بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چرا آزادی خواهان قابل احترام هستند؟ :

نوروز، ۸/۲/۸۱

چکیده: مقاله ی حاضر، متن سخن رانی آقای مجتهد شبستری است که در بزرگ داشت مرحوم دکتر یدالله سحابی در مسجد دانشگاه تهران ایراد شده است، آقای شبستری، در این سخن رانی، به بررسی انحای اساسی آزادی و اهمیت آن در حیات انسان امروزین و نیز، نسبت آزادی تفکر با ادیان وحیانی پرداخته است .

تلاش طولانی مرحوم دکتر سحابی در راه آزادی، ویژگی مهم ایشان بود که امروز حس احترام ما را برمی انگیزد . بنده چند نکته درباره ی همین موضوع عرض می کنم:

نکته ی اول این است که از زمان مشروطه تا کنون همواره مسئله ی آزادی خواهی مطرح بوده است و محور اصلی آزادی خواهی در ایران، دو دسته بوده است: آزادی در تفکر و آزادی در عمل .

آزادی در تفکر مبنای بسیاری از آزادی هاست; مثلا آزادی مشارکت در امور سیاسی بخشی از آزادی تفکر است . البته آزاد اندیشیدن و آزادی اندیشه یله و رها نیست; قیدی دارد به نام منطق . هم چنین آزادی عمل هم که بخش دوم یا قسمت دوم مطالبات آزادی خواهی است، مقید به مسئولیت های اخلاقی است و فرق اساسی بین بی بندوباری و آزادی خواهی در عمل به همین مسئولیت های اخلاقی است .

پس آزادی در عمل و آزادی در تفکر دو خواسته ی اصلی مردم بوده که حرکت هایی نیز در این زمینه به وجود آمده است .

متاسفانه مخالفان آزادی در کشور ما آزادی در تفکر را عدم تمایز میان حق و باطل می دانند; یعنی بی قیدی در تفکر و اندیشه و عدم وجود حق و باطل در اندیشیدن، که البته مغالطه است . آزادی تفکر هیچ گاه به معنای صرف نظر کردن از صدق و کذب و حق و باطل در اندیشیدن نیست; زیرا تفکر بدون منطق و روش امکان پذیر نیست .

مسئله ی دوم آزادی در عمل است . آزادی عمل را نیز بی بندوباری اخلاقی می دانند که فریب و مغالطه ای دیگر است . افراد بسیاری امروز در نوشته ها و یا سخن رانی ها عنوان می کنند که آزادی خواهی عملی عدم تقید به موازین اخلاقی است، در حالی که آزادی عملی مقید به مسئولیت های اخلاقی است . سؤال این است که چرا آزادی در تفکر، که در پرتو آن، انواع آزادی ها در قانون های اساسی و کتاب ها بحث می شود، برای انسان امروز مهم است؟

پاسخ این است که انسان نقاد امروز، در قبال موضوعات و ادعاهای مطرح شده بدون مطالعه و به طور کلی، خود را تسلیم نمی کند بلکه می خواهد درباره ی آن بیندیشد، حق و باطل را جدا کند و بعد حق را انتخاب کند و باطل را کنار بگذارد . امروزه بر تعداد کسانی که انتقادی فکر می کنند افزوده می شود . انتقادی فکر کردن برای انسان کمال است نه عیب; زیرا انسان امروز می داند آنچه از گذشته به دست او رسیده مجموعه ای از حق و باطل است .

این انسان با چنین مشخصاتی، انسانیت خود را در گرو آزادی اندیشه می داند و آن را در جوار آزادی عمل توام با مسئولیت اخلاقی در می یابد و اگر چیزی بر او تحمیل شود، انسانیت او نفی می شود . انسان نقاد امروز، آن جا که می خواهد تعبد و تسلیم پیشه کند، می خواهد تعبد و تسلیم را با معیار خود انتخاب کند، البته این مسئله بدین معنی نیست که انسان منتقد امروز، مطلقا تعبدگریز و تسلیم گریز است و هیچ گاه نمی خواهد تعبد پیشه کند; بلکه مسئله این است که می خواهد تعبد و تسلیم را بررسی و انتخاب کند، سر بسپارد و بگوید کجا حاضر است خود را قربانی کند .

جلوه های مختلف ستایش و پرستش نوعی قربانی کردن خود است; زیرا فقط در حج قربانی نمی کنند، وقتی انسان در مقابل خدا سجده می کند و او را می پرستد در واقع خود را در پیشگاه خداوند قربانی می کند . دقیق ترین معنای پرستش یعنی این که خدایا «تو» آری و «من » نه .

انسان نقاد امروز، مخالف پرستش نیست; بلکه می خواهد پرستش او تحمیلی نباشد . این انسان، تعبد گریز و خداگریز نیست; بلکه می خواهد با اراده ی خود وارد این آستان شود .

آزادی تفکر یعنی این که هر انسانی حق دارد با روش های قابل دفاع فکر کند . «این روش های قابل دفاع فکر کردن » متفاوت و متعدد است که معنای پلورالیسم و تکثر معرفتی همین است .

بعضی اعتقاد دارند در ادیان وحیانی یک دسته حقوق، حقیقت ها و یک سلسله صدق و کذب ها معین شده است . بنابراین، تفکر وقتی در کنار آنها قرار می گیرد و به آن آستان می رسد، باید متوقف شود . حال این سؤال پیش می آید که آیا آزادی در تفکر با محتویات ادیان وحیانی منافات دارد؟

دو قضاوت و دو تفسیر از نبوت و وحی هست، یک روایت و تفسیر از نقش پیامبران این است که آنان راه نما هستند و راه را به انسان ها نشان می دهند . در نوع دیگر، پیامبران تمام آنچه را که در توان و استعداد کل بشر است (از آغاز تا انجام) و توانایی درک و فهم آن را دارد، ارائه می کنند . بنابر تفسیر اول، آزادی تفکر محدود نمی شود، اما مطابق تفسیر دوم، آزادی تفکر محدود می شود .

پاسخ سؤال پیشین بستگی به فهم ما از نقش پیامبران دارد . اگر پیامبران نقش راه نما داشته باشند کسانی باشند که به صراط مستقیم دعوت کرده اند معنایش این است که انسان راه خداجویی را برود . نقش پیامبران این است که با شرک مبارزه کرده، به توحید دعوت کرده اند و انسان را به سوی خدایی دعوت کرده اند که فوق عقل و تصورات انسانی است . اگر نقش پیامبران این باشد، آنچه را انسان های خداجو در راه خداجویی می بینند، مخصوص خود آنهاست; مثلا کسی به شما بگوید اگر می خواهید به شمال بروید، از جاده ی هراز بروید، او ما را دعوت کرده به صراط مستقیم . اما به ما نگفته در جاده ی هراز چه چیزی را می بینیم . او فقط راه شمال را نشان داده است، اما چیزهایی که شخص می بیند، تجربه های ویژه ی اوست .

اگر پیامبران گفته اند راه خدا را بروید، بخشی از آن، به ابزار انسان در رفتن راه خدا، که تفکر و تجربه های دینی اوست، برمی گردد، این انسان می تواند تفکر را آزادانه انتخاب کند . پاره ای از تفکرات ممکن است درست یا نادرست باشد . انسان ممکن است گاهی درست و گاهی نادرست فکر کند، ولی این حقی است که به او داده شده است . مسئله این نیست که هر آنچه را که او می تواند بداند، می تواند بفهمد، از قبل گفته، آماده و ارائه شده باشد .

مگر انسان خداست؟ خداوند دست رسی به همه چیز دارد نه انسان پس جهد و کوشش کجا می رود؟ این همه گفته اند «جهد کن » ، «تزکیه ی باطن و سلوک کن تا چیزی برای تو آشکار شود» ، پس همه ی اینها بی معنی است؟!

پس پیامبران نقش راه نما را دارند و این انسان است که باید راه ها را برود و با تفکر و سلیقه خود می تواند این راه را برود .

هم چنین این سخن که تفکر آزاد است ولی عقیده آزاد نیست صحیح نیست . متاسفانه برخی از دانشمندان ما هم این گونه بیان کرده اند که آنچه در مقام تفکر است، آزاد است . وقتی به عقیده و مولود آن تفکر می رسد، آن جا آزادی از میان می رود .

آیا می شود گفت تفکر آزاد، اما عقیده ی دینی و عقیده ی سیاسی