فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF

تحولی در ارائه‌ها با فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پی دی اف کامل پاورپوینت بازنمایی جایگاه «امنیت انسانی» در سیره حکومتی امام علی (ع) بر مبنای فرامین حکومتی PDF :

مقدمه

در زندگی بشر مقول امنیت از جایگاه اساسی برخوردار است و تاریخ بشر آکنده از تلاش های او برای بدست آوردن یا حفظ آن است. امنیت مقوله ای است که در ابعاد مختلف (خصوصی، عمومی، ظاهری، باطنی و…) حیات بشری مورد توجه و نیاز بوده است. امروزه با عنایت به پیشرفت و توسع دانش بشری، مقول امنیت نیز توسعه و تنوع یافته و در ابعاد گوناگون مطمح نظر قرار گرفته است. «امنیت انسانی» یکی از آن ابعاد است که مقال حاضر در صدد بازنمایی جایگاه آن در سیره حکومتی علی (ع) برآمده است.

۱-۱. بیان مسئله

مطابق آموزه های دین اسلام ، انسان نسبت به سایر موجودات هستی ممتاز است. در قرآن کریم از او به عنوان خلیف خداوند یاد شده و برخوردار از کرامت ذاتی معرفی شده است. علاوه بر قرآن، در سنت و سیره نظری و عملی نبی مکرم اسلام (ص) و امامان همام (ع) نیز، انسان جایگاه متعالی داشته و حفظ جایگاه و شأن او به همگان توصیه شده است. یکی از وجوهی که مربوط به این موجود والامقام است امنیت او به معنای عام است که «امنیت انسانی» به معنای خاص را نیز شامل میشود. امروزه «امنیت انسانی» از مباحث حائز اهمیت بوده و نه تنها مورد توجه سازمان ها و مجامع بین المللی است، بلکه مصوبات بین المللی و جهانی فراوانی که دولت ها را ملزم به رعایت آن میکند، وجود دارد. گرچه تاکنون تعریف جامع و مورد اتفاقی از امنیت انسانی ارائه نشده است، ولی همه صاحب نظران در دو مسئله اتفاق نظر دارند. یکی اینکه موضوع «امنیت انسانی»، ارتباط به رابطه میان حکومت ها و مردم دارد و دوم اینکه حداقل دو پدیده «رهایی از ترس» و «رهایی از احتیاج» را شامل میشود؛ یعنی حکومت به گونه ای عمل کند که مردم از روی ترس و نیاز با حکومت در ارتباط نباشند. تنها امام از امامان شیعه که در رأس حکومت قرار گرفت و به مدت چهار سال و نه ماه (۳۵-۴۰ هجری) بر جامعه اسلامی حکومت کرد و خوشبختانه امروزه مجموعه ای از بیانات و مکتوبات ایشان در اختیار محققان

و پژوهشگران است، حضرت علی (ع) میباشد. از این رو سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که:

– مقول «امنیت انسانی» در سیره حکومتی ایشان چه وضعیتی داشته است ؟

سؤالات فرعی:

– جایگاه «امنیت انسانی» در فرامین حکومتی حضرت چگونه است؟

– راهکارهای تحقق «امنیت انسانی» از دیدگاه حضرت چگونه است؟

۱-۲. پیشینه پژوهش

با توجه به جدید بودن بحث «امنیت انسانی» و نیز معنای خاص اصطلاحی آن، در کتب و آثار متقدمان اعم از تاریخ نگارانه نظیر «وقعه الصفین» نصر بن مزاحم، «الجمل» مفید، «الغارات» ثقفی کوفی، «الفتوح» ابن اعثم و… یا آثار عالمان شیعی نظیر «الإرشاد» مفید، «کشف الغمه» اربلی، «إعلام الوری» طبرسی و… یا شروح نهج البلاغه به ویژه «شرح نهج البلاغه» ابن ابی الحدید که به همراه بیان مطالب تاریخی است و سایر آثاری از این قبیل که به نوعی به بیان و بررسی زندگانی و حکومت امام (ع) پرداخته اند حتی به صورت جزیی و موردی مقول «امنیت انسانی» مورد بحث قرار نگرفته است. در آثار پژوهشی مربوط به سیره و زندگانی حضرت نیز با وجود حجم انبوه آثار در قالب کتاب و مقاله و نرم افزار به صورت مستقل به «امنیت انسانی» توجه نشده است. در آثار متعدد استاد دلشاد تهرانی، «دانشنامه علوی» استاد ری شهری و دیگر آثار متعلق به سایر پژوهشگران که به صورت موضوعی و با اسلوب علمی حیات سیاسی حضرت و نهج البلاغه را مورد کندوکاو قرار داده اند، بعضا امنیت انسانی را به معنای عام مدنظر قرار داده و به اختصار مباحثی را مطرح کرده اند و هیچ کدام به مقول «امنیت انسانی» نپرداخته اند. مقاله ای نیز با عنوان «مطالع تطبیقی قواعد بنیادین حقوق بشردوستانه در نهج البلاغه» و گزارش قواعد عرفی حقوق بین المللی بشردوستانه»” اثر ستار عزیزی در فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه به چاپ رسیده که به کلیاتی در خصوص مصوبات بین المللی اشاره کرده است. البته، کتاب «مختصات حکومت حق مدار» اثر دکتر پورعزت از جمله آثار پژوهشی است که از لحاظ روش برای پژوهش حاضر مفید بوده و در نحو چینش مطالب، راهگشای نویسنده بوده است.

۱-۳. ضرورت و اهمیت پژوهش

تبیین ظرفیت بالای کیفی و کمی آموزه های اسلامی در خصوص مسائل اجتماعی و سیاسی به ویژه انسان و امنیت او، اهمیت بحث «امنیت انسانی» در جهان امروز، ضرورت آشنایی جامعه علمی با جایگاه امنیت انسانی و نگاه مترقیان امام علی (ع) به انسان و امنیت او و سرانجام ارائ نمونه های عملی و کاربردی از دوران حکومت امام علی (ع) تحقیق و بررسی در این باره را ضرورت میبخشد.

۲. بحث

۲-۱. مفهوم شناسی «امنیت انسانی»

امروزه واژه « امنیت» در کاربرد عام به معنای رهایی از مخاطرات مختلف است. این واژه با عبارات زیر تعریف شده است: «شرایطی که در آن [یک موجود] در معرض خطر نبوده یا از خطر محافظت شود؛ ایمنی؛ رهایی از غم و غصه و تشویش و اضطراب؛ نبود خطر یا احساس ایمنی و دوری از آن» (کینگ و موری، ۷۸۳: ۱۳۸۳).

در باب اینکه هدف امنیت در جوامع چیست و اولویت با امنیت حکومت است یا امنیت مردم، دو نوع دیدگاه وجود دارد. دیدگاه های دولت محور و دیدگاه های مردم محور. در دیدگاه های دولت محور امنیت، هدف مرجع امنیت، دولت است اما در رهیافت های انسان محور، مردم هدف مرجع امنیت هستند. مقول امنیت انسانی از نوع دوم است و به عبارتی، دیدگاه دولت محور را به چالش میطلبد و معتقد است، امنیت انسانی هدف است و دولت، ابزار تحقق و تأمین آن میباشد (کر، ۱۳۸۷: ۶۰۶). بر اساس این دیدگاه، لازمه امنیت این است که بقا، رفاه و کرامت فرد هدف غایی باشد و حکومت، سازمان های سیاسی و دموکراتیک و بازار در جایگاه دوم و وسیله ای برای نیل به این هدف غایی در نظر گرفته شود (تاج بخش، ۱۳۸۸: ۵۲). در این دیدگاه، این ایده مورد تأکید قرار میگیرد که در مطالعات امنیتی، انسان ها باید مقدم بر دولت ها باشند و در کنار تهدیدات نظامی، تهدیدات غیرنظامی نیز دیده شوند (کینگ و موری، ۱۳۸۳: ۷۷۹).

در خصوص تعریف امنیت انسانی باید گفت، امنیت انسانی بر حمایت از افراد متمرکز بوده و بر دو پای «رهایی از نیاز» و «رهایی از ترس» استوار شده است. گزارش کمیسیون امنیت انسانی سازمان ملل بر این عقیده است که تأمین امنیت انسانی به معنای حمایت از آزادی های اساسی و حمایت از کسانی است که در معرض خطر و در شرایط نابسامان قرار دارند. بر این اساس امنیت انسانی انواع گونه گون آزادی را به یکدیگر مرتبط میسازد و پیوند میزند: رهایی از نیاز، رهایی از ترس و آزادی برای اقدام بنا به خواست و سود خویش (یزدان فام، ۱۳۸۸: ۶). برخی علاوه بر رهایی از نیازمندی و رهایی از ترس، زندگی سربلند (پرکرامت) افراد را نیز در مفهوم امنیت انسانی گنجانده اند (تاج بخش، ۱۳۸۸: ۵۰).

امروزه امنیت انسانی از لحاظ معنایی دو حوزه را دربر میگیرد: حوزاول، ایمنی و سلامت از تهدیدات مزمن و دیرینه ای چون گرسنگی، بیماری و سرکوب و حوزدوم ، در امان بودن از برهم خوردن ناگهانی الگوهای روزمره زندگی اعم از اینکه در خانه ، محل کار یا جوامع باشد. بر این اساس میتوان گفت تأمین امنیت انسانی مستلزم اتخاذ رهیافتی هفت بعدی است که امنیت اقتصادی، غذایی، بهداشتی، زیست محیطی، شخصی، اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار دهد (کر، ۱۳۸۷: ۶۰۲؛ کینگ و موری، ۷۷۹: ۱۳۸۳).

در خصوص گستر مفهومی امنیت انسانی، بین صاحب نظران اختلاف نظر وجود دارد. آنان در مورد نوع تهدیداتی که باید اولویت داده شود و امنیتی گردد، اتفاق نظر ندارند. از این رو، قائلین به امنیت انسانی را میتوان به دو نحل فکری محدودنگر (مضیق) و گسترده نگر (موسع) تقسیم کرد (کر، ۱۳۸۷: ۶۰۶).

تعریف قائلین به مکتب محدودنگر، از امنیت انسانی عبارت است از: «حفاظت افراد و اجتماعات از جنگ و دیگر اشکال خشونت» (کر، ۱۳۸۷: ۶۰۶) یا رهایی افراد از خشونت و ترس (یزدان فام ، ۱۳۸۸: ۶). در نگاه مکاتب موسع، امنیت انسانی معنایی فراتر از دل نگرانی از تهدید و خشونت دارد و منحصر در آزادی از ترس و هراس نیست، بلکه، آزادی از احتیاج نیز میباشد (کر، ۱۳۸۷: ۶۰۷) به معنای موسع، مفهوم امنیت انسانی، امنیت غذایی، برخورداری از حمایت کافی، رهایی از فقر و رهایی از تهدید نسبت به شأن انسانی را شامل میشود. به عبارتی آنها بیش از اینکه در تعارض با یکدیگر باشند، مکمل همدیگر هستند (یزدان فام ، ۱۳۸۸: ۶).

در حال حاضر سه مکتب در زمین امنیت انسانی وجود دارند: مکتب اول (رئالیست ها و نو رئالیست ها) امنیت انسانی را فاقد انضباط تحلیلی می دانند، بلکه معتقدند امنیت انسانی یک برنامه سیاسی است. از این رو امنیت انسانی را الگویی قابل پذیرش که ارزش مطالعه داشته باشد نمیدانند. مکتب دوم این مفهوم را می پذیرد ولی بر تحدید آن به مفهومی متمرکز بر رهایی از ترس و عوامل زنده نگه دارنده خشونت تأکید میکند. مکتب سوم تعریف گسترده تری را مدنظر دارد. در این مکتب رهایی از ترس، رهایی از نیازمندی و رهایی از بیحرمتی از اصول امنیت انسانی قلمداد شده است (تاج بخش ، ۱۳۸۸: ۴۹).

دربار اهمیت امنیت میتوان گفت رابط بین امنیت حکومت و امنیت افراد رابطه ای مکمل و وابسته است و تقویت هر یک به تقویت دیگری منجر میشود. بدون وجود امنیت انسانی، امنیت حکومت هم دست نیافتنی است و بالعکس. از آنجا که تمرکز مفهوم امنیت انسانی بر رفاه و کرامت افراد است، تهدیدهایی که در این مقوله گنجانده میشوند مجموعه ای از خطرات مختلف و رابطه بین آنها را شامل میشود. خطراتی که امنیت انسانی را تهدید میکنند، میتوانند عینی و ملموس باشند؛ مثل درآمد ناکافی، بیکاری فصلی، عدم دسترسی آسان به خدمات بهداشتی و آموزشی مناسب و غیره و یا ذهنی مانند عدم توانایی در کنترل سرنوشت خویش، بیحرمتی، ترس از جنایت و خشونت و غیره. این تهدیدات میتوانند مستقیم بوده و به صورت هدفدار سازمان دهی شده باشند؛ مثل شکنجه نظام مند، یا غیرمستقیم بوده که یا حاصل اهمال کاری هستند یا دلیل ساختاری دارند مثل سرمایه گذاری ناکافی در بخش های کلیدی اجتماعی و اقتصادی همچون بهداشت و آموزش (تاج بخش، ۱۳۸۸: ۵۱).

۲-۲. جایگاه انسان در نظر علی (ع)

در خصوص ماهیت انسان در منابع اسلامی با سه اصطلاح: طبع، غریزه و فطرت مواجه هستیم؛ طبع متعلق به سرشت و وجه نباتی انسان است، غریزه متعلق به بعد حیوانی انسان است و فطرت متوجه بعد انسانی و حقیقی انسان است. انسان ها در نمو و رشد با نباتات مشابه اند و در غرایز با حیوانات شریک اند. قوانین طبیعی و غریزی در نباتات و حیوانات تقریبا اجباری و تخلف ناپذیر است. یک درخت نمیتواند از رشد بازایستد و تقسیم کار بین زنبورهای عسل نیز اختیاری نیست؛ اما قانون طبیعی در بشر از منشأ دیگری سرچشمه میگیرد که بالاتر از سطح حیوانی اوست. منشأیی که در زبان دین از آن به فطرت تعبیر شده است. قائل شدن به فطرت میتواند نوع نگاه ما به انسان را عمیق تر کند. به هر میزان که انسان از طبایع و غرایزی که زمین حقوق طبیعی مشترک او با سایر موجودات خلقت است فاصله میگیرد به همان میزان بر قدرت استقلال و آزادی او از قوانین طبیعی افزوده میشود. خداوند متعال واژفطرت را برای بیان رابطه انسان و خود به کار برده است . بر اساس آموزه های دین اسلام آنچه به انسان کرامت ذاتی میدهد و او را از سایر موجودات ممتاز میکند، همان فطرت اوست. کرامت ذاتی انسان از بدو تولد با اوست، لکن او با انتخاب های خود این کرامت را حفظ میکند یا از دست میدهد (نمودار ۱).

نمودار ۱: وجود انسانی (فطرت – غریزه – طبع ) [به pdf نگاه شود]

جایگاه انسان در سیره سیاسی علی (ع) تابعی از کرامت انسانی در قاموس اوست. به عبارت دقیق تر چون انسان نزد علی (ع) کرامت دارد، برای او حقوقی بر گردن خود به عنوان حاکم قائل است.

علی (ع) معتقد است که حاکم ملزم به رعایت برابری، حفظ عزت نفس انسانی و تکریم و احترام به شخصیت انسان (علیخانی، ۱۳۷۷: ۲۱۹) در برخورد با مردم است . در نزد ایشان تمامی ابنای بشر در خلقت مساوی اند و به عبارت دقیق تر یا برادر دینی اند و یا همتای انسانی (نامه /۵۳). در نزد ایشان، مناعت طبع و عزت نفس انسانی، از گوهرهای ارزشمند وجود انسان به شمار میرود. در قاموس حضرت، انسان ها نباید تحقیر شوند؛ نباید در جهالت و بی خبری بمانند؛ نباید بر آنها فخر فروخته شود و با ادبیات ارباب و رعیتی با آنان رفتار شود (نامه /۵۳). حضرت در انتقاد از نحوه استقبال مردم انبار در مسیر صفین فرمود: «به خدا که امیران شما از این کار سودی نبردند؛ و شما در دنیایتان خود را بدان به رنج می افکنید و در آخرتتان بدبخت میشوید و…» (حکمت /۳۷) زیرا با کرامت انسان، ناسازگار است.

تکریم و احترام به شخصیت انسان و حفظ حرمت انسانی، جایگاه خاصی در سیاست گذاری های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حضرت علی (ع) داشت. ایشان حفظ حرمت انسانی را بر همه چیز مقدم میداشت و حتی حاضر به پرداخت بهای آن در عرصه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بود. به عبارت بهتر، حفظ حرمت و شخصیت انسانی، از برنامه های راهبردی امام علی (ع) در سیاست و حکومتش به شمار میرود و پایبندی به اصول انسانی و اخلاقی، در جزء جزء سیره و رفتار امام (ع) موج میزند. با این اوصاف میتوان گفت رابط علی (ع) با مردم حول این محورها دور می زند. علاوه بر این، نکت مهم زیر را نیز باید مدنظر داشت که علی (ع) به عنوان حاکم اسلامی، رابط خود با افراد تحت حکومت را در یک مجموع سه بعدی میبیند. در نظر حضرت (ع) نوع رابط حاکم با مردم با در نظر گرفتن دو نوع رابط دیگر قابل تعریف است اول رابط حاکم با خدا و دوم رابط حاکم با خود (منطقی، ۱۳۸۷: ۵۳۹) (نمودار ۲).

/

نمودار ۲: روابط حاکم (خدا – حاکم – مردم – خود) [به pdf نگاه شود]

دستورات حضرت در خصوص ارتباط با مردم بر دو محور اصول ایجابی (مثبت) و اصول سلبی (منفی) قابل دسته بندی است (جاوید، ۱۳۸۷: ۵۱۶-۵۱۸). فلسفه مدیریت در نزد علی (ع) بر اساس سعادتمند کردن مردم استوار است و نه سرکوب آنان و سخت گیری بر ایشان (بیضون، ۱۳۷۹: ۱۶۵). همچنین مدیریت در دیدگاه ایشان مبتنی بر اصل برقراری مساوات و برابری در توزیع ثروت میان مردم است (همان: ۱۶۶). در نزد علی (ع) در این دنیا زندگی بدون کرامت و شرافت انسانی نه فقط زندگی نیست ، بلکه حتی از زندگی حیوانی هم پست تر است، زیرا بدیهی است که انسان فاقد کرامت و شرافت به جهت داشتن نیروها و استعدادهای متنوع میتواند اقدام به تخریب و نابودی کرامت و شرافت همه انسان ها نماید و برای اشباع خودخواهیهایش همه انسان ها را به خاک و خون کشد (مجیدی، ۱۳۸۶: ۱۵۱).

در ادامه با عنایت به تعاریف و مبانی تصوری فوق به بررسی جایگاه امنیت انسانی در سیره حکومتی علی (ع) میپردازیم. ناگفته پیداست با توجه به اینکه مباحث امنیت انسانی از مسائل جدید در جامعه بشری بوده، بحث و گفت وگو از این مباحث نسبتا پیچیده و گسترده در دوره ای بیش از چهارده قرن پیش که شکل حکومت ها بسیط و ساده بوده و این تفکیک ها و دسته بندیهای امروزی در عرصه رابطه میان حکومت ها و مردم وجود نداشته است، از یک طرف امری دشوار است و هنوز در سطح کشف مبنا و شرح معنا قرار دارد و از سوی دیگر گویای ظرفیت بالا و استعداد مفهوم آفرینی آموزه های اسلامی است .

۲-۳. امنیت انسانی در سیره حکومتی امام علی (ع)

از منظر دین اسلام، حقوق بشر، حقوق پایه و بنیادینی است که هر انسان از آن حیث که انسان است ، فارغ از رنگ و نژاد و زبان و ملیت و جغرافیا و اوضاع و احوال متغیر اجتماعی یا میزان قابلیت و صلاحیت ممتاز و فردی و نیز هر عنوان عارضی دیگری، از خداوند دریافت کرده است (باقرزاده، ۱۳۸۷: ۴۵۸). مواردی نظیر حق حیات ، حق داشتن آزادی، حق مالکیت فردی، حق داشتن امنیت، حق برخورداری از عدالت و برابری از حقوق بنیادینی است که در نهج البلاغه به آن پرداخته شده است . در قاموس حضرت و با توجه به جایگاه انسان در جهان بینی ایشان، رابطه حاکم و مردم نه بر اساس ترس است و نه بر اساس نیاز بلکه بر اساس حق است. حضرت از اینکه مردمان از او بترسند یا تملقش کنند بیزار است، چون ترس و تملق یا برای دفع ضرری است یا جلب منفعتی، که در هر دو صورت با کرامت انسانی همخوانی نداشته و زمینه ساز بیایمانی میشود. حضرت چاپلوسی نزد حاکمان را ناپسند دانسته و خود را از آن بر حذر میداند: «از پست ترین حالات زمامداران در نزد صالحان این است که گمان برند، آن ها دوست دار ستایش اند و کشورداری آنان بر کبر و خودپسندی استوار باشد و خوش ندارم در خاطر شما بگذرد که من ستایش را دوست دارم و خواهان شنیدن آن میباشم» و در همین خطبه فرمود: «و لا تکلمونی کما تکلم به الجبابره…» (خطبه /۲۱۶). «با من، آن‏سان که با جباران و ستمگران سخن میگویند، سخن مگویید.»

مردم از نگاه امام همچون فرزندان معنوی حاکم اند که بر او لازم است بسان پدر و مادر نسبت به آنان تفقد و مهربانی ورزد: «… ثم تفقد من امورهم ما یتفقد الوالدان من ولدهما» (همان). چنان که والدین از فرزندان خود تفقد و سرکشی میکنند تو نیز نسبت به رعیت خود چنین باش.

حاکم باید بال رحمت و مهر خود را بر ایشان بگسترد و میان ایشان حتی در نگاه کردن تبعیض قائل نشود (همان).

در نزد حضرت مردم چنان محترم هستند که زمام دار حق ندارد به خاطر تلاش و کوششی که برای اداره شئون آنان انجام میدهد بر ایشان منت نهد: «و ایاک و المن علی رعیتک باحسانک او التزید فیما کان من فعلک…» (همان) و کارگزاران باید همواره در خدمت مردم بوده و پاسخ گوی نیازهای آنان باشند و خود را در میان حجاب ها پنهان نسازند؛ تنها پیام رسان آنان به مردم ، زبانشان و تنها حاجبشان چهره شان باشد (همان).

حضرت یکی از مهم ترین اهداف و مأموریت حکومت اسلامی را تأمین امنیت شهروندان و مقابله با عوامل تهدید، تعرض به جان، مال، آبرو و ناموس آنان میداند و میفرماید «پروردگارا، تو میدانی که مطالبه و اقدام ما برای بدست آوردن حکومت، نه برای تلاش و رقابت در میدان سلطه گری بوده و نه برای خواستن زیادتی از مال دنیا، بلکه می خواستیم نشانه های حق و دین تو را به جایگاه خویش بازگردانیم و در سرزمین – های تو اصلاح را ظاهر کنیم، باشد که بندگان ستمدیده امن و امان یابند و آن کیفرها و احکام تو که از اجرا بازایستاده به جریان بیفتد» (خطبه /۱۳۱). «به وسیله زمامدار، حق ضعیف از قوی گرفته میشود تا نیکوکار راحت شود و مردم از شر تبهکاران در امان باشند» (خطبه /۴۰).

یکی از صاحب نظران، ویژگیهای حکومت علوی را بر اساس مجموعه فرمان ها و عهدنامه ها و دستورالعمل های آمده در نهج البلاغه چنین برشمرده است:

۱- خود را به واقع خدمتگزار مردم دانستن .

۲- هدف وجودی خود را -در مسؤولیتی که دارد – برای مردم دیدن.

۳- مدارا کردن با مردم و ملایمت نمودن در برخورد با ایشان.

۴- به کار گرفتن بهترین کلمات و زیباترین عبارات در برخورد با مردم .

۵- داشتن روحی استقبال در خدمتگزاری.

۶- انجام دادن امور و کارهای مردم با خوش اخلاقی و میل و علاقه.

۷- پذیرا بودن در شنیدن انتقاد و نصیحت مردم و استقبال از امربه معروف و نهی از منکر ایشان .

۸- پرهیز از هرگونه رفتار غیرانسانی و خلاف کرامت و عزت و حرمت مردم .

۹- پرحوصله بودن و بردبار بودن در برخورد با تقاضاها و نیازها و خواسته های مردم.

۱۰- پرهیز از حبس کارهای مردم .

۱۱ – پرهیز از تأخیر در انجام دادن امور مردم.

۱۲- خوش رویی و گشاده رویی در برخورد با مردم.

۱۳- پرهیز از هرگونه تبعیض در انجام دادن امور و کارهای مردم.

۱۴ – رعایت دقیق حقوق ارباب رجوع.

۱۵- پاسداری از عدالت و رعایت آن در رفتار با مردم و انجام دادن کارهای ایشان و به تأخیر نینداختن آنچه باید انجام شود.

۱۶- رعایت مساوات در آنچه باید پاس داشته شود.

۱۷- پیروی از قانون در رفتار با مردم و پرهیز از هرگونه خلاف و خلافکاری.

۱۸- پیگیری کارهای مردم در جهت انجام گرفتن خواسته های حق آنان .

۱۹ – برخورد صادقانه با مردم و پرهیز از هرگونه فریب کاری، پنهان کاری و دروغ گویی (دلشاد تهرانی، ۱۳۷۹:

. (۴۸۴-۴۸۳

در این پژوهش، امنیت انسانی در نهج البلاغه در سه حوزه بررسی شده است: امنیت انسانی در توزیع قدرت و ثروت، امنیت انسانی در رویه حکومتی و امنیت انسانی در مراوده . هر سه نوع امنیت در نهج البلاغه بر محور حق قابل تعریف است (نمودار ۳). واژه حق در دیدگاه امام علی (ع)، با مجموعه متنوعی از معانی مرتبط است؛ نظیر سزا، تکلیف ، حقیقت ، واقعیت و تعهد. در این دیدگاه، حق تفسیر نسبی نمیپذیرد اما به طور نسبی تحقق مییابد. حق مفهومی ثابت دارد ولی به سبب سیر استعلایی انسان به سوی شناخت حق ، به تدریج قابل اصلاح است. تفسیر و تبیین و تأویل حق بر عهده حجت بر حق است، اما انسان محدود میتواند در مسیری یادگیرنده ، تکاملی و استعلایی به حقیقت آن نزدیک شود. حق در حکومت امام علی (ع) همان حکم خدا و سنت نبی (ص) است (پورعزت، ۱۳۸۷: ۲۱). در گفتمان حق محور حکومتی امام (ع) سزاوار نیست که در عرصمالی آدمی اسیر فقر ایمان ستیز مالی گردد و در گرداب استضعاف فرو رود و نیز شایسته نیست که آن چنان به اقتصاد خویش بپردازد که از آخرت درماند و به این جهان فانی اکتفا نماید و بر همین اساس، سزاوار نیست که انسان در وضعیت ترس ایمان ستیز گرفتار آید و در باتلاق استضعاف باقی بماند و دیگر مردمان را بر سرنوشت خویش حاکم بیابد و نیز شایسته نیست که بر دیگران سلطه جوید و خود را حاکم بر سرنوشت دیگران معرفی نماید (همان: ۴۵ و ۶۱).

نمودار ۳: حوزه های عملکرد حکومت حق محور [به pdf نگاه شود]

به منظور دقت بیشتر و نیز جلوگیری از اطناب کلام، نامه های ۵ (خطاب به اشعث بن قیس کندی والی آذربایجان)، ۱۸ (خطاب به عبدالله بن عباس والی بصره)، ۲۵ (خطاب به مأموران مالیات)، ۲۷ (خطاب به محمد بن ابی بکر فرماندار مصر)، ۴۵ (خطاب به عثمان بن حنیف فرماندار بصره)، ۴۶ (خطاب به یکی از فرمانداران)، ۵۱ (نامه به کارگزاران بیت المال) و ۵۳ (خطاب به مالک اشتر نخعی) نهج البلاغه را که مستقیما به امنیت انسانی پرداخته اند در سه حوزه فوق (توزیعی، رویه ای و مراوده ای) مورد بررسی قرار گرفته است.

در مقاله حاضر، سعی بر آن بود که نقل مستقیمی از بیانات و نوشته های حضرت، جز در مواقع ضروری نیاید، اما زیبایی و رسایی بیان ایشان مانع از این شد و چه بسا این مسأله، کار را بر خوانندگان محترم آسان نماید.

۲-۳-۱. امنیت انسانی در توزیع قدرت و ثروت