فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن

فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی مقاله پلورالیزم دینی و قرآن :

۱.مقدمه

بررسی و نقد آراء و اندیشه های مستشرقان پیرامون اسلام، به ویژه قرآن کریم، هم از نظر آشنایی با دیدگاه های آنان و هم از نظر پاسخگویی به شبهات آنان ضروری است. در این پژوهش، ضمن بررسی دیدگاه نویسندگان در مورد پلورالیزم دینی از منظر قرآن، اشکالات مطرح شده درباره این موضوع را تجزیه و تحلیل می نماییم.

۲.معرفی اجمالی نویسندگان مدخل:

جین دمن مک اولیف (Jane Dammen McAuliffe)رئیس دانشگاه «برین مور» و استاد تاریخ، محقق شناخته شده و متخصص در سطح بین المللی در زمینه مطالعات اسلامی است. علاوه بر انتشار آثار متعدد و مقالات مختلف، کار تدوین دایره المعارف قرآن لیدن را به پایان برده است (کریمی نیا، مقاله دایره المعارف قرآن به انگلیسی، گلستان قرآن، ۱۱۸/۲۹ـ۳۰). برخی از آثار وی عبارت است از: نشست کمبریج در مورد قرآن، مسیحیانِ قرآن، تصویر عیسی مسیح در اسلام، محمد و عیسی (به نقل از: سایت دانشگاه جرج تاون). کلیر وایلد (Clare Wilde) استاد الهیات دانشگاه جرج تاون آمریکا و دانش آموخته مرکز مطالعات الهیات و ادیان است (به نقل از: سایت دانشگاه کاتولیک آمریکا).

۳.مفردات

مفردات قرآنی: دین، مله، عبادت رایج ترین اصطلاح برای «religion»، دین است. اصطلاح فارسی «دِن» معنی «religion» یا «cult» و واژه اکدی «دانو» معنی قضاوت می دهد (ر.ک: جفری، واژگان بیگانه). در قرآن واژه عربی دین، هر دو معنی فوق را داراست. «ملت»، اصطلاح دیگری برای «religion» است و در عربی کهن شاهدی برای کاربرد قرآنی آن وجود ندارد. در قرآن «مله» اشاره به «دین» یا« فرقه» دارد و اغلب نشانگر کیش و عقیده ابراهیم است. واژه ای که ارتباط تنگاتنگی با حیطه معنایی دین داشته و سومین اصطلاح عمومی برای «religion» (رویه دینی) است، واژه «عباده» می باشد. به هر حال، معنای این ریشه «ساختن»، «انجام دادن» و «کار کردن» است. (ر.ک: جفری، واژگان بیگانه، ۲۰۹).

اسلام

منظور قرآن از اسلام دقیقاً روشن نیست. مهم تر اینکه تفاوت روشنی بین ایمان و تسلیم در برابر خدا (اسلام) وجود ندارد. در سایه ابهام زبان قرآنی، این سؤال مطرح می شود که آیا غیر مسلمانان، به ویژه یهودیان و مسیحیان، می توانند در زمره مؤمنان به شمار آیند؟ قرآن صراحتاً اصرار دارد که اطاعت از خدا شامل اطاعت پیامبرش یعنی محمد(ص) نیز می شود.

اصطلاحات نشان گر تساهل قرآنی یا دوسو گرایی: اهل الکتاب، ذمه

گرچه یهودیان و مسیحیان (بنی اسرائیل)، نخستین مصادیق «اهل الکتاب» اصطلاحی هستند، مجوسیان و صابئیان نیز به همراه اینان (اهل الکتاب) در قرآن ذکر شده اند (حج/ ۱۷) اهل الکتاب تقریباً مترادف با ذمی یا اهل الذمه می باشد.

جوامع دینی، یهودیان و مسیحیان

در قرآن در موارد متعددی آشکارا از«یهودیان» به بدی یاد شده است (بقره/۱۱۳، ۱۲۰ و…). واژه یهود یک بار نیز برای تأکید بر یهودی نبودن ابراهیم به کار رفته است (آل عمران / ۶۷). اصول و شعائر گروه های یهودی نیز در عصر محمد۹ به خوبی مطرح نشده است، اما مسیحیان، بر خلاف انتقاد مکرر قرآن از یهودیان، گاهی اوقات مورد انتقاد قرار گرفته اند (مائده/ ۸۲).

نقش بارز قبایل یهود در کشمکش محمد۹ برای تأسیس یک نهاد سیاسی در مدینه بعد از مهاجرت او از مکه آشکار است؛ برای مثال، نویسندگان سیره محمد۹ نزول آیه دوازدهم سوره آل عمران را که به پیروزی مسلمانان در بدر اشاره می کند، جنگی در برابر کافران قلمداد کرده و آیات پنجاه و یکم تا پنجاه و ششم سوره مائده که مؤمنان را به دوست نگرفتن یهودیان و مسیحیان تحریک می کند، با مقابله و تبعید قبیله قینقاع مرتبط دانسته اند. همچنین آیات ۱۵ـ۵۹ سوره بقره با تبعید بنی نضیر و آیه ۳۳ سوره شعراء با نابودی مردانی از قبیله بنی قریظه مرتبط تلقی کرده اند. مواعظ قرآنی پیامبر می تواند برای اقناع شنوندگان خویش دست به مبالغه و تحریف حتی توهین بزند، بنابراین نیازی نیست که اشارات منقطع به اصول مسیحی یا یهودی به عنوان شاهد دقیق و روشن از اصول مشخص (یا رسوم دینی) این جوامع لحاظ شود.

اشارات قرآن به رفتارهای متقابل بین دینی

منابع مسیحی رویارویی محمد۹ با راهبان مسیحی را در کسوت اطلاع دهنده وی در مورد وحی الهی گزارش می کنند. همچنین برخی روایات، کاتب وی را کسی معرفی می نمایند که ایمان یهودی را به وی آموخته بود.

نجران

اعتقاد بر این است که آیه ۶۱ آل عمران در پاسخ چالش مطرح شده به وسیله مسیحیان نجران نازل شده است؛ چالشی که طرفین دعوا ادعای خود را ارائه کرده و از خدا برای دروغگویان درخواست بلا یا لعنت می کنند. به هر حال، نماینده نجران از رقابت کناره گیری کرد و محمد۹ با آنان معاهده ای منعقد نمود و در قبال مالیات سالانه، آزادی آنان را در اعمال عبادی شان تضمین کرد.

در پی اتحاد قبایل یهودی مدینه با دشمنان مکی محمد۹ به منظور تضعیف رهبری او در مدینه، تشعب سیاسی منفی به وجود آمد. برخوردهای سختگیرانه نسبت به این قبایل یهود از قبیل اخراج پی درپی دو قبیله از قبایل اصلی در ۶۲۴ و ۶۲۵م. و قتل عام شدید مردان و به بردگی گرفتن زنان و بچه های بنی قریظه در ۶۲۷م ـ ظاهراً مانع از هر گونه برخورد مسالمت آمیزی (مانند برخورد با مسیحیان) بین مسلمانان متقدم و یهودیان شده است. با این حال، چشم انداز برخوردهای اسلامی یهودی قدیمی کاملاً سرد نیست.

شیوه بیان: جدلی و دفاعی

گرچه مجادله با مسیحیان از حیث گستردگی و تندی و شدت نسبت به یهودیان کمتر است، اما در تحلیل نهایی، یهودیان و مسیحیان هم پیمان یکدیگر بوده و دوست مؤمنان به شمار نیامده اند (مائده / ۵۱).

استنتاج یک رفتار قرآنی درباره پلورالیزم دینی

قرآن قضاوت واحدی در مورد تکثر گرایی دینی ندارد. از یک سو، اظهاراتی از طرف سخن گویان برجسته دینی مثل یوسف قرضاوی و دیگر حامیان فضیلت دولت اسلامی وجود دارد (قرضاوی، الکلیات وتطبیق الشریعه الاسلامیه) که می تواند حمل بر تشویق به آسان گیری در مورد سایر ادیان شود. در این قرائت، تکثر دینی مجاز است. در پس عبارات قرآنی که موجودیت ادیان دیگر را به رسمیت می شناسد، تصدیق ضمنی ارزش های پیروان سایر ادیان نیز به چشم می خورد؛ مثلاً اشاره به اینکه مسیحیان به مسلمانان کمک کردند و یهود و مسیحیان دانشی از کتاب مقدس دارند. از دیگر سو، افراطیان معاصری چون اسامه بن لادن در پیروی از مفسرانی مانند ابن تیمیه (م۷۲۸/۱۳۲۸) و سید قطب (م۱۹۶۶)، آیات مشخصی را (توبه / ۹) در حمایت از انکار تکثر ادیان و داوری منفی در مورد غیر مسلمانان مد نظر قرار داده اند. در این قرائت، مصالحه شرعی یا قانونی یا همکاری با غیر مسلمانان یا مسلمانان ناصالح جایی ندارد. موضوعات قرآنی از قبیل مجازات اخروی غیر مسلمانان، تقابل آنان با محمد۹، اسلام به مثابه تنها دین صحیح در نظر خدا، تجاوز یهودیان و مسیحیان از حدود دینی خودشان، بخشی از این قرائت انتقادی قرآن از ادیان دیگر و انکار حقانیت تکثر دینی می باشد. در پرتو این مباحث متناقض قرآنی، این سؤال باقی می ماند که قرآن مسلمانان را در مواجهه با تکثر ادیان به چه رفتاری توصیه می کند؟

راهنمایی برای رفتار مسلمانان

گرچه آیاتی مانند آیه ششم سوره کافرون (لَکمْ دینُکمْ وَلِی دینِ)، بر تصدیق وجود تکثر ادیان حمل شده اند، تفاسیر گوناگونی درباره مفهوم این آیه وجود دارد. قرآن تصدیق می کند که هرکسی حقانیت پیام قرآن را قبول نخواهد کرد. گرچه این موضوع نیز گوناگون تفسیر شده است: محمد۹ هیچ یک از مکیان را به پذیرش اسلام مجبور نکرد؛ اهل الکتاب و مجوسیان می توانند با پرداخت جزیه با آرامش در دولت اسلامی زندگی کنند؛ هرگز اجبار علیه کسی که جزیه پرداخت کند وجود ندارد (طبری، تفسیر، ذیل آیه). بررسی تفسیر اسلامی نشان می دهد که قطعاً اختلاف عقاید دینی مورد تجلیل واقع نشده است. این مطلب تا اندازه ای به عنوان یک جنبه اجتناب ناپذیر از وجود انسان پذیرفته شده است. مفسران عموماً قرآن را ترغیب کننده ایمان اجباری به اسلام تفسیر نمی کنند. اما هیچ مصالحه دروغینی نیز وجود ندارد: آنان که به پیام قرآن اعتنا نمی کنند به عذاب قیامت وعده داده شده اند. فقراتی که فضایل مردم جوامع دینی دیگر را می ستایند، محدود هستند.

آیات پنجم و بیست و نهم سوره توبه، شاید معروف ترین آیات قرآنی هستند که رفتار متناسب با غیر مسلمانان را تجویز می کنند. اما آیات دیگری وجود دارد که کمتر به آنها پرداخته شده است؛ آیاتی که اطلاعاتی در مورد آنچه می توان آن را «روش و رفتار قرآنی با غیر مسلمانان» نامید، به دست می دهند؛ برای نمونه، آیه ۳ سوره مائده: «من دین اسلام را برای شما پسندیدم»؛ آیه ۳۰ سوره روم: «که این است دین حق»؛ آیه ۳۲ همان سوره: «آنان که دین خود را شعبه شعبه کردند و قبایلی شدند»؛ آیه ۱۹۳ سوره بقره: «با آنان بجنگید تا هیچ فتنه ای نباشد، و دین، برای خدا شود»؛ آیه ۲ سوره نور: «در موضوع دین خدا نسبت به آنان رأفتی به خرج نده»؛ آیه ۱۷۱ سوره نساء: «ای اهل کتاب در دین خودتان غلو نکنید»؛ آیه ۲۶ سوره غافر: «من می ترسم که او دین شما را تغییر دهد».

به طور کلی، قرآن قضاوتی منفی درباره اهل الکتاب ابراز نموده و ادعا می کند که آنان در دین خویش غلو کرده وحتی کتب مقدس خودشان را تغییر داده اند؛ بنابراین، مسلمانان باید از آنان ـ و سایر غیر مسلمانان ـ اجتناب کرده، در صورت لزوم با آنان بجنگند. گرچه متن قرآن بر تنبیه آخرتی غیرمؤمنان دلالت بیشتری دارد، مفسران متأخر تمایل دارند همه غیر مسلمانان، حتی اهل کتاب را در طبقه ای جا دهند که بنابر قرائتی از قرآن می توان رفتاری خصومت آمیز در مورد آنان و حتی مسلمانانی که مسلمان حقیقی به شمار نیامده اند، تجویز کرد.

۴.بررسی و نقد مقاله

مطالب مطرح شده در مدخل را در دو بخش ساختار و محتوا مورد بررسی و نقد قرار می دهیم.

الف) بررسی ساختاری

یک) نقطه قوت

نویسندگان مدخل پیش از آنکه وارد اصل بحث شوند، به معناشناسی مفردات قرآنی مرتبط مانند «دین»، «مله»، «عباده» پرداخته و گروه ها و جوامع دینی موجود در محیط نزول قرآن و زندگی پیامبر(ص) را بررسی و ورود خوبی به بررسی تکثرگرایی از منظر قرآن داشته اند.

دو) نقاط ضعف

اشکالات ما بر مدخل مذکور در این قسمت از قرار زیر است.

۱.طولانی بودن مباحث مقدماتی از اصل موضوع

همان طور که ذکر شد، پیش از ورود به اصل بحث، مفردات قرآنی مرتبط با موضوع و گروه ها و جوامع دینی مورد بررسی قرار گرفته اند، گرچه این خود کار مثبتی است و از نقاط قوت مدخل به شمار می رود، اما بیش از مورد نیاز به آن پرداخته شده و بخش بیشتر مدخل را به خود اختصاص داده است.

۲.فقدان یک بررسی منسجم و جامع در مورد دیدگاه قرآن

مباحث مطرح شده با عنوان مدخل یعنی «تکثرگرایی دینی و قرآن»، مطابقت کامل ندارد، زیرا نویسندگان بحث را به حوزه زندگی اجتماعی و رفتاری مسلمانان نیز کشانده اند و علاوه بر بررسی موضوع از دیدگاه قرآن ـ آن هم نه دقیق و جامع ـ به بررسی آن در حوزه رفتاری مسلمانان و از دیدگاه مفسران نیز اقدام نموده اند؛ به همین دلیل، فقدان یک بحث منسجم نظری برای دریافت عمیق دیدگاه قرآن در زمینه تکثرگرایی قرآن ملموس و آشکار است.

۳.مسلم و صحیح پنداشتن تکثرگرایی مبتنی بر نسبیت اندیشی و مقایسه قرآن با آن

امروزه در مغرب زمین، دیدگاه رایج و غالب در مورد «تکثرگرایی دینی» همان دیدگاه نسبیت اندیشانه است که با کار و تلاش جان هیک و همفکرانش در دوران معاصر به اوج خود رسیده است (رک: جان هیک، مباحث فلسفه دین). نگارندگان «تکثرگرایی دینی» ـ آن هم تکثرگرایی مبتنی بر نسبیت اندیشی ـ را اصلی مسلم گرفته و قرآن را با آن مقایسه کرده اند، حال آنکه قرآن خود بیان کننده عالی ترین حقایق و اصول انسانی و معرفتی است.

۴.عدم رعایت انصاف علمی در برخی موارد و جانبداری نمودن از برخی گروه های دینی خاص

نویسندگان در بررسی و گزارش حال یهودیان و مسیحیان حاضر در جزیره العرب و محیط نزول قرآن بی طرفی را رعایت نکرده و حتی قرآن را بی هیچ دلیلی، به تحریف و توهین محکوم نموده اند.

ب) بررسی محتوایی

یک. معناشناسی مفردات

در معنا شناسی مفردات قرآن اشکالات و نقایصی به چشم می خورد؛ از جمله اینکه نگارندگان تلاش وافری در دخیل نشان دادن اکثر این کلمات دارند.

۱.اصرار بر دخیل بودن واژه «دین»

مهم ترین منبع و مستند نویسندگان، کتاب «واژگان دخیل» آرتور جفری بوده است. دلایل وی برای اثبات دخیل بودن واژه مذکور بدین قرار است:

الف) استناد به کتاب «شفاء الغلیل فیما فی کلام العرب من الدخیل» خفاجی و «فقه اللغه »ثعالبی (آرتور جفری، واژگان دخیل، ۱۳۲).

ب) وی ضمن قائل شدن دو ریشه و دو معنای متفاوت برای واژه، شواهدی (کلماتی با تلفظ مشابه) از زبان پهلوی (پارسی میانه) و آرامی مطرح می کند مبنی براینکه «دین» به معنای مصطلح دین از زبان فارسی پهلوی و دین به معنای قضاوت از زبان آرامی وارد عربی شده است (همان، ۱۳۲ و ۱۳۳).

در مورد دلیل نخست جفری باید گفت: خفاجی در کتاب خویش این واژه را بدون هیچ گونه توضیحی در مورد اصل کلمه، در زمره واژگان دخیل آورده است (الخفاجی، ۱۰۳)، ولی ثعالبی آن را ذیل عنوان «فی ذِکرِ أسْماءٍ قَائِمَهٍ فی لُغَتَی العَرَبِ والفُرْسِ عَلَی لَفْظٍ وَاحِدٍ» به همراه چند لفظ دیگر آورده است (ثعالبی، فقه اللغه، ۳۱۶). بدیهی است که این عنوان هیچ گونه دلالتی ندارد که وی دخیل بودن کلمه را پذیرفته باشد. جفری در دلیل دوم خود شواهد خوبی می آورد و تا حدود زیادی ذهن را به این سو می کشاند که این واژه اصیل نیست، ولی با عنایت به برخی نکات، پذیرش این شواهد دشوار می نماید: اول آنکه این واژه در عربی دارای ریشه فعلی است (ابن فارس، ذیل ماده دین). علاوه بر این، هیچ علامتی مبنی بر عجمی در این واژه یافت نمی شود.

۲.اصرار بر دخیل بودن واژه «مله»

در مدخل مورد بحث، واژه «مله» با استناد به کتاب «واژگان دخیل» اثر آرتور جفری واژه ای بیگانه و مأخوذ از کلمه «ملتا» سریانی قلمداد شده است. گرچه یافتن ریشه این واژه در عربی با ابهاماتی روبه روست، اما لغت دانان واژه «مله» را به معنای دین و شریعت آورده اند (ابن منظور، ذیل همان ماده). راغب اصفهانی معتقد است این کلمه از املل به معنای املا کردن گرفته شده است (راغب، ذیل همان ماده). نظر راغب مبنی بر ریشه این واژه صحیح است، لکن همان طور که جوهری نیز گفته است، دقیق تر این است که بگوییم «مله» از «مَلِل» به معنای خسته شدن گرفته شده است (جوهری، ذیل ماده دین).

۳.اصرار بر دخیل بودن واژه «عباده»

واژه «عباده» در مدخل مورد بحث جزء واژه های دخیل به شمار آمده و معانی اصلی آن «ساختن»، «انجام دادن» و «کار کردن» ذکر شده است، به طوری که معنای عبادت کردن از آنها مشتق شده است. اما نظر لغویان خلاف این مطلب را اثبات می نماید. ابن فارس معتقد است «عبد» دارای دو وضع و دو معنای متضاد «نرمی و ذلت» و «شدت و غلظت» است (ابن فارس، ذیل ماده عبد). جوهری نیز در صحاح اصل عبودیت را خضوع و ذلت می داند و می گوید: «و اصل عبودیت خضوع و اظهار خواری است» (جوهری، ماده عبد)، همچنان که در لسان العرب و مفردات نیز همین مطلب آمده است (رک: لسان العرب و مفردات، ذیل ماده عبد).

دو. اتهام تحریف، مبالغه و توهین به قرآن برای اقناع مخاطبان خود

نویسندگان به طور دقیق مشخص نمی کنند که قرآن کریم در چه مواضعی دست به چنین تحریف و توهین و غلوی زده است! بر هیچ محقق منصفی مزاحمت ها و شرارت های یهودیان و برخی افکار خرافی مسیحیان پوشیده نیست، لذا این اتهام فاقد هر گونه ارزش علمی است و با اندک مراجعه ای به کتب معتبر تاریخی و عهدین، حقانیت آیات قرآنی مشخص می شود (برای آگاهی بیشتر از پیمان شکنی یهودیان، رک؛ واقدی، کتاب المغازی، ۱/۶۵، ۶۸، ۱۷۴، ۱۴۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱/۲۸۹، ۳۰۴، جرج کنعان، محمد و الیهودیه ۳۳۸ ـ۳۴۰ و برای آگاهی از عقاید نادرست مسیحیان، ر.ک: اناجیل).

سه. تأکید کسب آگاهی وحیانی پیامبر(ص) از راهبان مسیحی و آموختن ایمان یهودی از کاتب خویش

ادعای فوق این شائبه را در ذهن ایجاد می کند که پیامبر(ص) آیات وحی را تحت تأثیر تعالیم و القائات راهبان مسیحی و کاتب خود ساخته و پرداخته است؛ به عبارت دیگر، ممکن است شبهه بشری بودن قرآن به شکلی که گفته شد، مطرح شود؛ شبهه ای قدیمی که سابقه آن به آغاز نزول قرآن کریم بر می گردد و خود قرآن نیز در برخی آیات به آن پرداخته و پاسخ داده است؛ برای نمونه، در جایی می فرماید: (وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ یقُولُونَ إِنَّما یعَلِّمُهُ بَشَرٌ) (نحل/۱۰۳)؛ «به یقین می دانیم که آنها می گویند که بشری قرآن را به او می آموزد».

به هر حال پاسخ این شبهه و شبهات مشابه بارها در آیات تحدی قرآن کریم داده شده است و باید گفت این شبهه افکنان هستند که هنوز نتوانسته اند حتی با یک سوره قرآن هماوردی کنند، خدای متعال در پاسخ به کسانی که قرآن را ساخته خود پیامبر (بشر) می دانند می فرماید: (أَمْ یقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَهٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کنْتُمْ صادِقِینَ بَلْ کذَّبُوا بِما لَمْ یحِیطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا یأْتِهِمْ تَأْوِیلُهُ کذلِک کذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ کیفَ کانَ عاقِبَهُ الظَّالِمِین)؛ (یونس/ ۳۸ ـ ۳۹) «آیا می گویند: او قرآن را به دروغ به خدا نسبت داده است بگو: اگر راست می گویید، یک سوره مانند آن بیاورید و غیر از خدا، هر کس را می توانید به یاری بطلبید. بلکه چیزی را تکذیب کردند که آگاهی از آن نداشتند، و هنوز تأویلش بر آنان روشن نشده است. گذشتگان آنها نیز همین گونه تکذیب کردند. پس بنگر عاقب کار ستمکاران چگونه بود».

همان گونه که ملاحظه می شود، در این آیات خداوند با یک استدلال کاملاً روشن و منطقی، کسانی را که قرآن را ساخته دست بشر می دانند، به مبارزه طلبیده و می فرماید: «و اگر از آنچه که بر بنده خود (پیامبر) فرو فرستادیم در تردید هستید، پس اگر راست گویید سوره ای از همانندش بیاورید، و گواهانتان را که جز خدایند، فرا خوانید».در این مورد می توانید هرکس را به یاری خود خوانده و تلاش کنید. قرآن کریم همین استدلال را در مواضع دیگر نیز مطرح فرموده است (هود/ ۱۱۳؛ بقره/ ۲۳).

در مورد ابی بن کعب نیز که سابقه کیش یهودی را داشت، باید گفت: تاریخ زندگی پیامبر(ص) و نزول قرآن کاملاً نشان می دهد که وی در پیشگاه پیامبر اسلام(ص) سِمتی جز شاگردی در محضر آن حضرت نداشته است (رک: معرفت، تفسیر و مفسران، ۱/۲۱۷؛ بابایی، مکاتب تفسیری، ۱ / ۱۷۳-۱۷۷).

چهار: تکثرگرایی دینی و قرآن

نگارندگان مدخل گرچه تا حدودی موفق شده اند دیدگاه قرآن در مورد تکثرگرایی را دریابند، ولی به نظر می رسد به دلیل آنکه مبنای بحث و بررسی آنان، آن نوع تکثرگرایی است که مبتنی بر نسبیت اندیشی بوده است، در فهم کامل دیدگاه صائب قرآن توفیق نداشته و آنچنان که باید نتوانسته اند به عمق مطلب راه یابند. برای نقد و بررسی بهتر این دیدگاه بحث تکثرگرایی دینی از منظر قرآن حکیم را در ذیل پی می گیریم.

الف) تکثرایی در بعد معرفت شناسی

قرآن در آیات متعددی تکثرگرایی در بعد معرفت شناسی را رد نموده و بر روی آن خط بطلان می کشد.

۱.(هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَدِینِ الْحَقِّ لِیظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کلِّهِ…) (توبه/۳۳)؛ «او کسی است که فرستاده اش را با هدایت و دین حق فرستاد، تا آن را بر همه دین [ها] پیروز گرداند؛ و گر چه مشرکان ناخشنود باشند».

این آیه کریمه هم بر حق بودن آیین اسلام صراحت می نماید و هم باطل بودن سایر ادیان را تأیید می کند؛ زیرا اگر ادیان دیگر نیز حق باشند و باعث سعادت و نجات انسان می گردند، منطقی به نظر نمی رسد که خدای متعال خبر از مغلوب شدن آنان و پیروزی اسلام را بدهد. سیاق آیات قبل و بعد نیز به خوبی نشان می دهد که منظور آیه همین ادیان تحریف شده است که سابقه الهی و آسمانی بودن را داشته اند. در آیات قبل از این آیه می فرماید: (قاتِلُوا الَّذینَ لایؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْیوْمِ الْآخِرِ وَلایحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلایدینُونَ دینَ الْحَقِّ… وَقالَتِ الْیهُودُ عُزَیرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقالَتِ النَّصاری الْمَسیحُ ابْنُ اللَّهِ ذلِک قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ یضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذینَ کفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّهُ…) (توبه/۲۹و۳۲)؛ «با کسانی پیکار کنید که از افرادی هستند، که کتاب (الهی) به آنان داده شده، که به خدا، و به روز بازپسین ایمان نمی آورند، و آنچه را خدا و فرستاده اش حرام کرده، ممنوع نمی دارند،. .. و یهودیان گفتند: «عُزَیر پسر خداست» و مسیحیان گفتند: «مسیح پسر خداست» این سخن آنان است در حالی که با دهانشان [می گویند]، که به گفتار کسانی که قبلاً کفر ورزیدند شباهت دارد، خدا آنان را بکشد…».

در آیه بعدی نیز فرموده است: (یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّ کثیراً مِنَ الْأَحْبارِ وَالرُّهْبانِ لَیأْکلُونَ أَمْوالَ النَّاسِ بِالْباطِلِ وَیصُدُّونَ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ وَالَّذینَ یکنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّهَ وَلا ینْفِقُونَها فی سَبیلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلیمٍ) (توبه/ ۳۴)؛ «ای کسانی که ایمان آورده اید! قطعاً بسیاری از دانشمندان (اهل کتاب) و راهبان، اموال مردم را به ناروا می خورند، و (مردم را) از راه خدا باز می دار