فایل ورد کامل پاورپوینت بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی

فایل فایل ورد کامل پاورپوینت بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی که هم اکنون ارائه می‌شود، یک راه‌حل جامع و بی‌نظیر برای نیازهای تحقیقاتی و آموزشی شماست. این مجموعه شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روان شناسی :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

تعریف «تنبیه

»

«

تنبیه

»

(Punishment)

در لغت، به معنای آگاه کردن،

(۱)

و بیدار کردن

(۲)

است. و در اصطلاح
تربیت و به ویژه از دید روان شناسان، تعاریف مختلفی برای آن ارائه گردیده که از
نظر محتوا قرین همدیگر است. در کتاب روان شناسی پرورشی

(۳)

، تنبیه این گونه تعریف شده
است: «ارائه یک محرک آزارنده، یا تنبیه کننده به دنبال یک رفتار نامطلوب برای کاهش
دادن آن رفتار. برای مثال، اگر بعد از انجام رفتاری نامطلوب از سوی کودک مثل گفتن
یک حرف زشت، با ارائه یک محرک آزارنده مثل سیلی زدن به او، خواسته باشیم که احتمال
بروز رفتار نامطلوب را در او کاهش دهیم، او را تنبیه کرده ایم

.»

در
این تعریف، از اصطلاح «محرک آزارنده » می توان تادیب و یا تنبیه بدنی کودک را نیز
استفاده کرد که در موارد خاصی، به عنوان آخرین شیوه در اصلاح رفتار کودکان تجویز
گردیده است

.

«

حد» و «تنبیه

»

«

حد»، که در لغت، به معنای حایل و حاجز میان دو
چیز است، در شرع، عبارت است از وارد ساختن عقوبت و کیفری بر مکلف به دلیل معصیتی
که مرتکب شده بدان اندازه که شارع مقدس مقدر و مقرر داشته است

. ^(۴)

در واقع، «حد» مجازات معینی است که در اسلام، برای برخی جرایم در نظر
گرفته شده است. برخی از این مجازات ها تعداد مشخصی ضربه شلاق و مانند آن می باشد.
حدود باید زیر نظر حاکم اسلامی اجرا گردد و منظور از آن، حفظ نظام اجتماع و ریشه
کن ساختن فساد و تبهکاری از جامعه انسانی و اسلامی است. حدود شامل: حد زنا، حد
لواط، حد قذف، حد شرب خمر، حد دزدی و حد محارب است

.

با توجه به معنا، «حد شرعی » اصولا برای گناهان کبیره ای معین گردیده
است که در آن اولا، حرمت ذات شرعی وجود دارد. ثانیا، مقدار حد و یا نوع مجازات آن
معین است. ثالثا، مرتکب گناه مکلف باشد. رابعا، هیچ کسی، حتی حاکم شرع، نمی تواند
آن را کم یا زیاد نماید، در حالی که تنبیه مصطلح هیچ کدام از شروط مزبور را ندارد;
یعنی: تنبیه درباره خطاهایی به کار می رود که نه تنها حد ندارد، بلکه حتی گاهی
حرمت شرعیه نیز ندارند، بلکه کارهایی بوده که از لحاظ اخلاقی، سزاوار نبوده از
متربی مسلمان صادر شود

.

«

تعزیر» و «تنبیه

»

علامه مجلسی(ره) می فرماید: «التعزیر و هو التادیب دون الحد و یکون
برای الامام و الحاکم

»
^(۵)

اجماع فقهای شیعه

(۶)

و حتی فقهای عامه

(۷)

بر این است که
افراد غیر مکلف یا غیر بالغ و یا مجنون اگر محرمات شرعیه را، که در قرآن برای آن حدی
مشخص گردیده مرتکب شوند، باید تعزیر گردند

.

اگر چه تعزیر به معنی تادیب و تنبیه بدنی می باشد و به تمام مجازاتی
اطلاق می شود که در اسلام، حد ثابتی ندارد و یا اگر حد ثابتی دارد، مرتکب آن غیر
مکلف است، با معنای «تنبیه » اصطلاحی تفاوت دارد; چون اولا، تعزیر در برابر فعل حرام
است. ثانیا، مقدار ضرب تازیانه آن کم تر از حد و منوط به نظر امام یا حاکم اسلامی
است، در حالی که «تنبیه » ممکن است برای فعل حرام و یا غیر حرام – مثل اعمالی که
عادتا به حد حرمت شرعی نمی رسد – انجام گیرد و مقدار ضرب آن هم قطعا از تعزیر
کم تر است. همچنین تنبیه و تادیب متربی ممکن است به وسیله ولی او و یا معلم و مربی
او که اذن تنبیه دارد، انجام گیرد

.

تنبیه از نظر
روان شناسی

از نظر روان شناسان، چون اساس زندگی کودک، به ویژه در سال های اول
زندگی، مبتنی بر جلب لذت و دفع الم است، از هر چه برای او لذت بخش و خوشایند باشد،
استقبال می کند و از هر چه برایش دردآورد و رنج آفرین باشد، فرار می نماید

.

بدین
روی، طبیعی است که تنبیه برای کودک امری دردآور باشد و سبب گریز او از عملی است که
عاقبتش تنبیه است

.

امروزه روان شناسان به دلایل اخلاقی، استفاده از تنبیه بدنی – مانند
سیلی زدن – را توصیه نمی کنند و حتی هنگامی که می خواهند تاثیر این نوع محرک ها را
در مهار و کاهش رفتار آزمایش کنند، از حیوانات کمک می گیرند، سپس نتیجه اصلاح شده
داده های آزمایشی خود را در مورد انسان تجربه می کنند. ولی آن جا که رفتار فرد از
خود تنبیه به مراتب مخرب تر باشد، کاربرد تنبیه موجه و منطقی تلقی شده است

. ^(۸)

از زمان های قدیم، مساله تنبیه در آموزش و پرورش و چگونگی و کیفیت
تاثیر آن مورد بحث بوده و موافقان و مخالفانی داشته است غالب روان شناسان با مقوله
تنبیه به صورت محتاطانه برخورد کرده اند و از نظراتشان استفاده می شود که در صورت
اصلاح شدن رفتار کودک با روش های مطلوب و به وسیله تقویت کننده های «مثبت و منفی »
مربیان مجاز به استفاده از تنبیه به عنوان یک محرک آزارنده نمی باشند. اما اگر
تمام روش های ممکن و انسانی به کار گرفته شد و نتیجه مثبت و مطلوب به بار نیاورد،
همچنین رفتار ناهنجار کودک ناپسند و بسیار حاد بود، استفاده از تنبیه بدنی به نظر برخی
از آنان، مفید و حتی لازم است. به عنوان نمونه، به برخی از نظرات روان شناسان
اشاره می شود

:

گیج و برلاینر

(Guqe & Berliner)

می گویند: اگر
رفتاری را که می خواهید مانع آن شوید بسیار خطرناک یا ناخوشایند است، در آن صورت،
تنبیه به عنوان راهی برای دفع آن رفتارچیزی خوب است

. ^(۹)

و یا گاتری (ش ژس س ا) می گوید: تنبیه به این علت در تغییر دادن رفتار
نامطلوب مؤثر است که رفتاری ناهمساز است

. ^(۱۰)

در کتاب تغییر رفتار و رفتار درمانی، ضمن این که بحث مطلوبی درباره
استفاده از روش تنبیه و آثار آن مطرح شده با این حال، مؤلف عقیده دارد که گاهی
ممکن است رفتار نابهنجار فرد آن چنان وخیم و خطرناک باشد که هیچ روش دیگری برای
تغییر رفتار و یا اصلاح آن جواب ندهد و به ناچار کاربرد روش تنبیه تنها روش ممکن
باشد; مثل وقتی که رفتار نامطلوب فرد سلامت و بقای خود او و یا افراد دیگر را
تهدید می کند

.
^(۱۱)

بنابراین، از نظر روان شناسان، تنبیه می تواند یک روش تربیتی باشد، اما
بر اساس مقررات و در مواردی به کار می رود که رفتار متربی ناپسند و بر خلاف مقررات
است و ما می خواهیم آن را تضعیف یا خاموش کنیم

.

تنبیه و تقویت

از نظر روان شناسان، تنبیه در اصل، فرایندی است که با تقویت تفاوت
دارد. در تعریفی ساده، «تقویت » را به تثبیت یک رفتار از راه کنترل پیامدهای آن
معنا می کنند

.
^(۱۲)

تنبیه با تقویت، هم از لحاظ روشی و هم از لحاظ
شرایط به کارگیری تفاوت دارند، اگر چه ممکن است در برخی موارد، نتیجه یکسان داشته
باشند. تقویت با عوامل مثبت و منفی سر و کار دارد، اما تنبیه به حضور محرک آزارنده
منفی و فقدان محرک مثبت مربوط می شود. همچنین در حالی که تقویت در مورد تحکیم پاسخ
به کار می رود، تنبیه فرایندی است که انجام پاسخ را تضعیف می کند و یا از بین
می برد. به عبارت دیگر، هنگامی که محرک برای استحکام و استمرار پاسخ به کار
می رود، می گویند: رفتار تقویت شده است، اما وقتی وجود و عدم وجود محرکی در
موقعیتی موجب تضعیف پاسخ شود، در این صورت، تنبیه صورت گرفته است; مثلا، وقتی به
شاگرد بد اخلاقی جریمه بدهند و یا او را از کلاس اخراج کنند تنبیه صورت گرفته است;
در مورد اول، وجود محرک منفی و مزاحم دادن جریمه و در مورد دوم، حذف محرک مثبت و
اخراج از کلاس، گرایش به پاسخ بد اخلاقی را احتمالا تضعیف می کند

.

تقویت در ایجاد رفتار مطلوب و یا افزایش آن مؤثر است، اما تنبیه
سرانجام ممکن است هم برای تنبیه شونده و هم برای تنبیه کننده، عواقب زیان آوری
داشته باشد. بنابراین، تنبیه به جز در مواردی خاص، وسیله مناسبی برای تغییر رفتار نامطلوب
و یا ترک عادت نیست

.

تنبیه یا تشویق؟

از نظر روان شناسان، تنبیه وتشویق دو روش تربیتی است که برای رعایت
مقررات و حفظ انضباط، باید در آموزشگاه ها و محیطهای تربیتی به کار گرفته شود.
تشویق یا پاداش در مواردی به کار می رود که رفتاری دلخواه و مطلوب از متربی سر بزند
و بخواهیم آن رفتار تقویت و تکرار شود و به صورت عادت درآید. اما تنبیه در مواردی
به کار می رود که رفتار متربی ناپسند و بر خلاف موازین دینی و مقررات است و
می خواهیم آن را تضعیف یا خاموش کنیم. این دو روش باید به طرز صحیح و بجا به کار
روند تا موجب آرامش خاطر و تعادل گردند

.

باید از تنبیه های شدید در برابر خطاهای کوچک یا از تنبیه های گروهی
برای اشتباهات فردی، به ویژه تنبیه های بدنی، کنایه آمیز و توهین دار خودداری کرد;
چون این تنبیهات غالبا در ضمیر و روان متربی کینه و روحیه انتقام جویی ایجاد می کند

.

در واقع، تنبیه دو نقش در انضباط ایفا می کند: یکی این که موجب تضعیف و
عدم تکرار رفتار ناپسند می شود و دیگر این که کودک را متوجه می کند که رفتارش مورد
قبول محیط اجتماع نیست و در واقع او را با انتظارات اجتماعی آشنا می کند

.

برای این که این روش تربیتی مؤثر واقع شود، باید متناسب با خطا باشد و
بلافاصله اعمال گردد. همچنین دلیل آن نیز برای کودک و متربی روشن باشد. از جمله
عوامل تاثیرگذار در این روش، ثبات و وحدت روش اولیا و مربیان است

.

از مجموع مباحث و نظرات روان شناسان درباب آموزش و یادگیری کودکان

(۱۳)

چنین استفاده می شود که آنان غالبا بر تقویت مثبت و دادن پاداش در
مقابل اعمال و رفتارهای مطلوب تکیه کرده اند و تنبیه را به عنوان آخرین روش در
تغییر رفتار، آن هم به شکل ساده مورد توجه قرار داده اند که این به نظر اسلام نیز
نزدیک است; زیرا در روایات اسلامی

(۱۴)

روش اولیه برای
برخورد با رفتار نامناسب، مدارا و نرمی است; در صورتی که نرمی سودمند نباشد، تندی
و برخورد مناسب با خطا به عنوان داروی تلخ و آخرین راه حل تجویز شده است

.

تنبیه در نظام
تربیتی اسلام

۱-

اهمیت و ضرورت
تنبیه از نظر اسلام

اسلام درباب تنبیه دیدگاه خاصی دارد که از هرگونه افراط و تفریط مبراست
و به شیوه ای اعتدالی، تنبیه را در برخی موارد به شکل محدود، برای اصلاح رفتارهای
نامطلوب و با شروطی می پذیرد

.

دین اسلام سفارش اکید می کند که بزرگ ترها در برابر کوچک ترها بیش تر
احساس مسؤولیت کنند و حقوق آن ها را مراعات نمایند. اسلام به جامعه به صورت یک
«کل » می نگرد، به موجودیت انسان ها اهمیت خاصی می دهد، خودسازی آحاد امت را لازم
می داند، رفق و شفقت با دیگران را جزء وظایف می شمارد و می گوید: «المسلم من سلم
المسلمون من یده و لسانه

.»
^(۱۵)

بر این اساس، حتی تنبیه بدنی را ابتداء حتی
برای حیوانات نمی پسندد و ترحم بر آن ها را از وظایف هر کس می داند. پس به جاست که
اولیا و مربیان در مورد خطاهای جزئی کودکان خشم نورزند و به آنان غضب نکنند، بلکه
با قدری مسامحه، از خطای آن ها بگذرند تا آنان شخصیت واقعی خود را بیابند، اصولا
معلم و مربی پیش از آن که سخت گیری کند، باید در کارش عالم و دانشمند باشد

.

البته باید به این نکته توجه داشت که در موارد خاصی، به ضرورت استفاده
از تنبیه در نظام تربیتی اسلام تصریح شده است و این معنی اولا، از آیات متعددی که
رسالت حضرت رسول(ص) را منحصر به تبشیر و انذار می داند، قابل درک است و هم از آیات
و روایاتی که حدود الهی و تعزیرات اسلامی را تبیین می کنند. اما اسلام برای هر جرم
و خطا تنبیه و مجازات در خور آن را ارائه می کند، آن هم در صورتی که عوامل دیگر
تربیتی – همانند رفق و مدارا و نرمی که با طبیعت و روحیات کودک هماهنگ است – مؤثر
نیفتاد. در این صورت، مربی و ولی کودک ناگزیر از تنبیه و مجازات بدنی است که در
تربیت دینی و اخلاقی کودک از نظر اسلام، به عنوان یک روش احتیاطی و استثنایی تلقی
می شود

.

ثانیا از آن جا که فرزندان و متربیان نزد انسان مسلمان امانت اند و
نسبت به آنان مسؤولیت دارد، همان گونه که تامین نیازهای جسمی کودک لازم است، تادیب
او از آن واجب تر می باشد، پرورش قوای فکری، عقلانی، روحی، عاطفی و مذهبی کودکان
از اهم وظایف می باشد و تحصیل فضایل اخلاقی مانند، صداقت، پاک دامنی، امانت داری،
مراعات نظافت، طهارت و خلاصه آنچه به انسانیت انسان مربوط است ضرورت دارد که تحقق
آن ها گاهی نیازمند روش ها و مراتبی از تادیب و تنبیه غیر بدنی است

.

ثالثا، همان گونه که انسان در انجام تکالیف دینی و اجتماعی نسبت به
خودش مسؤولیت دارد، نسبت به اهل و خانواده خودش نیز از لحاظ حفظ و نگه داری آنان
از عذاب آخرت مسؤولیت دارد. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا
قوا انفسکم و اهلیکم نارا و قودها الناس و الحجاره علیها ملائکه غلاظ شداد لا
یعصون الله ما امرهم و یفعلون ما یؤمرون.»(تحریم: ۶

)

رسیدن انسان به مقامات عالی و درجات رفیعه معنوی و الهی و حتی تکامل و
رشد در جنبه های اخلاقی و اجتماعی به مربی و مؤدب نیاز دارد و کودک از تمام لحظات
حیات، ملازم والدین و مربی خویش است. بنابراین، برای تحقق آن ها، همیشه و در تمام
حالات، نمی توان از رفق، شفقت و محبت استفاده کرد. گاهی نیز لازم است از تنبیهات
بدنی استفاده نمود که حتی ممکن است گاهی استفاده از آن نه تنها مجاز، بلکه مستحب
باشد

.

۲-

تنبیه به عنوان یک
روش تربیتی

آنچه در نظر روان شناسان مشهور است و نسبت به آن گرایش دارند این است
که تنبیه ابتداء روش مطلوبی در تربیت نیست; زیرا عوارضی بر آن مترتب است. اما غالب
دانشمندان اسلامی و مربیان تعلیم و تربیت در شرایط خاصی، از تنبیه به عنوان یک روش
تربیتی نام می برند; زیرا وقتی از این روش برای حل مشکل و اصلاح رفتار استفاده
می شود که راه حل های دیگر مؤثر نبوده است

.

باید به این نکته توجه کرد که روش تادیب و تنبیه یک روش تربیتی اولی
نیست تا در تمام حالات و موقعیت ها از آن استفاده گردد و از آن نتیجه مطلوب گرفته
شود. تنبیه یک روش تربیتی ثانوی است که از لحاظ دینی و ارزشی، متاخر از همه
روش های اصلاح رفتار کودک است; یعنی: اگر تمام روش های ممکن و متناسب در
موقعیت های گوناگون برای تغییر و اصلاح رفتار کودک به کار گرفته شد و نتیجه مطلوب
از آن به دست نیامد، در آن صورت، می توان از روش تنبیه استفاده کرد. این مطلب را
می توان، هم از آثار روان شناسان و مربیان دریافت و هم از روایات اسلامی به دست
آورد

.

نکته مهم و اساسی در این بحث، آن است که تنبیه به عنوان آخرین راه
درمان و اصلاح رفتار تلقی شده و هدف از تنبیه در واقع، اصلاح رفتار و تربیت کودک
است، بنابراین، استفاده از این روش باید به گونه ای باشد که اصلاح کننده و مؤثر در
تربیت متربی باشد

.

۳-

تنبیه در روایات

روایاتی را که درباب تنبیه آمده می توان از سه جنبه مورد بررسی و بحث
قرار داد

:

اول. روایاتی که اذیت و ایذا غیر را مورد نکوهش، مذمت و تحریم قرار
داده است. تنبیه کودک نیز در واقع، نوعی اذیت و اضرار به غیر محسوب می شود.
بنابراین، استفاده از این روش، صحیح نیست و جایز نمی باشد. به عنوان نمونه، به این
روایات توجه کنید

:

–

النبی(ص) : «من آذی مؤمنا فقد آذانی و من آذانی
فقد آذی الله عزوجل و من آذی الله فهو ملعون فی التوره و الانجیل و الزبور و
الفرقان

.»
^(۱۶)

–

الصادق(ع) : «قال الله تعالی عزوجل:
“لیاذن بحرب منی من آذی عبدی المؤمن

.”» ^(۱۷)

الصادق(ع) : «قال رسول الله(ص) : ان اعتی الناس علی الله عزوجل من قتل
غیر قاتله و من ضرب من لم یضربه

.» ^(۱۸)

–

ابن ابی عمیر از معاویه نقل می کند که گفت:
سالت ابا عبدالله(ع) عن قول الله عزوجل “و من یرد فیه بالحاد بظلم

…”

قال: «کل ظلم الحاد و ضرب الخادم من غیر ذنب من ذلک الالحاد

.» ^(۱۹)

از مجموع این روایات و روایاتی که در این سیاق اند، استفاده می شود که
ضرب،ظلم و اذیت غیر و تنبیه بدنی و مطلقا هر نوع ایذایی ظلم محسوب می گردد و حرام
است. بنابراین تادیب و تنبیه کودکان و متربیان در غیر موارد نص، شرعا جایز نیست

.

دوم. روایاتی که درباب اکرام و محبت به کودکان و متربیان می باشد و به
طور کلی، در آن ها توصیه شده که در ارتباط با غیر، به رفق و مدارا عمل نماین صفحه محتوای تخصصی است که با دقت بالا تهیه شده است.