فایل پاورپوینت کامل چگونگی شهادت حضرت علی اکبر(ع)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل چگونگی شهادت حضرت علی اکبر(ع) :

مقدمه

در حادثه عاشورا اصحاب و یاران امام حسین (علیه السلام) برای ورود به میدان نبرد و دفاع از آن حضرت از یکدیگر سبقت می گرفتند. آنان تا زنده بودند، اجازه ندادند که جوانان اهل بیت به میدان جنگ بروند اما پس از شهادت آن بزرگواران نوبت به جوانان بنی هاشم رسید. در این میان حضرت علی اکبر نخستین کسی بود که از خاندان بنی هاشم به میدان جنگ شتافته و در راه دفاع از سیدالشهداء به شهادت رسید.

این پژوهش به دنبال آن است که چگونگی شهادت حضرت علی اکبر را در منابع متقدم و معتبر بررسی و گزارش مستندی از آن ارائه کند. نگارنده با روش توصیفی به مطالعه و بررسی اسناد و منابع تاریخی تا قرن هفتم هجری پرداخته و سعی می کند نخست حضرت علی اکبر را به صورت مختصر معرفی و پس از آن، حضور آن حضرت را در کربلا و صحنه مبارزه و نبرد و چگونگی شهادت وی را گزارش کند.

زندگینامه حضرت علی اکبر (علیه السلام)

علی بن الحسین مشهور به علی اکبر، فرزند بزرگ سیدالشهداء است. امام حسین (علیه السلام) به دلیل علاقه شدیدی که به نام پدرش علی داشت (کلینی، ۱۴۲۹: /؛ ابن شهرآشوب، بی تا: /)، طبق برخی گزارش ها، اسم سه پسر خود را «علی» گذاشت که به ترتیب به علی اکبر، علی اوسط و علی اصغر معروف شدند (طبری صغیر، ۱۴۱۳: ۱۸۱؛ ابن شهرآشوب، بی تا: ۴ /۷۷؛ شافعی نصیبی، ۱۴۱۹: ۲۵۷؛ اربلی، ۱۳۷۹: ۱ /۵۸۱-۵۸۲. همچنین نک. محمدی ری شهری، ۱۳۸۸: ۱ /۳۱۴-۳۱۵).

درباره سن علی اکبر گزارش های متفاوتی وجود دارد. سن آن حضرت را در هنگام شهادت ۱۸ (ابن اعثم، ۱۴۱۱: /؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: /؛ ابن شهرآشوب، بی تا: /)، ۱۹ (طبرسی، ۱۳۹۰: ؛ مفید، ۱۴۱۳: )، ۲۳ (ابن فندُق، ۱۳۸۵: /) و ۲۵ سال (ابن شهرآشوب، بی تا: /) نوشته اند. در بعضی مقتل های متأخر سن ۲۷ سال نیز برای آن حضرت ذکر شده است (مقرّم، ۱۴۲۶: ۲۶۷).

برخی دیگر گفتند که آن حضرت در زمان خلافت عثمان متولد شده است (اصفهانی، ۱۴۱۹: ؛ ابن ادریس، ۱۴۱۰: /) و برخی نیز تنها به این نکته اشاره کرده اند که او بیشتر از ده سال سن داشته است (مفید، ۱۴۱۳: /؛ ابن نمای حلی، ۱۴۰۶: ).

باتوجه به اینکه امام سجاد (علیه السلام) طبق نظر مشهور در سال ۳۸ هجری متولد شده (کلینی، ۱۴۲۹: /؛ مفید، ۱۴۱۳: /) و در کربلا ۲۳ سال سن داشته است (زُبیری، ۱۹۹۹: ۵۸؛ ابن جوزی، ۱۴۱۲: ۵ / ۳۴۵؛ ابن عنبه، ۱۳۸۳: ۲۳۶)، و از سوی دیگر چنان که خواهد آمد، علی اکبر از امام سجاد (علیه السلام) بزرگ تر بوده است، بنابراین، گزارش هایی که سن حضرت علی اکبر را ۲۵ سال یا بیشتر می دانند، به واقع نزدیک تر است (برای مطالعه بیشتر نک. تاریخ قیام، ۱۳۹۵: /-؛ عمرانی، ۱۳۹۷: ص -).

کنیه حضرت علی اکبر «ابوالحسن» (اصفهانی، ۱۴۱۹: ) و مادرش لیلا دختر ابی مُرّه بن عُروه بن مسعود ثقفی است (فضیل بن زُبیر، ۱۴۰۶: ؛ طبری، ۱۳۸۷: /؛ اصفهانی، ۱۴۱۹: ؛ مفید، ۱۴۱۳: /؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: /؛ سبط ابن جوزی، ۱۳۲۶: /). لیلا از طرف مادر به بنی امیه منسوب است؛ چون مادرش میمونه دختر ابوسفیان است (فضیل بن زُبیر، ۱۴۰۶: ؛ ابن سعد، ۱۴۱۴: / و ؛ طبری، ۱۳۸۷: /؛ اصفهانی، ۱۴۱۹: ؛ مغربی، ۱۴۰۹: /؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: /؛ سبط ابن جوزی، ۱۳۲۶: /).

علی اکبر (علیه السلام) بزرگ تر از امام سجاد (علیه السلام)

آیا علی بن الحسین که به «علی اکبر» مشهور است، پسر بزرگ سیدالشهداء بوده و بزرگ تر از امام سجاد (علیه السلام) بوده است؟ در این مسئله دو دیدگاه وجود دارد. در دیدگاه اول برخی مورخان، امام سجاد (علیه السلام) را پسر بزرگ امام حسین (علیه السلام) دانسته و عنوان «علی اکبر» را بر او اطلاق کرده اند و علی شهید را که مادرش لیلا بود، «علی اصغر» خوانده اند و از کودکی به نام علی اصغر نام نبرده اند (مغربی، ۱۴۰۹: /-، ؛ مفید، ۱۴۱۳: /؛ طوسی، ۱۳۷۳: ؛ طبرسی، ۱۳۹۰: ؛ همو، ۱۴۲۲: ؛ ابن داود حلی، ۱۳۴۲: ۲۴۰). دیدگاه دوم حاکی از آن است که اکثر منابع تاریخی و کتاب های سیره و نسب شناسی، علی شهید در کربلا را علی بزرگ تر خوانده و عنوان «علی اکبر» را بر او اطلاق کرده اند و امام سجاد (علیه السلام) را پسر دوم امام حسین (علیه السلام) دانسته اند. اما در میان طرف داران این دیدگاه، درباره اینکه آیا عنوان «علی اصغر» بر امام سجاد (علیه السلام) اطلاق می شود یا کودکی به نام «علی اصغر» بوده و امام سجاد «علی اوسط» است، نیز دو دیدگاه وجود دارد. برخی برای امام حسین (علیه السلام) از دو پسر به نام «علی» یاد کرده، علی شهید را «علی اکبر » و امام سجاد (علیه السلام) را «علی اصغر» خوانده اند و از کودکی به نام علی اصغر نام نبرده اند (فُضیل بن زُبیر، ۱۴۰۶: ۱۵۰؛ ابن سعد، ۱۴۱۴: ۱ /۴۷۰ و ۴۷۶، ۴۸۰؛ زُبیری، ۱۹۹۹: ۵۷ -۵۸؛ بَلاذُری، ۱۴۱۷: ۳ /۴۰۶، ۴۱۱؛ دینوری، ۱۳۷۳: ۲۵۶، ۲۵۹؛ طبری، ۱۳۸۷: ۵ /۴۴۶، ۴۵۴؛ مغربی، ۱۴۰۹: ۳ /۱۵۴، ۲۶۵؛ مسعودی، ۱۴۰۹: ۳ /۶۱؛ اصفهانی، ۱۴۱۹: ۸۶؛ بخاری، ۱۳۸۹: ۶۱-۶۲؛ علوی عمری، ۱۳۸۰: ۲۸۱ -۲۸۲؛ شجری، ۱۴۲۲: ۱ /۲۲۴؛ ابن فُندُق، ۱۳۸۵: ۱ /۳۴۹؛ ابن جوزی، ۱۴۱۲: ۵ /۳۴۰، ۳۴۵؛ سبط ابن جوزی، ۱۳۲۶: ۲ /۱۷۴، ۱۸۲). اما برخی دیگر برای امام حسین (علیه السلام) از سه پسر به نام «علی» نام برده اند که آخرین آنها کودک بوده است (ابن اعثم، ۱۴۱۱: /-، ؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: /-) و بعضی حتی تصریح کرده اند که علی پسر لیلا، «علی اکبر»، علی زین العابدین، «علی اوسط» و علی کودک، «علی اصغر» است (طبری صغیر، ۱۴۱۳: ۱۸۱؛ ابن خشاب، ۱۴۲۲: ۱۳۳؛ ابن شهرآشوب، بی تا: ۴ /۷۷؛ شافعی نصیبی، ۱۴۱۹: ۲۵۷؛ اربلی، ۱۳۷۹: ۱ /۵۸۱-۵۸۲).

بنابراین، از دید بیشتر منابع تاریخی و کتاب های تراجم و اَنساب، علی شهید در کربلا علی اکبر است و امروزه نیز همین دیدگاه مشهور شده است. ابن ادریس حلی (۱۴۱۰: ۱ /۶۵۵-۶۵۶) می گوید: اگرچه شیخ مفید علی شهید را از امام سجاد (علیه السلام) کوچک تر دانسته ولی در این مسئله باید به اهل فن مراجعه کرد که تاریخ نگاران، سیره نویسان و نسب شناسان هستند. وی سپس می گوید مطابق گزارش آنان، علی شهید بزرگ تر از امام سجاد (علیه السلام) بوده و عنوان «علی اکبر» بر او اطلاق می شود.

اما چگونه بر خلاف گزارش مشهور، عالمان بزرگی چون شیخ مفید، شیخ طوسی و طبرسی، امام سجاد (علیه السلام) را بزرگ تر دانسته اند؟ برخی این مسئله را چنین توجیه کرده اند که دیدگاه آنان به خاطر ملاحظه روایتی است که می گوید فرزند بزرگ امام باید جانشین او شود. در ردّ این توجیه نیز گفته شده که کوچک بودن امام سجاد (علیه السلام) از علی اکبر، در امامت آن حضرت اشکالی وارد نمی کند؛ زیرا منظور از فرزند بزرگ در روایت، بزرگ بودن هنگام فوت امام است و امام سجاد (علیه السلام) هنگام شهادت سیدالشهداء پسر بزرگ بود، چون علی اکبر شهید شده بود (نک. تُستری، ۱۴۲۲: /۴۲۰-۴۲۱؛ محمدی ری شهری، ۱۳۸۸: /۳۱۴-۳۱۵).

علی اکبر (علیه السلام) اولین شهید اهل بیت(علیهم السلام) در کربلا

اصحاب سیدالشهداء هرکدام در رفتن به میدان جنگ از دیگری سبقت می گرفتند و با اشتیاق به شهادت، از امام حسین (علیه السلام) حمایت می کردند (بَلاذُری، ۱۴۱۷: ۳ /۴۰۴؛ طبری، ۱۳۸۷: ۵ /۴۴۲؛ ابن نمای حلی، ۱۴۰۶: ۶۷). آنان پیش از ورود جوانان اهل بیت، وارد میدان جنگ شدند تا به شهادت رسیدند. پس از آنان، جوانان اهل بیت وارد عرصه نبرد شده و در دفاع از سیدالشهداء جان خود را فدا کردند. در میان جوانان اهل بیت، برخی عبدالله بن مسلم بن عقیل را اولین شهید معرفی کرده اند (ابن اعثم ، ۱۴۱۱: ۵ /۱۱۰؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: ۲ /۳۰؛ ابن شهرآشوب، بی تا: ۴ /۱۰۵) و برخی دیگر عباس بن علی را اولین شهید خاندان ابی طالب دانسته اند (سبط ابن جوزی، ۱۳۲۶: /). اما مطابق نظر مشهور، علی اکبر، اولین کسی بود که از خاندان اهل بیت و فرزندان ابی طالب به میدان جنگ رفت و به شهادت رسید (بَلاذُری، ۱۴۱۷: /؛ دینوری، ۱۳۷۳: ؛ طبری، ۱۳۸۷: /؛ اصفهانی، ۱۴۱۹: ؛ مفید، ۱۴۱۳: /؛ ابن ادریس، ۱۴۱۰: /-؛ ابن طاووس، ۱۳۸۳: ).

صحنه میدان رفتن علی اکبر (علیه السلام)

حضرت علی اکبر وقتی دید از اصحاب و یاران کسی باقی نمانده و همه شهید شدند، نزد پدر آمد و از او اجازه خواست تا به میدان جنگ برود. امام حسین (علیه السلام) بدون درنگ به او اجازه داد اما نگاهی ناباورانه به جوانش انداخت و اشک از دیدگانش جاری شد و گریه کرد (ابن نمای حلی، ۱۴۰۶: ؛ ابن طاووس، ۱۳۸۳: ). امام (علیه السلام) در آن حال فرمود: «اللَّهُمَّ اشْهَدْ فَقَدْ برَزَ إِلَیهمْ غُلاَمٌ أَشْبَهُ النَّاسِ خَلْقاً وَ خُلُقاً وَ مَنْطِقاً بِرَسُولِکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ کُنَّا إِذَا اشْتَقْنَا إِلَی نَبِیکَ نَظَرْنَا إِلَیهِ، پروردگارا گواه باش که جوانی را به جنگ آنان فرستادم که از نظر جمال و خلق و خوی و منطق و سخن گفتن، شبیه ترین مردم به رسول و فرستاد تو بود و ما هر وقت مشتاق دیدار پیامبرت می شدیم، به صورت او نظر می کردیم». حضرت سپس فریاد زد: «یا اِبْنَ سَعْدٍ قَطَعَ اللَّهُ رَحِمَکَ کَمَا قطَعْتَ رَحمِی؛ فرزند سعد! خدا نسل تو را قطع کند همین طور که نسل من را قطع کردی» (ابن اعثم، ۱۴۱۱: /؛ صدوق، ۱۳۷۶: ؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: / -؛ ابن طاووس، ۱۳۸۳: ). هنگامی که علی اکبر به سوی میدان جنگ می رفت، چنین رَجز می خواند:

أَنا علِی بْنُ الْحُسَینِ بْنِ عَلِی

نَحْنُ وَ بَیتِ اللَّهِ أَوْلَی بِالنَّبِی

تَاللَّهِ لاَ یحْکُمُ فِینَا ابْنُ الدَّعِی

أَضْرِبُ بِالسَّیفِ أُحَامِی عَنْ أَبی

, ضَرْبَ غُلاَمٍ هَاشِمِی قُرَشِی ,

من علی فرزند حسین بن علی هستم. قسم به کعبه که ما به [جانشینی] پیامبر سزاوارتر هستیم. به خدا سوگند آن فرزند فرومایه نمی تواند بر ما حکومت کند. در حمایت از پدرم با شمشیر ضربت می زنم ضربت زدن جوان هاشمی قریشی (نک. طبری، ۱۳۸۷: /؛ ابن اعثم، ۱۴۱۱: /-؛ صدوق، ۱۳۷۶: ؛ اصفهانی، ۱۴۱۹: ؛ مغربی، ۱۴۰۹: /؛ مفید، ۱۴۱۳: /؛ خوارزمی، ۱۳۸۱: /).

تشنگی علی اکبر (علیه السلام)

حضرت علی اکبر جنگ سختی کرد و عده ای زیادی را کشت و خود نیز جراحات فراوان برداشت؛ اما تشنگی بر او غلبه کرد و به سوی پدر بازگشت و گفت: «یا أَبَتِ الْعَطَشُ قَدْ قتَلَنِی وَ ثقْلُ الْحدِیدِ قَدْ أَجْهَدَنِی فَهَلْ إِلَی شَرْبَهٍ مِنَ الْمَاءِ سَبِیل؟؛ پدر جان تشنگی من را کشت و سنگینی سلاح من را به زح