت رسیده است(تاریخ الیعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، ج ۲، ص ۲۲۴؛ تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۳۴۷)

* آیا غیر اهل بیت‌(ع) نیز شیوه‌های خاص برای عزاداری داشتند؟

در بین غیر اهل بیت‌(ع) هم کم کم عزاداری شروع شد، داستان جابر بن عبدالله انصاری و عطیه عوفی کوفی در کربلا و زیارت او و عزاداری بر مزار سید الشهدا‌ء‌(ع) معروف و مشهور است.(بشاره المصطفی، ص ۷۴؛ نیز ر. ک: مقتل خوارزمی، ج ۲، ص ۱۷۶)

اینکه در روایت داریم انبیا گذشته هم در سوگ اباعبدالله‌(ع) عزاداری می‌کرده اند مطلب درستی می‌باشد اما ما می‌خواهیم این موضوع را از زمانی که واقعه کربلا اتفاق افتاده است را بررسی کنیم.

* نخستین عزاداری رسمی و دسته جمعی شهادت سید الشهداء‌(ع) از سوی چه کسانی اتفاق افتاد؟

و به دنبال جابر، توابین هستند که عزاداری امام حسین علیه السلام را دامن زدند و توابین بزرگ‌ترین و اولین عزاداری دسته جمعی در کربلا را برقرار نمودند، آنها جمعیت بزرگ آماده جنگ بودند که به سوی سرزمین “ورده” حرکت کرده بودند و قبل از اینکه به محل جنگ برسند به کربلا می‌روند و عزاداری می‌کنند در احوالات سلیمان بن صرد و قیام توابین گفته اند که سلیمان بن صرد گفت: توبه ما آن است که برخیزیم و با هم به جنگ اهل شام برویم و خون امام حسین‌(ع) را از ایشان بخواهیم. از این رو باهم اتفاق کردند و بیعت نمودند و به لقب توابین معروف شدند و با ساز و برگ نظامی از کوفه بیرون آمدند.

اوّل آنها متوجه زیارت حضرت امام حسین(ع) شدند و چون به صحرای کربلا رسیدند چند فرسخ به قتلگاه سرها را تمام برهنه کردند، نوحه و فریاد و زاری برداشتند و جامه‏ها پاره کردند و نوحه‏ها سرودند واحسیناه، واحسیناه گفتند و چون بر سر قبر مبارک آن حضرت حاضر شدند گریه‏ها کردند «و نوحه‏ها سرودند» و خاک بر سر کردند. گفتند: ای پسر رسول خدا! ای بهترین خلایق! ای وصیّ علی مرتضی! ای شهید غریب! ای حزین کئیب! ای لب تشنه آب فرات! ای آغشته در خاک و خون! وقت حیات، ما در نصرت تو تقصیر کردیم و در بیعت تو غدر نمودیم و تو را به دشمنان کافر بی‏رحم وا گذاشتیم و پرچم نصرت تو بر نیفراشتیم. اکنون از آن گناه بزرگ پشیمان شده و امید داریم که ما را پیش جدّ خود شفاعت فرمایی و از گناه و خطای ما درگذری. بدین موجب سه شبانه روز متصل گریه و فریاد کردند. بعد از آن ساز و برگ جنگ آماده کردند و متوجه شام شدن و (عاشوراشناسی، ص: ۳۵۵).

این خودش تاثیر گذار بوده است و اگر دقت کنیم می‌بینیم که نوع عزاداری ایشان به صورت مرثیه خوانی بوده است و این عزاداری همان مرثیه خوانی است که اصولا برخی شعر و سخنان حزن انگیز می‌گفتند و دیگران گریه می‌کردند پس در ابتدا نوع عزاداری‌ها مرثیه خوانی بوده است.

* آیا از سوی ائمه(ع) بر مرثیه‌خوانی تاییدی رسیده است؟

در بین سائر ائمه علیهم السلام هم این شیوه مرسوم بوده است از باب نمونه ابو‌هارون مکفوف روایت کرده است : که امام صادق علیه‌السلام به من فرمود: ای. ابا‌هارون! در مرثیه حسین علیه‌السلام شعری برای من بخوان، وقتی من شروع کردم به خواندن، حضرت فرمود: نه، آن طوری که(در محافل خود) می‌خوانید، بخوان! یعنی با آهنگ محزون و رقّت آور. پس من این شعر را برای او خواندم:

بر قبر حسین گذر کن* و به استخوان‌های پاکش بگو،

أَبِی‌هارُونَ الْمَکْفُوفِ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أَبَا‌هارُونَ أَنْشِدْنِی فِی الْحُسَیْنِ ع فَأَنْشَدْتُهُ فَقَالَ أَنْشِدْنِی کَمَا تُنْشِدُونَ یَعْنِی بِالرِّقَّهِ قَالَ فَأَنْشَدْتُهُ

امْرُرْ عَلَی جَدَثِ الْحُسَیْنِ فَقُلْ لِأَعْظُمِهِ الزَّکِیَّهْ‏

قَالَ فَبَکَی ثُمَّ قَالَ زِدْنِی فَأَنْشَدْتُهُ الْقَصِیدَهَ الْأُخْرَی قَالَ فَبَکَی فَسَمِعْتُ بُکَاءً مِنْ خَلْفِ السِّتْرِ فَلَمَّا فَرَغْتُ قَالَ یَا أَبَا‌هارُونَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی عَشَرَهً کُتِبَتْ لَهُمُ الْجَنَّهُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی خَمْسَهً کُتِبَتْ لَهُمُ الْجَنَّهُ وَ مَنْ أَنْشَدَ فِی الْحُسَیْنِ شِعْراً فَبَکَی وَ أَبْکَی وَاحِداً کُتِبَتْ لَهُمَا الْجَنَّهُ وَ مَنْ ذُکِرَ الْحُسَیْنُ عِنْدَهُ فَخَرَجَ مِنْ عَیْنِهِ مِنَ الدَّمْعِ مِقْدَارُ جَنَاحِ ذُبَابٍ کَانَ ثَوَابُهُ عَلَی اللَّهِ وَ لَمْ یَرْضَ لَهُ بِدُونِ الْجَنَّهِ.

ابا‌هارون می‌گوید که: حضرت گریه کرد و فرمود: باز بخوان! و من قصیده دیگری را خواندم و حضرت گریه کرد و از پشت پرده صدای گریه(زنان) را شنیدم وقتی فارغ شدم فرمود: ای ابا‌هارون! هر کس شعری برای حسین بخواند و بگرید و ده تن را بگریاند، بهشت برای آن‌ها ثبت خواهد شد؛ و هر کس برای حسین علیه‌السلام شعری بخواند و خود بگرید و پنج نفر را بگریاند، بهشت برای آن‌ها ثبت خواهد شد؛ و هر کس برای حسین علیه‌السلام شعری بخواند و یک نفر را بگریاند، بهشت برای آن‌ها ثبت خواهد شد.

و هر کس در نزد او یادی از حسین شود و به اندازه بال مگسی اشک از چشمانش بیرون بیاید، ثوابش با خدا است و خداوند در پاداش او به کمتر از بهشت راضی نمی‌شود. (ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، شیخ صدوق، ص ۱۰۸).

گونه عزاداریی که ابو‌هارون نقل می‌کند گونه مرثیه خوانی ‌است که در آن دوره بین شاعران دیگرهم رواج داشته است شاعرانی مانند کمیت بن زید متوفی ۱۲۶؛ سید حمیری متوفی ۱۸۳؛ دعبل خزاعی متوفی ۲۴۶ و.. نوع عزاداری ایشان مرثیه خوانی بوده است و معصومین علیهم السلام هم این نوع عزاداری را تایید می‌کرده اند و معلوم می‌شود مرثیه خوانی مورد تاکید ائمه بوده است.

* در عصر بعد از ائمه(ع) عزاداری به چه شکلی ادامه یافت؟

آل بویه از خاندان اصیل ایرانی و شیعی مذهب ساکن منطقه دیلمان ایران بودند که جد آنها ابوشجاعِ بویه پسر فنا خسرو دیلمی است و نسب آنها به بهرام گور ساسانی می