---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل احکام ضرر نداشتن روزه :

مقدمه

یکی از شرایط صحیح بودن روزه، ضرر‌ نداشتن‌ آن‌ است، پس اگر مکلف بترسد روزه برایش ضرر داشته باشد و با گرفتن روزه مریض شود‌ یا بیماری وی شدت یابد و یا بهبودی آن به تأخیر بیفتد، روزه‏اش صحیح‌ نیست. حتی اگر روزه‌ گرفتن‌ برای عضوی از بدن (مانند ضعیف شدن چشم) مضر باشد، روزه گرفتن صحیح نخواهد بود. ضرری که گفته شد، شامل بیماری‌های روحی و روانی نیز می‏شود. البته باید این خوف و ترس از‌ ضرر، منشأ عقلایی داشته باشد.

در تمام این موارد، یقین و علم داشتن به ضرر شرط نیست؛ بلکه اگر مکلف گمان کند یا احتمال عقلایی بدهد که روزه برایش ضرر دارد، نباید‌ روزه‌ بگیرد و روزه‏اش صحیح نیست. همچنین در تشخیص ضرر، ملاک، نظر شخص بیمار است و تا برای خود شخص ترس از ضرر حاصل نشده باشد، گفت دیگران (حتی پزشک) معتبر نیست، مگر‌ اینکه‌ از گفت دیگران ترس از ضرر برایش پیدا شود.

[۱]

به فتوای مراجع ضعف، بی حالی، سردرد و مواردی مانند آن که به خاطر روزه حاصل می‏شود، ضرر محسوب نمی‏شود، لذا انسان نمی‏تواند به خاطر ضعف، روزه را‌ بخورد‌، هرچند‌ زیاد باشد؛ اما اگر ضعف‌ او‌ به‌ قدری است که معمولاً نمی‏شود آن را تحمل کرد، در این صورت خوردن روزه اشکال ندارد.

[۲]

انواع ضرر

۱. ناشی از بیماری‌:

س: آیا‌ برای جواز ترک روزه، اطمینان به ضرر لازم است یا صرف احتمال ضرر کفایت می‏کند؟

آیات عظام‌:

امام‌، خامنه ‏ای‌، خویی، تبریزی، فاضل، سیستانی، وحید، مکارم، صافی، نوری و شبیری: اگر انسان احتمال‌ بدهد‌ که‌ روزه برایش ضرر دارد و از آن احتمال ترس برای او پیدا شود، چنانچه احتمال‌ او‌ عقلایی‌ باشد (در نظر مردم بجا باشد)، نباید روزه بگیرد و روزه‏اش صحیح نیست.

[۳]

بهجت‏: می‏تواند روزه‌ نگیرد‌.

س: در مورد فردی که معتاد به تریاک است و نمی‏تواند ترک نماید، و به‌ همین‌ علت‌، نه به صورت ادا و نه به صورت قضا توان روزه گرفتن را ندارد، آیا این‌ فرد‌ حکم‌ مریض را دارد یا اینکه باید کفاره بدهد؟

آیات عظام:

امام: واجب است‌ روزه‌ بگیرد و در صورت اضطرار می‏تواند به مقدار ضرورت استعمال نماید.

[۴]

خامنه ‏ای: واجب است روزه بگیرد‌ و اگر‌ مشقت شدید دارد و نمی‏تواند تحمل کند، هر‌ وقت‌ به‌ حرج افتاد، می‏تواند استعمال نماید و باید قضای‌ آن‌ را انجام دهد.

[۵]

بهجت: واجب‌ است‌ روزه‌ بگیرد و در صورت اضطرار می‏تواند به‌ مقدار‌ ضرورت استعمال نماید؛ ولی اگر قبل از ماه رمضان می‏تواند اعتیادش را‌ ترک‌ کند یا عادتش را به شب‌ تغییر دهد، احتیاطاً باید‌ این‌ کار را انجام دهد.

[۶]

مکارم: بنا بر احتیاط واجب باید‌ روزه‌ بگیرد و در صورت اضطرار می‏تواند‌ به‌ مقدار‌ ضرورت استعمال نماید‌.

[۷]

صافی: واجب است روزه بگیرد و در صورت اضطرار می‏تواند به‌ مقدار‌ ضرورت استعمال نماید. اگر در قضا‌ هم‌ نیاز ضروری‌ به‌ استعمال‌ دارد، قضا ندارد.

[۸]

نوری‌: حکم‌ مریض را دارد.

[۹]

۲. ناشی از غیر بیماری

روز زنان‌ باردار‌ و شیرده‌:

یکی از مصداقهای ضرر ناشی از غیر‌ بیماری‌ که‌ خیلی‌ مورد‌ ابتلای‌ جامعه است، روز زنان حامله و زنان شیرده می‏باشد که گاهی برای خودش و گاهی برای کودکش ضرر دارد. نظر مبارک مراجع معظم تقلید در این خصوص به شرح‌ ذیل است:

آیات عظام:

خامنه ‏ای، خویی، تبریزی، وحید، مکارم و شبیری: زنی که زایمان او نزدیک است، اگر روزه برای خودش یا برای جنین ضرر داشته باشد، روزه بر او واجب‌ نیست‌ و نباید روزه بگیرد. در صورتی که روزه برای مادر ضرر داشته باشد، پرداخت فدیه (کفاره) واجب نیست؛ اما اگر برای جنین ضرر داشته باشد، باید فدیه پرداخت کند و در‌ هر‌ صورت باید روزه ‌های خود را بعداً قضا نماید.

[۱۰]

بهجت، سیستانی و نوری: در هر‌ دو‌ صورت (ضرر برای مادر‌ و ضرر‌ برای جنین) واجب است فدیه پرداخت کند و در هر صورت باید روزه ‌های خود را بعداً قضا نماید.

[۱۱]

امام: در صورتی که روزه برای جنین ضرر داشته باشد، واجب است فدیه پرداخت کند. همچنین، بنا بر احتیاط واجب، اگر روزه برای‌ مادر‌ ضرر داشته‌ باشد، باید فدیه پرداخت نماید. در هر صورت باید روزه ‌های خود را بعداً قضا نماید.

[۱۲]

فاضل: در صورتی که روزه برای مادر ضرر داشته باشد، واجب است فدیه پرداخت کند؛ اما ‌‌اگر‌ فقط برای جنین ضرر داشته باشد، پرداخت فدیه لازم نیست. در هر صورت‌ باید‌ روزه ‌های‌ خود را بعداً قضا نماید.

[۱۳]

صافی: در هر دو صورت (ضرر‌ برای مادر و ضرر برای‌ جنین‌) بنا بر احتیاط واجب باید فدیه پرداخت نماید. در هر صورت باید روزه ‌های خود را بعداً قضا نماید.

[۱۴]

شبیری‌: در صورتی که روزه برای مادر ضرر داشته باشد، بنا بر احتیاط مستحب، فدیه پرداخت کند و اگر برای جنین ضرر داشته باشد، واجب است فدیه پرداخت کند. در هر صورت اگر‌ تا‌ ماه رمضان آینده بتواند بدون ضرر روزه بگیرد، باید آنها را قضا کند؛ بلکه به احتیاط واجب، اگر بعد از آن نیز بتواند روزه بگیرد، قضای روزه بر او واجب‌ می‏شود‌.

[۱۵]

در برخی موارد، ضرر ناشی از شیردهی زنان است که گاهی متوجه مادر و گاهی متوجه طفل می‏شود. نظر فقهای عظام‌ در‌ این مورد چنین است:

امام: زنانی که بچه شیر می‏دهند و شیرشان کم است، خواه مادر بچه باشد یا دایه، اگر روزه گرفتن برای خودشان یا بچه‏ای که شیر می‏دهند‌ ضرر‌ داشته‌ باشد، روزه بر آنها واجب‌ نیست‌. اگر‌ روزه گرفتن برای بچه ضرر داشته باشد، باید برای هر روز یک مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند. همچنین، بنا بر‌ احتیاط‌ واجب‌، در صورتی که برای خودشان نیز ضرر داشته‌ باشد‌، ‌پرداخت فدیه واجب است.

این حکم بنا بر احتیاط واجب اختصاص به جایی دارد که شیر دادن بچه منحصر‌ به‌ همین‌ راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که بچه را‌ با مزد یا بدون مزد و رایگان شیر دهد، بنا بر احتیاط واجب باید روزه بگیرد و در هر دو‌ صورت‌ (ضرر‌ به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۱۶]

خامنه ‏ای‌: اگر‌ روزه‌ گرفتن باعث کمی شیر و ناراحتی بچه شود، یا برای خودش ضرر داشته‌ باشد‌، روزه‌ گرفتن برای او واجب نیست. در صورت اول باید فدیه بدهد و در فرض دوم‌، فدیه‌ دادن‌ لازم نیست و در صورتی که استفاده از شیر خشک برای تغذی نوزاد ضرر و مشکلی‌ ندارد‌، بنا بر احتیاط واجب باید مادر روزه بگیرد. در هر دو صورت (ضرر‌ به‌ مادر‌ یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۱۷]

خویی و تبریزی: زنانی‌ که‌ بچه‌ شیر می‏دهند و شیرشان کم است، خواه مادر بچه باشند یا دایه، اگر روزه گرفتن برای‌ خودشان‌ یا بچه‏ای که شیر می‏دهند ضرر داشته باشد، روزه بر آنها واجب‌ نیست‌؛ ولی‌ در صورت دوم (ضرر به بچه) باید برای هر روز یک مد ( ۷۵۰ گرم) غذا‌ فدیه‌ بدهند‌. این حکم اختصاص به جایی دارد که شیر دادن بچه منحصر به‌ همین‌ راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که رایگان یا با دریافت مزد و اجرت از پدر‌ یا‌ مادر و یا از شخص دیگری بچه را شیر دهد و یا از طریق‌ شیر‌ خشک و شیر گاو و مانند آن بتواند بچه‌ را‌ شیر‌ دهد، باید مادر بچه روزه بگیرد. در‌ هر‌ دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۱۸]

بهجت: بنا بر احتیاط واجب این حکم اختصاص به جایی دارد‌ که‌ زن دیگری نباشد یا سخت باشد‌ که بچه را با‌ مزد‌ یا بدون مزد و رایگان شیر‌ دهد‌؛ ولی اگر دایه مزد زیادی در قبال شیر دادن بخواهد، به گونه ای‌ که‌ ضرر مالی مورد توجهی به‌ صاحب‌ بچه‌ وارد شود، واجب‌ نیست‌ روزه بگیرد. در هر‌ دو‌ صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۱۹]

فاضل‌ لنکرانی‌: زنانی‌ که بچه شیر می‏دهند‌ و شیرشان کم است؛ خواه مادر بچه باشند یا دایه، اگر روزه گرفتن برای خودشان یا‌ بچه‏ای‌ که شیر می‏دهند ضرر داشته باشد‌، روزه‌ بر‌ آنها‌ واجب‌ نیست. در صورت‌ اول‌ (ضرر به خودشان) باید برای هر روز یک مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند و بنا بر‌ احتیاط‌ واجب‌، این حکم اختصاص به جایی دارد که‌ شیر‌ دادن‌ بچه‌ منحصر‌ به‌ همین راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که بچه را با مزد یا بدون مزد و رایگان شیر دهد، بنا بر احتیاط واجب باید روزه بگیرد. در‌ هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۲۰]

سیستانی‌: در هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) باید برای هر روز یک مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند. بنا بر احتیاط واجب این حکم اختصاص‌ به‌ جایی دارد که شیر دادن بچه منحصر به همین راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که بچه را با مزد یا بدون‌ مزد‌ و رایگان شیر دهد و یا از‌ شیشه‌ و پستانک کمک بگیرد، بنا بر احتیاط واجب باید روزه بگیرد. در هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است‌.

[۲۱]

وحید خراسانی: در صورت دوم (ضرر به بچه) باید برای هر روز یک مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند‌. این‌ حکم اختصاص به جایی دارد که شیر دادن بچه منحصر به همین راه باشد؛ اگر زن دیگری باشد که بچه را شیر دهد و یا از راه دیگری بتوان به بچه‌ شیر‌ داد، واجب‌ است مادر بچه روزه بگیرد. در هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا‌ واجب است.

[۲۲]

مکارم شیرازی: در صورت اول (ضرر‌ به‌ خودشان‌) اگر ضرر به گونه‏ای باشد که مانند مریض باشند، در افطار و قضا حکم مریض را‌ دارند و فدیه بر آنها واجب نیست؛ اما در صورت دوم (ضرر به بچه‌) باید برای هر روز‌ یک‌ مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند. این حکم اختصاص به جایی دارد که زن دیگری نباشد که بچه را با مزد یا بدون مزد و رایگان شیر دهد و مزد به گونه‏ای نباشد‌ که به صاحب بچه ظلم شود و همچنین، محذور دیگری پیش نیاید. همچنین، هرگاه استفاده از شیر خشک برای تغذی بچه مشکلی نداشته باشد، باید روزه بگیرد. در صورت اول، نسبت به‌ قضا‌ حکم مریض را دارد و در صورت دوم، قضا واجب است.

[۲۳]

صافی گلپایگانی: در هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) بنا بر احتیاط واجب باید برای هر روز‌ یک‌ مد (۷۵۰ گرم) غذا فدیه بدهند. این حکم اختصاص به جایی دارد که شیر دادن بچه منحصر به همین راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که بچه را‌ با‌ مزد‌ یا بدون مزد و رایگان شیر‌ دهد‌، باید‌ روزه بگیرد. در هر دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۲۴]

شبیری‌ زنجانی‌: روزه بر آنها واجب نیست؛ حتی اگر از راه دیگری بتوانند بچه را سیر کنند، باز می‏توانند روزه نگیرند‌. در‌ صورت‌ دوم (ضرر به کودک) باید برای هر روز یک مد‌ (۹۰۰ گرم) غذا فدیه دهند و در صورت اول (ضرر به مادر) احتیاط مستحب است. در هر دو صورت‌ (ضرر‌ به‌ مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۲۵]

نوری همدانی: در هر دو‌ صورت‌ (ضرر‌ به مادر یا ضرر به بچه) باید برای هر روز یک مد‌ (۷۵۰‌ گرم‌) غذا فدیه بدهند. بنا بر احتیاط واجب این حکم اختصاص به جایی دارد که‌ شیر‌ دادن‌ منحصر به همین راه باشد؛ اما اگر زن دیگری باشد که بچه را با‌ مزد‌ یا بدون مزد و رایگان شیر دهد، بنا بر احتیاط واجب باید روزه بگیرد‌. در‌ هر‌ دو صورت (ضرر به مادر یا ضرر به بچه) قضا واجب است.

[۲۶]

نکت‌ قابل توجه اینکه به فتوای هم فقهای عظام: صرف شیر دادن مجوز نگرفتن روزه نیست‌؛ بلکه‌ در صورتی مادر می‌تواند روزه نگیرد که برای خودش یا کودکش ضرر‌ داشته‌ باشد‌.

[۲۷]

و در‌ صورتی‌ که ضعف و بیحالی به حدی باشد که‌ عادتاً‌ قابل تحمل نباشد و یا اینکه ضرر به بچه یا خودش داشته باشد، به‌ اتفاق‌ هم مراجع روزه بر او‌ واجب‌ نیست.

و هم‌ فقها‌ در‌ مورد زنی که شیرده یا حامله‌ است‌ و احتمال دهد که روزه گرفتن برای خودش یا بچه‏اش مضر است، می‌فرمایند‌: اگر‌ مادر احتمال عقلایی بدهد که روزه‌ برای خودش یا بچه‏اش‌ ضرر‌ دارد و از آن احتمال ترس‌ برای‌ او پیدا شود، نباید روزه بگیرد.

[۲۸]

س: در صورتی که زن شیرده یا حامله‏ای نداند که روزه گرفتن برای‌ خودش‌ یا بچه‏اش ضرر دارد یا نه‌ حکم‌ چیست؟

آیات‌ عظام‌:

امام‌، خامنه ‏ای، خویی، تبریزی‌، فاضل‌، سیستانی، وحید، مکارم، صافی و نوری: اگر انسان احتمال عقلایی (در نظر مردم بجا باشد) بدهد که‌ روزه‌ برایش‌ ضرر دارد و از آن احتمال ترس برای‌ او‌ پیدا‌ شود‌، نباید‌ روزه‌ بگیرد و روزه‏اش صحیح نیست.

[۲۹]

بهجت: می‏تواند‌ روزه‌ نگیرد و اگر روزه بگیرد، روز او صحیح است.

[۳۰]

شبیری: اگر‌ انسان‌ احتمال بدهد که روزه برایش ضرر دارد و از آن احتمال ترس برای او پیدا شود، نباید روزه بگیرد و روزه‏اش صحیح نیست.

[۳۱]

روز دختران نه ساله

در مورد دخترانی که تازه به سن تکلیف رسیده‏اند؛ ولی به علت ضعف جسمانی توانایی روزه گرفتن ندارند، مسئله دارای دو صورت است:

۱. در صورتی که‌ روزه‌ بگیرند، مریض می‏شوند: در این خصوص تمام مراجع می‏فرمایند که حکم مریض را دارد (که قبلاً حکم مریض گذشت)؛

۲. تمام کردن روزه برای آنان سختی فوق العاده‏ای داشته باشد. در‌ این‌ صورت آیات‌ عظام:

بهجت، فاضل و صافی: در صورتی که روزه موجب ضعف غیر قابل تحمل بشود و نتواند روزه بگیرد‌، روزه گرفتن لازم نیست؛ ولی بعداً در صورت تمکن و قدرت باید‌ قضا‌ کند‌؛ اما کفاره بر آنها واجب نیست.

[۳۲]

خامنه ‏ای: اگر تمام کردن روزه‌ برای‌ آنان‌ سختی فوق العاده‏ای دارد که معمولاً چنین سختی قابل تحمل نیست، می‏توانند روز خود را‌ افطار کنند و بعداً قضا نمایند؛ اما اگر تا رمضان بعد نگرفتند، باید برای‌ هر روز کفار تأخیر‌ به‌ مقدار یک مد غذا (۷۵۰ گرم) به فقیر بدهند، مگر آنکه در تأخیر معذور باشند که در این صورت، پرداخت یک مد غذا هم لازم نیست. هرچند احتیاط مستحب است که‌ پرداخت نمایند؛ اما کفاره بر آنها واجب نیست.

[۳۳]

خویی‌ و مکارم‌: اگر قادر بر انجام روزه نباشند، انجام آن برای آنها واجب نیست و اگر تا ماه رمضان سال بعد قادر بر قضای آن نباشند، قضا نیز ندارد؛ ولی برای هر روز‌ یک‌ مد طعام به فقیر بدهند.

[۳۴]

تبریزی: چنانچه توانایی بر روزه گرفتن‌ ندارند‌ و روزه گرفتن برایشان مشکل است، لازم نیست روزه بگیرند؛ بلکه برای هر روز از ماه رمضان که روزه نگرفته‏اند، یک مد غذا به فقیر صدقه دهند و بنا بر احتیاط‌ واجب‌ وقتی‌ قدرت پیدا کردند، روزه را‌ قضا‌ نمایند‌؛ اما کفاره بر آنها واجب نیست.

[۳۵]

سیستانی: اگر تمام کردن روزه‌ برای‌ آنان‌ سختی فوق العاده‏ای دارد که معمولاً چنین سختی‌ قابل‌ تحمل نیست، باید به قصد قربت مطلقه

[۳۶]

روزه بگیرند و هنگامی که به علت ضعف شدید یا احساس تشنگی زیاد‌ ادام‌ روز‌ ماه مبارک رمضان بر آنان فوق العاده سخت شد، می‏توانند آب‌ بیاشامند‌ یا غذا بخورند؛ ولی بنا بر احتیاط واجب در خوردن و آشامیدن تنها به مقدار ضرورت اکتفا‌ نمایند‌ و در‌ بقی روز از انجام کاری که روزه را باطل می‏کند، پرهیز نمایند‌. هرچند‌ در‌ هر صورت، با خوردن یا آشامیدن روز آنان باطل می‏شود (و باید آن را قضا‌ کنند‌)؛ اما‌ کفاره بر آنها واجب نیست. و اگر آنان می‏توانند با استفاده از راه‏های معمول برای‌ تقویت‌، مثل سحری مقوی خوردن یا کاهش فعالیت بدنی در طی روز یا استراحت‌ بیش‏تر‌، بدون‌ داشتن ضرر و سختی فوق العاده روز ماه مبارک رمضان را بگیرند، این کار لازم‌ است‌.

[۳۷]

شبیری: اگر تمام‌ کردن‌ روزه‌ برای آنان سختی فوق العاده‏ای دارد که معمولاً چنین سختی قابل تحمل نیست یا اصلا‌ نمی‏توانند‌ روزه بگیرند، لازم نیست روزه بگیرند؛ ولی باید آن را قضا کنند‌. در‌ صورتی‌ که به خاطر سختی غیر قابل تحمل روزه نگرفته باشند و تا سال بعد هم آن‌ را‌ قضا‌ نکنند، باید برای هر روز یک مد طعام به مسکین بدهند، مگر‌ آن‌ که در تأخیر معذور باشند که در این صورت، بنا بر احتیاط باید یک مد غذا‌ به‌ مسکین بدهند.

[۳۸]

روز‌ سالمندان‌

به اتفاق هم مراجع، کسانی که در‌ اثر‌ پیری نتوانند روزه بگیرند یا روزه برایشان مشقت دارد، روزه بر آنها واجب‌ نیست

[۳۹]

 اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی، به دوستانتان معرفی کنید.