فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن

دانلود فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن به همراه یک هدیه ویژه: پاورپوینت رایگان!

یک پیشنهاد فوق‌العاده برای شما!

با تهیه فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن، یک پاورپوینت حرفه‌ای و زیبا را کاملاً رایگان از ما دریافت کنید.

چرا باید فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن را انتخاب کنید؟

• 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  مقدمه

  فهم متون دینی،

  (۱)

  به ویژه قرآن،
  همانند فهم گفته و نوشته های دیگر قانونمند است. علاوه بر آن، قرآن به دلیل ویژگی های
  منحصر به فردش، ملاک های افزون تری برای فهم دارد که غفلت از آن انسان را از شناخت
  صحیح مراد خداوند از آیه های نورانی اش باز می دارد. بدین سبب، از دیرباز کژفهمی های
  بسیاری دامن گیر مراجعان به قرآن بوده و هست

  .

  کژی هایی که ممکن است در
  زمینه فهم قرآن پدید آید به «آسیب های فهم » نامبردار است.
  توجه به این آسیب هاوراه های رفع آن هم زاد خود قرآن است

  .

  پیامبرصلی الله علیه وآله و جانشینان گرامی اش علیهم السلام هماره
  مخاطبان قرآن را به فهم صحیح و بایسته راهنمایی کرده، آنان را از انحراف در فهم
  کتاب خدا بازداشته اند. اعتراض های پیامبرصلی الله علیه وآله به برهم زنندگان
  آیه های قرآن

  (۲)

  و ایستادگی
  اهل بیت علیهم السلام در پاسداری از حریم قرآن در برابر مدعیان فهم آن در این
  راستاست

  .

  حضرت علی علیه السلام از یکی از قاضیان زمان خود پرسیدند: آیا تو ناسخ
  و منسوخ (قرآن) را از یکدیگر بازمی شناسی؟ پاسخ داد: نه. حضرت فرمودند: خود و
  دیگران را نابود کردی

  .
  ^(۳)

  آن حضرت در نامه ای به معاویه نوشتند: تو با
  تاویل قرآن به دنیا دست یازیدی

  . ^(۴)

  امام باقرعلیه السلام در
  دیدار با قتاده – که یکی از فقیهان و مفسران بصره بود – فرمودند: اگر قرآن را از
  پیش خود (بدون توجه به ویژگی ها و معیارهای فهم آن) تفسیر کنی، هم خود را نابود
  کرده ای و هم دیگران را و اگر سخن دیگران را بازگویی، خود و دیگران را به نابودی
  کشانده ای

  … .
  ^(۵)

  امام صادق علیه السلام در پاسخ صوفیان (که
  آیه های زهد و ایثار را شاهدی برای خود دانسته و علیه امام علیه السلام استدلال و
  احتجاج می کردند) فرمودند: آیا شما به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن آگاهید؟
  گمراهان و نابود شدگان این امت به امثال این گونه آیه ها گمراه و نابود شدند

  . ^(۶)

  بنابراین، آسیب های فهم قرآن از قدیمی ترین بحث های قرآنی است که
  معلمان قرآن بدان هشدار داده و به دامن گیر شدن آیندگان نیز خبر داده اند، آن گونه
  که در سخن حضرت علی علیه السلام آمده است: زمانی فرا رسد که… کالایی نزد آنان
  ارزان تر از قرآن نیست، آن گاه که به حق خوانده شود (و معنای درست آن بیان شود) و
  کالایی پرفروش تر و گران قیمت تر از قرآن نیست. آن گاه که ناروا معنا شود

  . ^(۷)

  آسیب های باد شده بدین قرار است

  :

  ۱-

  ناآگاهی از
  ویژگی های قرآن

  گام نخست در راه فهم و بهره گیری از قرآن شناخت ویژگی های این کتاب
  ارجمند است; زیرا قرآن علاوه بر جنبه هایی که در هر نوشته ای وجود دارد و
  نویسندگان و خوانندگان بدان آگاهند، دارای ویژگی هایی است که بدون آگاهی نسبت به آن ها
  فهم صحیح و بایسته آن ممکن نیست

  .

  الف – راهنمایی معلمان قرآن

  گرچه مخاطبان قرآن در عصر نزول، ظاهر بخش مهمی از آن را می فهمیدند و
  از پیش خود به مرحله ای از فهم قرآن می رسیدند، ولی چنان نبود که هیچ آیه ای بر
  آنان مبهم نماند و مراتب عالی فهم آیه ها را همگی دریابند. پس معلم و مفسری لازم
  بود تا آیه های الهی را بر مردم بیان کند و مشکلات فهم مردم را برطرف نماید. معلم
  قرآن کسی جز پیامبرصلی الله علیه وآله نبود که وظیفه پیام رسانی الهی را به تعلیم
  خداوند بر عهده داشت. او نخستین کسی بود که قرآن را در همه ابعاد و مراتب درک کرده
  بود و به مقتضای فرمان الهی، وظیفه داشت برای مردم نیز شرح و توضیح دهد

  : «

  و
  انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم.»(نحل: ۴۴

  ).

  برخی از مفسران مفاد آیه مزبور را منحصر به شرح آیه های متشابه و مشکل
  قرآن کرده اند; بدان دلیل که آیه هایی که نص یا ظاهر است نیازی به بیان و شرح
  ندارد

  (۸)

  و اگر همه آیه ها نیاز به توضیح داشته باشد
  لازمه اش آن است که همه مجمل باشد

  . ^(۹)

  اما باید توجه داشت که
  اولا، «ما نزل » اطلاق دارد و تمامی آیه ها را دربر می گیرد. ثانیا، آیه در مقام
  بیان یکی از وظایف حضرت رسول صلی الله علیه وآله است و این بیان برای همه آیه ها
  موضوعیت دارد، هرچند مفاد آیه پیچیده نباشد

  .

  علاوه بر آن، گاهی مفاد
  اولیه آیه روشن بوده. ولی ایشان مراتب بالاتری از آن را بر مردم بیان کرده اند. به
  این ترتیب، بیان و شرح پیامبرصلی الله علیه وآله درباره آیه های قرآن، اعم از نص و
  ظاهر و متشابه و…، حجت است

  (۱۰)

  و این وظیفه پس
  از ارتحال پیامبرصلی الله علیه وآله بر عهده عترت آن گرامی نهاده شد و به مقتضای
  حدیث شریف ثقلین بیان آنان نیز برای طالبان فهم قرآن حجت است

  . ^(۱۱)

  بر این
  اساس، جویای فهم قرآن باید به این ویژگی قرآن آگاه بوده و توجه داشته باشد قرآن
  کتابی است که در کنار آن معلم نهاده اند تا معارف آن را به مردم بیاموزد
  ومراجعه به آن از پیش خود، انسان را آن چنان که شایسته است به مقصد نمی رساند و
  حتی در برخی موارد، بر حیرت و گمراهی او می افزاید، مگر این که از شیوه ای که
  پیامبرصلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در فهم قرآن ارائه داده اند
  پیروی کند و از تفاصیل و قیدها و توضیح هایی که درباره آیه ها بیان نموده اند
  بهره مند شود

  .
  ^(۱۲)

  ب- محکمات و متشابهات

  آیه های قرآن از لحاظ بیان مطالب یکسان نیست و در دو طیف جداگانه
  تقسیم بندی می شود: نخست آیه هایی که

  «

  محکم »اند; یعنی، در دلالتشان بر مراد و
  مقصود خداوند استوار و قطعی اند و احتمالات گوناگون درباره مفاد آن ها وجود ندارد
  و دیگر آیه هایی که معانی گوناگونی رابرمی تابد ودردلالت بر مقصودگویایی واستواری
  دسته پیشین راندارد.این آیه هابه «متشابهات » نامبردارند.قرآن خودبه این نکته
  اشاره فرموده است: «هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن ام الکتاب واخر
  متشابهات »(آل عمران:۷

  )

  شناخت این دو دسته عامل مهمی در برداشت و فهم صحیح از قرآن به شمار
  می آید; زیرا در پرتو این آگاهی، تکیه گاه فهم متشابهات، که آیه های محکم اند، به
  خوبی روشن می شود و مخاطب برای فهم آن مستقیما به سراغ محکمات می رود، بی آن که
  دچار لغزشی شود یا ندانسته احتمال غیر مراد آیه را بر قرآن تحمیل کند. بنابراین،
  آن که به این ویژگی قرآن آگاهی ندارد یا آگاه است و از روی عمد بدان توجهی نمی کند
  دچار لغزش و انحراف می شود و چه بسا، گمان کند که آیه های قرآن با هم اختلاف و
  تناقض دارند – چنان که عده ای در صدر اسلام به این گمان دچار شده بودند

  – ^(۱۳)

  و یا براساس این آیه ها به جبر گرایش پیدا کنند – آن گونه که برخی از
  مسلمانان ازآیه هایی مانند «لیس لک من الامر شی ء

  …» (

  آل عمران:۱۲۸) و «و
  الله خلقکم و ما تعملون » (صافات:۹۶) عقیده جبر را فهمیده اند و از آیه های دیگر،
  جسمانیت خداوند و دیده شدن او به چشم (در قیامت) رابرگرفته اند;مانند:آیه
  «الرحمن علی العرش استوی » (طه:۵) و آیه «وجوه یومئذ ناضره الی ربها ناظره.»
  (قیامه: ۲۲ و۲۳

  ).

  به هر روی، ناآگاهی و بی دقتی درباره محکم و متشابه یا ناسخ و منسوخ
  (که مصادیقی از متشابهات است) موجب به هم ریختن آیه ها (ضرب القرآن بعضه ببعض)
  خواهد شد، چنان که ممکن است کسی آیه متشابهی را محکم تصور کند و براساس آن،
  آیه های دیگر را وارونه بفهمد; چه این که پیروان بسیاری از مذاهب انحرافی به
  آیه های قرآن تمسک کرده و درستی رای و مذهب خود را با آن تایید نموده اند

  .

  ج قیدها و مخصص ها

  نزول قرآن در زمان طولانی سبب شد تا عام ها و مطلق ها در کلام الهی در
  برخی موارد، جدای از قیدها و مخصص ها باشد و از
  آن جاکه تمامی قرآن مجموعه واحدی است و مطالب آن با یکدیگر ارتباط دارد و آیه ها
  شاهد و مصدق هم قرار می گیرند، لازم است به هنگام فهم، از وجود یا عدم قید یا
  مخصصی در آیه های دیگر که مربوط به موضوع مورد بحث آیه است با خبر شویم و آن را در
  فهم آیه دخالت دهیم. علاوه بر این، گاهی قیدی در خارج از قرآن در بیان معلمان قرآن علیهم السلام
  آمده که باید مورد توجه قرار گیرد و براساس آن،آیه شرح و معنا شود. بر این مبنا
  یکی از آسیب های جدی فهم، نادیده انگاشتن قیدهای قرآنی و غیر قرآنی است که درفهم
  آیه مؤثر است. در چند آیه قرآن، خون جزو خوردنی های حرام معرفی شده است; مانند:
  «انما حرم علیکم المیته و الدم.» (بقره:۱۷۳) در این آیه و آیه های ۳ مائده و

  ۱۱۵

  نحل،
  خون به طور مطلق و به هر شکلی که باشد حرام اعلام شده، ولی در آیه ۱۴۵ انعام قید
  «ریخته شده » را نیز بر آن افزوده است «او دما مسفوحا.» بنابراین،، با توجه به این
  قید، خون هایی که پس از سربریدن حیوان در رگ ها باقی می ماند حرام نیست و مراد از
  حرمت خوردن خون در آن چند آیه نیز صرفا حرام بودن خونی است که پس از سر بریدن از بدن
  حیوان خارج می شود

  .

  نمونه های دیگر از آیاتی که قید آن در روایات وجود دارد آیه ۲ سوره نور
  است: «الزانیه و الزانی فاجلدوا کل واحد منهما ماه جلده.» این کریمه درباره حد
  زناست و اطلاق آن شامل همه زناکاران می شود، چه آنان که همسر دارند و در کنار او زندگی
  می کنند، چه کسانی که در جایی دیگر دور از او هستند و چه آنان که بی همسرند. اما
  روایت حکم آیه را مختص غیر محصنه می داند (وقتی که زانی و زانیه همسر نداشته یا
  دسترسی به همسر خود نداشته باشند.) بنابراین، آیه به همین مورد مقید و از شمول آن
  کاسته می شود

  .
  ^(۱۴)

  پیداست که عدم پی جویی از چنین مواردی یا
  ناآگاهی با این ویژگی قرآن تا چه حد فهم ما را از مراد خدای متعال دگرگون می سازد

  .

  د ظاهر و باطن قرآن

  معارف قرآن همه آن نیست که از دلالت ظاهر آیات به دست می آید، بلکه در
  ورای آنچه از ظاهر آیه فهمیده می شود مراحل بالاتری وجود دارد که در زبان معلمان
  قرآن از آن به «باطن قرآن » یاد شده است. به عقیده برخی از عالمان قرآن پژوه، با
  تدبر در قرآن می توان از ظهور معنای ساده و ابتدایی گذشت و به معانی پیچیده تر که
  در پس این معنا نهفته است دست یافت; مثلا، از آیه کریمه «و لا تشرکوا به شیئا»
  (نساء:۳۶) در ابتدا فهیمده می شود که نباید بت ها را پرستید، ولی با نظری وسیع تر،
  این معنا را می یابیم که انسان نباید به غیر اذن خدا از دیگران اطاعت کند و با
  نظری گسترده تر، از این که انسان حتی از دلخواه خود نباید پیروی کند و با نظری
  عمیق تر، نباید از خدا غفلت کرد و به غیر خدا توجه داشت

  ;

  زیرا پرستش بت ها به این
  دلیل ممنوع است که خضوع در برابر غیر خداست و بت بودن معبود خصوصیتی ندارد،
  چنان که قرآن اطاعت شیطان را عبادت او شمرده است: «ان لا تعبدوا الشیطان » (یس:
  60) با تحلیلی دیگر، معلوم می شود که فرقی در اطاعت از دیگران با پیروی از
  خواهش های نفسانی خود وجود ندارد، چنان که قرآن می فرماید: «افرایت من اتخذ الهه
  هواه » (جاثیه:۲۳) با تحلیل دقیق تر، معلوم می شود که اصلا نباید به غیر خدای
  متعال توجه و التفات داشت و از او غفلت کرد; زیرا توجه به غیر خدا همان استقلال
  برای غیر او و تواضع نشان دادن در برابر عبادت و پرستش خداست و خداوند غفلت
  کنندگان را وعده عذاب داده است: «و لقد ذرانا لجهنم کثیرا من الجن و الانس …
  اولئک هم الغافلون

  »
  (

  اعراف:۱۷۹

  ). ^(۱۵)

  اما می توان گفت که همه معانی باطنی قرآن در دسترس فهم افراد عادی نیست
  و در این زمینه، باید به معلمان قرآن مراجعه کرد; زیرا دانش ظاهر و باطن قرآن در
  همه سطح ها در اختیار آنان است

  . ^(۱۶)

  بنابراین، همه
  نمی توانند مدعی دانستن معارف باطنی قرآن باشند، به ویژه اگر بخواهند از پیش خود و
  بدون شاهد قرآنی یا روایی یا عقلی معنای نهفته در ورای ظاهر آیه را بیان کنند; چه
  در این صورت راه سوء فهم و برداشت به خوبی باز است و دلیلی بر درستی آن نخواهیم داشت.
  بنابراین، آسیبی که از این ناحیه به نظر می رسد از دو جنبه است

  :

  ۱-

  محدود و منحصر کردن مفاد آیه بر ظاهر آن; زیرا
  در این صورت، اگر راه صحیحی به دست یافتن آدمی بر معنای باطنی باشد – مانند این که
  شاهدی از قرآن یا روایت معتبر داشته باشیم – از معارف درون آیه محروم خواهیم ماند

  .

  ۲-

  بی پروایی و بی ضابطگی در بیان معنای باطنی که
  هرچه به نظر آید به عنوان باطن آیه مطرح گردد

  .

  نکته ای که یادآوری آن در این جا ضروری است آن که برخی افراد از باطن
  داشتن آیه های قرآن سوء استفاده کرده و معتقد شده اند که مراد از قرآن باطن آن
  است، نه ظاهرش که با دانش لغت و اصول محاوره فهمیده شود و نسبت باطن به ظاهر مانند
  نسبت مغز است به پوست و عمل به باطن قرآن آدمی را از ظاهر آن بی نیاز می سازد

  . ^(۱۷)

  اینان، که به دلیل این عقیده به «باطنیان » مشهورند، هیچ دلیلی شرعی بر
  این باور خود ندارند، بلکه حتی همه آیه های اعتقادی و احکام قرآن و روایات و سیره
  پیشوایان دین برخلاف این مدعاست

  .

  ۲-

  ناآگاهی به
  ابزارهای فهم

  الف ناآگاهی نسبت به اصول و معیارهای فهم عدم دست یابی به قالب قرآن:
  از نخستین گام های فهم قرآن، تلاش در جهت دست یابی به قالب قرآن است. قرآن در عصر
  نزول و سالیانی پس از آن، به خط کوفی و بدون نقطه و اعراب نوشته می شد، گرچه وجود
  حافظان فراوان و تلاوت گسترده قرآن مانعی در راه پیدایش اشتباه بود، اما نتوانست
  هرگونه اختلافی را پیشگیری کند و بدین ترتیب، قرائت های هفت گانه و بیش تر شکل
  گرفت. درست است که اختلاف قرائت مغیر معنا در سراسر قرآن اندک است، ولی دقت در فهم
  اقتضا می کند که جویای فهم قرآن در صدد یافتن قرائت صحیح برآید تا مطمئن شود آنچه
  می فهمد و برداشت می کند برگرفته از کلام الهی است. اما اگر بخواهد بدون ضابطه،
  قرائت های گوناگون را ملاک فهم خود قراراد دهد قطعا به مراد خداوند نخواهد رسید و
  خشت اولی است که چون کج نهاده شود تا ثریا کج فهمی و انحراف ادامه می یابد

  .

  بی توجهی به اصول محاوره: قرآن همانند دیگر نوشته ها از الگوهای زبانی
  ویژه برخوردار است. همان گونه که مردم در سخنان و نوشته های خود معیارهایی دارند و
  براساس آن می صفحه کاملاً استاندارد:

  فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن دارای ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  مقدمه

  فهم متون دینی،

  (۱)

  به ویژه قرآن،
  همانند فهم گفته و نوشته های دیگر قانونمند است. علاوه بر آن، قرآن به دلیل ویژگی های
  منحصر به فردش، ملاک های افزون تری برای فهم دارد که غفلت از آن انسان را از شناخت
  صحیح مراد خداوند از آیه های نورانی اش باز می دارد. بدین سبب، از دیرباز کژفهمی های
  بسیاری دامن گیر مراجعان به قرآن بوده و هست

  .

  کژی هایی که ممکن است در
  زمینه فهم قرآن پدید آید به «آسیب های فهم » نامبردار است.
  توجه به این آسیب هاوراه های رفع آن هم زاد خود قرآن است

  .

  پیامبرصلی الله علیه وآله و جانشینان گرامی اش علیهم السلام هماره
  مخاطبان قرآن را به فهم صحیح و بایسته راهنمایی کرده، آنان را از انحراف در فهم
  کتاب خدا بازداشته اند. اعتراض های پیامبرصلی الله علیه وآله به برهم زنندگان
  آیه های قرآن

  (۲)

  و ایستادگی
  اهل بیت علیهم السلام در پاسداری از حریم قرآن در برابر مدعیان فهم آن در این
  راستاست

  .

  حضرت علی علیه السلام از یکی از قاضیان زمان خود پرسیدند: آیا تو ناسخ
  و منسوخ (قرآن) را از یکدیگر بازمی شناسی؟ پاسخ داد: نه. حضرت فرمودند: خود و
  دیگران را نابود کردی

  .
  ^(۳)

  آن حضرت در نامه ای به معاویه نوشتند: تو با
  تاویل قرآن به دنیا دست یازیدی

  . ^(۴)

  امام باقرعلیه السلام در
  دیدار با قتاده – که یکی از فقیهان و مفسران بصره بود – فرمودند: اگر قرآن را از
  پیش خود (بدون توجه به ویژگی ها و معیارهای فهم آن) تفسیر کنی، هم خود را نابود
  کرده ای و هم دیگران را و اگر سخن دیگران را بازگویی، خود و دیگران را به نابودی
  کشانده ای

  … .
  ^(۵)

  امام صادق علیه السلام در پاسخ صوفیان (که
  آیه های زهد و ایثار را شاهدی برای خود دانسته و علیه امام علیه السلام استدلال و
  احتجاج می کردند) فرمودند: آیا شما به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن آگاهید؟
  گمراهان و نابود شدگان این امت به امثال این گونه آیه ها گمراه و نابود شدند

  . ^(۶)

  بنابراین، آسیب های فهم قرآن از قدیمی ترین بحث های قرآنی است که
  معلمان قرآن بدان هشدار داده و به دامن گیر شدن آیندگان نیز خبر داده اند، آن گونه
  که در سخن حضرت علی علیه السلام آمده است: زمانی فرا رسد که… کالایی نزد آنان
  ارزان تر از قرآن نیست، آن گاه که به حق خوانده شود (و معنای درست آن بیان شود) و
  کالایی پرفروش تر و گران قیمت تر از قرآن نیست. آن گاه که ناروا معنا شود

  . ^(۷)

  آسیب های باد شده بدین قرار است

  :

  ۱-

  ناآگاهی از
  ویژگی های قرآن

  گام نخست در راه فهم و بهره گیری از قرآن شناخت ویژگی های این کتاب
  ارجمند است; زیرا قرآن علاوه بر جنبه هایی که در هر نوشته ای وجود دارد و
  نویسندگان و خوانندگان بدان آگاهند، دارای ویژگی هایی است که بدون آگاهی نسبت به آن ها
  فهم صحیح و بایسته آن ممکن نیست

  .

  الف – راهنمایی معلمان قرآن

  گرچه مخاطبان قرآن در عصر نزول، ظاهر بخش مهمی از آن را می فهمیدند و
  از پیش خود به مرحله ای از فهم قرآن می رسیدند، ولی چنان نبود که هیچ آیه ای بر
  آنان مبهم نماند و مراتب عالی فهم آیه ها را همگی دریابند. پس معلم و مفسری لازم
  بود تا آیه های الهی را بر مردم بیان کند و مشکلات فهم مردم را برطرف نماید. معلم
  قرآن کسی جز پیامبرصلی الله علیه وآله نبود که وظیفه پیام رسانی الهی را به تعلیم
  خداوند بر عهده داشت. او نخستین کسی بود که قرآن را در همه ابعاد و مراتب درک کرده
  بود و به مقتضای فرمان الهی، وظیفه داشت برای مردم نیز شرح و توضیح دهد

  : «

  و
  انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم.»(نحل: ۴۴

  ).

  برخی از مفسران مفاد آیه مزبور را منحصر به شرح آیه های متشابه و مشکل
  قرآن کرده اند; بدان دلیل که آیه هایی که نص یا ظاهر است نیازی به بیان و شرح
  ندارد

  (۸)

  و اگر همه آیه ها نیاز به توضیح داشته باشد
  لازمه اش آن است که همه مجمل باشد

  . ^(۹)

  اما باید توجه داشت که
  اولا، «ما نزل » اطلاق دارد و تمامی آیه ها را دربر می گیرد. ثانیا، آیه در مقام
  بیان یکی از وظایف حضرت رسول صلی الله علیه وآله است و این بیان برای همه آیه ها
  موضوعیت دارد، هرچند مفاد آیه پیچیده نباشد

  .

  علاوه بر آن، گاهی مفاد
  اولیه آیه روشن بوده. ولی ایشان مراتب بالاتری از آن را بر مردم بیان کرده اند. به
  این ترتیب، بیان و شرح پیامبرصلی الله علیه وآله درباره آیه های قرآن، اعم از نص و
  ظاهر و متشابه و…، حجت است

  (۱۰)

  و این وظیفه پس
  از ارتحال پیامبرصلی الله علیه وآله بر عهده عترت آن گرامی نهاده شد و به مقتضای
  حدیث شریف ثقلین بیان آنان نیز برای طالبان فهم قرآن حجت است

  . ^(۱۱)

  بر این
  اساس، جویای فهم قرآن باید به این ویژگی قرآن آگاه بوده و توجه داشته باشد قرآن
  کتابی است که در کنار آن معلم نهاده اند تا معارف آن را به مردم بیاموزد
  ومراجعه به آن از پیش خود، انسان را آن چنان که شایسته است به مقصد نمی رساند و
  حتی در برخی موارد، بر حیرت و گمراهی او می افزاید، مگر این که از شیوه ای که
  پیامبرصلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در فهم قرآن ارائه داده اند
  پیروی کند و از تفاصیل و قیدها و توضیح هایی که درباره آیه ها بیان نموده اند
  بهره مند شود

  .
  ^(۱۲)

  ب- محکمات و متشابهات

  آیه های قرآن از لحاظ بیان مطالب یکسان نیست و در دو طیف جداگانه
  تقسیم بندی می شود: نخست آیه هایی که

  «

  محکم »اند; یعنی، در دلالتشان بر مراد و
  مقصود خداوند استوار و قطعی اند و احتمالات گوناگون درباره مفاد آن ها وجود ندارد
  و دیگر آیه هایی که معانی گوناگونی رابرمی تابد ودردلالت بر مقصودگویایی واستواری
  دسته پیشین راندارد.این آیه هابه «متشابهات » نامبردارند.قرآن خودبه این نکته
  اشاره فرموده است: «هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن ام الکتاب واخر
  متشابهات »(آل عمران:۷

  )

  شناخت این دو دسته عامل مهمی در برداشت و فهم صحیح از قرآن به شمار
  می آید; زیرا در پرتو این آگاهی، تکیه گاه فهم متشابهات، که آیه های محکم اند، به
  خوبی روشن می شود و مخاطب برای فهم آن مستقیما به سراغ محکمات می رود، بی آن که
  دچار لغزشی شود یا ندانسته احتمال غیر مراد آیه را بر قرآن تحمیل کند. بنابراین،
  آن که به این ویژگی قرآن آگاهی ندارد یا آگاه است و از روی عمد بدان توجهی نمی کند
  دچار لغزش و انحراف می شود و چه بسا، گمان کند که آیه های قرآن با هم اختلاف و
  تناقض دارند – چنان که عده ای در صدر اسلام به این گمان دچار شده بودند

  – ^(۱۳)

  و یا براساس این آیه ها به جبر گرایش پیدا کنند – آن گونه که برخی از
  مسلمانان ازآیه هایی مانند «لیس لک من الامر شی ء

  …» (

  آل عمران:۱۲۸) و «و
  الله خلقکم و ما تعملون » (صافات:۹۶) عقیده جبر را فهمیده اند و از آیه های دیگر،
  جسمانیت خداوند و دیده شدن او به چشم (در قیامت) رابرگرفته اند;مانند:آیه
  «الرحمن علی العرش استوی » (طه:۵) و آیه «وجوه یومئذ ناضره الی ربها ناظره.»
  (قیامه: ۲۲ و۲۳

  ).

  به هر روی، ناآگاهی و بی دقتی درباره محکم و متشابه یا ناسخ و منسوخ
  (که مصادیقی از متشابهات است) موجب به هم ریختن آیه ها (ضرب القرآن بعضه ببعض)
  خواهد شد، چنان که ممکن است کسی آیه متشابهی را محکم تصور کند و براساس آن،
  آیه های دیگر را وارونه بفهمد; چه این که پیروان بسیاری از مذاهب انحرافی به
  آیه های قرآن تمسک کرده و درستی رای و مذهب خود را با آن تایید نموده اند

  .

  ج قیدها و مخصص ها

  نزول قرآن در زمان طولانی سبب شد تا عام ها و مطلق ها در کلام الهی در
  برخی موارد، جدای از قیدها و مخصص ها باشد و از
  آن جاکه تمامی قرآن مجموعه واحدی است و مطالب آن با یکدیگر ارتباط دارد و آیه ها
  شاهد و مصدق هم قرار می گیرند، لازم است به هنگام فهم، از وجود یا عدم قید یا
  مخصصی در آیه های دیگر که مربوط به موضوع مورد بحث آیه است با خبر شویم و آن را در
  فهم آیه دخالت دهیم. علاوه بر این، گاهی قیدی در خارج از قرآن در بیان معلمان قرآن علیهم السلام
  آمده که باید مورد توجه قرار گیرد و براساس آن،آیه شرح و معنا شود. بر این مبنا
  یکی از آسیب های جدی فهم، نادیده انگاشتن قیدهای قرآنی و غیر قرآنی است که درفهم
  آیه مؤثر است. در چند آیه قرآن، خون جزو خوردنی های حرام معرفی شده است; مانند:
  «انما حرم علیکم المیته و الدم.» (بقره:۱۷۳) در این آیه و آیه های ۳ مائده و

  ۱۱۵

  نحل،
  خون به طور مطلق و به هر شکلی که باشد حرام اعلام شده، ولی در آیه ۱۴۵ انعام قید
  «ریخته شده » را نیز بر آن افزوده است «او دما مسفوحا.» بنابراین،، با توجه به این
  قید، خون هایی که پس از سربریدن حیوان در رگ ها باقی می ماند حرام نیست و مراد از
  حرمت خوردن خون در آن چند آیه نیز صرفا حرام بودن خونی است که پس از سر بریدن از بدن
  حیوان خارج می شود

  .

  نمونه های دیگر از آیاتی که قید آن در روایات وجود دارد آیه ۲ سوره نور
  است: «الزانیه و الزانی فاجلدوا کل واحد منهما ماه جلده.» این کریمه درباره حد
  زناست و اطلاق آن شامل همه زناکاران می شود، چه آنان که همسر دارند و در کنار او زندگی
  می کنند، چه کسانی که در جایی دیگر دور از او هستند و چه آنان که بی همسرند. اما
  روایت حکم آیه را مختص غیر محصنه می داند (وقتی که زانی و زانیه همسر نداشته یا
  دسترسی به همسر خود نداشته باشند.) بنابراین، آیه به همین مورد مقید و از شمول آن
  کاسته می شود

  .
  ^(۱۴)

  پیداست که عدم پی جویی از چنین مواردی یا
  ناآگاهی با این ویژگی قرآن تا چه حد فهم ما را از مراد خدای متعال دگرگون می سازد

  .

  د ظاهر و باطن قرآن

  معارف قرآن همه آن نیست که از دلالت ظاهر آیات به دست می آید، بلکه در
  ورای آنچه از ظاهر آیه فهمیده می شود مراحل بالاتری وجود دارد که در زبان معلمان
  قرآن از آن به «باطن قرآن » یاد شده است. به عقیده برخی از عالمان قرآن پژوه، با
  تدبر در قرآن می توان از ظهور معنای ساده و ابتدایی گذشت و به معانی پیچیده تر که
  در پس این معنا نهفته است دست یافت; مثلا، از آیه کریمه «و لا تشرکوا به شیئا»
  (نساء:۳۶) در ابتدا فهیمده می شود که نباید بت ها را پرستید، ولی با نظری وسیع تر،
  این معنا را می یابیم که انسان نباید به غیر اذن خدا از دیگران اطاعت کند و با
  نظری گسترده تر، از این که انسان حتی از دلخواه خود نباید پیروی کند و با نظری
  عمیق تر، نباید از خدا غفلت کرد و به غیر خدا توجه داشت

  ;

  زیرا پرستش بت ها به این
  دلیل ممنوع است که خضوع در برابر غیر خداست و بت بودن معبود خصوصیتی ندارد،
  چنان که قرآن اطاعت شیطان را عبادت او شمرده است: «ان لا تعبدوا الشیطان » (یس:
  60) با تحلیلی دیگر، معلوم می شود که فرقی در اطاعت از دیگران با پیروی از
  خواهش های نفسانی خود وجود ندارد، چنان که قرآن می فرماید: «افرایت من اتخذ الهه
  هواه » (جاثیه:۲۳) با تحلیل دقیق تر، معلوم می شود که اصلا نباید به غیر خدای
  متعال توجه و التفات داشت و از او غفلت کرد; زیرا توجه به غیر خدا همان استقلال
  برای غیر او و تواضع نشان دادن در برابر عبادت و پرستش خداست و خداوند غفلت
  کنندگان را وعده عذاب داده است: «و لقد ذرانا لجهنم کثیرا من الجن و الانس …
  اولئک هم الغافلون

  »
  (

  اعراف:۱۷۹

  ). ^(۱۵)

  اما می توان گفت که همه معانی باطنی قرآن در دسترس فهم افراد عادی نیست
  و در این زمینه، باید به معلمان قرآن مراجعه کرد; زیرا دانش ظاهر و باطن قرآن در
  همه سطح ها در اختیار آنان است

  . ^(۱۶)

  بنابراین، همه
  نمی توانند مدعی دانستن معارف باطنی قرآن باشند، به ویژه اگر بخواهند از پیش خود و
  بدون شاهد قرآنی یا روایی یا عقلی معنای نهفته در ورای ظاهر آیه را بیان کنند; چه
  در این صورت راه سوء فهم و برداشت به خوبی باز است و دلیلی بر درستی آن نخواهیم داشت.
  بنابراین، آسیبی که از این ناحیه به نظر می رسد از دو جنبه است

  :

  ۱-

  محدود و منحصر کردن مفاد آیه بر ظاهر آن; زیرا
  در این صورت، اگر راه صحیحی به دست یافتن آدمی بر معنای باطنی باشد – مانند این که
  شاهدی از قرآن یا روایت معتبر داشته باشیم – از معارف درون آیه محروم خواهیم ماند

  .

  ۲-

  بی پروایی و بی ضابطگی در بیان معنای باطنی که
  هرچه به نظر آید به عنوان باطن آیه مطرح گردد

  .

  نکته ای که یادآوری آن در این جا ضروری است آن که برخی افراد از باطن
  داشتن آیه های قرآن سوء استفاده کرده و معتقد شده اند که مراد از قرآن باطن آن
  است، نه ظاهرش که با دانش لغت و اصول محاوره فهمیده شود و نسبت باطن به ظاهر مانند
  نسبت مغز است به پوست و عمل به باطن قرآن آدمی را از ظاهر آن بی نیاز می سازد

  . ^(۱۷)

  اینان، که به دلیل این عقیده به «باطنیان » مشهورند، هیچ دلیلی شرعی بر
  این باور خود ندارند، بلکه حتی همه آیه های اعتقادی و احکام قرآن و روایات و سیره
  پیشوایان دین برخلاف این مدعاست

  .

  ۲-

  ناآگاهی به
  ابزارهای فهم

  الف ناآگاهی نسبت به اصول و معیارهای فهم عدم دست یابی به قالب قرآن:
  از نخستین گام های فهم قرآن، تلاش در جهت دست یابی به قالب قرآن است. قرآن در عصر
  نزول و سالیانی پس از آن، به خط کوفی و بدون نقطه و اعراب نوشته می شد، گرچه وجود
  حافظان فراوان و تلاوت گسترده قرآن مانعی در راه پیدایش اشتباه بود، اما نتوانست
  هرگونه اختلافی را پیشگیری کند و بدین ترتیب، قرائت های هفت گانه و بیش تر شکل
  گرفت. درست است که اختلاف قرائت مغیر معنا در سراسر قرآن اندک است، ولی دقت در فهم
  اقتضا می کند که جویای فهم قرآن در صدد یافتن قرائت صحیح برآید تا مطمئن شود آنچه
  می فهمد و برداشت می کند برگرفته از کلام الهی است. اما اگر بخواهد بدون ضابطه،
  قرائت های گوناگون را ملاک فهم خود قراراد دهد قطعا به مراد خداوند نخواهد رسید و
  خشت اولی است که چون کج نهاده شود تا ثریا کج فهمی و انحراف ادامه می یابد

  .

  بی توجهی به اصول محاوره: قرآن همانند دیگر نوشته ها از الگوهای زبانی
  ویژه برخوردار است. همان گونه که مردم در سخنان و نوشته های خود معیارهایی دارند و
  براساس آن می صفحه مرتب و آماده استفاده است.

• مطابق با اصول علمی: فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن براساس استانداردهای آموزشی تهیه شده و برای پروژه‌های تحقیقاتی ایده‌آل است.
• ساختار منظم و حرفه‌ای: طراحی دقیق فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن باعث سهولت در استفاده از آن شده است.
• دریافت یک هدیه ارزشمند: همراه با فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن، یک پاورپوینت شیک و استاندارد نیز در اختیار شما قرار می‌گیرد.
• بدون نیاز به ویرایش: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن و پاورپوینت هدیه آماده ارائه در جلسات و کنفرانس‌ها هستند.
• محتوای جامع و به‌روز: مطالب موجود در فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن به درک بهتر موضوعات کمک می‌کند.
• ویرایش آسان و سریع: فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن به‌راحتی قابل تغییر و سفارشی‌سازی است.
• تضمین کیفیت و پشتیبانی: فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن و پاورپوینت همراه آن از نظر کیفیت تضمین‌شده هستند و شامل پشتیبانی کامل می‌شوند.

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به آسیب های فهم قرآن :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

مقدمه

فهم متون دینی،

(۱)

به ویژه قرآن،
همانند فهم گفته و نوشته های دیگر قانونمند است. علاوه بر آن، قرآن به دلیل ویژگی های
منحصر به فردش، ملاک های افزون تری برای فهم دارد که غفلت از آن انسان را از شناخت
صحیح مراد خداوند از آیه های نورانی اش باز می دارد. بدین سبب، از دیرباز کژفهمی های
بسیاری دامن گیر مراجعان به قرآن بوده و هست

.

کژی هایی که ممکن است در
زمینه فهم قرآن پدید آید به «آسیب های فهم » نامبردار است.
توجه به این آسیب هاوراه های رفع آن هم زاد خود قرآن است

.

پیامبرصلی الله علیه وآله و جانشینان گرامی اش علیهم السلام هماره
مخاطبان قرآن را به فهم صحیح و بایسته راهنمایی کرده، آنان را از انحراف در فهم
کتاب خدا بازداشته اند. اعتراض های پیامبرصلی الله علیه وآله به برهم زنندگان
آیه های قرآن

(۲)

و ایستادگی
اهل بیت علیهم السلام در پاسداری از حریم قرآن در برابر مدعیان فهم آن در این
راستاست

.

حضرت علی علیه السلام از یکی از قاضیان زمان خود پرسیدند: آیا تو ناسخ
و منسوخ (قرآن) را از یکدیگر بازمی شناسی؟ پاسخ داد: نه. حضرت فرمودند: خود و
دیگران را نابود کردی

.
^(۳)

آن حضرت در نامه ای به معاویه نوشتند: تو با
تاویل قرآن به دنیا دست یازیدی

. ^(۴)

امام باقرعلیه السلام در
دیدار با قتاده – که یکی از فقیهان و مفسران بصره بود – فرمودند: اگر قرآن را از
پیش خود (بدون توجه به ویژگی ها و معیارهای فهم آن) تفسیر کنی، هم خود را نابود
کرده ای و هم دیگران را و اگر سخن دیگران را بازگویی، خود و دیگران را به نابودی
کشانده ای

… .
^(۵)

امام صادق علیه السلام در پاسخ صوفیان (که
آیه های زهد و ایثار را شاهدی برای خود دانسته و علیه امام علیه السلام استدلال و
احتجاج می کردند) فرمودند: آیا شما به ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه قرآن آگاهید؟
گمراهان و نابود شدگان این امت به امثال این گونه آیه ها گمراه و نابود شدند

. ^(۶)

بنابراین، آسیب های فهم قرآن از قدیمی ترین بحث های قرآنی است که
معلمان قرآن بدان هشدار داده و به دامن گیر شدن آیندگان نیز خبر داده اند، آن گونه
که در سخن حضرت علی علیه السلام آمده است: زمانی فرا رسد که… کالایی نزد آنان
ارزان تر از قرآن نیست، آن گاه که به حق خوانده شود (و معنای درست آن بیان شود) و
کالایی پرفروش تر و گران قیمت تر از قرآن نیست. آن گاه که ناروا معنا شود

. ^(۷)

آسیب های باد شده بدین قرار است

:

۱-

ناآگاهی از
ویژگی های قرآن

گام نخست در راه فهم و بهره گیری از قرآن شناخت ویژگی های این کتاب
ارجمند است; زیرا قرآن علاوه بر جنبه هایی که در هر نوشته ای وجود دارد و
نویسندگان و خوانندگان بدان آگاهند، دارای ویژگی هایی است که بدون آگاهی نسبت به آن ها
فهم صحیح و بایسته آن ممکن نیست

.

الف – راهنمایی معلمان قرآن

گرچه مخاطبان قرآن در عصر نزول، ظاهر بخش مهمی از آن را می فهمیدند و
از پیش خود به مرحله ای از فهم قرآن می رسیدند، ولی چنان نبود که هیچ آیه ای بر
آنان مبهم نماند و مراتب عالی فهم آیه ها را همگی دریابند. پس معلم و مفسری لازم
بود تا آیه های الهی را بر مردم بیان کند و مشکلات فهم مردم را برطرف نماید. معلم
قرآن کسی جز پیامبرصلی الله علیه وآله نبود که وظیفه پیام رسانی الهی را به تعلیم
خداوند بر عهده داشت. او نخستین کسی بود که قرآن را در همه ابعاد و مراتب درک کرده
بود و به مقتضای فرمان الهی، وظیفه داشت برای مردم نیز شرح و توضیح دهد

: «

و
انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم.»(نحل: ۴۴

).

برخی از مفسران مفاد آیه مزبور را منحصر به شرح آیه های متشابه و مشکل
قرآن کرده اند; بدان دلیل که آیه هایی که نص یا ظاهر است نیازی به بیان و شرح
ندارد

(۸)

و اگر همه آیه ها نیاز به توضیح داشته باشد
لازمه اش آن است که همه مجمل باشد

. ^(۹)

اما باید توجه داشت که
اولا، «ما نزل » اطلاق دارد و تمامی آیه ها را دربر می گیرد. ثانیا، آیه در مقام
بیان یکی از وظایف حضرت رسول صلی الله علیه وآله است و این بیان برای همه آیه ها
موضوعیت دارد، هرچند مفاد آیه پیچیده نباشد

.

علاوه بر آن، گاهی مفاد
اولیه آیه روشن بوده. ولی ایشان مراتب بالاتری از آن را بر مردم بیان کرده اند. به
این ترتیب، بیان و شرح پیامبرصلی الله علیه وآله درباره آیه های قرآن، اعم از نص و
ظاهر و متشابه و…، حجت است

(۱۰)

و این وظیفه پس
از ارتحال پیامبرصلی الله علیه وآله بر عهده عترت آن گرامی نهاده شد و به مقتضای
حدیث شریف ثقلین بیان آنان نیز برای طالبان فهم قرآن حجت است

. ^(۱۱)

بر این
اساس، جویای فهم قرآن باید به این ویژگی قرآن آگاه بوده و توجه داشته باشد قرآن
کتابی است که در کنار آن معلم نهاده اند تا معارف آن را به مردم بیاموزد
ومراجعه به آن از پیش خود، انسان را آن چنان که شایسته است به مقصد نمی رساند و
حتی در برخی موارد، بر حیرت و گمراهی او می افزاید، مگر این که از شیوه ای که
پیامبرصلی الله علیه وآله و اهل بیت علیهم السلام در فهم قرآن ارائه داده اند
پیروی کند و از تفاصیل و قیدها و توضیح هایی که درباره آیه ها بیان نموده اند
بهره مند شود

.
^(۱۲)

ب- محکمات و متشابهات

آیه های قرآن از لحاظ بیان مطالب یکسان نیست و در دو طیف جداگانه
تقسیم بندی می شود: نخست آیه هایی که

«

محکم »اند; یعنی، در دلالتشان بر مراد و
مقصود خداوند استوار و قطعی اند و احتمالات گوناگون درباره مفاد آن ها وجود ندارد
و دیگر آیه هایی که معانی گوناگونی رابرمی تابد ودردلالت بر مقصودگویایی واستواری
دسته پیشین راندارد.این آیه هابه «متشابهات » نامبردارند.قرآن خودبه این نکته
اشاره فرموده است: «هو الذی انزل علیک الکتاب منه آیات محکمات هن ام الکتاب واخر
متشابهات »(آل عمران:۷

)

شناخت این دو دسته عامل مهمی در برداشت و فهم صحیح از قرآن به شمار
می آید; زیرا در پرتو این آگاهی، تکیه گاه فهم متشابهات، که آیه های محکم اند، به
خوبی روشن می شود و مخاطب برای فهم آن مستقیما به سراغ محکمات می رود، بی آن که
دچار لغزشی شود یا ندانسته احتمال غیر مراد آیه را بر قرآن تحمیل کند. بنابراین،
آن که به این ویژگی قرآن آگاهی ندارد یا آگاه است و از روی عمد بدان توجهی نمی کند
دچار لغزش و انحراف می شود و چه بسا، گمان کند که آیه های قرآن با هم اختلاف و
تناقض دارند – چنان که عده ای در صدر اسلام به این گمان دچار شده بودند

– ^(۱۳)

و یا براساس این آیه ها به جبر گرایش پیدا کنند – آن گونه که برخی از
مسلمانان ازآیه هایی مانند «لیس لک من الامر شی ء

…» (

آل عمران:۱۲۸) و «و
الله خلقکم و ما تعملون » (صافات:۹۶) عقیده جبر را فهمیده اند و از آیه های دیگر،
جسمانیت خداوند و دیده شدن او به چشم (در قیامت) رابرگرفته اند;مانند:آیه
«الرحمن علی العرش استوی » (طه:۵) و آیه «وجوه یومئذ ناضره الی ربها ناظره.»
(قیامه: ۲۲ و۲۳

).

به هر روی، ناآگاهی و بی دقتی درباره محکم و متشابه یا ناسخ و منسوخ
(که مصادیقی از متشابهات است) موجب به هم ریختن آیه ها (ضرب القرآن بعضه ببعض)
خواهد شد، چنان که ممکن است کسی آیه متشابهی را محکم تصور کند و براساس آن،
آیه های دیگر را وارونه بفهمد; چه این که پیروان بسیاری از مذاهب انحرافی به
آیه های قرآن تمسک کرده و درستی رای و مذهب خود را با آن تایید نموده اند

.

ج قیدها و مخصص ها

نزول قرآن در زمان طولانی سبب شد تا عام ها و مطلق ها در کلام الهی در
برخی موارد، جدای از قیدها و مخصص ها باشد و از
آن جاکه تمامی قرآن مجموعه واحدی است و مطالب آن با یکدیگر ارتباط دارد و آیه ها
شاهد و مصدق هم قرار می گیرند، لازم است به هنگام فهم، از وجود یا عدم قید یا
مخصصی در آیه های دیگر که مربوط به موضوع مورد بحث آیه است با خبر شویم و آن را در
فهم آیه دخالت دهیم. علاوه بر این، گاهی قیدی در خارج از قرآن در بیان معلمان قرآن علیهم السلام
آمده که باید مورد توجه قرار گیرد و براساس آن،آیه شرح و معنا شود. بر این مبنا
یکی از آسیب های جدی فهم، نادیده انگاشتن قیدهای قرآنی و غیر قرآنی است که درفهم
آیه مؤثر است. در چند آیه قرآن، خون جزو خوردنی های حرام معرفی شده است; مانند:
«انما حرم علیکم المیته و الدم.» (بقره:۱۷۳) در این آیه و آیه های ۳ مائده و

۱۱۵

نحل،
خون به طور مطلق و به هر شکلی که باشد حرام اعلام شده، ولی در آیه ۱۴۵ انعام قید
«ریخته شده » را نیز بر آن افزوده است «او دما مسفوحا.» بنابراین،، با توجه به این
قید، خون هایی که پس از سربریدن حیوان در رگ ها باقی می ماند حرام نیست و مراد از
حرمت خوردن خون در آن چند آیه نیز صرفا حرام بودن خونی است که پس از سر بریدن از بدن
حیوان خارج می شود

.

نمونه های دیگر از آیاتی که قید آن در روایات وجود دارد آیه ۲ سوره نور
است: «الزانیه و الزانی فاجلدوا کل واحد منهما ماه جلده.» این کریمه درباره حد
زناست و اطلاق آن شامل همه زناکاران می شود، چه آنان که همسر دارند و در کنار او زندگی
می کنند، چه کسانی که در جایی دیگر دور از او هستند و چه آنان که بی همسرند. اما
روایت حکم آیه را مختص غیر محصنه می داند (وقتی که زانی و زانیه همسر نداشته یا
دسترسی به همسر خود نداشته باشند.) بنابراین، آیه به همین مورد مقید و از شمول آن
کاسته می شود

.
^(۱۴)

پیداست که عدم پی جویی از چنین مواردی یا
ناآگاهی با این ویژگی قرآن تا چه حد فهم ما را از مراد خدای متعال دگرگون می سازد

.

د ظاهر و باطن قرآن

معارف قرآن همه آن نیست که از دلالت ظاهر آیات به دست می آید، بلکه در
ورای آنچه از ظاهر آیه فهمیده می شود مراحل بالاتری وجود دارد که در زبان معلمان
قرآن از آن به «باطن قرآن » یاد شده است. به عقیده برخی از عالمان قرآن پژوه، با
تدبر در قرآن می توان از ظهور معنای ساده و ابتدایی گذشت و به معانی پیچیده تر که
در پس این معنا نهفته است دست یافت; مثلا، از آیه کریمه «و لا تشرکوا به شیئا»
(نساء:۳۶) در ابتدا فهیمده می شود که نباید بت ها را پرستید، ولی با نظری وسیع تر،
این معنا را می یابیم که انسان نباید به غیر اذن خدا از دیگران اطاعت کند و با
نظری گسترده تر، از این که انسان حتی از دلخواه خود نباید پیروی کند و با نظری
عمیق تر، نباید از خدا غفلت کرد و به غیر خدا توجه داشت

;

زیرا پرستش بت ها به این
دلیل ممنوع است که خضوع در برابر غیر خداست و بت بودن معبود خصوصیتی ندارد،
چنان که قرآن اطاعت شیطان را عبادت او شمرده است: «ان لا تعبدوا الشیطان » (یس:
60) با تحلیلی دیگر، معلوم می شود که فرقی در اطاعت از دیگران با پیروی از
خواهش های نفسانی خود وجود ندارد، چنان که قرآن می فرماید: «افرایت من اتخذ الهه
هواه » (جاثیه:۲۳) با تحلیل دقیق تر، معلوم می شود که اصلا نباید به غیر خدای
متعال توجه و التفات داشت و از او غفلت کرد; زیرا توجه به غیر خدا همان استقلال
برای غیر او و تواضع نشان دادن در برابر عبادت و پرستش خداست و خداوند غفلت
کنندگان را وعده عذاب داده است: «و لقد ذرانا لجهنم کثیرا من الجن و الانس …
اولئک هم الغافلون

»
(

اعراف:۱۷۹

). ^(۱۵)

اما می توان گفت که همه معانی باطنی قرآن در دسترس فهم افراد عادی نیست
و در این زمینه، باید به معلمان قرآن مراجعه کرد; زیرا دانش ظاهر و باطن قرآن در
همه سطح ها در اختیار آنان است

. ^(۱۶)

بنابراین، همه
نمی توانند مدعی دانستن معارف باطنی قرآن باشند، به ویژه اگر بخواهند از پیش خود و
بدون شاهد قرآنی یا روایی یا عقلی معنای نهفته در ورای ظاهر آیه را بیان کنند; چه
در این صورت راه سوء فهم و برداشت به خوبی باز است و دلیلی بر درستی آن نخواهیم داشت.
بنابراین، آسیبی که از این ناحیه به نظر می رسد از دو جنبه است

:

۱-

محدود و منحصر کردن مفاد آیه بر ظاهر آن; زیرا
در این صورت، اگر راه صحیحی به دست یافتن آدمی بر معنای باطنی باشد – مانند این که
شاهدی از قرآن یا روایت معتبر داشته باشیم – از معارف درون آیه محروم خواهیم ماند

.

۲-

بی پروایی و بی ضابطگی در بیان معنای باطنی که
هرچه به نظر آید به عنوان باطن آیه مطرح گردد

.

نکته ای که یادآوری آن در این جا ضروری است آن که برخی افراد از باطن
داشتن آیه های قرآن سوء استفاده کرده و معتقد شده اند که مراد از قرآن باطن آن
است، نه ظاهرش که با دانش لغت و اصول محاوره فهمیده شود و نسبت باطن به ظاهر مانند
نسبت مغز است به پوست و عمل به باطن قرآن آدمی را از ظاهر آن بی نیاز می سازد

. ^(۱۷)

اینان، که به دلیل این عقیده به «باطنیان » مشهورند، هیچ دلیلی شرعی بر
این باور خود ندارند، بلکه حتی همه آیه های اعتقادی و احکام قرآن و روایات و سیره
پیشوایان دین برخلاف این مدعاست

.

۲-

ناآگاهی به
ابزارهای فهم

الف ناآگاهی نسبت به اصول و معیارهای فهم عدم دست یابی به قالب قرآن:
از نخستین گام های فهم قرآن، تلاش در جهت دست یابی به قالب قرآن است. قرآن در عصر
نزول و سالیانی پس از آن، به خط کوفی و بدون نقطه و اعراب نوشته می شد، گرچه وجود
حافظان فراوان و تلاوت گسترده قرآن مانعی در راه پیدایش اشتباه بود، اما نتوانست
هرگونه اختلافی را پیشگیری کند و بدین ترتیب، قرائت های هفت گانه و بیش تر شکل
گرفت. درست است که اختلاف قرائت مغیر معنا در سراسر قرآن اندک است، ولی دقت در فهم
اقتضا می کند که جویای فهم قرآن در صدد یافتن قرائت صحیح برآید تا مطمئن شود آنچه
می فهمد و برداشت می کند برگرفته از کلام الهی است. اما اگر بخواهد بدون ضابطه،
قرائت های گوناگون را ملاک فهم خود قراراد دهد قطعا به مراد خداوند نخواهد رسید و
خشت اولی است که چون کج نهاده شود تا ثریا کج فهمی و انحراف ادامه می یابد

.

بی توجهی به اصول محاوره: قرآن همانند دیگر نوشته ها از الگوهای زبانی
ویژه برخوردار است. همان گونه که مردم در سخنان و نوشته های خود معیارهایی دارند و
براساس آن می گویند و می نویسند و گفته و نوشته های دیگران را می فهمند، همه
پیامبران علیهم ال