فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل گونه شناسی رویکردهای آموز? مهدویت درچارچوب ظرفیت تمدنی :

مقدمه

تجلی دین و تحقق باورها، اخلاق و احکام الهی در ساحت های مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان، جزو اصلی ترین اهداف و آرمان های مکاتب الهی و وظایف انسان های مؤمن و خداجو در طول تاریخ بوده است. دین مبین اسلام نیز نه تنها تحقق این آرمان را یک اصل بنیادین و محوری خود می داند؛ بلکه آیات الهی و روایات معصومین علیهم السلام، تحقق حتمی آن را وعده داده اند. در این میان، تحقق جامعه موعود به مثاب کاملترین مرحل تمدن اسلامی، از آموزه های اصلی در تفکر اسلام ناب محمدی به شمار می رود. آموز مهدویت که بخشی مهم از اندیش اسلامی است، دارای ظرفیتی است که می تواند در شکل دادن به یک تمدن و هویت بخشی به آن نقش آفرین باشد. پیش فرض سخن گفتن از اثر و جایگاه اندیش مهدویت در تمدن نوین اسلامی، باور به اثرگذاری آموزه های دینی در تکون و بقای یک تمدن است. این اثرگذاری در دو ساحت قابل تصور است: ساحت خرد و ساحت کلان. دربار اثرگذاری خرد آموزه های دینی بر تمدن تردیدی وجود ندارد. اثرپذیری مستقیم و غیرمستقیم مظاهر و ظواهر تمدنی مانند بناها، آثار علمی، رفتارهای اجتماعی و آداب و رسوم و مناسک از آموزه های دینی در هر تمدنی به آسانی قابل مشاهده است و در آن چه به تمدن اسلامی ارتباط می یابد هم حجم قابل توجهی از مطالب نگاشته شده در بار این تمدن به این ظواهر و مظاهر متأثر از آموزه های اسلامی اختصاص یافته است. ولی ساحت دیگر اثرگذاری دین بر تمدن، ساحت مربوط به بنیان اندیشه ای یک تمدن است که بر اساس آن دین، بنیان ها و روح حاکم بر یک تمدن و جهت گیری های اصلی آن را پی می ریزد و به این ترتیب همچون خون جاری در رگ های یک اندام زنده و روح هویت بخش یک موجود زنده در هم ابعاد و لایه ها و اجزاء و اضلاع تمدن رخنه می کند و بر آن ها سایه می افکند…انقلاب اسلامی نیز رویکردی تمدنی دارد و رهبری نظام به صراحت به این موضوع اشاره کرده اند، حال با توجه به رویکرد تمدنی آموز مهدویت از یک سو و رویکرد تمدنی انقلاب اسلامی از سوی دیگر این پرسش مطرح است که چگونه می توان بین این دو پیوند زد؟ یک پاسخ به این پرسش مهم این است که آموزه های مربوط مهدویت؛ به عنوان بخشی مهم از اندیش اسلامی می تواند از طریق ترسیم یک آیند دست یافتنی در شکل دادن به جوهره و روح حاکم بر تمدن جدید اسلامی نقش آفرین باشد و به مثاب یک ستار راهنما، راهنمای جوامع اسلامی به سوی جامع کمال یافته و برخوردار از تمدن آرمانی باشد. این ترسیم از آینده را می توان چشم اندازی تجویزی به شمار آورد که حلق وصل مهدویت و تمدن جدید اسلامی است (نک: الویری، ۱۳۳۴).

اما این پرسش حتی اگر در سطح کلان، پاسخی قانع کننده داشته باشد بازهم به این جا ختم نمی شود و باید بدانیم که آموزه مهدویت از عناصر کلیدی در عرصه فکری و فرهنگی انقلاب اسلامی بوده است که افزون بر نقش مهم آن در شکل گیری و پیروزی انقلاب، در استمرار و بقاء انقلاب اسلامی نیز نقش مؤثری داشته است. در سال های پس از پیروزی انقلاب تاکنون، در حوزه مهدویت، رویکردها و رهیافت های مختلفی شکل گرفته است که پرسش از نوع پیوند رویکرد تمدنی انقلاب اسلامی با رویکرد تمدنی هر یک از این رهیافت های مهدوی شایست طرح و واکاوی است. بر این اساس، پرسش محوری مقاله حاضر نیز این است که؛ با مبنا قرار دادن جهت گیری تمدنی انقلاب اسلامی، رویکردهای شکل گرفته پس از انقلاب از نظر ظرفیت تمدنی چگونه گونه شناسی می شوند؟ و یا به عبارتی دیگر؛ هر یک از رویکردهای مهدویت که پس از انقلاب اسلامی پدید آمده اند چه ظرفیتی برای تحقق رویکرد تمدنی انقلاب اسلامی دارند؟

در یک گونه شناسی اولیه، می توان رویکردها را به رویکردهای «معرفتی»، «فرهنگی»، «تاریخی» و «سیاسی _ اجتماعی» دسته بندی نماییم. در گونه شناسی دیگری هم می توانیم رویکردها را به رویکردهای «انسان ساز»، «خانواده ساز»، «جامعه ساز» و «تمدن ساز» دسته بندی نماییم. ولی از آن جایی که، «چارچوب علمی» مناسب ترین چارچوبی است که می تواند نحو نگریستن به یک موضوع را مشخص سازد؛ این مقاله، به دنبال گونه شناسی علمی است. به عبارت دیگر اگر بتوان مشخص ساخت که یک موضوع به کدام تبار علمی وابسته است و با کدام رشت علمی تناسب بیشتری دارد آسان تر و دقیق تر می توان رویکرد آن را مشخص ساخت. لذا در بخش نخست این مقاله به دنبال آن هستیم که با نگاهی دقیق تر به منابع مکتوب و چندرسانه ای تولید شده در سال های اخیر و مصاحبه با اساتید و صاحب نظران این حوزه، و با روش تحلیل پدیدارشناسی تفسیری و کمک از تکنیک گونه شناسی، رویکردهای مختلف علمی این حوزه را شناسایی و احصاء نماییم.

روش تحلیل پدیدارشناسی تفسیری

پدیدارشناسی از نظر لغوی، عبارت است از مطالعه پدیده ها از هر نوع؛ و توصیف آن ها با در نظر گرفتن نحوه بروز تجلی آن ها، قبل از هرگونه ارزش گذاری، تأویل و یا قضاوت ارزشی. در نگاه دیگر اگر پدیدارشناسی را معناشناسی بدانیم، معناهایی که در زندگی انسان پدیدار می شوند، یک نظام معنایی شکل می دهند. این نظام معنایی با اضافه نمودن وجود به زمان و مکان به دست می آید و شناسایی این نظام معنایی نیز از همین راه حاصل می شود؛ یعنی یک شناخت مضاف به زمان و مکان که آن را تجربه زندگی می نامند. پدیدارشناسی یک روش تحقیق کیفی است که هرچند نقطه شروع آن فلسفه است ولی خیلی زود به رشته های علوم اجتماعی، روانشناسی و پرستاری نیز رسید. این رویکرد خود به دو روش عمده توصیفی و تفسیری تقسیم می شود که علی رغم شباهت های بسیار، تفاوت هایی نیز با هم دارند(امامی سیگارودی و همکاران، ۱۳۹۱: ۵۶-۵۸). روش تحلیل پدیدارشناسی تفسیری به دنبال شناخت الگوهایی در داده است که در چارچوبی نظری قرار می گیرند. در معرفت شناسی پدیدارشناسی مرتبط با روش فوق به تجربه اهمیت داده می شود. این روش به دنبال شناخت پدیده از طریق درک تجربه واقعی افراد در زندگی روزمره است(عابدی جعفری و همکاران، ۱۳۹۰: ۱۵۶).اسمیت، فلاورز و لارکیندر در فصل پنجم کتاب (نک: صوفی، ۱۳۹۲) خود آورده اند که: روش تحلیل در IPA مبتنی بر یک روش تکرار شونده و استقرایی (یعنی از جزء به کل رسیدن) است که بر استراتژی های زیر استوار است:

1. .

   تشخیص و شناسایی الگوهای نمایان شونده (مضمون ها) در گفتار مبتنی بر تجربه مشارکت کنندگان با تمرکز بر همگرایی و واگرایی موجود در آن گفتار از یک سو و اشتراکات و افتراقات آن از سوی دیگر، که در ابتدا معمولا بر روی موردهای منفرد و سپس بر روی چندین مورد بررسی صورت می گیرد.

2. .

   توسعه یک ساختار، چارچوب یا ترکیبی که بیان گر روابط بین مضمون های شناسایی شده باشد.

3. .

   سازماندهی کلیه مطالب فوق الذکر در یک قالب به طوری که داده های تحلیل شده از طریق مراحل فرایند طی شده قابل ردیابی باشد (از نقطه نظرهای ابتدایی یادداشت برداری شده، از مراحل ابتدایی طبقه بندی و توسعه مضامین، تا ساختار نهایی مضامین).

4. .

   استفاده از یک ناظر، همکار و یا ممیز برای سنجش انسجام و باورپذیری تفسیرها و توسعه آن ها.

5. .

   توسعه یک روایت کامل که به کمک اظهارنظرهای محقق درباره گفته های استخراجی مستند شده باشد، به صورت مضمون به مضمون، و در صورت امکان با استفاده از

یک راهنمای تصویری (نظیر یک ساختار، نمودار یا جدول) به طوری که خواننده را با تفسیر همراه سازد.

6. .

   تأمل و بازنگری بر ادراکات، مفاهیم و مراحل فراینده های طی شده توسط محقق.

نکته مهم قابل توجه دربار استراتژی های معرفی شده این است که در کنار آن ها همیشه برای محقق فرصتی برای خلاقیت، وجود دارد و مسیر کار به هیچ وجه یک مسیر خطی نیست بلکه یک تجربه چالش برانگیز است.

از نظر اسمیت و همکارانش، مراحل انجام تحلیل پدیدارشناسی تفسیری به صورت گام به گام به شرح زیر است: گام اول: خواندن و دوباره خواندن؛ گام دوم: یادداشت برداری اولیه؛ گام سوم: توسعه مضامین نمایان شده؛ گام چهارم: بررسی روابط میان مضامین؛ گام پنجم: تحلیل موارد و یا مشارکت کنند بعدی؛ گام ششم: جستوجوی الگو و طرح در میان نتایج تحلیل نمونه ها. از این رو در این مقاله به دنبال استفاده از روش تحلیل پدیدارشناسی تفسیری بوده و بر اساس اقتضائات اسناد و منابع؛ شش مرحل گام بندی شده جهت تحلیل پدیدارشناسی تفسیری، را می توان در سه مرحله زیر تقلیل و خلاصه نمود که این مراحل به شرح زیر قابل بیان است: گام اول: مطالعه دقیق اسناد و منابع و عنوان بندی اولیه رویکردها بر اساس مضامین؛ گام دوم: بررسی روابط میان رویکردها و ادغام آن ها بر اساس قرابت مفهومی مفاهیم؛ گام سوم: انتخاب عنوان رویکردها بر اساس چارچوب های علمی.

تعریف مفاهیم اصلی

۱. رویکرد

واژه «رویکرد» در این مقاله، اعم از «رهیافت» و «رویکرد» است. بر اساس تعریف برداشت شده از منابع مختلف (به ویژه دائره المعارف ها و لغتنامه های معتبر)، رویکرد همان «زاوی دید و نحو نگریستن به یک پدیده» است. بر این اساس، رویکردهای آموز مهدویت را می توان گونه های مختلف نگریستن و پرداختن به مهدویت تعریف نمود.

۲. مهدویت

الف) مهدویت در لغت «مهدویت» از نظر لغوی یک کلمه عربی و از واژه مهدی گرفته شده است و به دوگونه استعمال می شود؛ مصدر جعلی: هر وصفی که «یای» مشدد و «تا» (یّت) به آن اضافه شود، تبدیل به مصدر می شود مثل عالمیّت، حاکمیّت. مهدویت هم همان کلمه مهدی است که یای مشدد و تا به آن اضافه شده است و به صورت مصدر جعلی به کار می رود. یعنی مهدوی بودن. صفت منسوب: در این حالت، «ی» آخر آن، مصدری نیست، بلکه «ی» نسبت است و «ت» هم، تای تأنیث است که به صورت وصفی برای موصوف محذوف به کار می رود. یعنی طریقه مهدویه یا نسبت مهدویه. بنابراین صفاتی نظیر حسنه، سیئه و خطیئه، صفاتی است که موصوفش محذوف یا فراموش شده است(جعفری، ۱۳۸۹). ب) مهدویت در اصطلاح

مهدویت شامل اعتقاد به «وجود»، «حضور» و «ظهور» مهدی موعود رحمه الله می شود(برزویی، ۱۳۹۲).شیعیان معتقدند بنا به وعده الهی فردی هم نام پیامبرخاتم صلی الله علیه و آله و سلم و ملقب به «مهدی» رحمه الله از نسل پیامبر اسلام و نهمین فرزند از نسل حسین بن علی علیه السلام، ظهور می کند و زمین را

سراسر عدل و داد می کند. بنا به این اعتقاد، مهدی رحمه الله در سال ۵ق به دنیا آمده و پس از دوره ای به نام غیبت صغری، غیبت کامل(غیبت کبرا) شروع شد که تاکنون ادامه داشته است. به باور شیعه، مهدی امام دوازدهم و منجی وعده داده شده الهی است(طوسی، ۱۴۱۱: ۱۴۱-۱۴۳).«آموزه مهدویت» اندیشه ای معطوف به آینده است که براساس برنامه الهی، حرکت تاریخ به سوی آن برگشت ناپذیر و وعده داده شده است. از امام باقر علیه السلام سؤال شد: آیا می شود امر قطعی الهی تغییر کند؟ فرمود: آری. گفته شد: می ترسیم دربار ظهور قائم رحمه الله نیز چنین شود! فرمود: خیر در ظهور قائم هیچ تغییری ایجاد نمی شود؛ سپس آیه Gان اللّه لا یخلف المیعادF را قرائت کرد(مجلسی، ۱۴۰۳: ج۲، ۲۵۰).آیت الله صافی گلپایگانی در کتاب اصالت مهدویت می فرمایند: «خلاصه و حقیقت مهدویت، منتهی شدن سیر جوامع جهان به سوی جامعه واحد و سعادت عمومی، امنیت و رفاه، تعاون و همکاری، همبستگی همگانی حکومت حق و عدل جهانی، غلبه حق بر باطل، غلب جنودالله بر جنود شیطان، نجات مستضعفان و نابودی مستکبران، و خلافت مؤمنان و شایستگان به رهبری یک ابرمرد الهی است که موعود انبیاء و ادیان و دوازدهمین اوصیاء و خلفای پیغمبر آخرالزمان است.(صافی گلپایگانی، ۱۴۰۰: ج۲، ۱۹، بخش ۴)

۳. تمدّن

الف) تمدن در لغت: واژه «تمدن» از باب تَفعُّـل عربی و اسم مصدر فارسی است. در لغت نامه دهخدا؛ تمدن به معنای «تخلق به اخلاقِ شهر و انتقال از خشونت و جهل به حالت ظرافت و انس و معرفت» معنا شده است(دهخدا،بی تا: ج۱، ۶۰۹). فرهنگ عمید نیز؛ تمدن را «شهرنشین شدن، خوی شهری برگزیدن و با اخلاق مردم شهر آشنا شدن، همکاری مردم با یکدیگر در امور زندگانی و فراهم ساختن اسباب ترقی و آسایش خود» (عمید، بی تا: ج۱، ۶۱۵) و فرهنگ معین نیز با اشاره به معنای شهرنشین شدن و خو گرفتن به اخلاق شهری، آن را «همکاری افراد و جامعه در امور زندگانی و فراهم ساختن اسباب آسایش و ترقی خود می داند» (معین، ۱۳۷۶: ج۱، ۱۱۳۹). سایر لغت نامه ها نیز تمدن را به «اقامت در شهر»، «شهرنشینی» و «مجازاً تربیت و ادب» معنی کرده است(دهخدا، بی تا: ج۱، ۶۱۰).در زبان عربی، در کنار اصطلاح تمدن، مترادف هایی مانند: «حضاره»، «ثقافه» و «مدینه» آمده است. در قرآن کریم، از ریش «م ـ د ـ ن» یا «ح ـ ض ـ ر» که در عربی واژ «حضاره» را از آن ساخته اند، واژه ای برای تمدن وجود ندارد ولی با این حال چند واژ قرآنی «امت»، «قریه» و «قرن» با این واژه ارتباط نزدیکی دارند و تقریباً همین معنا را می رسانند(قانع، ۱۳۷۱: ۳۰-۲۵).تمدن در زبان های اروپایی یعنی zivilisation یا civilization از لاتین civis به معنای «شهروند» و یا از ریش واژ انگلیسی Civil به معنای «مدنی» و «با تربیت اجتماعی» گرفته شده است. این واژه در فرهنگ های انگلیسی، با واژه های «با ادب»، «با نزاکت»، «قابل احترام» و «شهرنشین» مترادف آمده و در فرانسه به معنای «پیشرفت»، «ترقی» و «توسعه تحول» و «تطور» است(پهلوان، ۱۳۸۸: ۳۶۲).

ب) تمدن در اصطلاح:در باب مفهوم و اصطلاح تمدن، با تلقی های گوناگونی روبه رو هستیم که این تفاوت ها اغلب به دلیل وجود رویکردهای مختلف در تعاریف است. در تعریف اصلاحی از تمدن، می توان میان تعاریفِ «مصداقی» و تعاریف «معیاری» تمایز قایل شد. در تعاریف مصداقی اندیشمندان تمدن های موجود را مدنظر قرار داده اند و آن را با تمدن های دیگر تطبیق داده اند. مثلا تمدن کنونی غرب تحول ویژه ای در تعریف تمدن ایجاد کرده است، به همین دلیل برخی تعاریف ناظر به تمدن غرب صورت گرفته اند. اما در تعاریف معیاری تمدن بر اساس الگوی ذهنی اندیشمند و بدون این که ناظر به تمدن بیرونی خاصی باشد تعریف می شود(مظاهری، ۱۳۹۳: ۱۳۲). اما تنوع و کثرت تعاریف درباره تمدن سبب نمی شود که به قدر مشترکی در تعریفِ تمدن دست نیابیم. دقت در تعاریفی که در ادامه اشاره می شود، مشخص می کند که وجوه مشترک زیادی در میان تعاریف وجود دارد که می توان در نهایت به یک تعریف مختار در این مقاله رسید. تمدن در اصطلاح تعریف های زیادی دارد. از جمله آن ها تعاریف ذیل اشاره می شود:

1. .

   اصطلاح تمدن از قرن هجدهم و در عصر روشنگری پدید آمد، هرچند واقعیت آن از گذشته موجود بوده است. در یک معنا تمدن با فرهنگ مترادف پنداشته شده است. طبق این انگاره تمدن یا فرهنگ عبارت است از ترکیب پیچیده ای شامل علوم، اعتقادات و هنرها، اخلاق و قوانین و آداب و رسوم و عادات و اعمال دیگری که بوسیله انسان در جامعه به دست می آید. نمود جلوه های مادی فرهنگ و تجسم آن در شهرنشینی از دیگر معانی فرض شده برای تمدن است(روح الامینی، ۱۳۷۹: ۴۸-۵۰).

2. .

   شهید مطهری در باب تمدن این گونه می گویند که؛ تمدن دو جنبه دارد: مادی و معنوی. جنبه مادی تمدن، جنبه فنی و صنعتی آن است که دوره به دوره تکامل یافته تا به امروز رسیده است. جنبه معنوی تمدن مربوط به روابط انسانی انسان هاست(مطهری، ۱۳۶۸: ج۲، ۱۶۹). تمدن به تمام استعدادهای انسانی مرتبط می شود که ما به الامتیاز وی از حیوان است از قبیل عالم شن و تخلق به فضائل اخلاقی و اقسام هنرها و صنایع و وضع قوانین و مقررات(همو: ج۷، ۱۲۱).

ج) مختار تمدن

تمدن واقعیتی چندلایه، چند سطحی، پویا و رو به رشد است که در آن حیات بشری در ابعاد مختلف اعم از فلسفی، علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، هنری و ابزاری شکوفا می شود و انسان ها در هر یک از این زمینه ها به تولید و خلاقیت دست می زنند.

۴. تمدن اسلامی

از آن جایی که مفهوم «تمدن» یک واقعیت چند لایه و چند سطحی است؛ بحث «تمدن اسلامی» نیز دارای رهیافت ها و رویکردهای متعددی خواهد بود. نگارنده در این رساله به سه «دیدگاه» در مباحث تمدن اسلامی به تفصیل پرداخته و در نهایت به یک تعریف مختار بسنده کرده است. البته باید اعتراف کرد که دیدگاه های دیگری هم وجود دارند ولی از پختگی لازم جهت تشریح و تفصیل برخوردار نبودند. پس از هجرت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم از مکه به مدینه، مرزی برای جامعه اسلامی مشخص شد و این مرز در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گسترش یافت. پس از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیز مرزهای جهان اسلام گسترش یافت و از شرق به هند و چین و از غرب به اروپا و آفریقا رسید. گسترش جغرافیایی تمدن اسلامی از طریق جنگ، تجارت، تبلیغات و…انجام گرفت. تمدن اسلامی در فرایند گسترش جغرافیایی خود با تمدن های دیگری همچون تمدن ایرانی، هندی، چینی، رومی، یونانی و…مواجه شد. در این دیدگاه، شناخت نوع مواجهه مسلمانان با این تمدن ها می تواند برای ما قابل تامل و سودمند باشد. در مقابل این دیدگاه، نگاه دیگری وجود دارد که برای شناخت آن چه ما از آن تحت عنوان تمدن اسلامی یاد می کنیم ارزشی قائل نیست؛ چون معتقد است اهل بیت علیهم السلام در فرایند توسعه مؤلفه های این تمدن، نقش فعال و محوری نداشته اند. به عقیده این جمع شیوه رفتاری تمدنی که در آن حضرت علی علیه السلام خانه نشین شده، امام حسین علیه السلام به شهادت می رسند و امامان بسیاری زندانی می شوند هیچ حجیتی ندارد و ما باید به دنبال تمدن اسلامی ناب باشیم، نه تمدنی که توسط کسانی که تنها مسلمان بودند توسعه یافت. محسن الویری با پذیرش دیدگاه اول؛ تمدن اسلامی را «برآیند سرمایه ها و دستاوردهای سخت و نرم سرزمین های گسترده مسلمان نشین متأثر از اندیشه اسلامی» می داند که «پس از بعثت پیامبر به تدریج شکل گرفت و از قرن سوم تا ششم به اوج رسید». ایشان تمدن اسلامی را به هشت مرحله تقسیم می نمایند که این تقسیم بندی از منظر تمدنی صورت پذیرفته است (در برخی دوره ها با تقسیم بندی سیاسی هم پوشانی هایی نیز دارند). هشت مرحله اشاره شده عبارت اند از:

1. .

   عصر گذار (از بعثت تا سال ۴۰ه.ق)؛

2. .

   عصر تثبیت (بنی امیه)؛

3. .

   عصر ایرانی گری؛

4. .

   عصر شکوفایی (قرن ۳ تا ۶ ق)؛

5. .

   عصر ایستایی (قرن ۷ تا ۱۰ ق)؛

6. .

   عصر خرده تمدن ها؛

7. .

   عصر محاق (دوره ای که خرده تمدن های اسلامی تحت تأثیر غرب قرار گرفتند)؛

8. .

   عصر بیداری (الویری، ۱۳۹۱).

…از مجموع مباحث و تعاریفی که در بالا اشاره شد نیز می توان برای تمدن اسلامی به یک تعریف مختار رسید که این تعریف، ناظر به انقلاب اسلامی ایران و عبارت است از:

تعریف مختار تمدن اسلامی (ناظر به انقلاب اسلامی در ایران)

تمدن اسلامی شکل جامع و فراگیری از اسلام است که بر چهار رکن دین، عقلانیت، علم واخلاق بنا شده است؛ و در زنجیر پویا و متکامل انقلاب، نظام، دولت، جامعه و تمدن اسلامی؛ در ابعاد مختلف فلسفی، علمی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به صورت تدریجی و گام به گام پیش می رود و تحقق متعالی آن در دوران ظهور امکان پذیر خواهد شد.

تقسیم بندی رویکردهای مهدوی

همان گونه که اشاره شد، معیار اصلی موردنظر این مقاله برای تقسیم بندی و گونه شناسی دیدگاه های مربوط به رویکردهای فکری- فرهنگی آموزه مهدویت، «چارچوب های علمی» است. به عبارت دیگر اگر بتوان مشخص ساخت که یک موضوع به کدام تبار علمی وابسته است و با کدام رشت علمی تناسب بیشتری دارد آسان تر و دقیق تر می توان رویکرد آن را مشخص ساخت؛ زیرا نحو نگریستن علوم به پدیده ها با دقت بالایی مشخص می شود. لذا از طریق فن مقایسه مستمر و بر اساس چارچوب علمی، رویکردهای علمی نهایی را عنوان بندی می نماییم.

تحلیل پدیدارشناسی تفسیری در منابع مکتوب، چندرسانه ای و صاحب نظران

الف) فصل نامه انتظار موعود

فصل نامه علمی- ترویجی «انتظار موعود» به عنوان اولین فصل نام تخصصی در حوزه مهدویت است که توسط مرکز تخصصی مهدویت در شهر مقدس قم از مهرماه ۱۳۸۱ منتشر شده است.

ب) کتب تألیفی منتشره در دو سال اخیر

در دو سال اخیر یعنی سال های ۹۲ و ۹۳، مجموعاً ۳۲۱ عنوان کتاب با موضوع مهدویت و انتظار به چاپ رسیده است که بخش زیادی از آن ها برای اولین بار و بخش دیگری هم به عنوان چاپ مجدد، منتشر شده اند. در مجموع تمامی ۳۲۱ عنوان کتاب مذکور مشاهده و مورد بررسی قرار گرفتند.

ج) محصولات چند رسانه ای مشهور

در سال های اخیر محصولات چندرسانه ای زیادی در قالب های مستند، نرم افزار و…در حوزه مهدویت تولید شده است. برخی از این تولیدات رسانه ای – جدای از ارزش گذاری مثبت یا منفی _ در سطح جامعه جریان سازی های زیادی انجام داده است. برای نمونه می توان به مستند «ظهور بسیار نزدیک است»، اشاره نمود که رویکرد خاصی را دنبال می کرد. نرم افزارهای دیگری هم همچون: نرم افزار «کتابخانه مهدویت»، «شمیم انتظار»، «عطر نرگس»، «یوسف زهرا رحمه الله »، «ادعیه مهدوی» و…در این عرصه مخاطبان زیادی به خود جذب کردند که رویکردهای آن ها نیز بررسی گردید.

د) مصاحبه با اساتید و صاحب نظران حوزه مهدویت

بر اساس بررسی های میدانی که از مراکز معتبر حوزه مهدویت همانند: مرکز تخصصی مهدویت، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود رحمه الله و پژوهشگاه آینده روشن صورت گرفت؛ در سال های اخیر، اساتید زیادی در قالب سخنرانی و یا آثار مکتوب پیرامون مهدویت و انتظار، مباحث زیادی را مطرح نموده اند. ولی از آن جایی که در این مقاله به دنبال گونه شناسی رویکردهای موجود در عرصه مهدویت هستیم، لذا سراغ اساتید و صاحب نظرانی رفتیم که در یک رهیافت و یا رویکرد خاص، تأثیرگذار و محل رجوع هستند. در این بخش، چندین استاد مورد بررسی قرار گرفتند که رویکرد اکثر این اندیشمندان در قالب مصاحبه عمیق احصاء و رویکرد تعداد اندکی از آن ها نیز از خلال آثار مکتوب آن ها مشخص گردید.